Skip to main content

Full text of "Urkundenbuch des Hochstifts Hildesheim und seiner Bischöfe"

See other formats




Google 





This ıs a digital copy of a book that was preserved for generations on library shelves before it was carefully scanned by Google as part of a project 
to make the world's books discoverable online. 


It has survived long enough for the copyright to expire and the book to enter the public domain. A public domain book is one that was never subject 
to copyright or whose legal copyright term has expired. Whether a book is in the public domain may vary country to country. Public domain books 
are our gateways to the past, representing a wealth of history, culture and knowledge that's often difficult to discover. 


Marks, notations and other marginalia present in the original volume will appear in this file - a reminder of this book's long journey from the 
publisher to a library and finally to you. 


Usage guidelines 


Google is proud to partner with libraries to digitize public domain materials and make them widely accessible. Public domain books belong to the 
public and we are merely their custodians. Nevertheless, this work 1s expensive, so in order to keep providing this resource, we have taken steps to 
prevent abuse by commercial parties, including placing technical restrictions on automated querying. 


We also ask that you: 


+ Make non-commercial use of the files We designed Google Book Search for use by individuals, and we request that you use these files for 
personal, non-commercial purposes. 


+ Refrain from automated querying Do not send automated queries of any sort to Google's system: If you are conducting research on machine 
translation, optical character recognition or other areas where access to a large amount of text is helpful, please contact us. We encourage the 
use of public domain materials for these purposes and may be able to help. 


+ Maintain attribution The Google *watermark" you see on each file is essential for informing people about this project and helping them find 
additional materials through Google Book Search. Please do not remove it. 


+ Keep it legal Whatever your use, remember that you are responsible for ensuring that what you are doing is legal. Do not assume that just 
because we believe a book is in the public domain for users in the United States, that the work is also in the public domain for users in other 
countries. Whether a book is still in copyright varies from country to country, and we can't offer guidance on whether any specific use of 
any specific book is allowed. Please do not assume that a book's appearance in Google Book Search means it can be used in any manner 
anywhere in the world. Copyright infringement liability can be quite severe. 


About Google Book Search 


Google's mission is to organize the world's information and to make it universally accessible and useful. Google Book Search helps readers 
discover the world's books while helping authors and publishers reach new audiences. You can search through the full text of this book on the web 


athttp://books.google.com/ 





Google 


Über dieses Buch 


Dies ist ein digitales Exemplar eines Buches, das seit Generationen in den Regalen der Bibliotheken aufbewahrt wurde, bevor es von Google im 
Rahmen eines Projekts, mit dem die Bücher dieser Welt online verfügbar gemacht werden sollen, sorgfältig gescannt wurde. 





Das Buch hat das Urheberrecht überdauert und kann nun Öffentlich zugänglich gemacht werden. Ein öffentlich zugängliches Buch ist ein Buch, 
das niemals Urheberrechten unterlag oder bei dem die Schutzfrist des Urheberrechts abgelaufen ist. Ob ein Buch öffentlich zugänglich ist, kann 
von Land zu Land unterschiedlich sein. Öffentlich zugängliche Bücher sind unser Tor zur Vergangenheit und stellen ein geschichtliches, kulturelles 
und wissenschaftliches Vermögen dar, das häufig nur schwierig zu entdecken ist. 


Gebrauchsspuren, Anmerkungen und andere Randbemerkungen, die im Originalband enthalten sind, finden sich auch in dieser Datei — eine Erin- 
nerung an die lange Reise, die das Buch vom Verleger zu einer Bibliothek und weiter zu Ihnen hinter sich gebracht hat. 


Nutzungsrichtlinien 





Google ist stolz, mit Bibliotheken in partnerschaftlicher Zusammenarbeit öffentlich zugängliches Material zu digitalisieren und einer breiten Masse 
zugänglich zu machen. Öffentlich zugängliche Bücher gehören der Öffentlichkeit, und wir sind nur ihre Hüter. Nichtsdestotrotz ist diese 
Arbeit kostspielig. Um diese Ressource weiterhin zur Verfügung stellen zu können, haben wir Schritte unternommen, um den Missbrauch durch 
kommerzielle Parteien zu verhindern. Dazu gehören technische Einschränkungen für automatisierte Abfragen. 


Wir bitten Sie um Einhaltung folgender Richtlinien: 


+ Nutzung der Dateien zu nichtkommerziellen Zwecken Wir haben Google Buchsuche für Endanwender konzipiert und möchten, dass Sie diese 
Dateien nur für persönliche, nichtkommerzielle Zwecke verwenden. 








+ Keine automatisierten Abfragen Senden Sie keine automatisierten Abfragen irgendwelcher Art an das Google-System. Wenn Sie Recherchen 
über maschinelle Übersetzung, optische Zeichenerkennung oder andere Bereiche durchführen, in denen der Zugang zu Text in großen Mengen 
nützlich ist, wenden Sie sich bitte an uns. Wir fördern die Nutzung des öffentlich zugänglichen Materials für diese Zwecke und können Ihnen 
unter Umständen helfen. 











+ Beibehaltung von Google-Markenelementen Das "Wasserzeichen" von Google, das Sie in jeder Datei finden, ist wichtig zur Information über 
dieses Projekt und hilft den Anwendern weiteres Material über Google Buchsuche zu finden. Bitte entfernen Sıe das Wasserzeichen nicht. 


+ Bewegen Sie sich innerhalb der Legalität Unabhängig von Ihrem Verwendungszweck müssen Sie sich Ihrer Verantwortung bewusst sein, 
sicherzustellen, dass Ihre Nutzung legal ist. Gehen Sie nicht davon aus, dass ein Buch, das nach unserem Dafürhalten für Nutzer in den USA 
öffentlich zugänglich ist, auch für Nutzer in anderen Ländern Öffentlich zugänglich ist. Ob ein Buch noch dem Urheberrecht unterliegt, ist 
von Land zu Land verschieden. Wir können keine Beratung leisten, ob eine bestimmte Nutzung eines bestimmten Buches gesetzlich zulässig 
ist. Gehen Sie nicht davon aus, dass das Erscheinen eines Buchs in Google Buchsuche bedeutet, dass es in jeder Form und überall auf der 
Welt verwendet werden kann. Eine Urheberrechtsverletzung kann schwerwiegende Folgen haben. 


Über Google Buchsuche 





Das Ziel von Google besteht darin, die weltweiten Informationen zu organisieren und allgemein nutzbar und zugänglich zu machen. Google 
Buchsuche hilft Lesern dabei, die Bücher dieser Welt zu entdecken, und unterstützt Autoren und Verleger dabei, neue Zielgruppen zu erreichen. 


Den gesamten Buchtext können Sie im Internet unter|ht tp: //books.google.comldurchsuchen. 








HARVARD LAW LIBRARY 


— 


FROM THE LIBRARY 


OF THE 


FÜRST zu STOLBERG 


AT 
WERNIGERODE 


Received April 21, 1932 


D LAW LIBRARY 
HARVAR 








QUELLEN und DARSTELLUNGEN 


ZUR 


GESCHICHTE NIEDERSACHSENS. 


HERAUSGEGEBEN 
VOM 


HISTORISCHEN VEREIN FÜR NIEDERSACHSEN. 


BAND XI. 
URKUNDENBUCH DES HOCHSTIFTS HILDESHEIM III. 


VON 


Dr. H. HooGEWEG. 


HANNOVER UND LEIPZIG. 
HAHN'SCHE BUCHHANDLUNG. 
1908. 


Hideshum (Germany t Ecc ora) t ^. 
-— n Qrocpalitu) 7° 
URKUNDENBUCH 


DES 


HOCHSTIFTS HILDESHEIM 


UND SEINER BISCHÖFE. 


BEARBEITET 
VON 


Dr. H. HOOGEWEG. 


DRITTER TEIL. 1260—1310. 


MIT 9 SIEGELTAFELN. 





ILS 
D 
3 fw 
Adr Zr J MA 
HANNOVER uND LEIPZIG. ed 
HAHN'SCHE BUCHHANDLUNG. | «s 
' FA 


APRIL 21, 19°2 


Druck von Aug. Eberlein & Co., Hannover. 


Vorwort. 


Der vorliegende dritte Band des Urkundenbuches des Hochstiftes 
Hildesheim umfasst nur die Zeit zweier Bischöfe, Ottos I. (1260—1279) 
und Swqfrieds (1279—1310). Er ist nach denselben Grundsätzen 
bearbeitet, wie die früheren Bände, und es war nicht nötig, neue 
Kopiare und andere Archive heranzuziehen als die in den vorher- 
gehenden Bänden benutzten, sodass es genügt, hierfür auf die Vor- 
worte des ersten und zweiten Bandes zu verweisen. 

Um das immer mehr anwachsende Material in einem nicht allzu 
starken Bande bewältigen zu können, waren noch zahlreichere 
Kürzungen als früher notwendig. Diese durften selbstredend nie in 
der Weise vorgenommen werden, dass der Inhalt der Urkunde dadurch 
rerdunkelt oder entstelll wurde. Aber das rein Formelhafte glaubte 
ich. doch möglichst rücksichtslos behandeln zu können und zu müssen. 
So habe ich die Arengen und Korroborationen fast überall beseitigt 
und letztere mit wenigen Ausnahmen nur da wiedergegeben, wo be- 
sondere Miístegler genannt werden oder wo das Fehlen des Originales 
eine Angabe über die Besiegelung 4n. der Note unmöglich machte. Ich 
glaubte hier möglichst durchgreifend vorgehen zu können, da diese 
oft recht wortreichen Formeln m. E. einen Wert für irgend Jemand 
nicht haben — ausser für den Diplomatıker, und diesem helfen die 
besten Drucke nichts, er wird immer auf das Original oder eine gute 
mechanische Abbildung zurückgreifen müssen. Ebenso habe ich mich 
bei der Wiedergabe gedruckten Materials, besonders wenn die Drucke 
genügend und leicht zugänglich sind, an den früheren Grundsätzen 
gehalten. Hierbei mag ich Manchem zu weit gegangen sein. Aber 
einmal nimmt das gedruckte Material mit dem Ende des 13. Jahr- 
hunderts und besonders für das 14. schon nicht unerheblich ab, 
sodann kann ich bei aller Genauigkeit und Gewissenhaftligkeit, der 
ch selbst mich befleissigt habe, mich nicht davon überzeugen, dass 





VI 


bei sonst genügender Wiedergabe Abweichungen rein orthographischer 
Art oder von heute üblichen Grundsätzen durchaus den Neudruck der 
Urkunde rechtfertigen — vorausgesetzt, dass nicht andere Gründe die 
Wiederholung verlangen — oder dass eine ungedruckte, aber an sich 
unwichlige Urkunde durchaus vollständig gegeben werden muss, wozu 
ich 2. B. Indwlgenzbricfe, Gebetsbrüderschaften und die ganze Masse 
der Rentenkäufe oder der Auflassungen von verschenkten Grund- 
stücken rechne, zumal wenn die Schenkungsurkunde 1n extenso gegeben 
wird und diese alles meist mit denselben Worten enthält wie jene. 
Hier eim Regest zu geben und eventuell auf den älteren Druck zu 
verweisen oder auch nur 1n der Note der einen das Vorhandensein .— 
der anderen Urkunde anzudeuten, scheint mir nicht nur richtig, 
sondern Pflicht gegenüber den Benutzern und vor allem den Käufern, 
denen der neue Band nicht aufgewärmte, sondern frische Speise 
bringen soll. Eime neue Publikation soll m. E. möglichst viel neues 
bringen und nicht zum grösseren Teile aus älteren Publikationen zu- 
sammengeschweisst sein; ste soll sich bemühen, möglichst bald auf 
unbebauten Boden zu kommen und schnell fortzuschreiten, und ver- 
meiden, durch tatsächlich unnötige Drucke die Bändezahl zu vermehren 
und die Anschaffung zu erschweren. Grösstmöglichste Vollständigkeit, 
aber auch möglichste Kürze! Ich glaube, der Bearbeiter kann doch 
wohl soviel Vertrauen von den Benutzern seines Urkundenbuches er- 
warten, dass er nichts wirklich Wichtiges übersieht oder fortlässt «n 
den Urkunden, die ihm zu Gesicht kommen. Dass allerdings die eine 
oder andere Urkunde beim besten Willen ıhm entgeht, ist nie aus- 
geschlossen. 

Auch für das Register habe ich geglaubt, die m. E. bewährten 
Grundsätze nicht verlassen zu dürfen. Das Zitieren nach Nummern 
scheint mir bei der Menge von Regesten, deren sich oft mehrere auf 
einer Seite befinden, das Auffinden mehr zu erleichtern, als das 
Zitieren nach den Seitenzahlen, das einer meiner Herrn Rezensenten 
gern gesehen hätte. (Gar die Zeilenzahl hinzuzufügen, halte ich bei 
dem Oktauformate des Buches nicht für notwendig. Nur in einem 
Falle habe ich neben der Nummer auch die Seitenzahl hinzugefügt, 
bei Nr. 484, die sich über mehrere Bogen erstreckt. Ich kann die 
Art des Zitierens nach Nummern schon deshalb nicht hoch genug an- 
schlagen, weil sie die Herstellung der Register vor dem Begınne des 
Druckes gestattet. Die Vorteile, die daraus für die Einreihung un- 
datierter Stücke, für die Ergänzung nur mit dem Anfangsbuchstaben 


VII 


gegebener Vornamen, für die Bestimmung wiüster Orte und für viele 
andere Fälle nicht zum Wenigsten für Durcharbeit des zuletzt durch- 
weg chronologisch geordneten gesamten Stoffes erwachsen, sind so gross, 
dass ich von dieser Methode nicht abgehen möchte, und hoffe, dass 
auch der Benutzer diesen Vorteilen und Erleichterungen des Bearbeiters 
gegenüber gern auf ein noch genaueres Zitieren verzichten wird. 

Zu Nr. 484 möchte ich noch besonders bemerken, dass trotz ein- 
gehender Beschäftigung mit diesem Stücke es mir nicht gelungen ist, 
die verschiedenen Abschnitte, aus denen das Ganze zweifellos zusammen- 
gesetzt ıst, zu trennen und genau nach Zeit und Provenienz Jest- 
zustellen. Die durchaus gleichartigen Abschnitte, die S. 431 und 
S. 450 mit Anno primo beginnen, lassen wesentliche Abweichungen in 
den Abgaben erkennen und beweisen, dass die beiden Stücke zeitlich 
zu trennen sind, oder vielleicht richtiger, dass die vorliegende Abschrift 
aus dem Ende des 15. Jahrhunderts sehr fehlerhaft ıst. Ich gebe zu, 
dass das Regest dieser Nummer nicht genügt, auch abgesehen davon, 
dass mir noch das Versehen zugestossen ist, ,,Domdechant" statt 
„Dompropst“ zu schreiben. — 

Die Siegeltafeln, bei deren Beschreibung ich mich der Hülfe des 
Herrn Domkapitulares und Geistlichen Rates Dr. Bertram in 
Hildesheim erfreuen durfte, hat wiederum der Photograph F. H. Bödeker 
in Hildesheim hergestellt. 

Für die vielfache Unterstützung durch Institute und Private, 
die mir bei der Arbeit zuteil geworden, sage ich auch an dieser 
Stelle noch meinen besten Dank. Möge der Band dieselbe wohl- 
wollende Beurteilung finden wie der frühere. 


Hannover, den 20. Juli 1903. 


Dr. Floogeweg, 
Archivrat. 





2. Graf Heinrich von Wohldenberg resigniert dem Domkapitel die 
Vogtei in. Hahausen und verspricht, dasselbe dem zukünftigen Bischofe 
auch zu thun. .O. D. (1260 September 14 bis Oktober 9). 


Reverendis ac discretis dominis suis L(udolfo) preposito ac 
universis maioris ecclesie canonicis H(einricus) dei gratia comes de 
Waldenberche paratam ad obsequia voluntatem. Notum esse volumus 
universis, quod nos advocatiam in Hachehusen, quam de vestra 
ecclesia tenuimus, vobis resignavimus et futuro domino episcopo 
resignabimus, quod presenti littera et appensione nostri sigilli pro- 
testamur. 

Or. im Kgl. St.- A. zu Hannover, Domstift Hildesheim Nr. 210.  Siegelrest 
an dem von der Urk. geschnittenen Pergamentstreifen. Bischof Johann starb 1260 


September 14 oder 16, die Wahl Ottos erfolgte am 9. Oktober (vgl. unten Nr. 3), 
deher die Datierung. 


2. Burchard von Wolfenbüttel überträgt dem Maria- Magdalenen- 
kloster vier ihm lehnrührige Hufen in Sossmar, die das Kloster gekauft 
hat, und verspricht, die Hufen dem zukünftigen Bischofe zu resignieren. 
O. D. (1260 September— Oktober). 


Burchardus dei gratia miles dictus de Wlforbotele una cum filiis 
suis Burchardo, Hecberto, Hermanno omnibus hoc scriptum in- 
specturis salutem in domino Ihesu Christo. Quod agitur in tem- 
pore ne labatur cum tempore necesse est scripti testimonio, quod 
etate non corrumpitur, perhennari. Recognoscimus igitur et pro- 
testamur, quod Iohannes dictus Agrestis tenuit a nobis iiii mansos 
in Sotherem sitos apud Hamelen, quos prepositus Bruno monasterii 
penitentium sancte Marie Magdalene in Hildensem ab ipso emptionis 
titulo comparavit. Nos vero pro remissione peccaminum nostrorum 
eosdem mansos emptos a preposito cum omni iure contulimus ec- 
clesie memorate sub hac forma, ut, quantocius ecclesie Hildensemensi 
in vero pastore, provisum fuerit, iam dicta bona in manus illius 
resignemus. Quod promisimus data fide, quam receperunt a nobis 
milites Theodericus de Tossem, Ludolfus de Cramme, Conradus de 

Hildesh. UB. III. 1 





2 1260. 


Lindethe. Medio autem tempore nos et filii nostri preposito et 
monasterio predicto contra quoslibet impetitores emptorum bonorum 
plenam prestabimus warandiam. Testes autem huius rei sunt Tide- 
ricus de Tossem, Ludolfus de Cramme, Conradus de Lindedhe 
milites, Iohannes dictus Agrestis, Lodewicus de Olem famuli et 
ali quam plures. Ne igitur de predicta ordinatione posteros con- 
tingat dubitare, sigilli nostri munimine eandem duximus muniendam. 


Or. im Kgl. St.-A. zu Hannover, Mar.- Magdal. Nr. 74. Siegel verloren. 
Gedr. Asseburger UB. I, S. 214 Nr. 313. Wegen der Datierung vgl. die vor. Nr. 


8. Die Domherren postulieren einzeln vom  Papste den Herzog 
Otto von Braunschweig wegen Altersdefekts zum Bischof. Hildesheim 
1260 Oktober 9. 


In nomine patris et filii et spiritus sancti. Anno dominice 
incarnacionis millesimo ducentesimo sexagesimo septimo idus octobris 
ego Ludolffus prepositus Hildensemensis ecclesie Ottonem subdiaconum 
meum concanonicum germa(num) nobilis viri ducis de Brunswich 
postulo propter etatis defectum a sede apostolica in episcopum 
Hildensemensis ecclesie et pastorem. Ego Iohannes decanus eundem 
Ottonem subdiaconum meum concanonicum germanum nobilis viri 
ducis de Brunswich postulo propter etatis defectum a sede aposto- 
lica in episcopum Hildensemensis ecclesie et pastorem. Ego Heyden- 
ricus archidiaconus Hildensemensis ecclesie — —. Ego Iohannes 
decanus ecclesie sancti Andree canonicus Hildensemensis — —. 
Ego Hartmannus!) scolasticus — —. Ego Henricus de Brema 
sacerdos canonicus Hildensemensis — —. Ego Sibodo de Schart- 
felde dyaconus canonicus Hildensemensis — —. Ego Henricus de 
Schalkeberg dyaconus canonicus Hildensemensis — —. Ego magister 
Iohannes dyaconus canonicus Hildensemensis — —. Ego Theodericus 
cantor ecclesie Hildensemensis — —. Ego Vulradus prepositus 
Montis sancti Mauricii canonicus Hildensemensis — —. Ego Theo- 
derieus de Appolde dyaconus canonicus Hildensemensis — —. Ego 
magister Leonius dyaconus canonicus Hildensemensis — —. Ego Halto 
dyaconus canonicus Hildensemensis — —. Ego prepositus Albertus 
sancte Crucis canonicus Hildensemensis — —. Ego Henricus de 
Driborg archidiaconus in Solesche canonicus Hildensemensis — —. 
Ego Hermannus de Woldenberge subdyaconus canonicus Hildense- 
mensis — —. Ego Otto de Eversteyn subdyaconus canonicus Hil- 


1) Cop. Hermannus. 


1260. 9 


densemensis — —. Ego Hillebrandus de Uslaria subdyaconus canonicus 
Hildensemensis — —. Ego Hermannus de Dasle subdyaconus canonicus 
Hildensemensis — —. Ego Bernardus de Dorstat subdyaconus 
canonicus Hildensemensis — —. Ego Lippoldus subdyaconus ca- 
nonicus Hildensemensis — —. Ego prepositus in Alsburg canonicus 
Hildensemensis — —. Ego Henricus subdyaconus canonicus Hilden- 
semensis — —. Ego Henricus dictus de Piscina subdiaconus ca- 
eonicus Hildensemensis — —. Ego Luppoldus de Rustebergh sub- 
dyaconus canonicus Hildensemensis — —. Ego Hoyerus subdiaconus 
eanonicus Hildensemensis — —. Ego Iordanus de Blankenborch 
subdyaconus canonicus Hildensemensis — —. Premissis itaque 
singulorum postulacionibus ego magister Iohannes decanus vice om- 
nium, ut sit postulacio universalis, dictum dominum Ottonem postulo 
in episcopum Hildensemensis ecclesie et pastorem. Nos vero omnes 
prenominati prepositus, decanus et capitulum ecclesie Hildensemensis, 
quia prescripta postulacio in termino prefixo et in loco debito vocatis 
omnibus, qui debebant, poterant et volebant interesse, invocata 
spiritus sancti gracia concorditer et universaliter facta est, sigillum 
capituli nostri ad maiorem huius rei evidenciam duximus apponendum. 
Datum et actum Hildensem anno domini m^. cc®. Ix9., vii. ydus octobris. 

Abschr. des 15. Jahrh. in Cop. VI, 11, S. 526 Nr. 910 im Kol. St.- A. zu 
Hannorer. Gedr. Sudendorf, UB. I, S. 34 Nr. 52. Regest Böhmer-Ficker-Winkelmann, 


Heg. imp. V, 4, Nr. 11876. Nach Chron. Hild. in Mon. Germ. SS. VII, S. 836 stand 
Otto erst im vierzehnten Lebensjahre. 


4. Dompropst Ludolf bekundet, dass Gerhard von Engerode 
(Enikenrothe) auf drei Hufen der Domkirche in. Bleckenstedt (Blicken- 
stide) verzichtet, nachdem er wegen seiner Armut ein Pfund aus Wohl- 
wollen erhalten hat. 1260 November 6 (viii?. idus novembris). 


Huic renuntiationi presentes aderant cum fieret et testes sunt 
domini Heidenricus celerarius, Sibodo de Schartvelde, magister Io- 
hannes, Henricus de Iburch, Otto de Eversten, Henricus prepositus 
de Alsburch, Lippoldus de Antiquo foro, Hoyerus Wulfgrove, Hen- 
rieus de Piscina canonici Hildensemenses, comes Widekindus de 
Poppenburch, Iohannes de Escherte, Arnoldus de Hedhessen milites. 


Or. im Kol. St.-A. zu Hannover, Domstift Hildesheim Nr. 207. Beschädigtes 
Siegel des Donpropstes an dem von der Urk. geschnittenen Pergamentstreifen. 


&. Dompropst Ludolf bekundet, dass nur die Wittwe des Otto 
ron Schwanebeck und deren Töchter die Güter in Borsum von ihm 
1* 





4 1260. 


zu Lehn gehabt haben und dass er sie der Domkirche zur ewigen 
Vikarie übertragen habe. O. D. (um 1260). 


L(udolfus) dei gratia Hildensemensis ecclesie prepositus omnibus 
hoc scriptum inspecturis salutem in domino. Presentibus protestamur 
et notum esse volumus, quod Sifridus, Stormarius et Basilius fratres 
de Rutenberg bona sita in villa Borsem nunquam a nobis in feodo 
susceperunt, sed tantum domina Gisla relicta domini Ottonis de 
Swanebeke et eius due filie domina Iutta et Hadvigis in feodo a 
nobis habebant, et nulli alii aliquod ius recognoscere debemus nisi 
tantum nostre maiori eeclesie, cui personis predictis in manus nostras 
resignantibus ad perpetuam vicariam contulimus propter deum. 


Or. im Kgl. St.-A. zu Hannover, Domstift Hildesheim Nr. 209. Siegel nebst 
Befestigung verloren. 


6. Graf Moritz von Spiegelberg lässt einen Liten frei. O. D. 
(um 1260). 


Mauricius dei gratia comes dictus de Spegelberge omnibus hoc scrip- 
tum intuentibus salutem in domino. Noverint universi tam presentes 
quam futuri, quod nos eum consensu heredum nostrorum Fredericum 
nostrum litonem ad instanciam multorum proborum virorum liberum 
tradidimus ad quodcumque dominium voluerit se transferendum. 
Huius rei testes sunt Albertus Ircus, Bertrammus suus frater milites, 
dominus Hermannus de Stemne, dominus Eigelbertus Surig, dominus 
Hugo de Golthuserem!) et filius suus Hugo necnon et prior sancti 
Michahelis. Ne autem hoc nostrum factum ab aliquo nostro herede 
possit inquietari, presentem litteram nostro sigillo fecimus roborari. 


Or. im Kgl. St.-A. zu Hannover, Michaeliskl. Nr. 99. Stark beschädigtes 
Siegel des Ausstellera an weissen Hanfschnüren. 


V. Truchsess Anno von Braunschweig entsagt gegenüber dem 
Propste von Dorstadt gegen Entschädigung seinen Ansprüchen an eine 
Hufe in Nienrode sowie seinem Prozesse gegen denselben wegen eines 
Grabens (um 1260). 


A(nno) dapifer ducis de Brunswich, Hen(o), Ior(danus?) et 
Bal(dewinus) fratres eiusdem. Noverint universi hoc scriptum 
videntes, quod cenobium in Dorstat quendam mansum in Nigenroth 


D So das Or. 


1260. 5 


situm in preiudicium nostrum et contra ius, quod plaghestech!) 
dicitur vulgariter, longo tempore possedit, super quo prepositum 
eiusdem cenobii incusavimus et tandem cum ipso communiter sub 
hac forma concordavimus, videlicet quod xxv talenta denariorum 
ab ipso acceptavimus et recepimus ab omni iure, quod nobis in 
eodem manso addiximus, plane et simpliciter cedentes, cum consensu 
heredum nostrorum prefatum mansum supradicto cenobio sine omni 
gravamine in perpetuum relinquentes. Insuper cause renunciamus, 
quam ad ipsum habuimus pro fossato, que sine nostro consensu in 
nostra fecerat?) comitia. Huius rei testes sunt Wol(terus) de 
Baldensen et alii plures. Preterea hanc cedulam inde scriptam 
sigillis nostris signavimus. Datum etc. 

Abschrift des 14. Jahrhunderts im Cop. des Kl. Dorstadt zu Dorstadt, fol. 24. 


8. Propst Konrad von Dorstadt bekundet die Beilegung eines 
Streites mit dem Pfarrer in Gielde wegen Holzfällens. O. D. (um 1260). 


C(onradus) dei gracia prepositus in Dorstat omnibus hanc 
litteram inspecturis salutem in domino. Quia dissenciones et rixas 
inter amicos diu versari non decet, solent prudentes suas acciones 
linguis testium et scripture memorie commendare. Hinc est, quod 
plebanus de Geledhe mansum habens adiacentem Nyienrodh curie 
nostre querimoniam detulit coram suo archidiacono domino Sege- 
bodone dicto de Scartfelde, quod mansus ecclesie sue nudaretur 
lignis attinentibus. Unde nos ex consilio virorum prudentum et 
pro amicicia ipsius domini archidiaconi statuimus, ut procurator 
curie nostre ipsi ostendat annuatim in silva nostre ecclesie ligna 
incidenda circa tres plaustratas. Ut autem ista composicio rata 
sit et firma, litteram istam sigillo nostro et domini archidiaconi 
munivimus. Testes sunt?) Albertus de Borhtorpe Teodericus de 
Sladem, Ekehardus de Nyenkerke, Alardus de Wakersleve plebani 
et dominus Heinricus prepositus de Esscerte et alii quam plures. 


Or. im Archiv zu Dorstadt. Siegel des Propstes verloren, das des Archidiakons 
gut erhalten. Gielde gehörte zum Archidiakonat Neuenkirchen. 


9. Abt Ernst des Michaelisklosters belehnt die Brüder Kerstelig 
mit einer Hufe in Escherde. O. D. (um 1260). 


Ernestus dei gratia abbas ecclesie sancti Michahelis in Hilden- 
sem omnibus hoc scriptum inspecturis salutem in domino sempi- 


!) Cop. pleghastech. — ?) Cop. fecera. 2°) sunt über der Zeile. 





6 1260. 


ternam. Notum esse cupimus universis et tenore presentium re- 
cognoscimus, quod Heinricus de Emberke Cristiano et Heinrico 
filiis fratris sui Iohannis!) dicti Kerstelig medietatem unius mansi 
siti in Escherste vendidit nobis resignando. Huic resignationi sua 
uxor Gerburgis et sui pueri consenserunt. Nos vero Cristiano et 
Heinrico fratribus predictis, nam ad ipsos pars altera iam dicti 
mansi hereditario iure fuerat devoluta, pheodaliter eundem mansum ?) 
porreximus tali conditione interposita, quod nostre ecclesie per- 
solvent decem solidos annis singulis de eodem. Ne igitur nostri 
successores nostre donationis effectum infringere valeant, sigillum 
nostrum duximus presentibus apponendum. Huius rei testes sunt 
Iohannes de Homborch hospitalarius, Ludolphus Stange, Hermannus 
de Eldagessen, Henricus Colve. 


Or. im Kgl. St.-A. zu Hannover, Michaeliskl. Nr. 52. Siegel des Abtes an 
dem von der Urk. geschnittenen Pergamentstreifen. 


10. Ritter V(olrad) von Depenowe resigniert dem Dompropst 
Lud(olf), dem S(egebodo) von Scharzfeld, D(ietrich) von Adensen, 
V(olrad) Propst des Moritestiftes, O(tto) von Eberstein, H(ermann) von 
Dassel, V(olquin) von Schwalenberg und dem ganzen Domkapitel den 
Zehnten in Schillerslage (Schildersle) zu Gunsten des Kl. Wienhausen. 
O. D. (um 1260). 


Abschrift des 14. Jahrhunderts in Cop. IX, 265, 8.30 im Kgl. Staatsarchiv 
zu Hannover. 


41. Das Kl. Wöltingerode überweist der Vorsteherin des Kranken- 
hauses Renten aus dem Allode in Isingerode und dem Dorfe Hilwor- 
dingerode unfer angegebenen Bedingungen. O0. D. (um 1260). 

A(lheidis) dei gratia abbatissa, E(lisa) priorissa totumque 
collegium sanctimonialium sancte Marie virginis in Waltingerode 
universis Christi fidelibus salutem. Ne cum tempore pretereant et 
in oblivionem deveniant ea que geruntur infra tempus, scripture 
memorie utiliter commendantur. Quapropter notum esse volumus 
omnibus, quod nos unanimi conventus nostri arbitrio relaxavimus 
usibus domine A(lheydi) magistre infirmarum vel ei, quecumque pro 
tempore huius officii procuratrix exstiterit, viginti sex solidos, quos 
in communes ecelesie de allodio Ysingerodhe singulis annis solvere 
tenebatur, et octo solidos annuatim recipiendos ad usus suos de 
villa Hilwordingerode assignavimus, quamdiu nos bonorum nostrorum 








!) Iohannis auf Rasur. ?) eundem mansum über der Zeile nachgetragen. 


1260. T 


in Lengede quieta fruimus libertate. Si vero nostra ecclesia de 
parte comitis Hogeri de Waldenberch in predictis bonis iuris sui 
debito privata fuerit, ad communes usus predicta pensio revertetur 
et ipsa, que pro tempore curam gesserit infirmarum, a supradicto 
comite sedecim marcas puri argenti summa plenitudine iuris extor- 
quebit eius officio refundendas. Ne igitur successorum nostrorum 
aliquis factum hoc nostrum, quod communi conventus arbitrio de- 
crevimus, possit vel audeat immutare, presentem paginam sygilli 
nostri appensione munivimus ad cautelam. 

Or. im Kgl. St.-A. zu Hannover, Wöltingerode Nr. 22. Konventssiegel am 
Rande beschädigt. Cop. VI, 115, 8. 890 heisst es: Hilverdingrode sei verwüstet und 
habe gelegen uff der Heide über dem Steinvelde und sey alle zu Holz gewachsen 


und sey ein grosses Holz. — Die Priorin dürfte wohl Elise heissen und eine Person 
sein mit der späteren Äbtissin dieses Namens. 


12. Jusarius von Harlingeberg resigniert dem Kl. Wöltingerode 
den Zehnten in Dudingeroth. O. D. (um 1260). 


Iusarius miles de Harlingenberch omnibus hanc paginam in- 
specturis in domino salutem. Quoniam res geste oblivionis incursu 
citius humane subtrahuntur memorie, que flunt in tempore ne cum 
fuga temporis discedant, congruum est hoc apicibus litterarum 
commendari. Notum igitur facimus universitati fldelium tam pre- 
sentium quam futurorum, quod nos de consensu filiorum nostrorum 
scilicet Iordanis, Baldewini, Widekindi!) decimam in Dudingeroth, 
quam ab ecclesia Ilsenegensi tenuimus, ecclesie Waltingeroth libere 
resignavimus possidendam. Ut autem hoc factum ratum et incon- 
vulsum permaneat, hanc paginam inde conscriptam sigillo nostro 
consignavimus. 

Or. im Kol, St.-A. zu Hannover, WÜültingerode Nr. 34. Das beschädigte Siegel 


des Ausstellers an dem von der Urk. geschnittenen Pergamentstreifen lässt noch 
einen Zickzackbalken erkennen. 


18. Archidiakon Th. von Nettlingen (Netelingen) genehmigt, dass 
die Kirche in Hoheneggelsen (Eikelshen) Güter bei Oedelum dem 
Kl. Loccum verkauft. O. D. (um 1260). 


Or. im Archiv des Kl. Loccum. Siegel verloren. Gedr. v. Hodenberg, Calen- 
berger U B. III, S. 148 Nr. 213a. 


!) Über der Zeile nachgetragen. 





8 1261. 


144. Propst Bruno des Maria- Magdalenenklosters bekundet die 
Stiftung eines Anniversars durch Bernhard von Stemmen. 0. D. 
(1260 —74). 

Bruno dei gratia prepositus domus sororum sancte Marie 
Magdalene in Hildensem et totus eiusdem loci conventus omnibus 
hane cartulam inspecturis salutem. Notum esse volumus, quod 
Bernardus laicus dictus de Stemne contulit tria talenta Hildense- 
mensis monete ecclesie nostre pro anime sue remedio sub hac forma, 
quod videlicet anniversarius carorum suorum Bodonis scilicet et 
Conradi et Ortwini et Azzelen et Lutburgis et Elizabeht annuatim 
agetur in ecclesia nostra sollempniter a conventu in dei Marci, 
sicut fratrum et sororum anniversarii agi solent, et ad consolationem 
cedent illa die duo solidi dominabus in claustro et unus solidus ad 
candelam. Ne igitur in posterum de hoc oriatur dubitatio, nos 
scriptum hoc nostrum inde confectum dedimus et illud sigillo ecclesie 
nostre fecimus sigillari. 

Or. im Kgl. St.-A. zu Hannover, Mar.-Magdal. Nr. 72. Kapitelssiegel an dem 


von der Urk. geschnittenen Pergamentstreifen. Nach der Schrift und der Zeit des 
Propstes Bruno angesetzt. 


15. Ritter Dietrich von Stockem und seine Söhne R. und Johann 
resignieren den Grafen Hermann und Heinrich und H(einrich), dem 
Sohne des Burchard von Wohldenberg, ihre Güter in Hockeln (Hokenem). 
O. D. (vor 1261). 


Or. im Kgl. St.-A. zu Hannover, Marienrode Nr. 55b. Siegel nebst Befesti- 
gung verloren. Gedr. Marienroder UB. S. 82 Nr. 70b. Graf Heinrich (III) stirbt 
1261, daher die Datierung. 


16. Papst Alexander IV. beauftragt den Abt von Michaelstein 
und den Propst (Albert) und Dechanten (Ludolf) des Kreuzstiftes, den 
Streit zwischen dem Marienstift in Halberstadt und dessen Kanoniker 
Johann Stepelke zu untersuchen. Lateran 1261 Januar 28 (v. kalendas 
februarii, pontificatus nostri anno septimo). 


Gedr. Schmidt, UB. des Hochstifts Halberstadt II (Publ. aus den Preussischen 
Staatsarchiven 21) S. 242 Nr. 1022. 


17. Burchard der Ältere von Wolfenbüttel bekundet, dass Eber- 
hard von Denkte und Konrad von Onekampe eine Hufe in Pungen- 
stede, die sie von ihm zu Lehn haben, dem Kl. Heiningen verpfändet 
haben. Gebhardshagen (apud Indaginem) 1261 Januar 31 (pridie 
kalendas februarii). 


1261. 9 


Huius rei testes sunt dominus Iohannes tunc temporis prepo- 
situs in Henigge, dominus Luthmarus sacerdos in Wimmelhusen 
und Laien. 

Or. im Kgl. St.-A. zu Hannover, Heiningen Nr. 21. Siegel verloren. Gedr. 
Asseburger UB. I, S. 210 Nr. 306. 


AS. Das Michaeliskloster überlässt dem Kreuzstift eine Litin, die 
einen Liten desselben geheiratet hat. 1261 Februar 5. 


Ernestus dei gratia abbas monasterii sancti Michaelis in Hil- 
densem . . preposito, . . decano totique capitulo sancte Crucis in 
Hildensem salutem. Notum esse cupimus, quod, cum Wicpertus 
fllius Bernardi Biiz lito ecclesie vestre duceret uxorem Ghermodim 
filiam Edheleri litonissam nostram, pro eadem Ger(modi) solutum 
fuit nobis ius pudicicie, unde ipsa Germodis sequens maritum suum 
translata est ad ius et dominium ecclesie vestre, et hoc litteris 
presentibus protestamur. Datum anno domini m. cc. ]xi9., nonas 
februarii. 


Or. im Kgl. St.-A. zu Hannover, Kreuzstift Nr. 115.  Siegelrest an dem von 
der Urk. geschnitienen Pergamentstreifen. 


19. Propst, Dechant und das Domkapitel verkaufem dem Kloster 
Loccum den Zehnten in Oedelum zur Bezahlung der vom verstorbenen 
Bischof Johann gemachten Schulden und versprechen dafür Sorge zu 
tragen, dass der Postulierte Otto nach seiner Konfirmation oder, falls 
diese nicht erfolgen sollte, der andere zukünftige Bischof das Eigentum 
des Zehnten dem Kloster überträgt. Hildesheim (1260) 1261? Februar 19 
(xi?. kalendas marcii). 

Nach Abschrift des 16. Jahrh. im Loccumer Copiar S. 16 Nr. 61 gedr. 


t. Hodenberg, Calenberger UB. III, S. 144 Nr. 207. Die Jahreszahl kann nicht 
richtig sein; die Urk. gehört frühestens in den Februar 1261. 


20. Ritter Heinrich von Steinberg dotiert den von ihm in Lam- 
springe gestifteten Katharinenaltar und bestimmt den darauf zu haltenden 
Gottesdienst. Winzenburg 1261 Juni 7. 


In nomine sancte et individue trinitatis. Henricus miles dictus 
de Steinberch, Ascwinus et Conradus milites ipsius filii omnibus in 
Christo fidelibus salutem in vero salutari. Quia memoria hominum 
labilis est et caduca et quia propter naturalem faciliditatem omnes 
proni sumus ad discenciendum, ex antiqua patrum invencione dicitur 
introductum, ut scripta legaliter conficiantur, per que acta priorum 


10 1261. 


ad memoriam revocentur. Hinc est, quod ego Henricus miles dictus 
de Steinberch, Ascwinus et Conradus milites mei filii tam posteris 
quam presentibus notum esse volumus, quod pleno consensu heredum 
unum altare, quod propriis expensis in honore beate Katerine in 
Lammespringge construximus, tribus mansis, qui siti sunt in Her- 
bernnessen dotamus ad usus sacerdotis ipso altari deservienti. 
Preterea molandinum in eadem villa sex solidos solvens ad lumen 
conferimus altaris, insuper mansum et dimidium in Wenedhen, 
quorum medietas ad usus sacerdotis, pars reliqua ad lumen cedet 
ipsius altaris, taliter statuentes, ut ibidem diebus singulis divina 
procurentur ter in ebdomada missa pro defunctis, semel de domina 
nostra, tres misse relique sub arbitrio sint sacerdotis. Ut autem 
hec firma et inconvulsa permaneant, nos ex una parte, prepositus 
et conventus ex altera sigillorum nostrorum munimine fecimus 
roborari. Huius rei testes sunt Conradus plebanus in Wincenburg, 
Bertoldus plebanus in maiori Vrethen, isti sunt milites Hermannus 
de Gandersem, Woltherus frater suus, Egbertus et Wltherus frater 
suus de minori Vrethen, Bertoldus de Godenstede, Rodolfus et 
lohannes fratres de Dalhim. Datum in Wincenburg anno moec?lxi?., 
vii. idus iunii. 

Or. im Kol. St.-A. zu Hannover, Lamspringe Nr. 29. Gut erhaltenes Siegel 
des Ausstellers, das des Konvents verloren. Es mag hier bemerkt werden, dass 


Bischof Dietrich von Wierland am 5. Juni in Lamspringe eine Urk. für Kloster 
Weende ausstellt, gedr. Mittheil. aus der livländ. Gesch., IX, S. 36. 


21. Abt Ludold und der Konvent des Godehardiklosters tauschen 
mit dem Laienbruder Johann von Oedelum in Loccum einen Morgen 
Landes gegen eine Kuh und ein Kalb. 1261 Juni 21 (xi. kalendas iulii). 


Abschrift des 16. Jahrh. im Loccumer Copiar S. 14 Nr. 50. Gedr. v. Hoden- 
berg, Calenberger UB. III, S. 155 Nr. 223. 


22. Heinrich von Schwiecheldt, Vogt in Hannover, bekundet über 
einen Vergleich des Moritzstiftes mit den Wittwen des Konrad und 
Rabodo von Reden wegen Güter in Linden und über den Rückkauf 
von zwei Hufen ebenda. Bei Gleidingen 1261 Juni 22. 


.Ego Henricus de Swechlete advocatus existens in Honovere in 
presentibus hoc protestor, quod accedente compositione inter pre- 
positum Montis Hildensemensis ac relictas fratrum de Rethen videlicet 
Conradi et domini Rabodonis pro bonis in Lynden ecclesie Montis 
pertinentibus est condictum. Domine prefate bona eadem cum 


1261. 11 


omnibus attinenciis tam in campo quam in villa duobus annis possi- 
debunt, pro quibus relaxabunt x talenta de viginti talentis, que 
solvere tenetur eisdem ecclesia memorata. His vero duobus annis 
transactis dominus prepositus dabit decem talenta residua et sic a 
dominis predictis eadem bona omnino erunt expedita, sed redimi 
non possunt nisi lohannis baptiste in festo, et si redempta non 
fuerint, extunc ea domine iam sepius dicte pro quinque talentis per 
annum proximum possidebunt et ipsa per advocatiam non impedient 
nisi dominus comes de Wunstorpe illam in gracia dominorum montis 
sancti Mauricii obtineat vel in iure. Duos eciam mansos a quodam 
litone ipsius ecclesie obligatos ad villicationem dictam pertinentes 
dominus prepositus redimere potest cum vult pro ipsis denariis, 
pro quibus sunt expositi, et obstaculum non habebit. Acta sunt hec 
anno gracie m?. cc?. lxi*., in placitis apud Gledinge in crastino 
Albani martiris testibus astantibus domino Lodewico de Edelinge- 
borste, domino Wilbrando de Redhen, domino Heynrico de Horbere 
ac domino Ludero de Hanense, domino Iohanne de Escherte, domino 
Ludolfo de Borsem, domino Brunone de Gustede ac domino Thiderico 
de Althen et fratribus de Harboldessen, et multi alii viri honesti 
astiterunt. Ego Arnoldus miles de Heddessen ex rogatu partis 
utriusque meum sigillum apposui ad sigillum advocati de Honovere, 
ut hec littera hiis duobus sigillis sigillata et cum testibus eo firmior 
habeatur. 


Abschrift des 14. Jahrhunderts im Cop. des Moritzstiftes, Ms. 514 fol. 25v in 
der Beverinischen Bibliothek zu Hildesheim. 


28. Die Brüder Dietrich und Ernst von Stöckheim übertragen 
dem Moritzstift den Westerberg, den Bischof Johann demselben Stifte 
zur Rodung überlassen hat. Hildesheim 1261 September 9. 


Nos Thidericus et Ernestus fratres dicti de Stockem tenore 
presentium protestamur et recognoscimus manifeste, quod, si quid 
iuris habere videbamur in monte illo, qui Westerberch vulgo dicitur, 
quem dominus Iohannes Hildensemensis episcopus ad novandum 
ecclesie sancti Mauricii contulit, ob amorem domini Volradi ecclesie 
iam dicte prepositi ipsi ecclesie contulimus ratum et gratum habentes 
collationem illam, quam dictus episcopus contulit ecclesie sancti 
Mauricii sepius iam prefate. Nolumus etiam, quod capitulum et 
prepositus & nostris heredibus in prafatis bonis impediantur in- 
posterum aut aliquatenus molestentur. Ut autem hec nostra donatio 








12 1261. 


rata permaneat, ego Thidericus presentem litteram sigillo meo 
sigillavi. Ego Ernestus, quia sigillum proprium non habeo, sigillo 
fratris mei Thiderici sum contentus. Datum Hildensem anno domini 
m9. cc9, 1xi*., in die sancti Gorgonii. 

Or. im Kgl. St.-A. zu Hannover, Moritzstift Nr. 28. Schildförmiges Siegel 
Dietrich an dem von der Urk. geschnittenen Pergamenistreifen wenig beschädigt, 
zeigt Lindenast mit zwei Blättern: 1 SI(GGI)OLLVM . TIDERICI . DE. STO(CKE)M. 
Regest Doebner, UB. I, S. 140 Nr. 288. 


24. Propst Volrad und das Kapitel des Moritestiftes überweisen 
dem Kl. Riddagshausen eine Hufe in Klauen (Klowen), von welcher 
Ritter Heinrich von Schwiecheldt (Svechlite) ihnen einen jährlichen 
Zins entrichtet. 1261. 


Huius geste rei testes sunt Conradus de Elvede, Iohannes de 
Sutherem, Reinhardus dictus Blome, Wikbrandus de Haleboldessen 
milites, Lippoldus de Edessem, Giselerus de Gilthene laici. 


Or. im Landeshauptarchiv zu Wolfenbüttel, Riddagshausen Nr. 148. Beide 
Siegel verloren. Gedr.Vogell, Geschlechtsgesch. des v. Schwicheldtschen Hauses II, S. 12. 


25. Das Bartholomäistift eximiert eine Besitzung in Bründeln 
von der Pfarrkirche in Lühnde. 1261. 


Olricus dei gratia prepositus totusque conventus sancti Bar- 
tholomei in Sulta in Hildensem omnibus hanc litteram inspecturis 
in domino salutem. Notum esse volumus quibus hoc scriptum videre 
contigerit vel audire, quod nos grangiam Brundelem,!) que suberat 
parrochie nostre in Lulene, de communi consensu capituli nostri 
exemimus ab eadem, ut habitatores predicte grangie, conversi scilicet 
sive familia, in nullo sint vel capellano nostro sive civibus debitores 
in sepulturis, in confessionibus, in communione, in sacramentis quibus- 
cumque vel in sartatectis ecclesie scilicet in campanis, in prepara- 
mentis, in libris, ia prebenda presbiteri vel custodis et omnino ab 
omni iure, quibus parrochiani ad matricem ecelesiam obligantur, 
exemptione perpetua sint liberi et soluti, acceptis a domino Con- 
rado?) abbate et ecclesia de Redageshusen, qui predictam villam 
Brundelen compararunt, iiii talentis et v solidis in restaurum, ab 
omni impetitore libertatis huius ipsis perpetuam warandiam pro- 
mittentes. Acta anno domini m?, cc?. 1x0. primo.®) 


Or. im Landeshauptarchiv zu Wolfenbüttel, Riddagshausen Nr. 147. Beschädigtes 
Siegel des Ausstellers. 


1) Or. Brudelem. — ?) Or. Conrade. — 5) Or. primus. 


1261. 13 


26. Jusarius von Harlingeberg und seine Söhne Jordan, Balduin, 
Heinrich und Widekind übertragen dem Kl. Wöltingerode eine halbe 
ihnen von Widekind von Lengde und dessen Bruder resignierte Hufe 
irn Lengde (Lengede). Braunschweig 1261. 


Huius rei testes sunt dominus Fridericus Friso miles, dominus 
Crafto miles de Borchtorp et dominus Thidericus miles de Werre. 


Or. im Kgl. St.- A. zu Hannover, Wöltingerode Nr. 36. Beschädigtes Siegel 
des Iusarius an dem von der Urk. geschnittenen Pergamentstreifen. 


27. Graf Hoier von Wohldenberg übereignet dem Ulrich von 
Bilstein, Bürger in Goslar, drei Hufen und einen Hof in Gross-Igochtum 
(in Lochtene maiore), die er vom Kl. Wöltingerode gekauft hat. 1261. 

Gedr. nach Cop. Bode, UB. II, S. 157 Nr. 77. 


28. Die Grafen von Wohldenberg übertragen dem Kl. Woltinge- 
rode drei Hufen in Klein-Heere zur Feier des Jahrgedächtnisses ihrer 
Verwandten. 1261. 


Hermannus, Hoierus dei gratia comites de Waldenberch universis 
Christi fidelibus presentem paginam inspecturis salutem in vero 
salutari. Que in tempore fiunt, ne sub tempore labantur, litteris 
et testimonio commendantur. Notum ergo esse cupimus universitati 
fidelium, quod nos pro reverentia dei et beate genitricis eius Marie 
et ob salutem anime comitis Henrici fratris nostri contulimus ecclesie 
in Waltingeroth tres mansos sitos in parvo Herre cum consensu 
heredum nostrorum necnon et cognatorum nostrorum comitum videlicet 
Burchardi et Henrici perpetuo possidendos, et agetur anniversarius 
Henrici patris nostri et matris et predicti fratris nostri consolatione 
dominarum exinde competenti. Huius rei testes sunt Iohannes Novi 
operis prepositus, Hermannus prepositus montis beati Georgii, Iohannes 
in Richenberch prepositus, Gerardus plebanus in Lengede, Hermannus 
plebanus de Ymmenroth, Henricus de Borchdorp,!) Iohannes de 
Sudborch, Rodericus de Lochtene et alii quam plures milites. Ne 
igitur factum nostrum alicui vertatur in dubium, presens scriptum 
sigillis cognatorum nostrorum et nostris fecimus roborari. Actum 
anno domini m^. cc. 1xio, 


Or. im Kgl. St.-A. zu Hannover, Wöltingerode Nr. 37. Von den vier Siegeln 
fehlt das dritte, die erhaltenen beschüdigt. Regest Bode, UB. II, S. 158 Nr. 79. 


J) Ioh. de Sudb. und Henr. de Borch. durch darüber gesetztes & und b so 
umgestellt. 














14 1262. 


29. Graf ‚Ludwig der Ältere von Eberstein übereignet dem Kl. 
Escherde eine Mühle bei Emne. 1261. 


Testes huius sunt Albertus Ireus et fratres sui Hermannus et 
Bertrammus, Tidericus de Rethen, Eylardus de Dotesem. 

Or. im Kgl. St.- A. zu Hannover, Escherde Nr. 39. Beschädigtes Siegel an 
dem von der Urk. geschnittenen Pergamentstreifen. Auf der Rückseite von Hand 
des 15. Jahrhunderts der moneke molen. 


80. Propst Konrad von Dorstadt löst den von seinem Vorgänger 
Bertold dem Konrad (von Dorstadt) und dessen Frau auf Lebenszeit 
verpfändeten Zehnten in Machtersen zur Hälfte wieder ein. 1262 
Januar 6. 


(Es folgt zuerst die Urk. des Propstes Bertold von 1251 Mai 26.) 
Anno vero gratie m9. cc®. lOxii9. circa ephifaniam domini ego Con- 
radus prepositus eiusdem loci redemi dimidietatem prefate decime 
ab ipso domino Conrado pro triginta quatuor marcis, sic ut claustrum 
nostrum hac dimidia parte ulterius solute necnon libere perfruatur. 
Huius rei testes sunt dominus Bernardus de Indagine, dominus 
Luthardus de Meinersem, dominus Hermannus de Ellesem. 


Or. im Archiv zu Dorstadt. Beschädigtes Siegel des Konventes. Die Urk. 
Bertolds vgl. UB. II, S. 437 Nr. 867. 


81. Konrad von Dorstadt und seine Frau Gertrud bekunden, 
dass Propst Konrad von Dorstadt die Hälfte des Zehnten in Machtersen 
(Machtersem) für 34 Mark von ihnen zurückgekauft hat. 1262 
Februar 1 (in vigilia purificationis). 

Huius rei testes sunt dominus Bernardus de Indagine, dominus 
Luthardus de Meinersem, dominus Hermannus de Ellesem nobiles, 
Hoierus filius domini Ber(nardi) de Indagine, Ecbertus filius domini 
Wolteri Spiring, Iohannes de Halberstat servus noster. 


Or. im Archiv zu Dorstadt. Gut erhaltenes Siegel des Ausstellers, beschädigtes 
des Bernhard von Hagen und unverletiztes des Hermann von Ellessem wie UB. II, 
Nr. 598 beschrieben. 


82. Adelheid, Wittwe des Grafen Ludwig von Ravensberg, schenkt 
ihre Güter in Rottorf und Medestorpe dem Kl. Marienthal. Hildes- 
heim 1262 Februar 24 (vi. kalendas marcii). 

Testes sunt Ernestus abbas ecclesie sancti Michaelis et dominus 
Iohannes de Honborg, Iohannes prior et frater Bertoldus de Dasle 
fratres Predicatores, Ludolfus prepositus, Hartmannus scolasticus, 


1262. 15 


magister Iohannes domini Volcmari, Hepricus prepositus in Alsberg, 
Volewinus prepositus dictus de Svalenberg, Hermannus de Dasle 
canonici Hildensemenses, Bertoldus Pil, Ekbertus camerarius, Henri- 
cus pincerna, Henricus Acco, Iohannes Scat, Conradus Niger milites 
ac burgenses. 

Gedr. Lamey, Gesch. der Grafen von Ravensberg, Cod. dipl. S. 42 Nr. 40. 
Pegest Westfal. UB. VI, S. 229 Nr. 769, wozu wegen des Volquin von Schwalenberg 
die Richtigstellung Nr. 852 zu vergleichen ist. An demselben Tage verpflichten 
sich der Dompropst Ludolf von Hildesheim, Heinrich von Eberstein, Propst in 
Oelsburg, Volkmar, Propst von Enger, und Hermann von Dassel, Domherr in 
Hildesheim, dass Adelheid bis Michaelis die Zustimmung ihrer Söhne Otto und 
Ludscig beibringen wird. Or. im Landeshauptarchiv zu Wolfenbüttel, Kl. Marienthal, 


33. Mag. Johann von Schildesche (de Scildece), Domdechant, 
unter den Schiedsrichtern, welche den Streit des Bistums Paderborn 
und des Stiftes Herford wegen dessen Subjektionsverhältnis unter Vor- 
behalt der päpstlichen Genehmigung entscheiden. Paderborn 1262 
Februar 28 (feria tercia post dominicam Invocavit). 


Or. im Kgl. St.-A. zu Münster, Frst. Paderb. Nr. 218 in zwei Ausfertigungen. 
Gedr. Westf. UB. IV, S. 460 Nr. 891. 


84. Dompropst Ludolf, Domdechant Johann und das Domkapitel 
übertragen dem Kreuzstift einen Garten bei der alten Steingrube (iuxta 
veterem lipicidinam), den der Bürger Heinrich von Minden vom 
Dompropste zu Lehn hatte. Hildesheim 1262 März 30 (iii9. kalendas 
aprilis). 

Or. im Kgl. St.-A. zu Hannover, Kreuzstift Nr. 116. Die beiden Siegel ab- 
gefallen. Gedr. Doebner, UB. I, S. 140 Nr. 289. 


35. Domherr Hoyer von Hohenbüchen besiegelt die Urk. seiner 
Mutter Sophie, in welcher diese eine Schenkung an das Kl. Mehringen 
macht und ihre Kinder entschädigt. 1262 April 13 (in vigilia sanc- 
torum Tybureii et Valeriani). 

Or. im Haus- und Staatsarchiv zu Zerbst. Gedr. Beckmann, Hist. d. F. 
Anhalt I, S. 405, v. Heinemann, Codex Anhalt. II, S. 199 Nr. 269, wo das Siegel 
Hoyers beschrieben wird: „dreieckiger Schild mit nach links aufsteigendem Löwen, 
darüber ein aus dem Schilde wachsender Baum, zu beiden Seiten ein Stern, Um- 
schrift S. HOGERI DE ALTA FAGO CAN. HILDESEM. (abgeb. Erath, Cod. 
dipl. Quedl., Tafel XXV Nr. 10)“. Ders. wird auch erwähnt in der gleichen Urk. 
der Sophie für das Kl. Mehringen, gedr. Beckmann a. a. O. S. 406, v. Heinemann 
a. a. ©. S. 200 Nr. 270. 


36. Johann, Domdechant in Hildesheim und Domherr in Pader- 
born, unter den Zeugen der Urk., in welcher das Kl. Busdorf bekundet, 


16 1262. 


dass von einigen ihm vom Bischof Meinwerk von Paderborn geschenkten 
Gütern der Abt von Bredelar ihm zu Fruchtlieferungen verpflichtet 
sei. 1262 Juli 1 (in kalendis iulii). 


Or. im Kgl. St.-A. zu Münster, Bredelar Nr. 78. Gedr. Westf. UB. IV, 
S. 472 Nr. 909. 


87. Propst Volrad, Dechant Dietrich und das Kapitel des Moritz- 
stiftes schenken dem Kl. Loccum die ihnen von Ritter Johann von 
Adenstedt resignierie Hufe in Oedelum. 1262 September 22 (in die 
beati Mauricii). 

Huius rei testes sunt Volradus prepositus, Th(eodericus) de- 
canus ecclesie predicte, dominus Iordanis de Blankenborg, magister 
Leo(nius) maioris ecclesie canonici, Th. Galle. 


Abschrift des 16. Jahrhunderts im Loccumer Copiar S. 14 Nr. 51. Gedr. 
v. Hodenberg, Calenberger UB. III, S. 159 Nr. 232. 


88. Erwählter Kono von Minden verweist die Brüder von Dötzum 
wegen der Güter in Achhem an den Propst von Escherde als neuen 
Lehnsherrn. Minden 1262 September 28. 

Cono dei gratia Mindensis ecclesie electus confirmatus dilectis 
in Christo Walthero et Heilhardo fratribus dictis de Dodeshem 
salutem in domino. Noveritis, quod nos de consilio capituli nostri 
et consensu preposito et monasterio!) in Escherde contulimus pro- 
prietatem bonorum, que ab ecclesia nostra tenuistis in Achhem, 
cum omnibus attinenciis suis in honore beate virginis Marie et 
sancti Iohannis baptiste ancillarum Christi ibidem deo famulancium 
perpetuis usibus proventuram. Unde vobis tenore presencium inti- 
mamus, quod ad prepositum eiusdem loci tamquam ad dominum 
pheodi vestri respectum de cetero habeatis. Datum Minde iiii?. 
kalendas octobris anno domini m?. cc. lIxii?. 


Or. im Kol. St.-A. ew Hannover, Escherde Nr. 40. Siegel nebst Befestigung 
verloren. Regest Westfäl. UB. VI, S. 231 Nr. 775. 


89. Erwählter Kono von Minden übereignet dem Kl. Escherde ihm 
resignierte Güter in Achhem. Minden 1262 Oktober 4. 


Cono dei gratia Mindensis ecclesie electus confirmatus honora- 
bilibus ac religiosis personis preposito, priorisse totique conventui 


I) Or. monesterio. 


1262. 17 


sancte Marie in Escherde salutem in domino sempiternam. Iniuncte 
servitutis officium nos arcius ammonet et inducit, ut piorum loco- 
rum promocionibus omni qua possumus sollicitudine intendamus. 
Ea propter vestris piis desideriis ac devotis precibus inclinati ob 
honorem et reverenciam intemerate dei genitricis virginis Marie 
neenon sanctorum Iohannis baptiste et Iohannis ewangeliste pa- 
ironorum vestrorum proprietatem quorundam bonorum in Achhem, 
que Waltherus et Eylhardus fratres de nostra ecclesia tenuerunt, 
vobis et successoribus vestris donamus et conferimus perpetuo possi- 
denda cum omnibus attinenciis suis, agris, pratis, silvis et aquis, 
viis et deviis et cum iuris integritate, que nobis competebat vel 
competere poterat in premissis. Et ut hec donacio nostra, que ex 
capituli nostri pio ac benivolo processit assensu, robur obtineat 
perpetue firmitatis, presentem cartulam super hoc confectam nostro 
ac eiusdem capituli nostri sigillis fecimus communiri. Testes huius 
rei sunt Gerhardus decanus, Ludoldus scolasticus, Ludolfus cantor, 
Heinrieus custos, Conradus prepositus sancti Iohannis, Ludolfus de 
Pedese, Widego, Reinhardus de Slon, magister Arnoldus archi- 
dyaconus in Aleden, nobilis vir Heinricus de Scalkeberge et alii 
quam plures ecclesie nostre canonici, milites vero Conradus et 
Thidericus filius eius dicti de Uflen, Richardus Wlpes, Gerhardus 
et Conradus fratres dicti de Lutteren; Wescelus de Rathbere, Gode- 
scaleus de Burzere cives in Minda et alii quam plures milites et 
burgenses. Datum Minde iiii?. nonas octobris anno domini m?. cc?. 1xiio., 
Hinrico eiusdem loci preposito procurante. 


Or. im Kgl. St.-A. zu Hannover, Escherde Nr. 41. Siegel des Erwählten und 
beschüdigtes des Domkapitels. | Regest Westfäl. UB. VI, S. 232 Nr. 776. 


40. Die Grafen Burchard, Hermann, Heinrich und Hoier von 
Wohldenberg resignieren dem Propst L(udolf), dem Dechanten Jo( hann) 
und dem Domkapitel während der Sedisvakanz (quoniam — — vos 
adhuc et nos pastore caremus et domino) den Zehnten in Oedelum 
zu Gunsten des Kl. Loccum. 1262. 


Or. im Archiv des Kl. Loccum mit dem Siegel des Burchard und Hermann 
und dem beschädigten des Heinrich an blauen Hanffüden, das des Hoyer verloren. 
Gedr. v. Hodenberg, Calenberger UB. III, S. 157 Nr. 228. Eine Sedisrakanz bestand 
insofern, als der Postulierte Otto ein Kind war und dessen Konfirmation durch 
den Papst erst drei Jahre später erfolgte, im fünften nach seiner Wahl, vgl. 
Chron. Hildesh. in Mon. Germ. SS. VII, S. 863, auch unten Nr. 62 u. 66. 

Hildesh. UB. III. 9 


18 1263. 


41. Propst Ludolf, Dechant Johann und das Domkapitel bekunden 
den Verzicht des Domherrn Heinrich de Piscina auf drei Hufen in 
Ahrbergen (Areberg), welche ihm durch Erbschaft zugefallen waren 
und jetzt dem Bartholomäistift gehören. Hildesheim 1262. 


Or. im Kgl. St.- A. zu Hannover, Bartholomäistift Nr. 11. Siegel von dem 
von der Urk. geschnittenen Pergamentstreifen verloren. 


42. Graf Ludolf vom Werder überträgt dem Kl. Dorstadt zwei 
Hufen in Dorstadt, die er vom Reiche zu Lehn hatte, und entschädigt 
das Reich mit zwei anderen llufen. 1262. 


Ludolfus dei gratia comes in Insula omnibus presentem cartulam 
visuris salutem in eo, qui est omnium vera salus. Que geruntur 
in tempore ne simul labantur cum lapsu temporis poni solent in 
linguam testium vel scripture memoria perhennari. Notum igitur 
sit omnibus tam presentibus quam futuris, quod nos ex unanimi 
consensu fratrum nostrorum ad instanciam precum nobilis viri do- 
mini Bernhardi!) de Indagine cognati nostri duos mansos sitos in 
Dorstat, quos ab imperio iure feodali tenebamus, pro quibus duos 
alios?) restituimus, propter dominum et pro remediis animarum 
parentum nostrorum ecclesie jam dicte proprialiter conferimus cum 
omni iure perpetuo possidendos. Et ne igitur inposterum oriatur 
dubium de hoc facto, ipsum conscribi fecimus et sigilli nostri muni- 
mine roborari. Huius facti testes sunt dominus Erembertus de 
Bokenem, Boldewinus et Henricus Grubo fratres milites de Stenberh 
ct Hermannus de Stenberh, Aschewinus de Olendorpe et alii quam- 
plures. Datum anno domini m?ec?lxii. 


Or. im Archiv zu Dorstadt. Gut erhaltenes Siegel des Ausstellers in gelbem 
Wachs, Adlerflug, dazwischen Helm in dunkelgrünem Wachs. 


48. Die Brüder Dietrich, Domkantor in Hildesheim, und Everwin, 
Domherr in Halberstadt, genannt von Adensen, und ihr Neffe, Ritter 
Johann, schenken dem Kl. Loccum eine Hufe in Mehrum und eine 
in Gelinge. 1262. 


Abschrift des 16. Jahrh. im Loccumer Copiar S. 24 Nr. 91. Gedr. Schetdt, 
Vom Adel S. 84 zu 1272, v. Hodenberg, Calenberger UB. III, S. 156 Nr. 227. 


44. Propst Volrad, Dechant Dietrich und das Kapitel des Moritz- 
stiftes entschädigen den Priester Dietrich. und Diakon Hermann als 
Inhaber der vom Kanoniker Bertramm (von Prome) gegründeten Vikarie, 


1) Or. Berhardi. 2) Or. allios. 








1263. 19 


denen die Bürger gewisse Äcker bei der Viehweide entfremdet haben, 
mit vierzehn Morgen einer Hufe in Himmelsthür, welche zur Feier der 
Memorie des früheren Propstes Konrad und dessen Brüder, der Grafen 
Ludinger uud Dietrich (vom Werder), bestimmt ist. 1263 Februar 
(mense februario). 

Abschrift des 15. Jahrhunderts in Ms. 514 fol. 19v in der Beverinischen 


Bibliothek zu Hildesheim und in Cop. VI, 93, fol. 1 des zweiten Abschnittes im 
Kgl. St.-A. zu Hannocer. Gedr. Doebner, UB. I, S. 140 Nr. 290. 


45. Gunzelin von Osterode resigniert alle seine Güter in Motes- 
husen den Grafen Burchard, Hermann, Heinrich und Hoier von Wohlden- 
berg, die sie dem Kl. Lamspringe übertragen. Osterode 1263 März 7 
(nonas marcii). 

Or. im Kgl. St.-A. zu Hannover, Lamspringe Nr. 30. Das beschädigte Siegel 
des Ausstellers zeigt Wolf nach rechts im Sprunge, darüber drei (2:1) Sterne: 
t 8. GVNCELINI M....SDE..... T 


46. Bischof Simon von Paderborn und die Archidiakone, darunter 
Johannes decanus Hildensemensis archidiaconus sedis in Stenhem 
(Steinheim, Kr. Höxter) verkünden die althergebrachten Rechte der 
Archidiakone. Paderborn 1263 vor März 15 (...idus marcii). 

Gedr. Schaten, Annal. Paderb. ad ann., danach Westfäl. UB. IV, S. 484 Nr. 937. 


4'7. Dechant und Domkapitel genehmigen, dass der Dompropst 
zıcei Hufen in Vakenstide, die der Bürger Johann von Goslar von 
ihm zu Lehn hatte, dem Kreuzstift überträgt. Hildesheim 1263 Juni 25. 

Iohannes decanus et capitulum maioris ecclesie Hildensemensis 
omnibus, quibus hoc scriptum fuerit exhibitum, salutem in domino. 
Nosse volumus tam posteros quam presentes, quod dominus Ludolfus 
prepositus noster de nostro beneplacito et consensu duos mansos 
habentes lx iugera sitos Vakenstide, quos Iohannes de Goslaria 
civis Hildensemensis et uxor sua. Margareta et Iohannes filius eorum 
ab ipso nomine ecclesie nostre in feodo tenuerunt, post liberam 
resignationem ab ipsis factam cum omni iure pertinente ad ipsos 
in villa, campis et silvis transtulit ad ius et proprietatem ecclesie 
sanete Crucis Hildensemensis ab ipsa iure perpetuo possidendos. 
Et hoc litteris presentibus protestamur. Datum Hildensem anno 
domini m. cc9. ]xiii€., vii?. kalendas iulii. 

Or. im Kgl. St.-A. zu Hannoter, Kreuzstift Nr. 117. Beschädigtes Kapttela- 
siegel. Erwähnt Doebner, UB. I, 8. 142. Nr. 292 Anm. Die Übertragung durch den 


Dompropst erfolgte an demselben Tage, Or. a. a. O. Nr. 118, Siegel verloren, gedr. 
Doebner a. a. O. Nr. 292. 


9* 





20 1263. 


48. Propst Hildebrand von Wöltingerode und Priester Hermann, 
Kaplan daselbst, unter den Zeugen der Urk., in welcher das Kl. Neu- 
werk bei Goslar für die von dem Geistlichen Heinrich ihm vorgeschossenen 
165 Pfund, die es zum Ankauf von Gütern in Sehlde, Elbe und Söderhof 
verwendet hat, diesem eine jährliche Rente von 16!|g Pfund zugesteht. 
Goslar 1263 Oktober 16 (xvii®. kalendas novembris, in festo sancti 
Galli abbatis). 

Gedr. nach Cop. Bode, UB. II, S. 162 Nr. 86. 


49. Propst A(lbert) des Kreuzstiftes bestimmt, dass von den Ein- 
künften einer Hufe in Achtum (Agtem), welche die Brüder Heinrich 
und Bertramm Sconekinc dem Kreuzstift verkauft haben, drei Viertel 
eu Gunsten der Besitzer der beiden Altäre des h. Martin und des 
h. Godehard und ein Viertel zur Opferung auf dem Hochaltar und 
zur Beleuchtung des Johannisaltares in demselben Stifte verwendet 
werden sollen. Hildesheim 1263 Dezember 5 (nonas decembris). 


Presentes erant Otto decanus, Woltherus custos, Fridericus de 
Thossin sacerdotes, magister Ludolfus de Helvede, Gerardus sco- 
lasticus diaconi, subdiaconi dominus Hermannus de Woldenberg 
canonicus maioris ecclesie, Hugo de Vimmilhusen, Ludolfus canonicus 
sancti Ándree, Ludolfus scolaris prepositi, laici Henricus de Hiddes- 
ackere, Iohannes filius domini Wolfhardi Monetarii, Bernardus de 
Chovil, — — Marcwardus de Clowin. 


Or. im Kgl. St.-A. zu Hannover, Kreuzstift Nr. 120. Siegel verloren. Gedr. 
Doebner, UB. I, S. 138 Nr. 286 zu 1260 Dezember 3. 


50. Abt Jakob zu Cieaux gewährt dem Domkapitel Anteil «n 
den guten Werken seines Ordens. Citeaux 1263. 


Venerabilibus in Christo karissimis decano et canonicis beate 
Marie maioris ecclesie Hildensemensis frater Iacobus dictus abbas 
Asterciensis totusque conventus abbatum capituli generalis salutem 
et oracionum suffragium. Exigente pie devocionis affectu, quem ad 
ordinem nostrum accepimus vos habere, peticioni vestre nobis per!) 
Pe.?) venerabilem coabbatem nostrum de Novali sancte Marie oblato 
benigno concurrentes assensu concedimus vobis plenariam partici- 
pacionem omnium bonorum, que fiunt ac de cetero dante domino 
in ordine nostro fient in vita nostra pariter et in morte; omnium 


1) per fehlt im Cop. 2) Abt von Marienrode war 1260- 64 Johann. 


1263. 21 


missarum et oracionum, quas in ipso generali capitulo singulis annis 
pro fratribus nostris iniungimus faciendas, efficiemini participes et 
consortes. Datum Cistereii anno domini m?. cc?. ]xiii., tempore 
capituli generalis. 

Abschr. des 15. Jahrh. in Cop. VI, 11, S. 436 Nr. 658 im Kgl. St.- A. zu 
Hannover. 


51. Propst Ludolf, Priorin M. und das Kapitel des Kl. Wülfing- 
hausen bekunden, dass Abt Hermann des Godehardiklosters ihnen auf 
ihre Bitten vierzehn Morgen Landes und eine Hausstelle in Wülfing- 
hausen gegen einen jährlichen Zins von fünf Schilling und unter 
Vorbehalt der Aenderung dieses Verhältnisses verpachtet hat. Wülfing- 
hausen 1263. 

Or. im Kgl. St.-A. zu Hannover, Kl. Wülfinghausen Nr. 33. Das erste Siegel 
cerloren, das zweite stark beschädigt. Danach gedr. v. Hodenberg, Calenberger 


UB. VIII, S. 28 Nr. 32. Eine gleichlautende Ausstellung a. a. O. st. Godehard 
Nr. 27, Siegel des Propstes und des Konventes gut erhalten. 


52. Die von Escherde resignieren wiederholt die Güter in 
Barienrode, Schwiecheldt und - Himmelsthür, die ihre Vorfahren dem 
Godehardikloster verkauft haben. 1263. 


Lippoldus, Iohannes milites,!) Iordanus, Thidericus servi dicti 
de Eskerthe universis Christi fidelibus, ad quos presens scriptum?) 
pervenerit, salutem in nomine Ihesu Christi. Notum esse volumus 
presentibus et futuris, quod nos et heredes nostri tribus mansis in 
Berningerodhe et uno in Sweglethe et uno in Heminisdore et omnibus 
alis bonis, que conventus et .. venerabilis abbas sancti Godehardi 
a progenitoribus nostris et ab aliis consanguineis nostris compara- 
runt, secundo et iterum bona fide resignamus et omni iuri renunciamus, 
quod nobis in eisdem bonis competere videbatur, tali vero pacto, 
quod nos nec heredes nostri sub domino Her(manno) nunc vivente 
nec sub aliis post ipsum venturis dictum monasterium pro bonis 
prefatis inpediunt et offendant. Pro hac autem secunda resignatione 
et renunciatione dominus Lippoldus et Thide(ricus) suus filius 
receperunt vii talenta et dominus lohannes et sui filii scilicet 
Iohannes et Thi(dericus) iiii talenta?) et Iordanus et ipsius fratres 
Basilius videlicet et Ludoldus et Thi(dericus) iiii talenta similiter 
receperunt. Ut autem hec resignatio et renunciatio maneat inconvulsa, 


1) milites übergeschrieben. *) scriptum desgi. °) iiii talenta desgl. 





22 1264. 


dominus Lippoldus et 'Thi(dericus) suus filius in manus domini 
Her(manni) abbatis et domini Thi(derici) de Thosem et domini 
Bertoldi Pilonis et dominus Iohannes!) idem domino abbati?) et 
domino Hinrico de Hornheber et Iordanis idem Hinrico et domino 
Hinrico de Arbeke et dictus dominus Iohannes cum ipso pro ipsius 
fratribus, qui ad annos discretionis nondum pervenerunt, firma fide 
manualiter promiserunt. Preterea ne aliquis predictorum tempore 
procedente monasterium antedictum in eisdem bonis possit molestare, 
presens scriptum de hoc confectum nostris tribus sigillis fecimus 
roborari. Notum sit etiam, quia T'hi(dericus) fllius domini Lippoldi 
sigillum non habet, in®) sigillo contentus dicitur esse patris. In 
resignatione domini Lippoldi et filii sui TThi(derici) presentes erant 
cum hec fierent et erant pro testibus advocati dominus Hernestus 
abbas sancti Michahelis et dominus Ludolfus maior prepositus et 
Hinrieus sacerdos de Zterstede, milites Iordanis de Ilthene, Arnoldus 
et Rennardus dieti Blomen, Stecike de Ihesem, servi Conradus de 
Elphede, Iohannes de Heminisdore advocatus, Iohannes de Aden- 
stede, Hernestus de Blickestede. In resignatione domini Iohannis 
fuit dominus Árnoldus de Hedese, Ludolfus de Bolthesem et alii 
quam plures. In resignatione Iordanis fuit Hinricus de Hornheber 
et Hinricus de Arbeke milites et Fridericus de Wimminhehusen, 
Hermannus de Sambenesem. Actum anno domini m^. cc?, Ixiii. 

Or. im Kgl. St.-A. zu Hannover, st. Godehard Nr. 29. Es haben nur immer 
zwei Siegel an der Urk. gehangen, von denen das erste, das des Lippold, allein 
erhalten ist. In einer besonderen Urk. d. d. Hannover 1263 resigniert dieselben 
Güter Johann von Escherde, Hildesheimer Ministerial, und seine Söhne Johann 


und Dietrich, Zeugen: dominus Hinricus de Horheber et dominus Arnoldus de 
Heddese, Or. a. a. O. Nr. 28 mit dem wenig beschädigten Siegel des Ausstellers. 


58. Abtissin Mathilde von Gandersheim, Ritter Ulrich und 
Domherr Hoier von Hochenbüchen (de Alta fago) verkaufen dem Kl. 
Mehringen zwei Hufen daselbst. Winzenbury 1263. 


Or. im Haus- und Staatsarchiv zu Zerbst. Siegel der Äbtissin und des Dom- 
herrn wie an Nr. 35. Gedr. von Heinemann, Codex dipl. Anhalt. LI, S. 211 Nr. 287. 


54. Propst Volrad, Dechant Dietrich und das Kapitel des Moritz- 
stiftes machen mit dem Kl. Steterburg eine Gebetsbrüderschaft. Hildes- 
heim 1264 Januar 1 (in circumeisione domini). 


l) Johannes desgl.  ?) abbate im Or. 2) vorher ist quod zu ergänzen. 


1204. 28 


Or. im Landeshauptarchie zu Wolfenbüttel, Kl. Steterburg. Die Siegel ver- 
loren. Die Gegenurk. des Moritzstiftes von demselben Jahre, März 9 (vii?. idus 
marcii) im Cop. des Stiftes, Ms. 514 fol. 34v in der Beverinischen Bibliothek zu 
Hildesheim. 


55. Ritter Konrad von Dorstadt bekundet, dass Propst Konrad 
ron Dorstadt für 19 Mark von Bertold und Johann, Söhnen der Adelheid, 
zwei Hufen in Dorstadt und zwei Hausstellen gekauft hat. 1264 
Januar 15 (xviii?. kalendas februarii). 

Testes huius facti sunt Ludolfus de Bortvelde, Balduwinus et 
Henricus de Campe, Bertoldus de Godenstede, Ecbertus iunior 
de Asseburch, Henricus de Zvethlethe,!) Henricus de Vrede et 
Iordanis de Harlingheberge milites, Heidenricus de Luckenem, Io- 
hannes Longus,?) Henricus senior Boneco, Henricus de Oldendorpe, 
Conradus Holtniker et Ludolfus de Ovesvelde burgenses. 


Or. im Archiv zu Dorstadt mit gut erhaltenem Siegel. Gedr. Asseburger 
UB. I, S. 219 Nr. 321. 


56. Heinrich von Dorstadt genehmigt, dass die Söhne seines 
Bruders dem Kl. Dorstadt zwei Hufen und zwei Hausstellen daselbst 
rerkaufen. Halberstadt 1264 Januar 25. 

Ego Henricus de Dorstat notum esse cupio presentibus et 
futuris, quod, cum Iohannes et Bertoldus filii fratris mei Bertrammi 5) 
milis de Dorstat duos mansos et duas areas in campo Dorstat et 
in villa a cenobio de Dorstat tenerent titulo pheodali, honorabilis 
vir scilicet dominus Conradus prepositus et conventus predictos 
Jo(hannem) et B(ertoldum) fratres precibus et munere induxerunt, 
quod ipsi prefatos duos mansos et areas, quemadmodum possederant, 
eidem cenobio vendiderunt. Cui venditioni propter dilectionem et 
profectum sepe dicti cenobii de Dorstat ratihabitionem adhibui et 
consensum. Huius rei testes sunt honorabiles domini Hermannus 
de Hodenhagen, Conradus de Dorstat Halberstadensis ecclesie 
canonici, Árnoldus Hildensemensis ecclesie canonicus et alii quam 
plures. Et ad maiorem evidentiam premissorum presentem litteram 
sigillo domini mei Borchardi Halberstadensis ecclesie vicedomini 
roboravi. Acta sunt hec Halberstat anno domini m?. cc?. lxiiii?., 
viii. kalendas februarii. 


Or. $m Archive zu Dorstadt. Gut erhaltenes Siegel des Vitzthums an dem 
ron der Urk. geschnittenen Pergamentetreifen. Regest Hänselmann, UB. der Stadt 
Braunschweig IL S. 91 Nr. 204. 


I) So das Or. statt Zwechlethe. — ?) Or. Logus. °) Bertrammi auf Rasur. 


24 1264. 


57. Propst Albert, Dechant Ludolf und das Kapitel des Kreuz- 
stiftes übertragen dem Kl. Wienhausen vier Hufen in Berkum, welche 
ihnen Heinrich von Berkum resigniert und dem Kloster verkauft hat. 
Hildesheim 1264 März 25 (viii?. kalendas aprilis). 


Testes — — sunt dominus Iohannes abbas monasterii de Novali 
sancte Marie, comes Borgardus de Woldenberg, Tidericus de Rothigne, 
Bertoldus Pil, Tidericus de Tossem, Berwardus de Kemme, Henricus 
de Berkem, Henricus Marcolfi, Iohannes Thegenhardi, Bertoldus Krane. 

Or. im Archiv des Kl. Wienhausen Nr. 65. Siegel des Propstes, des Kapitels 


und des Dechanten des Kreuzstiftes wenig beschädigt. Regest Doebner, UP. I, 
S. 142 Nr. 293. 


58. Papst Urban IV. erteilt den Gläubigen der Mainzer, Hildes- 
heimer und Paderborner Diözese, die das Kl. Osterode beim Kirchen- 
bau unterstützen, einen vierzigtägigen Ablass. Orvieto 1264 April 7 
(vii. idus aprilis, pontificatus nostri anno tercio). 


Or. im Kgl. St.-A. zu Hannover, Jakobikl. in Osterode Nr. 42 mit Bulle an 
rotgelben Seidenfüden. Gedr. Westf. UB. V, S. 303 Nr. 647. 


59. Graf Siegfried von Blankenburg bekundet, dass die Äbtissin 
(Gertrud) von Quedlinburg vor dem Erzbischof (Rudbrecht) von Magde- 
burg, den Bischöfen (Volrad) von Halberstadt und (Otto) von Hildesheim, 
den Markgrafen Johann und Otto von Brandenburg, dem Herzog 
(Albert) u. a. ihren Widersachern gebührende Genugthuung geleistet 
habe. O. D. (1264 April). 


Gedr. Erath, Cod. dipl. Quedlinburg. S. 221 Nr. 174, Riedel, Cod. dipl. 
Brandenburg. II, 1, S. 84. 


60. Papst Urban IV. beauftragt den Dompropst (Ludolf) und 
den Domdechanten (Johann), die durch Graf Ludolf von Eberstein und 
Bürger von Höxter dem verstorbenen Bischof Heinrich von Oesel schuldige 
Summe einzuziehen und bei den Dominikanern in Hildesheim zu deponieren. 
Orvieto 1264 Mai 22 (xi. kalendas iunii, anno tercio). 


Gedr. zuletzt Westf. UB. V, S. 304 Nr. 650. Regest a. a. O. IV, S. 501 
Nr. 987, Potthast, Reg. pont. 18921. 


61. Propst Albert des Kreuzstiftes bekundet den Verzicht der 
Brüder von Klauen auf jede Belästigung des Stiftes und verpachtet ihnen 
eine Hufe in Klauen. Hildesheim 1254 Juni 18. 


1264. 2b 


A(lbertus) dei gratia prepositus ecclesie sancte Crucis in Hil- 
densem omnibus presentes litteras inspecturis salutem. Constituti 
coram nobis Bertoldus et Renbertus fratres de Clowen promiserunt 
in manus nostras, quod nunquam ecclesiam nostram!) predictam in 
bonis suis vel hominibus molestarent, sed si qua actio eis videtur 
competere contra canonicos vel homines nostros, illam in iuditium 
coram nobis vel coram nostro suecessore deducent, ut ibi per iustam 
sententiam terminetur. Dedimus etiam eisdem mansum unum situm 
in Clowen ad excolendum ad sex annos de consensu capituli nostri 
sancte Crucis, ut inde solvant annuatim tres solidos et unum 
denarium et unum modium tritici et tres solidos pauperibus scolaribus 
servientibus in choro sancte Crucis, et hiis sex annis evolutis 
mansus iste ad ecclesiam nostram libere revertetur. Et ut predicta 
fideliter observentur, pro eisdem fideiusserunt Ernestus villicus, 
Ludolphus Prekel et Iohannes de Bavensteden. Testes quoque 
huius facti sunt Conradus canonicus ecclesie sancti Petri Goslarie, 
Ludolphus canonicus ecclesie sancti Andree Hildensemensis, Bere- 
woldus de Kemme miles, Iohannes villieus, Guntherus et Henricus 
fratres de Kemme, Thidericus dictus Luderine, Iohannes de Clowen, 
Henrieus dictus Hoycink, Hermannus Sapiens, Bertoldus dictus 
Blese, Henricus villicus de Dinclere et Iohannes frater suus de 
Hemethesdore. Acta autem sunt hec Hildensem in curia nostra 
anno domini m?. cc9. 1x?iiii?., quartodecimo kalendas iulii. 

Or. im Kgl. St.-A. zu Hannover, Kreuzstift Nr. 94. Rest des Siegels des 
Propstes an von der Urk. geschnittenem Pergamentstreifen. 


62. Das Domkapitel bekundet den freiwilligen Verzicht des Johann 
ron Schlewecke auf Besitzungen in Elbe gegenüber dem Kreuzstift. 
Hildesheim, vor der Domthür 1264 Juni 21. 


Ludolfus dei gratia prepositus, decanus et capitulum maioris 
ecclesie Hildensemensis omnibus hoc scriptum audituris salutem in 
domino. Vacante sede ecclesie nostre constitutus coram nobis Io- 
hannes filius Sophie de Slebeke inpetiit quatuor mansos et quartam 
partem decime et unum molendinum in Elvedhe, que sancte Crucis 
eeclesia detinebat, et, cum plures ministeriales nostre ecclesie coram 
nobis astarent, postulavit ab eis predictus Iohannes, ut secum 
secederent et ipsum informarent, qualiter ordinate super hiis suam 


1) nostram übergeschrieben. 








26 1964. 


proponeret actionem. Tandem habito consilio cum predictis mini- 
sterialibus in iudicio coram nobis proponi fecit per-dominum Hen- 
ricum pincernam, quod, licet esset legitimus heres eorum, qui pre- 
dicta bona quandoque habuerant, tamen nollet in eis ecclesiam 
sancte Crucis aliquatenus molestare, et petens aliquam gratiam ex 
liberalitate sibi fleri manu extenta et verbo expresso supradictis 
bonis renunciavit coram nobis libera voluntate.  Presentes erant 
exceptis aliis canonicis nostris dominus Albertus prepositus sancte 
Crucis, insuper Ludolfus decanus, Woltherus et Fredericus et Gerardus 
scolasticus canonici sancte Crucis, comes Borchardus de Woldenberg, 
Tidericus de Rothinge, Bertoldus Pil, Henricus pincerna, Ecbertus 
camerarius, Bruno de Gustedhe, Tidericus de Tossem, Berwardus de 
Kemme et alii quamplures. Actum Hildensem ante fores ecclesie 
nostre maioris anno domini m?. cc®. ]xiiii€., xi€. kalendas iulii. 


Or. im Kgl. St.-A. zu Hannover, Kreuzstift Nr. 113. Bruchetück des Kapitels- 
siegels. Vgl. UB. 11, S. 294 Nr. 591. 


68. Papst Urban IV. beauftragt den Abt (Ernst) des Michaelis- 
klosters, dem Subdiakon Johannes, Stiftsherrn in Herford, für den sich 
die Ratsherrn daselbst verwendet hätten, ein genügendes Benefizium zu 
verschaffen. Orvieto 1264 Juni 27 (v. kalendas iulii, anno tertio). 

Gedr. Westf. UB. V, S. 308 Nr. 655. . Regest a. a. O. IV, S. 503 Nr. 992. 


64. Lippold, Johann und Jordan von Escherde resignieren den 
Grafen Burchard und Heinrich von Wohldenberg die durch das 
Kl. Escherde von Walther von Dötzum (Dotessem) angekauften Güter 
in Reden (Rethen), welche die Grafen dem Kloster übertragen. Escherde 
1264 Juli 1. 

Testes huius rei sunt dominus H(einricus) prepositus cum toto 
capitulo ciusdem ecclesie, dominus Heinricus sacerdos de Escherte, 
miles dominus Iohannes de Sutherem, Conradus de Elvethe, Ernestus 
de Betenem, Tidericus iunior de Rethen, Bernhardus de Betenem 
et alii quam plures. Acta sunt anno gratie domini!) millesimo c?c?. 
sexagesimo iiii9., in octava Iohannis baptiste in monasterio ante 
summum altare. 


Or. im Kgl. St.-A. zu Hannover, Escherde Nr. 43. Schlecht erhaltenes Siegel 
des Lippold an weissen geflochtenen Hanffüden, das des Johann mit der Befestigung 
verloren. 


1) So das Or. 


1264. 27 


65. Konrad ron Dorstadt verkauft dem Kl. Dorstadt den Zehnten 
in Machtersen, den er von demselben auf seine und seiner Frau Lebens- 
zeil gekauft hatte. 1264 August 20. 


In nomine domini nostri amen. Cum secundum philosovorum!) 
memoria hominum sit fragilis humanarumque rerum status tamquam 
aqua decurrens volubilis et instabilis, cautum est et utile, ut ea que 
fiunt scriptis sive testibus confirmentur. Igitur ego Conradus dictus 
de Dorstat recognosco litteris presentibus et protestor, quod decimam 
sitam in Machtersem, quam ab ecclesia in Dorstat temporibus vite 
mee et uxoris mee Ger(trudis) possidendam comparaveram, nunc 
debitorum meorum honere sic gravatus ipsam decimam in Machtersem 
ecelesie prehabite vendidi pro septuaginta quatuor marcis et omni 
iure renunciavi filiis meis astantibus et consencientibus, quod ad me 
in eadem decima pertinebat. Ut autem hec emptio rata permaneat 
et stabilis, et ne factum vetustas temporis hoc obumbret vel a meis 
heredibus in posterum possit aliqua calumpnia suboriri, presentem 
litteram eeclesie in Dorstat contuli sigillo meo, sicut decuit, robo- 
ratam. Preterea ut maior cautio sit ecclesie et ut contrarietas 
obmutescat, inseri feci litteris, quod de prefata pecunia quadraginta 
marcas ad redemptionem filii mei Fre(derici) aposui, qui fuit iu 
reysa domini ducis captus. Acta sunt hec anno domini m". cc. Ix?. iiii?., 
tereio decimo kalendas septembris. 


Or. im Archiv zu Dorstadt. Gut erhaltenes Siegel des Ausstellers an voten 
und gelben Seidenfäden. 


66. Papst Urban IV. befiehlt den Äbten (Dietrich) von Loccum und 
(Johann) von Marienrode, die Postulation des Domherrn Otto, eines 
Bruders des Herzogs (Albert) von Braunschweig, zum Bischof zu unter- 
stützen und ihn, obwohl er noch nicht das nötige Alter habe, aber weil 
die inmitten eines verworfenen Volkes gelegene Kirche eines starken 
Schutzes bedürfe, zu ihrem Procurator zu bestellen, falls er sonst ye- 
eignet sei. — Orvieto 1264 August 23. 


Dilectis filiis . . de Lucka et de Novali sancte Marie ordinis 
Cisterciensis monasteriorum abbatibus Mindensis et Hyldesemensis 
diocesum. Ad regimen universalis ecclesie licet immeriti disponente 
domino constituti levamus in circuitu oculos nostros, ut, cum omnium 
ecclesiarum ex debito pastoralis officii sollicitudo nobis incumbat, 


I) Or. philosovum. 





28 1204. 


quid singulis earum expediat intuentes illas preservare studeamus 
à noxiis et earum, quantum nobis ex alto permittitur, comoda pro- 
curemus. "Circa statum autem illarum, que deplorant viduitatis in- 
comoda, vigilantius excitamur, ut tales personas earum regimini 
preponamus, quarum industria in spiritualibus et temporalibus salu- 
briter gubernentur et per earum potentiam oportunis temporibus 
defendantur. Sane vacante Hyldesemensi ecclesia dilecti filii . . 
decanus et capitulum eiusdem vocatis omnibus, qui voluerunt, de- 
buerunt et potuerunt comode interesse, pro futuri substitutione 
pastoris ut moris est convenientes in unum et considerantes, quod 
eadem ecclesia in medio nationis perverse posita indigebat potentis 
presidio defensoris quodque dilectus filius Otto subdiaconus, con- 
canonicus eorum, germanus dilecti filii nobilis viri . . ducis de 
Brunswic ad defensionem et gubernationem ipsius ecclesie pre ceteris 
utilis habebatur, ipsum unanimiter et concorditer patientem in etate 
defectum spiritus sancti gratia invocata in Hyldesemensem episcopum 
postularunt nobis humiliter supplicantes, ut buiusmodi postulationem 
admittere dignaremur. Nos igitur eiusdem ecclesie statu, qualitate 
temporis et conditione persone digna meditatione pensatis nolentes, 
quod ipsa ecclesia dispendia prolixioris vacationis incurrat, discretioni 
vestre per apostolica scripta mandamus, quatinus, si huiusmodi 
postulatio concors extitit et inveneritis eam alias fuisse canonice 
celebratam ac predictam ecclesiam posse per eundem Ottonem, sicut 
expedit, defensari eumque iam talis etatis existere, quod utiliter 
regere ac dirigere valeat ecclesiam memoratam, ipsum predicto non 
obstante defectu, maxime cum, sicut fertur, litterature competentis 
existat, discretionis gratia preditus et providentia circumspectionis, 
in procuratorem ibidem auctoritate nostra preficientes concedatis ei 
generalem curam et administrationem spiritualium et temporalium 
eiusdem ecclesie, sibi tamquam ipsius eeclesie procuratori ob omnibus 
eius subditis, vasallis et ministerialibus faciatis plenarie obediri et 
de ipsius ecclesie iuribus responderi, contradictores per censuram otc. 
usque: compescendo. Quicquid autem super hiis feceritis, nobis 
per vestras litteras harum seriem continentes studeatis fideliter 
intimare. Datum apud Urbem veterem x. kalendas septembris, 
anno tertio. 

Gedr, Mon. Germ. epist. pont. III, S. 621 Nr. 630, Guiraud, Les Regíistres 


d'Urbain IV, I, Sp. 110 zu 1263. Regest Böhmer -Winkelmann, Reg. imp. V, 3 
Nr. 9475. 


1264. 29 


67. Domherr Hoier von Hohenbüchen unter den Zeugen der Urk., 
in welcher Hoier der Ältere und Hoier der Jüngere von Friedeburg 
dem Kl. Wiederstedt mehrere Güter verkaufen. Eisleben 1264 August 21 
(pridie kalendas septembris). 

Or. im Kgl. St.-A. zu Magdeburg. Gedr. von Heinemann, Cod. dipl. Anhalt. II, 


S. 214 Nr. 291a. Regest Krühne, UB. der Klöster der Grafschaft Mansfeld (Gesch.- 
Quellen der Prov. Sachsen XX) S. 557 Nr. 10. 


68. Domdechant Johann bekundet über die durch Wennemar, 
den verstorbenen Dechanten des Johannisstiftes, gemachten Legate. Im 
Dom zu Hildesheim 1264 Oktober 6. 


Iohannes decanus Hildensemensis ecclesie omnibus hoc scriptum 
audituris perpetuam in domino salutem. "Tenore presencium omnibus 
innotescat, quod Wenemarus presbiter et decanus sancti Iohannis 
Hildensemensis constituit testamentarios Heidenricum celerarium, 
Iohannem plebanum canonicos maioris ecclesie et Olricum scolasticum 
saneti Iohannis, qui post obitum suum pro remedio anime sue de 
bonis suis ordinaverunt in hunc modum, quod trium mansorum, qui 
siti sunt in Werstede, qui habent nonaginta iugera, dominium et 
proprietas eeclesie conventuali sancti Iohannis in Hildensem iure 
perpetuo pertinebit, quos tres mansos canonici sancti Iohannis pro 
viginti et octo libris Hildensemensium denariorum cum prescripta 
pecunia, que erat Wenemari eiusdem ecclesie canonici, compara- 
runt. Preterea idem canonici mutuo dederunt duodecim libras super 
decimam in Ochtershem, de quibus idem Wenemarus solvit sex libras. 
Insuper assignata sunt post mortem suam de bonis Wenemari quatuor- 
decim talenta ab eisdem testamentariis ecclesie sancti Iohannis, que 
eum prioribus sex libris faciunt viginti libras. Ideoque idem con- 
ventus se perpetuo obligavit, quod pro remedio anime eiusdem 
Wenemari dicantur singulis ebdomadibus tres misse, prima pro de- 
funetis, secunda de patrono, tercia pro salute vivorum in hunc modum, 
quod quicumque sacerdos secundum ordinem ecclesie sit ebdomedarius 
in proxima ebdomada sequente ad dictas missas dicendas obligatus 
existat. Ordinatum est eciam, quod de bonis ecclesie in Betmere 
i» restaurum viginti librarum solvantur perpetuo triginta quinque 
solidi annuatim, quorum viginti solidi dividentur inter ebdomedarios 
presbiteros in duobus temporibus, scilicet in pascha decem et in 
festo beati Michaelis decem recipient equaliter, et de residuis quin- 
decim solidis quinque dividentur equaliter inter canonicos in nativi- 








30 1264. 


e 


tate domini, in die Iohannis ewangeliste et quinque solidi in nativi- 
tate beati Iohannis baptiste et quinque in crastino anniversarii sui 
ad missam domine nostre, que cum sequencia Ave preclara sollemp- 
niter est dicenda. Ut autem prescripta perpetuis temporibus firma 
et inconvulsa permaneant, apposicione sigilli nostri et ecelesie sancti 
Iohannis et testamentariorum Wenemari quondam decani sancti 
Iohannis scilicet Heidenrici celerarii et Iohannis plebani forensis 
ecclesie canonicorum Hildensemensium presens scriptum duximus 
roborandum. Actum et datum in maiori ecclesia Hildensemensi anno 
domini m. cc?. 1x9. quarto, in octava beati Michaelis. 

Or. im Kgl. St.-A. zu Hannover, Johannisstift Nr. 28. An weissen Zwirn- 
füden Siegel des Dechanten zur Hälfte verloren, die anderen drei wenig beschädigt. 


Gedr. nach Cop. Würdtwein, Nova subs. I, S. 331. | Regest Doebner, UB. I, S. 142 
Nr. 294. Dechant Wennemar ist nur 1254 nachweisbar. 


69. Graf Hermann von Pyrmont überlässt dem Kl. Escherde 
zwei diesem bereits von seinem Vater übertragene Hufen in Alecvorde. 
Hallermund 1264 Oktober 24. 


Hermannus comes de Perremunt universis Christi fidelibus 
salutem in perpetuum. Quoniam secundum dicta viri sapientis more 
aque defluentis tota generatio terre volvitur, ut res gesta memoria 
teneatur, scriptis plerumque ac sigillis attitulatur. Innotescat igitur 
presentibus ac futuris, quod nos de consensu filiorum et coheredum 
nostrorum bona in Alecvorde mansos scilicet duos, quos ecclesia in 
Escherte de antecessoribus nostris scilicet patre nostro susceperat 
et per annos sexaginta possederat, libera et expedita eidem rcdona- 
vimus ecclesie receptis pro eisdem bonis octo talentis et decem 
solidis, ne in posterum aliquis filiorum, nepotum vel ullus attinentium, 
ad quos causa spectare videtur, iniusta violentia eandem ecclesiam 
molestare aut sibi vendicare presumat. Huius rei testes sunt Hein- 
ricus sacerdos de Eyldagessem, Hildebrandus sacerdos capellanus 
eius, Heinrici duo sacerdotes fllii fratrum prepositi, Heinricus de 
Stroembereche, Iohannes de Adenoys, Heinricus de Seyne, Arnoldus 
Grimpe, Lukemannus de Genusen, Adelbertus de Gotinge et alii 
quam plures. Ut autem hec bona quiete perpetua possideat ecclesia, 
sigilli nostri appensione roborari fecimus. Acta sunt hec in Halre- 
munt anno gratie m. cc®. Ixiiii?., viiii. kalendas novembris. 


Or. im Kgl. St.-A. zu Hannover, Escherde Nr. 44. Gemeinsames Siegel des 
Gottschalk und Hermann von Pyrmont an weissen geflochtenen Hanfschnüren. 


1264. 31 


70.  Edelherr Volrad von Depenowe verkauft dem Kl. Loccum 
fünf Hufen in Mölme (Molnem), die ihm Dietrich von Prome resigniert 
hat. Lichtenberg 1264 Oktober 28 (v. kalendas novembris). 

Huius rei testes sunt Theodericus de Walmode, Lyppoldus de 
Goslaria, Berenwardus de Kemme milites, Bodo de Saldere et 
Burchardus frater eius, Albertus tunc temporis advocatus in Lechten- 
berge, Iohannes de Bethemere, Heinricus de Gerboldessen, Burchardus 
flius marschalci, Iohannes de Addenstede, Ludolphus de Heinin- 
kessen famuli. 

Or. im Archiv des Kl. Loccum mit dem Siegel des Grafen Heinrich von 
Wohldenberg; das des Vaters des Ausstellers, dessen sich dieser bedient, verloren. 
Gedr. Scheidt, Vom Adel S. 315, Grupen, Orig. Germ. II, S. 378, v. Hodenberg, 


Calenberger UB. III, S. 162 Nr. 239. Vgl. auch die Urk. v. Hodenberg a. a. O. 
Nr. 242. 


71. Graf Heinrich von Wohldenberg überträgt sein Vogtei- und 
sonstiges Recht an viertehalb Hufen in Hackenstedt (Havekenstede) dem 
Kloster des heil. Andreas in Derneburg. 1264 November 5 (nonas 
novembris). 


Testes hnius rei sunt Lippoldus et Andreas de Luttere, Theode- 
rieus de Levedhe, Hedenricus de Hedheiershusen et Elgherus milites. 


Or. im Kgl. St.-A. zu Hannover, Derneburg Nr. 17. Stark beschüdigtes Siegel 
des Ausstellers. 


42. Johann von Escherde übereignet dem Kl. Escherde, in das 
sine Tochter getreten, seine Güter ebenda. Hannover 1264 November 6. 


Universis Christi fidelibus, quibus hec littera fuerit exhibita, 
lohannes miles de Escherte!) omnibus in perpetuum salutem.?) 
Quicquid litteris vel testibus committitur, trahit?) ab utroque im- 
mobile firmamentum. Notum igitur esse volumus tam presentibus 
quam futuris, quod nos ex maturo consilio et contractu4) pariter 
et ex consensu nostrorum5) heredum Theoderici®) videlicet et 
lohannis contulimus claustro Escherte cum proprietate que nostra 
est et omni proventu bona nostra Escherte sita, que?) Albertus 
magister civium dictus in Hildensem a nobis tenet in pheodo, pro- 
inde quod) filia nostra Ermegardis?) in claustrum prefatum recepta 





!) Eskerthe und immer B. *) salutem fehlt B. °) trahit fehlt C. 4) tractu B, 
mil nachgetragenem con A. 5) heredum nostrorum C. °) Theoderici videlicet, 
Jordanis, Johannis et Hugonis C. — 7?) que Bertrammus, Hermannus et Albertus 
Ali Alberti dicti magistri civ. in H. C. °) qui& B. ?) Ermengardis B. 





32 1264. 


est!) domino in eo quamdiu vixerit servitura. Ne autem hanc 
nostram aliquis heredum nostrorum post nos collationem audeat vel 
valeat infringere, presentem paginam super eo confectam sigilli 
nostri munimine duximus roborandam. Testes?) huius rei sunt 
dominus Bertoldus prepositus in Insula, dominus Waremunt plebanus 
de sancto Georgio in Hanovere, milites dominus Wilbrandus de 
Rethen, Arnoldus de Hethessen, Conradus de Stockim, Tidericus de 
Alten, Iordanis de Iltenem, servi Heinricus et Iohannes dicti Scorsten. 
Acta sunt hec anno gratie m. c?c9. Ixiiii. Datum Honovere feria 
quarta?) post omnium sanctorum, viii. idus novembris. 

Or. im Kgl. St.-A. zu Hannover in dreifacher Ausfertigung von verschiedenen 
Händen, Escherde Nr. 46 (A), wenig beschüdigtes Siegel des Ausstellers an weiss 


und rot geflochtenen Hanfschnüren, Nr. 47 (B), mit kleinem Siegelrest an Pergament- 
streifen, und Nr. 48 (CO) mit gut erhaltenem Siegel an Befestigung wie A. 


73. Herzog Albrecht von Braunschweig bezeugt dem Michaeliskloster 
die diesem von Bischof Bernward  geschenkten Besitzungen. 1264 
November 11. ' 

Van gottes gnaden wy Albert hertoge to Brunesswich *) bekennen 
openbare in dusseme unseme openen breve vor uns, unse erven 
unde alle den, de on seyn edder horen lesen, dat wy umme gottes 
unde bede willen des geistliken vaders unde unses leven andechtigen 
hern Ernste abte des closters to sunte Michaele bynnen Hildens- 
heym van sunte Benedictus orden don eyn orkunde unde betuch- 
nysse in unde myt krafft dusses breves van ychteswelken nabescreven 
oren goydern, de one de hilge unse leve vater unde here sunte 
Bernward hefft ghegeven unde in rauweliken besittinghe brnckende 
were hebben, alse by namen to Swecghusen twe fuldessche hove 
landes unde dat closter to Reynhusen ok eyne fuldessche hove 
landes, der eyn yowelk hefft in morgental sesstich morgen, unde 
dat vorwarck myt aller tobehoringe altomale alse dat up der velt- 
marke, de darsulvest lycht, nycht uthbescheden, so dat alle to deme 
sulven vorwarcke hort, alse alle wyssche myt deme broke unde an 
holte des Swecghuser berch unde Fogelberch myt deme Hussdal, 
tho Langwerdeshusen eyne hove landes, tho Evergotzen twe hove 
landes, tho Crebecke dre hove landes myt allen oren tobehoringhen 
unde rechticheyden, dat gantze dorp to Reynolveshusen, dat kerk- 
lehn unde den tegeden myt der gantzen veltmerckede unde holtyngen, 


1) est fehlt B. *) Die Zeugenreihe fehlt B, Zeugenreihe und Datum C. 
5) A und B, muss aber heissen quinta. 4) Bis hier verldngerte Schrift. 





1364. 93 


wysschen unde weysen, water unde weyde myt aller tobehoringe 
unde rechticheyden, nicht utbenamen, tho Dorst elven hove landes 
myt dren meygerhoffen unde elven kothworde unde eyne molen myt 
der visscherye van der Slaghemolen an wente an den beck to 
Rykmerhusen, unde dat Dorster holt van den Rothyn an wente an 
dat Rosendal myt deme gantzen Heygerdal, unde ok dat Tevekendal 
myt der Tevekenbrede synt ok or halff myt allen oren rechticheyden 
unde tobehoringhen, tho Osterrode "eer hove landes myt eyneme 
meygerhoffe unde ok to Honstad anderhalve hove landes myt eyner 
wort. Dusser vorscreven goydere myt allen oren tobehoringen 
unde rechticheiden, wu se belegen syn in velden, in holten, in 
wisschen, in weysen, in watere, in weyden, unde wu me se 
benomen mach, ycht wy yenighe rechticheit dar anne hebben mochten 
efite hedden an eghendome, an denste, an gerichte edder an ander 
unplichte, wile wy noch en schullen unse erven effte yemandes 
van unser wegen nummermer dar up saken, unde don des eyne 
gantze ewyghe vorticht vor uns, unse erven unde alle denyennen, 
de meynden edder dechten in tokomenden tiden van unser unde 
unser erven wegen rechticheit daranne to beredende effte to hebbende, 
unde nemen de upgenanten geystliken veders unde heren myt oren 
undersaten unde ok ore goydere in unse beschermynge unde vor- 
deghedingen, up dat se unsen leven heren god unde den hilghen 
unsen leven heren sunte Bernward vor uns unde de unse truweliken 
bidden in oreme ynnighen bede. Dyt alle is ghescheyn in bywesende 
unde fulborde unser hersschup unde manschup alse des hochgeboren 
greven Otthen van Eversteyn, Guntzel unde Asschwyn broder van 
Wenthusen, Luther van Meynnersen, Cord van Dorstad, Hermen van 
Olderdeshusen unde Ludelffe van Weynthen. Dusses allen to merer 
bevestinghe, orkunde unde bekantnisse hebbe wy unse ingesegel 
witliken an dussen breff laten henghet unde is gescheyn na Cristi 
gebort unses heren do men screff dusent unde twehundert jar darna 
in deme veer unde sestigesten jare, ame daghe sunte Martens des 
hilghen bisschnppes. 

Or. im Kogl. St.-A. zu Hannover, Michaeliskl. Nr. 57. Siegel des Herzogs 
wenig beschädigt an rot-weiss geflochtener Seidenschnur. Das Siegel ist echt, die 
Schrift aber gehört dem 14. Jahrh. an. Übersetzung dürfte es kaum sein, auch 
nicht Fälschung, wohl aber spätere deutsche Bearbeitung einer echten Vorlage. 
Die Zeugen und die Siegelbefestigung sind genau dieselben wie unten Nr. 165 bei 
demselben Aussteller. Über die Wüstung Swecghusen (westl. von Landolfshausen) 
sgl. Max, Gesch. v. Grubenhagen I, S. 525. 

Hildesh. UB. III. 8 


34 1264. 


74. Eid Ludolfs bei seiner Wahl zum Propst des Kreuzstiftes. 
Im Kapitel des Stiftes 1264 November 19. 

Ludolfus dei gratia prepositus ecclesie sancte Crucis Hildense- 
mensis omnibus has litteras audituris salutem in domino. Notum 
esse volumus, quod nos propter electionem factam de nobis in pre- 
positum ecclesie sancte Crucis multis astantibus in capitulo eiusdem 
ecclesie tam clericis quam laycis huiusmodi prestitimus iuramentum. 
Ego Ludolfus electus in prepositum ecclesie sancte Crucis residen- 
ciam faciam apud ecclesiam sancte Crucis. Item bona prepositure 
et alia ecclesie sancte Crucis non alienabo et bona alienata, si 
vacabunt, nulli dabo in feodum. Item diligentem operam dabo 
&d requirendum prebendam canonicorum ecclesie sancte Crucis et 
ad defendendum iura ipsorum. Item privilegia ecclesie sancte Crucis 
fideliter ego ipse servabo et adimplebo et ea constanter defendam. 
Item in homines ecclesie sancte Crucis nullam exactionem faciam, 
nisi quam consuetudo et privilegia ecelesie sancte Crucis fleri per- 
mittunt. Sic deus me adiuvet et sancta crux et hec sancta dei 
ewangelia. Ne igitur super predictis articulis in hoc iuramento 
contentis possit dubitari imposterum, scriptum super eisdem con- 
fectum sigillo nostro duximus roborandum. Actum in capitulo 
ecclesie sancte Crucis Hildensemensis anno domini mo. cc?. loxiiiio., 
xiii?. kalendas decembris. 

Or. im Kgl. St.-A. zu Hannover, Kreuzstift Nr. 122. Siegel abgefallen. 

75. Erwählter Otto entscheidet einen Streit des Kreuzstiftes mit 
dem Marschall Konrad und dessen Bruder wegen des Zehnten in Ingeln. 
Hildesheim 1264 Dezember 7. 

Otto dei gratia Hildensemensis electus et confirmatns omnibus 
has litteras audituris salutem in domino. Ad terminandam contro- 
versiam exortam inter capitulum sancte Crucis in Hildensem et 
Conradum marscalcum et Ludolfum fratrem eiusdem super decima 
in Ingenem ab utraque parte coram nobis fuit in arbitros conpro- 
missum, qui de mandato nostro statuerunt, quod canonici sancte 
Crucis fructus octo annorum tam in frugibus quam in aliis rebus 
de predicta decima provenientes cum integritate percipient et sine 
aliquo inpedimento, et fructibus octo annorum perceptis, sicut pre- 
dictum est, ad predictos fratres prefata decima revertetur. Verum 
quod iam dicti fratres statutum huiusmodi arbitrii fideliter observa- 
bunt, data fide in manus nostras et domini Ludolfi maioris prepositi 
et domini Thiderici cantoris ipsimet personaliter promiserunt. Insuper 


1264. 9b 


pro eodem arbitrio plene observando fideiussores dederunt Aschwinum 
de Stenberg, Ecbertum camerarium, Iohannem de Goltorne et Con- 
radum iuniorem de Elvede, qui data fide promiserunt in manus 
domini Ludolfi maioris prepositi et Iohannis de Sudterem et Her- 
manni Lepel et Iohannis et Arturi fratrum de Goltorne, quod ipsi 
ecclesiam sancte Crucis indempnem reddent, si fratres predicti Con- 
radus et Ludolfus formam prescripti arbitrii non servaverint ut 
tenentur. Ne igitur super hoc facto ab aliquo possit dubitari in 
posterum, presens scriptum super eo confectum sigillo nostro duxi- 
mus roborandum. Actum Hildensem anno domini m?, cc^. Ix?iiiio., 
vii. idus decembris, scilicet octava beati Andree apostoli. 


Or. im Kol. St.-A. zu Hannover, Kreuzstift Nr. 133. Beschädigtes Siegel des 
Erwählten. 


76. Graf Hermann von Wohldenberg übereignet dem Kl. Lam- 
springe drei Hufen in Ilde und einige Äcker in Mötheshusen. 1264. 

Rerum gestarum series litteris testimonialibus et testium nomini- 
bus roboratis debet confirmari, ut, si inposterum necesse sit, noticiam 
racionabilem valeat propagare. Noverint universi tam presentes 
quam posteri, qui presentem paginam perspexerint, quod comes 
Hermannus de Woldenberch cum unanimi consensu flliorum suorum 
Henrici videlicet canonici in Hildensem, Ludolfi, Burchardi maturo 
consilio prehabito proprietatem trium mansorum in Illedhe et quos- 
dam agros sitos in Mótheshusen contulit ecclesie beati Adriani in 
Lammespringe pro salutari remedio anime sue et uxoris sue domine 
Hedhewigis, tali tamen interposita forma, quod prepositus eiusdem 
loci Godefridus nomine sex talenta ad tricesimum iam dicte domine 
procuraret. Cum hec fierent, testes ydonei affuerunt. Hermannus 
miles de Gandershem, Lippoldus miles de Luttere, Bertoldus de 
Goderenstede, Henricus de Haringe, Burchardus de Beochede et 
alii quam plures de familia ipsius comitis. Preterea filii iam nomi- 
nati comitis pro aliis pueris fratribus suis, cum ad annos discrecionis 
pervenerint, ut idem factum ratum teneant, firmiter promiserunt. 
Insuper iam sepe dictus comes, ne quis hoc factum temeraria pre- 
sumpcione audeat infringere, presentem litteram sigilli sui apensione 
firmiter roboravit. Acta sunt hec anno domini millesimo cc?, 1x9. iiiio., 
riii9. kalendas.!) 

Or. im Kgl. St.-A. zu Hannover, Lamspringe Nr. 31. Beschädigtes Siegel 
des Grafen Hermann. 
—— 3) Der Monat fehlt. 

8* 


96 1264. 


77. Kloster Neuwerk bei Goslar vertauscht mit dem Kl. Dorstadt 
Grundstücke auf dem Felde Ysersla gegen eine Hausstelle und fünfzehn 
Äcker in Flach-Stöckheim. 1264. 


Huius commutationis nostre testes sunt dominus Olricus ple- 
banus in Barem, Conradus in Vlotedhe, Walterus in Machtersem, 
Albertus in Stockeym plebani, layci et milites Bernhardus de Inda- 
gine, Theodericus de Mandere, Heinricus Meybom et alii, Olricus et 
Bertoldus fratres de Levenstede, Iohannes et Conradus fratres de 
Stokem. 


Or. im Archie zu Dorstadt. Siegel des Konventes von Neuwerk und be- 
schüdigtes des von Dorstadt. Auf der Rückseite von Hand des 15. Jahrhunderts 
in parvo Vlote de campo Iserenslach. Gedr. Bode, UB. II, S. 167 Nr. 96. Die 
entsprechende Urkunde des Propstes K(onrad), der Priorin M. und des Konventes 
von Dorstadt mit gleichem Datum und denselben Zeugen im Museum zu Hildesheim, 
Siegel des Kl. Dorstadt verloren, das des Kl. Neuwerk stark beschädigt. Gedr. 
a. a. O. S. 168 Nr. 97. 


78. Domherr Hoier von Hohenbüchen und Kaplan Konrad in 
Winzenburg unter den Zeugen der Urk., in welcher Ulrich von Hohen- 
büchen allen Ansprüchen an den halben Zehnten in Klein- Nauen (parve 
ville Nowen) dem Kl. Frankenberg gegenüber entsagt. 1264. 

Gedr. nach Cop. Bode, UB. II. S. 170 Nr. 101. 


79. Mathilde, Ábtissin von Gandersheim, ihre Schwester Oda von 
Poppenburg und ihre Brüder Hoier, Domherr, und Ulrich von Hohen- 
büchen heissen gut, was ihre Schwestern Sophie, Pröpstin, und Kunigunde, 
Stiftsdame in Quedlinburg, über ihr Eigentum bestimmen werden. 1264. 

Gedr. Harenberg, Hist. Gandersh. S. 781, Erath, Cod. diplom. Quedlin. S. 233. 


80. Entscheidung zwischen dem Propst und dem Kapitel des 
Moritzstiftes wegen der Verwaltung der Villikationen. O. D. (um 1264). 


Ad determinandas questiones exortas super diversis articulis 
inter dominum Volradum prepositum ecclesie sancti Mauricii ex una 
parte et capitulum eiusdem ecclesie ex altera de licencia expressa 
auditorum, qui fuerant ad hoc auctoritate domini electi deputati, 
videlicet domini Hedenrici cellerarii, magistri Iohannis, prepositi 
Haltonis et Hogeri scolastici, exstitit in sex arbitros compromissum, 
ex parte domini prepositi in dominum Ludegerum, dominum Bern- 
hardum de Dorstat et magistrum Gerhardum scolasticum sancte 
Crucis, ex p arte capituli in dominum Henricum prepositum de Stidere- 


1264. 37 


borch, Volemarum scolasticum et Helmbertum, et hii arbitri sex in 
ommibus articulis subscriptis convenerunt, si dominus electus eos 
duxerit admittendos et in omnibus habuerit arbitrium plenum effectum. 
Dominus prepositus administrationem omnium villicationum ecclesie 
sancti Mauricii capitulo relinquit sua antiqua pensione salva, ita 
quod quicquid proveniet de eisdem villicacionibus tam institucionibus 
quam destitucionibus et exuviis litonum et aliis obventionibus extra- 
ordinarie venientibas dominus prepositus dimidiam partem, capitulum 
aliam dimidiam partem percipiet. In villicacionibus iam vacantibus 
capitulum statim administrabit. In villicacionibus non vacantibus 
ad presens capitulum se intromittet pleno iure, cum vacare con- 
tingerit. Si autem aliquam villicacionum absolvere voluerit capitulum, 
prepositus erit fldelis cooperator. Durante vero obligacione!) villi- 
cacionum prepositus prebendam cum supplementis fratribus admini- 
strabit, sicut hactenus tenebatur, rebelles et solvere neglientes per 
sentenciam excommunicationis cohercendo. Denarios advocatie debito 
modo requiret equaliter ad singulas prebendas dividendos, pignora 
litonum capiendo vel defensores eorum simili sentencia percellendo. 
Ipse autem dominus prepositus institucionibus et destitucionibus 
allodiorum sive mansorum litonum a capitulo faciendis se non ingeret, 
nisi pro aliqua necessitate advocetur. Bona in Machtelsem et medie- 
tatem decime in Hogersen salvo iure suo aut capitulo dispenenda 
relinquet aut dominus Gerhardus medietatem decime additis sibi 
annuatim xxx solidis a capitulo retinebit et prebendam consuetam 
administrabit, bonis in Machtelsem omnino capitulo relictis. Advo- 
caciam ville Montis cum expresso consensu capituli committet, de 
qua advocacia capitulum recipiet duas partes et prepositus terciam. 
In hiis, que extraordinarie stricto iure solvuntur, dominus quoque 
prepositus tres mansos sibi in novali deputatos accipiet a parte 
australi latitudinem inchoando et ab agris antiquis in longum pro- 
tendendo usque in flnem novalis ecclesie deputati, et quartum 
racione prebende ipsum contingentem, si voluerit, tribus supradictis 
continuabit, vel si hoc maluerit, fructus mansorum canonicis depu- 
tatorum cum ipsis participabit. Completa autem extirpatione tocius 
novalis mansi domini prepositi tot agros habebunt, quot ipsum 
contingunt secundum ratam facta computacione in agris et mansis 
canonicorum. Ad liberacionem advocacie in Slichem de consilio et 


I) Cop. abligacione. 











38 1264. 


auxilio canonicorum fideliter laborabit.  Protestabitur eciam pre- 
positus litteris suis, quod archidiaconatum Veteris monasterii con- 
ferre debet. De summa autem retentorum in iudicio propositorum 
capitulum prepositum absolvet. Bona in Essem si capitulum redimere 
voluerit, prepositus capitulo relinquet. Super denariis a testamento 
domini?) Henrici de Hidestorpe receptis capitulum prepositum ab- 
solvet. Item prepositus protestabitur coram domino episcopo et 
aliis viris honestis presentibus illis, qui detinent villicaciones ecclesie, 
quod prepositura vacante vel ipsis offlciatis mortuis ipsa officia et 
villicationes sunt in potestate capituli libere disponenda. In villi- 
catione Vorsethe unum villicum presente domino Aschwino et Con- 
rado de Stenberch nominabit. Questio eciam, que mota est domino 
preposito de piscatura vicariorum, cessabit datis illis quinque talentis 
ad alios redditus sibi comparandos. Nos autem Volradus prepositus, 
Th(idericus) decanus ecclesie sancti Mauricii totumque capitulum 
sigillis nostris presenti scedule appensis protestamur, quod ordinationi 
ab arbitris nostris in invicem ordinate stabimus iuxta formam supe- 
rius prenotatam. 

Abschrift des 14. Jahrhunderts im Cop. des Moritzstiftes, Me. 514 fol. 41 


in der Beverinischen Bibliothek zu Hildesheim. Auszüge gedr. Doebner, UB. III, 
S. 650 Nachtr. Nr. 36. 


81. Propst Heinrich II. von Escherde stellt die während seiner 
Amtszeit vorgenommenen Besitzveränderungen des Klosters zusammen. 
O. D. (um 1264). 


Cum sint tempora mala et homines mutentur in peius, ego 
Heinricus secundus prepositus sub onere ecclesie in Eschere consti- 
tutus scire volo tam presentes quam posteros, qualiter egerim a die 
prima introitus mei et insudaverim in bonis emendis et in pignorandis, 
in constructione et expensa qualiumcumque utilitatum ecclesie, hec 
ea de causa scriptis denotare et in audientia amicorum nostrorum 
recitare cupiens, quia sunt prelati quidam, quorum infortuna talem 
habet exitum, cum toto mentis annisu et omni instantia cottidiani 
laboris insudent ac utilitati ecclesiarum insistant, non tamen pro 
his gratiam et favorem ab hominibus, sed magis ex suspicione et 
instigatione invidentium detractiones et obprobria recipiant, et e 
contrario sint aliqui, qui non solum utilitatem ecclesie in aliquibus 
promoveant, verum etiam bona habita ac diu possessa dilacerent 


!) Cop. domino. 


1264. 39 


ac dissipent nec tamen pro his recompensationem negligentie sue 
ab hominibus recipiant. Quorum nec fortunium aut infortunium 
assequi desiderans hec ideo describo, sed magis amicos nostros 
seilicet dominum Heinricum de Tossem, dominum Rodolfum et alios 
quam plures actuum meorum testes adhibere cupiens, quia denarios, 
quos recepi, et aliquos, quos non bene memorari possum, unde 
recepi, in nullum usum meum reservavi nec aliquorum parentum 
meorum inopiam per hec sustentavi, sed pocius in utilitatem ecclesie 
reposui. Quorum hoc primum est, quod dedi domino Bodoni de 
Homburch quatuor talenta pro liberis bonis in Bovingehusen, quod 
nunc Escherte dicitur, Bertoldo filio eiusdem quatuor talenta, altero 
fllio eius Heinrico de Homburch quatuordecim talenta, xxx duo pro 
decima in eadem villa, triginta sex pro bonis Ecberti, quinquaginta 
septem pro bonis Hermanni de Betenem, quinque talenta eidem 
Hermanno pro bonis in Edingehusen, Hermanno Colingo et fratribus 
eius de Betenem viginti talenta et decem solidos, Teoderico et 
Adelloldo ii solidos, Heinrico x solidos, Gerdrudi et sorori eius 
Engelburgi xx solidos, Conrado de Betenem x et novem solidos, 
comiti Bernardo de Spechelber x et octo solidos, pro bonis in 
Wennerde septuaginta talenta, pro decima in Wiringe xx talenta, 
octo talenta pro quarta parte decime in Eschere ad tres annos 
possidenda, sex talenta pro bonis in Herdigessen, quadraginta talenta 
expendi in annis kalixtie. A primo tempore introitus mei infortunio 
accidente et pestilentia oves nobis subtrahente pro eisdem denuo 
acquirendis dedi xi talenta, pro molendino parvo tam pro lapidibus 
quam pro aliis attinentibus xxx solidos, quod perdidi quodque iterum 
recuperare cupiens aliud construxi, quod me constitit v talenta, 
quod dicitur Hersenmolen. Quinque talenta primo tempore introitus 
mei dedi pro carnibus, quia non erat consuetudo esus carnium apud 
nos. Deinde annuatim pro utensilibus} in curia Eschere, in 
euria Bovingehusen et iu precio servorum dedi talenta x et quod 
supra est. Ad constructionem molendini in Bovingehusen duo talenta, 
ad constructionem nove domus in claustro xii talenta, xxx talenta 
tribus annis domino episcopo pro decima in Betenem. Hec non 
in clavi apud me solum tractavi et conscripsi, sed in audientia 
totius capituli nostri tam dominarum quam fratrum ac sororum 
recitavi et scriptis tradidi, quos testes adhibeo tam presentibus 
quam futuris hoc scriptum inspecturis. Hi sunt denarii, quos dedi 
pro manso, quem comparavi in Ethingehusen a Ludolfo et Bernardo 





40 1264. 


Colingo. Primum expedivi ex ipsis denariis a Iohanne villico pre- 
positi Montis et fratre eius quandam querimoniam, quam habebant 
super aliquos agros et aream hic infra curiam sub nomine ipsorum, 
octo solides de ipsis et unum solidum de denariis eeclesie. Deinde 
dedi Bernhardo talentum unum, Ludolfo vi solidos. De curia Bo- 
vingehusen scire cupiens, qualiter expedivi a Heinrico Rasehorn et 
fratre eius, quam tenebant a domino Lippoldo et Teoderico, qui 
dederunt proprietatem ecclesie, scilicet Heinrico dedi octo talenta, 
domino Crachtoni de Himmethesdor dedi quindecim talenta. Item 
de manso uno de Ethingehusen notum esse volumus, quem expedivimus 
a Bernhardo Colingo novem talentis, quem et ipse in feodo tenebat 
a Hartwigo de Bruchem et cognatis eius, qui et illum in feodo 
tenebat a domino Lippoldo de Eschere et íratre eius, a quibus 
nos expedicimus xxx solidos, quem et ipsi de peticione nostra 
donaverunt ecclesie nostre. Hic est census qui datur de Herdingessen 
quatuordecim solidi, et hic est, qui de Achim, xxx solidi, ex quibus 
dantur x in festo Michahelis, in festo Martini x, Thome x. Item 
dampnum quiddam accidit nobis in bonis in Wennerde, quod ex 
necessitate compulsi sumus ad dampnum nostrum commutationem 
facere cum domino Basilio de Eschere, in qua commutatione rece- 
pimus medietatem decime in Bruchem, quam tenebat a domino epi- 
Scopo, tres mansos in Giftenem, tres in Bervelte cum propriis ho- 
minibus, et cum expleta esset commutatio, nondum expedierat nos 
in estimatione xii talentorum, et ut hoc in integrum redigeremus, 
viginti duo talenta superaddidimus, ut omnes sex mansi manerent 
in usus ecclesie. De bonis namque, que olim habueramus in Wen- 
nerde, recepimus annuatim xi talenta reditus videlicet de curia una, 
quam dedit dominus Lippoldus in fundatione loci!) pro remedio 
anime sue, et de curia una, quam comparavit dominus noster Hein- 
ricus secundus prepositus a Volemaro et fratre eius pro septuaginta 
talentis. Unde statuta est commutatio bonorum istorum sic, ut, 
si questio aliqua aut turbatio orta fuerit inter ecclesiam et eos 
qui nunc possident bona illa de commutatione horum bonorum, aut 
restaurum nobis fatient aut bona restituent et nos econtra restituemus 
eis bona ipsis. Notum esse volumus omnibus tam presentibus quam 
futuris hoc scriptum inspecturis, quod Herbordus cum uxore et 
tribus filiis suis obtulit se ecclesie nostre cum bonis, que possidet 


I) Verbessert aus loco. 


1264. 41 


in Oddingehusen et in Betenem, que bona nos redemimus et exe- 
mimus iuris condicione de libera comicia domini Bertoldi de Hom- 
burch, que et ipse manutenet a nobis diebus vite sue. Similiter 
et cum Heinrico Longo et iiii filiis suis commutationem fecimus 
cum duobus mansis in Alicvorde, quos et ipsi manutenent a nobis, 
similiter et Bertoldus de Hoiersem. Bona in Svelbedessen cum 
aureo molendino comparavimus pro centum talentis et xx a fratribus 
de Tossem Ecberto et Heinrico xii mansos, novem scilicet indeci- 
males et liberos ab omni iure advocatie, tres vero obligatos, quos 
manutenent a nobis quidam dicti Phisel. Que bona resignata sunt 
ad manum domini Iohannis episcopi et ab ipso ecclesie proprie nostre 
donata presentibus his abbate de sancto Michahele domino Ernesto, 
abbate de sancto Godehardo domino Ludoldo, cantore maioris 
ecclesie domino Teoderico dicto de Adenoyssem, preposito de Lam- 
springe, preposito de Wlveghusen et aliis quam multis. Hec bona 
iam dicta resignare noluit Ecbertus, donec talenta tria superaddidimus 
ei pro resignatione. Quibus datis assumpsit secum consanguineos 
suos dominum Teodericum de Tossem et Ecbertum camerarium, qui 
omnes resignaverunt et super ymaginem beate virginis Marie ob- 
tulerunt et iureiurando nobis promiserunt ac scriptis et litteris 
eonfirmaverunt, se ad manum episcopi resignaturos, dum proxime 
ipsum viderent, sed votum illud non solverunt, donec in diem 
consecrationis nostre absente domino Ecberto camerario, qui partes 
istas exierat, et altero Ecberto etiam absente dominus Teodericus 
de Tossem rogatus ab Ecberto resignavit ipsa bona episcopo Iohanni 
in choro dominarum in audientia omnium ibi tunc presentium, quorum 
aliquos de pluribus supra prescripsimus, et ipse episcopus donavit 
eeclesie nostre libera et expedita perpetuo possidenda. Item com- 
paravimus a comite Ludolfo de Harlemund!) vii mansos in Áchem 
cum attinenciis suis pro centum et xx talentis, tres mansos do 
eodem comite in Odingehusen. Succedente tempore insurrexerunt 
in nos comites de Pernemunt Godescalcus et Hermannus tantam 
nobis inportunitatem facientes, quod oportuit nos dare vii talenta 
pro proprietate trium mansorum ; sed et fratribus duobus de Rothinge, 
qui nos pro eisdem bonis inpetierunt, dedimus octo talenta et x 
solidos. Bona in Achem comparavimus ab Engelardo Suring pro 
sexaginta marcis examinati argenti, quod sunt octoginta talenta, 


I) So das Or. 


42 1264. 


scilicet medietatem decime et tres mansos, de quibus duos manu- 
tenebat a comite Hermanno, cui et dedimus iiii talenta, et Engelardus 
resignavit eidem comiti, qui et ipse donavit nobis; tercium mansum, 
quem manutenebat Bertoldus de Novali a fratribus de Eschere, 
ex promotione Engelardi facta resignatione!) donaverunt ipsi fratres 
de Eschere ecclesie nostre. Medietatem autem decime manutenebat 
idem Engelardus a Heinrico?) de Vornholte filio domini Reinhardi 
et ipse Engelardus resignavit Heinrico et Heinricus resignavit domino 
episcopo in die consecrationis monasterii nostri et ipse episcopus 
donavit ecclesie nostre. Item bona comparavimus in villa Achem®) 
scilicet ii mansos et dimidium et molendinum a fratribus de Dodessem 
Wolthero et Eylardo pro quinquaginta talentis. Hec sunt bona, 
que comparavimus a Colingo xx iugera *) et pratum et unum ethwart 
in Edingehusen, de quibus agris sunt siti sedecim in curia Odinge- 
husen, iiii versus desertam curiam, pro quibus bonis dedi primum 
v solidorum minus quam xi talenta, deinde orta est querimonia 
super hoc (?5) a Gerhardo, cui dedi duo talenta. Secundo iterum 
querimoniam detulit ad nos et iterum talentum ei dedimus. Deinde 
abbati de sancto Michahele vi talenta dedimus pro proprietate. 
Item pro bono domini Ernesti in Betenem dedimus quinquaginta 
talenta et domino Iohanni de Blankenburch tria talenta pro proprie- 
tate eiusdem boni. Hic est quiddam, de quo sepius ecclesie in- 
dampnantur, quod dicitur echtwart, unde notum sit omnibus, quod 
ecclesia nostra in hac villa — 5) possidet duos à domino Hermanno 
de Betenem, a Heinrico Longo duos, a Mergarde et sororibus eius 
duos, in commutatione mansi unius in Eschere a dominis maioris 
ecclesie unum, a domino Bertoldo de Hoiersem unum, a Colingis 
unum, a domino Ecberto de Betenem in alia area eiusdem ville 
duos, ab Adeloldo et heredibus eius duos, a domino Hermanno in 
alta area unum, in Ethingehusen in area empta a Bernhardo Kolingo 
extra villam unum, a curia hospitalis tres, a Dutinge unum, ab 


I) Von Mer ab auf der Rückseite. Auf dem unteren Rande der ersten Seite: 
fratribus de Betenem Hermanno et Ernesto dedimus xx et octo talenta. ?) Auf 
diesen bezieht sich wohl die Bemerkung auf dem oberen Rande der Rückseite: 
eidem Heinrico dedimus vi marcas pro proprietate decime. 5) Hierauf bezieht 
sich wohl sicher die Bemerkung ganz unten auf dem Rande der Rückseite von der 
ersten Hand: que manutenent ab episcopo Mindensi, et eidem episcopo dedimus 
iiii talenta pro propietate bonorum, vgl. oben Nr. 39. *) Or. iura. 5) Ein Wort 
nicht zu lesen. °) Die Lücke auch im Or. 


1264. 48 


area domine Eylice unum, in parva area in eadem villa iuxta aquam 
unum, in Odingehusen in magna curia, que fuit Woltheri, duos, in 
alia area unum, in alia curia, que fuit domini Hermanni, duos, in area 
Friderici, que quondam fuit domini Gerungi de Gesen, unum, in Achem 
in curia, que fuit domini Arnoldi de Blickenstede, unum, in Bervelte 
septem, in Betenem duos, de curia solitaria et de curia Wichmanni 
unum. Postea succedente tempore conquisivimus a comite Ludolfo 
de Harlemunt septem, ab Engelardo duos, a fratribus de Dodessem 
Walthero et Eylardo quinque, de molendino et de aliis bonis, que 
habebant in villa, quinque. Universitati cunctorum notum esse 
volumus, quod nos in feodo concessimus Iohanni de Lapidea domo 
in Hanovere et fllio eius Iohanni bona in Gravestorpe receptis ab 
ipso Iohanne patre huius quadraginta talentis. Item conquisivimus 
& comite Ludolfo de Harlemunt quoddam ius spectans ad bona in 
Achem scilicet novem echtwart in silva que vocatur Havechorst. 
Decima de Holthusen constitit me nonaginta talenta. Pro decima 
in Scellerte dedimus fratribus de Eschere Lippoldo et Basilio quadra- 
ginta talenta ad iiii annos. Pro proprietate bonorum, que a nobis 
tenent fratres de Hoiersem, dedimus Lippoldo de Hertesberge iiii 
talenta. Comiti Widekindo de Poppenburch dedimus iiii talenta 
pro proprietate quorumdam bonorum in Eddingusen. Domino Lippoldo 
de Antiquo foro dedimus xxx solidos pro quadraginta iugeribus 
ipsoque defuncto filio eius dedimus v talenta. Fratres de Gestorpe 
dominus Willebrandus et Herbordus contulerunt ecclesie nostre 
decimam in Gestorpe pro remedio animarum suarum, sed Iohannes 
de Wivincge inpetivit nos!) et molestavit post mortem ipsorum 
dicens, eandem decimam sibi attinere. Unde et ipse Iohannes optionem 
nobis dedit, utrum ipsam decimam an denarios magis eligeremus. 
Et propter timorem heredis, qui posset succedere ipsi Iohanni, qui 
nos inpetivit, elegimus denarios et ipsos in aureum molendinum 
Svelbedesse locavimus, unde annuatim ad vestituram nostram xxx 
percipiemus solidos, in pascha xv et ad festum Michahelis xv. 
Notum?) esse volumus omnibus, quod dominus?) Lippoldus de 
Esherte*) una cum filio suo Tiderico pro remedio uxoris sue domine 
Elysabet apud nos defuncte donavit ecclesie nostre proprietatem 
super duos mansos sitos in Wennerde. Item et ipse et dominus 


I) nos über der Zeile. — ?) Von hier ab andere Hand. °) dominus über 
der Zeile. *) So das Or. 


44 1264—69. 


Iohannes et Iordanis dicti de Escherte donaverunt nobis proprie- 
tatem super sedecim iugera et aream unam in Escherte pro remedio 
anime sue et amicorum suorum in Christo defunctorum.!) Item notum 
esse volumus, quod ego Bertoldus prepositus conquisivi a Iohanne 
fllio Herbordi mansum unum situm in Odingehusen pro x talentis. 
Duas areas cum duobus echtwart donaverat domina in Sothere. 
Donaverat domina Remburgis de Hildensem filie sue apud nos locate 
et post mortem ipsius ecclesie nostre, ex quibus consequemur annuatim 
x solidos, iiii pullos et ova. Ego?) Bertoldus prepositus conquisivi 
a Bertoldo mansum unum situm in Odingehusen pro x talentiis. 
Ego Luderus prepositus conquisivi huic ecclesie quadraginta iii 
mansos. 

Or. im Kgl. St.-A. zu Hannover, Escherde Nr. 95 ohne Besiegelung, grosses 
Pergament, 38!|g cm breit und 64!|g cm lang. Propst Bertold ist 1268, Propst 


Luder 1285 ff. nachweisbar, sodass die Nachträge aus dem Ende des Jahrhunderts 
herrühren. 


82. Dechant und Kapitel des Kreuzstiftes bekunden die Bürg- 
schaft Genannter, dass das Stift im Besitz der Güter in Berel durch 
Heinrich, Jordan und Bernhard nicht wieder werde belästigt werden. 
O. D. (1264—68). 


L(udolfus) dei gratia decanus ecclesie sancte Crucis Hildense- 
mensis. Notum sit, quod, cum Henricus et Iordanis et Bernardus 
renunciarent iuri, quod dicebant se habere in bonis Berle, licet in 
rei veritate nullum ius haberent, presentes erant in castro Liehten- 
berch dominus Fridericus et Hugo canonici sancte Crucis et dominus 
Winandus advocatus et Ludolfus de magno Freden et Gerardus de 
parvo Freden, Henricus Segebodinge, Iohannes de Burchtorp, Tide- 
ricus de Asle, Henricus de Brandesle, Hildebrandus item de parvo 
Freden, Bertrammus, Tidericus Cromeke, Gocewinus, Olricus famulus 
scolastici, fideiusserunt autem Bernardus de Asle, Iohannes et frater 
suus, Henricus de magno Freden pro eisdem et pro sorore, quod 
ex parte eorum nuncquam imposterum questio movebitur ecclesie 
sancte Crucis. 


Or. im Kgl. St.-A. zu Hannover, Kreuzstift Nr. 110. Siegel von dem von 
der Urk. geschnittenen Pergamentstreifen verloren. 


83. Propst Konrad, Priorin M. und der Konvent von Dorstadt 
bekunden, von Bertrade, Wittwe des Ulrich vom Steinwege (de Lapidea 


I) Von hier ab dritte Hand.  *) Von hier ab vierte Hand. 


1265. 45 


via) vier Mark Silber unter der Bedingung erhalten zu haben, dass 
sie deren Tochter Irmgard, ihrer Nonne, davon jährlich zehn Schilling 
entrichtet, welche aus den Hausstellen des Ulrich, des Meinhard und 
des Landgraf in Fiöthe bezahlt werden sollen. Nach dem Tode der 
Irmgard sollen zwei Hausstellen mit sechs Schilling an die Kustodie 
zur Beleuchtung, der Rest sonst zur Aufbesserung des Gottesdienstes 
verwendet werden. | .O. D. (1264—69). 


Or. im Archiv zu Dorstadt. Gut erhaltenes Konventssiegel. Gedr. Hänsel- 
mann, UB. der Stadt Braunschweig II, S. 90 Nr. 203. 


84. Das Kl. Dorstadt löst vier Holenutzungen vom Kl. Heiningen, 
dem sie von den Brüdern Johann und Bertold (von Dorstadt) ver- 
pfändet waren. O. D. (1264— 69). 


C(onradus) dei gratia prepositus in Dorstat et M. priorissa 
totumque ancillarum dei conlegium eiusdem conventus omnibus pre- 
sentem paginam inspecturis devotas orationes in Christo. Noverint 
universi, quod nos quatnor usus lignorum pro iiii talentis ab ecclesia 
in Henige, qui erant eis a duobus fratribus Io(hanne) et Ber(toldo) 
impignorati, redemimus in hunc modum, quod nos predictis fratribus 
Io(hanni) et Ber(toldo) annuatim duos modios, unum siliginis alium- 
que tritici, persolvemus, sicque conceditur nobis usibus ipsis uti 
libere tamquam nostris, quousque nobis ab ipsis vel ab eorum 
heredibus predicta pecunia fuerit restituta. Omnibus eciam cupimus 
esse notum, quod quadam vice, cum in presentia domini Conradi 
militis dicti de Dorstat sepedicti fratres Io(hannes) et Ber(toldus) 
essent constituti et nos cum ipsis de diversis negotiis tractaremus, 
presens eciam causa constat fuisse taliter terminata: antedicti 
fratres Io(hannes) et Ber(toldus) usus, quos habent in silva adiacenti 
claustro, non alienis, sed ecclesie nostre poterunt obligare tali con- 
ditione interiecta, quod ipsi pensionem constitutam in posterum 
non aucmentent. Huius rei testes sunt dominus Conradus de Dor- 
stat et Heinricus de Igeleve, Luderus et alii quam plures. Ut autem 
hoc factum sit ratum, atestatione presentis sigilli fecimus roborari. 

Or. im Archiv zu Dorstadt. Gut erhaltenes Propsteisiegel an dem von der 


Urk. geschnittenen Pergamentstreifen. Regest Hänselmann, UB. der Stadt Braun- 
schweig IL, S. 90 Nr. 202. 


85. Ritter Wilbrand von Reden und Kinder einigen sich mit dem 
Godehardikloster wegen dreier Hufen in Bledeln. Heisede 1265 Februar 28. 





46 1265. 


Universis ecclesie fidelibus, ad quos presens scriptum pervenerit, 
Willebrandus dictus de Redhen miles salutem in domino. Omnibus 
volumus fieri manifestum, quod, cum venerabili viro domino Hermanno 
abbati monasterii sancti Godehardi in Hildensem super tribus mansis in 
Bledennem sitis movimus questionem, tandem de prudentum consilio 
inter eundem abbatem et nos est composicio amicabilis ordinata, 
ita quod nos et heredes nostri Bertoldus, Willebrandus, Alhedis, 
Berta,!) Petronella, quos nunc dumtaxat habemus filios et heredes, 
renunciavimus libere et absolute tribus mansis predictis et recog- 
noscimns eosdem tres mansos in Bledennem ad monasterium sancti 
Godehardi iure perpetuo pertinere. Nos autem omne derivamen de 
tribus mansis iam dictis duobus recepimus annis, quod dominus 
abbas in compositione dicta nobis sua indulsit gratia et remisit. 
Ut autem huic facto oblivio non subrepat, huic scripto super hoc 
confecto sigillum domini Iohannis de Eskerthe et nostrum apposuimus 
ad cautelam. "Testes sunt dominus Thidericus de Tossem, Wizel- 
linus Westfale, Wlferus de Reden milites, Olricus de Hebelinerode, 
Hermannus de Bochede, Hinricus Howardi et alii quam plures. 
Actum in villa Hesede anno domini m?cc9. sexagesimo v., ii. kalendas 
marcii. 

Or. im Kgl. St.-A. zu Hannover, st. Godehard Nr. 30. Von den drei schild- 
förmigen Siegeln lassen die beiden ersten noch die dreimalige Teilung des Schildes 


und das zweite die Legende: + SIGIL’ WILBRANDI DE RE... N erkennen, 
das dritte, des von Escherde, beschädigt, zeigt die beiden Schlüssel. 


86. Die Brüder Hoier, Domscholaster, und Ulrich von Hohenbüchen 
verkaufen dem Kl. Wülfinghausen die Vogtei der Güter in Holtensen 
(Holthusen), die sie vom Kl. Corvey zu Lehn gehabt haben. Hildes- 
heim 1265 März 23 (?secunda feria post Benedicti!). 


Testes huius rei sunt decanus, cellerarius, magister Iohannes 
Volmari, Bernardus de Dorstat, Arnoldus de Wereberghe Hilden- 
semensis ecclesie canonici, Bertoldus Pil, Iohannes de Sutherem 
et fllius suus, Hermannus Boc, Tidericus de Reden, Iohannes de 
Berninggerode, Henricus pincerna et Ernestus fllius eius, Henricus 
de Berenrode milites, Bertoldus et Gerardus de Ezeleze, Borgardus 
et Henricus de Wifinghusen, Lambertus et Ekdehardus de Selethe. 


1) Berta über der Zeile nachgetragen. — *) Das letzte i im Or. verändert 
aus &, und Cop. III, 220 des 14. Jahrhunderts hat Benedicta, deshalb ist die Urk. 
vielleicht zu Oktober 8 zu setzen. 


1265. 47 


Or. im Kgl. St.- A. zu Hannover, Kl. Wülfinghausen Nr. 34. Kleiner Rest 
des Siegels des Domkapitels und grösserer des Siegels des Propstes des Moritz- 
stiftes an rot-weisser Hanfschnur, die Siegel der v. Hohenbüchen sind abgefallen. 
Gedr. Hannov. Gel. Anzeigen 1753 S. 120, Grupen, Observ. rer. Germ. S. 218, 
v. Hodenberg, Calenberger UB. VIII, S. 29 Nr. 33; Regest Westf. UB. IV, S. 517 
Nr. 1027. Vgl. auch die Urk. des Kl. Corvey von 1248 v. Hodenberg a. a. O. S. 24 
Nr. 26. 


87. Herzog Albert von Braunschweig überträgt dem Maria-Magda- 
lenenkloster drei ihm von den Brüdern Luthard und Luthard von Meinersen 
resignierte zehntfreie Hufen in. Sorsum (Sutherem apud Emereke). 
Meine (Meynum) 1265 April 10 (sexta feria infra ebdomadam pasce). 


Huius rei testes sunt dominus Iohannes marscalcus de Saldere, 
Iordanus pincerna, Fredericus milites de Neytorp, Willekinus de 
Gustede, Herewicus camerarius de Nutzen, Iacobus advocatus de Zellis. 


Or. im Kgl. St.- A. zu Hannover, Mar.- Magdal. Nr. 75. Stark beschädigte 
Siegel des Herzogs und der von Meinersen, letztere geschachtet. 


$$. Ludolf, Propst des Domes und des Kreuzstiftes, bekundet den 
Verzicht des Nantwich von Poppenburg auf eine Hufe in Achtum. 
Hildesheim 1265 Mai 3. 


L(udolfus) dei gratia maioris et sancte Crucis in Hildensem 
ecclesiarum prepositus universis hoc scriptum audituris in vero 
salutari salutem.  Constitutus coram nobis Nantwicus de Poppen- 
burch impetiit mansum quendam situm in Achtem pertinentem ad 
ius et proprietatem ecclesie nostre sancte Crucis, et cum evidens 
esset, quod nichil iuris haberet in eodem manso, quia in manus 
bone memorie prepositi Alberti predecessoris nostri eundum mansum 
resignaverat manifeste, iam dictus Nantwicus nostris precibus et 
amicorum suorum acquiescens consilio renunciavit eodem!) manso 
coram nobis protestans, quod super eo ecclesiam sancte Crucis 
ammodo nullatenus molestaret.  Presentes erant Ludolfus decanus, 
Woltherus, Fridericus sacerdotes, Hugo, Almarus subdyaconi canonici 
sancte Crucis, Iohannes de Sutherem et Henricus de Barenrode 
milites, Bernhardus de Ponte et Iacobus servi nostri et alii quam 
plures. Actum Hildensem in curia nostra apud sanctam Crucem 
anno domini m9. cc9, Ixv?., v. nonas maii. 


Or. im. Kgl. St.-A. zu Hannover, Kreuzstift Nr. 124. Siegel von dem von 
der Urk. geschnittenen Pergamentstreifen abgefallen. 


ı) So das Or. 


48 1265. 


$9. Papst Clemens IV. beauftragt den Abt (Ernst) des Michaelis- 
klosters, das Kloster st. Wiperti bei Quedlinburg gegen Räuber und 
Schädiger zu schützen. Perugia 1265 Mai 11 (v. idus maii, ponti- 
ficatus nostri anno primo). 


Gedr. nach dem Or. Erath, Cod. diplom. Quedlinburg. S. 226 Nr. 189. Regest 
Potthast, Reg. pont. 19141. 


90. Johann von Himmelsthür bekundet, vier Hufen gegen jährlichen 
Zins zu besitzen, die nach seinem und seiner Frau Tode an den 
Obedientiar in Wennerde fallen sollen. 1265 Mai 25. 


Ego Iohannes dictus de Hymmedesdore tenore presentium pro- 
fiteor et protestor, quod ego et uxor mea de consensu et bene- 
placito capituli Hyldensemensis' tres mansos litonum a Bertrammo 
dicto Munsche absolvimus et unum scilicet quartum emimus ab 
honorabili viro domino V(olrado) preposito Montis, quos una vite 
nostre temporibus debemus tenere ac possidere libere sub hac forma. 
Censum annuum ego et uxor mea annis singulis persolvemus, nobis 
vero uxore mea et me mortuis sine aliqua difficultate et absque 
omni heredum nostrorum impetitione ad ecclesiam Hyldensemensem 
et ad obedientiarium obedientie in Wennerde predicti mansi quatuor 
revertentur totaliter absoluti. Testes huius rei sunt Ernestus abbas 
saneti Mychaelis, dominus S(igebodo) de Scartvelde, V(olemarus) 
scolasticus Montis, Th(idericus) de Rothtinge, H(ermannus) Lepel 
et alii quam plures. Quia vero sigillo careo, hec sub sigillo 
domini Bertoldi Pil conscribi feci. Actum Hyldensem anno domini 
m?. cc9. Ixv?., in die Urbani. 

Or. im Kgl. St.-A. zu Hannover, Domstift Hildesheim Nr. 213. Das gut 


erhaltene Siegel zeigt doppelreihig gewürfeltes Andreaskreue: + S. BERTOLDI. 
PIL. DE. HEMEDESDORE. 


91. Erwählter Otto genehmigt, dass Heinrich von Burgdorf und 
sein Bruder Alberich den halben Zehnten in Gross- Flöthe dem neuen 
Hospital in Goslar verkaufen, nachdem sie ihn mit zehn Hufen in 
Dörnten (Dhornete) entschädigt haben. 1265 (vor Juni 13). 


Testes huius rei sunt prepositus Halto, prepositus Volcwinus 
de Svalenberg, Lippoldus de Antiquo foro Hildensemensis ecclesie 
canonici, Ludolfus de Borsem, Heynricus pincerna, Bertoldus Pil, 
iuvenis pincerna Ernestus, Conradus marscalcus milites. 


1265. 49 


Or. im Stadtarchiv zu Goslar. Siegel des Bischofs und des Domkapitels 
von den roten Seifenfüden verloren. Gedr. Bode, UB. II, S. 176 Nr. 109. Am 
16. Juni resigniert Graf Meiner von Schladen dem Domstifte den halben Zehnten 
in Flöthe zu Gunsten des neuen Hospitals, Or. ebenda, gedr. a. a. O. Nr. 110. 


92. Heinrich von Burgdorf überträgt als Entschädigung der 
Hälfte des Zehnten in Flöthe, welche der Erwählte dem neuen Johannis- 
Hospitale in Goslar überwiesen hat, dem Domstift zehn Hufen in Dörnten 
und erhält sie vom Erwählten zu Lehn. Hildesheim 1265 Juni 13. 


Universis presentem paginam inspecturis Henricus de Borchdorp 
salutem in domino. Tenore presentium profiteor et protestor, quod 
in reconpensam medietatis decime maioris Vlotedhe, quam dominus 
electus Hildensemensis de consensu sui capituli novo hospitali sancti 
Iohannis in Goslaria liberaliter contulit propter deum, decem mansos 
in Dornethen proprietatis mee gloriose virgini de consensu fratris 
mei liberorumque meorum contuli et de manu domini electi Hil- 
densemensis una cum aliis bonis, que ab eadem ecclesia teneo, 
recepi iure pheodali. Frater vero meus Alvericus nomine et Geve- 
hardus et Ludolfus fratres de Borthvelde puerorum meorum avun- 
eui una mecum promittent fide data, quod liberi mei factum meum 
ratum habebunt, eum eos ad etatem legittimam contigerit pervenire. 
Testes autem huius rei sunt Ludolfus maior prepositus, V(olradus) 
montis sancti Mauritii prepositus, H(eidenricus) celerarius, Hogerus 
scolasticus, H(ermannus) de Dasle, B(ernardus) de Dorstat, A(rnol- 
dus) de Wereberge Hildensemenses canonici, H(einricus) pincerna, 
E(cbertus) camerarius milites et alii quam plures. Actum Hildensem 
anno domini m?. cc?. lxv9., sabbato ante Viti. 

Or. im Kgl. St.-A. zu Hannover, Domstift Hildesheim Nr. 212. Siegel des 
Ausstellers an dem von der Urk. geschnittenen Pergamentstreifen, wenig beschädigt, 
zeigt Schrügrechtsbalken. 


98. Lucia, frühere Frau des in das Minoritenkloster getretenen 
Heinrich Acco, bekundet, dass das Recht der Benutzung eines Weges, 
das ihr der Rat und die Bürger auf Bitten des Dompropstes Ludolf 
vergönnt haben, mit ihrem Tode erlöscht. 1265 Juni 23 (in vigilia 
beati Iohannis baptiste). 

Or. im Stadtarchiv zu Hildesheim Nr. 891. Siegel des Dompropstes und 
des Minoritenkonventes, das des Heinrich Acco verloren. Gedr. Doebner, UB. 1, 


S. 143 Nr. 295. 
Hildesh. UB. III. 4 


50 1265. 


94. Erwählter Otto vergleicht sich mit Aschwin von Lutter und 
dessen Brüdern wegen gewisser bischöflicher Güter, welche sein Vor- 
günger Johann deren Vater für das Schloss Lutter verpfändet hatte, 
dahin, dass die Brüder einen Teil der Güter ihm überlassen und er 
jenen den Zehnten in Harsum (Hardessem) und die Allode in Hohen- 
hameln, Sossmar (Suttherem iuxta Honhamelen) und Bierbergen (Ber- 
berge) für 280 Mark Silber bis zur Bezahlung dieser Summe ver- 
pfändet und einen Hof in der Vorburg (suburbium) desselben Schlosses 
zum Wohnsitz überlässt. Hierfür stellt er Bürgen mit Verpflichtung 
zum eventuellen Einlager in Hildesheim. Hildesheim 1265 August 23 
(in vigilia Bartolomei, confirmationis nostre anno primo). 


Bürgen: Ludolfus maior prepositus, Iohannes decanus, Wlradus 
Montis prepositus, Heydhenricus cellerarius, Thidericus cantor, 
lohannes plebanus, Heynricus de Brema, Segebodo de Scartvelde, 
Heynricus de Scalkenberg, magister Iohannes Volcmari, magister 
Leonius Hildensemensis ecclesie canonici, Heynrieus pyncerna, Ec- 
bertus camerarius, Ludolfus de Borssem, Ecbertus de Asseborch, 
Conradus de Elvede, Hermannus de Ganderssem, Thidericus de 
Barem, Thidericus de Rotthinge, Bertoldus Pil, Albertus Bok milites 
in manus prefati A(schwini) et suorum fratrum, Guncelini de 
Bodensten, Conradi marscalci et fratris sui .., Aschwini et Con- 
radi fratrum de Stenberg, Heynrici Grubonis et .. fratris sui de 
Stenberg, Thiderici de Adhelevessen et fratrum suorum et Basilii 
de Woldershusen militum et famulorum. 

Or. im Kgl. St.-A. zu Hannover, Domstift Hildesheim Nr. 214. Beschädigte 
Siegel des Erwählten und des Domkapitels an gelben und roten Seidenfäden.  Gedr. 
Sudendorf, UB. I, S. 39 Nr. 59, im Auszug Asseburger UB. I, S. 222 Nr. 325, 
Regest Doebner, UB. I, S. 143 Nr. 296. — Domherr Heinrich von Schalksberg, 
Mer zum letzten Male erwähnt, stirbt am 14. Januar (1266 9) vgl. Westfäl. UB. VI, 
S. 233 Nr. 780. 


95. Erwählter Otto überträgt dem Kl. Wienhausen mehrere von 
diesem angekaufte und ihm resignierte Zehnten. Hildesheim 1265 
September 9 (in die Gorgonii martiris). 

Testes huius rei sunt Ludolfus maior prepositus, Wilradus 
Montis prepositus, Heydhenricus cellerarius, Thidericus cantor, 
Hogerus scolasticus Hildensemensis ecclesie canonici, Heynricus 
pincerna, Ecbertus camerarius, Conradus marscalcus, Ludolfus de 
Borssem, Aschwinus de Stenberg, Albertus Bok, Bertoldus Pil milites. 


1265. 51 


Ego autem Bruno Montis canonicus domini . . electi Hildensemensis 
notarius recognovi. 

Or. im Archiv des Kl. Wienhausen, Nr. 71. Gut erhaltenes Siegel des 
Ersählten und Bruchstück des Domkapitelssiegela an weissen Zwirnfüden. — Es 
mag hier erwähnt werden, dass dom. Theodericus cantor Hildensemensis prepositus 
(des Kreuzstiftes) auch unter den Zeugen der Urk. des Edeln Johann von Adensen 
für das Kl. Bücken genannt wird, gedr. nach Cop. von Hodenberg, Hoyer UB. III, 
S. 28 Nr. 28 zu 1261; es ist aber wohl 1265 zu lesen. 


96. Die Grafen Hermann, Burchard, Heinrich und Hoier von 
Wohldenberg übertragen dem Marian-Magdalenenkloster vierzig Morgen 
mit einer Hausstelle in Kemme, die ihnen Ritter Bernward von Kemme 
auf Veranlassung des Propstes Bruno resigniert hat. Wohldenberg 1265 
September 12 (pridie idus septembris). 

Or. im Kgl. St.-A. zu Hannover, Mar.-Magdal. Nr. 76. Siegel des Hermann 


beschädigt, die des Burchard und Heinrich gut erhalten, alle drei an weissen und 
blauen Hanffäden, das des Hoier mit der Befestigung verloren. 


97. Erwählter Otto überträgt 21|g ihm resiegnierte Hufen in 
Kemme dem Maria - Magdalenenkloster. Hildesheim 1265 Oktober 7. 

Otto dei gratia Hildensemensis electus universis sancte matris 
ecclesie flliis salutem in domino. "Tenore presentium notum esse 
volumus omnibus presentium inspectoribus, quod, cum .. prepositus 
monasterii sancte Marie Magdalene Hildensemensis duos mansos et 
dimidium in Kemme sitos a Berewardo milite dicto de Kemme iustis 
heredibus suis consentientibus comparasset, dictus miles, quia dictos 
mansos a nobis tenuit et eos non nisi de nostra vendere poterat volun- 
tate, ipsos nobis cum omnibus eorum iuribus continuo resignavit. Nos 
vero tali resignatione recepta predictos mansos cum proprietatibus 
eorundem de consensu capituli nostri pro remedio anime nostre con- 
tulimus monasterio memorato cum omni iure et utilitate perpetuis tem- 
poribus possidendos spem firmam habentes, quod sanctimoniales in ipso 
monasterio die noctuque deo et beate Marie deservientes pro huius- 
modi liberalitate nostra apud deum suis orationibus memores nostri 
erunt. Testimonium huius collationis nostre perhibet presens pagina 
sigillorum nostri videlicet et capituli munimine firmius roborata. 
Testes huius rei sunt Ludolfus maior prepositus, Wiradus Montis 
prepositus, Heydhenricus cellerarius, Thidericus cantor, Hogerus 
seolasticus Hildensemenses, Heynricus pincerna, Ecbertus camerarius, 
Conradus marscalcus, Ludolfus de Borssem, Bertoldus Pil, Albertus 
Bok milites, Heynricus de Rodhe, Heynricus de Rorssem, Iohannes 

4" 


52 1265. 


de Negenborne famuli et alii conplures. Actum Hildensem anno 
domini m?. cc9, 1x?v9., nonas octobris. 


Or. im Kol. St.-A. zu Hannover, Mar.-Magdal. Nr. 77. Siegel des Erwählten 
und des Domkapitels an weissen und blauen Hanffäden. 


95. Propst und Konvent des Maria-Magdalenenklosters bekunden 
die Uebertragung von Gütern in Kemme durch Bernward von Kemme 
an das Kloster unter angegebenen Bedingungen. Hildesheim 1265 
Oktober 10. 


Omnibus Christi fidelibus presentes litteras audituris Bruno 
prepositus, priorissa et conventus sororum penitencium sancte Marie 
Magdalene Hildensemensis salutem in omnium salvatore. Notum 
fieri volumus et constare, quod dominus Berwardus de Kemme miles 
contulit et dimisit nobis et ecclesie nostre de consensu heredum 
suorum cum omni integritate et iure omnia bona, que in Kemme 
habuit in agris, pratis, areis, silvis sive rubis, pascuis, piscationibus 
et ceteris inmobilibus interposito tali pacto, quod nos et succedentes 
nobis, qui pro tempore fuerint, presentabimus eidem singulis annis 
Hildensem ad usus suos tempore vite sue omnes fructus et pro- 
ventus in annona et aliis, qui de predictis bonis per nos diligenter 
et fideliter excultis et procuratis pervenient annuatim. Et si do- 
minus Ludegerus filius dicti militis canonicus ecclesie Montis sancti 
Mauricii post mortem patris superstes fuerit, medietatem dictorum 
fructuum et proventuum sibi dabimus annuatim quoad vixerit nobis 
ad usus nostros medietate reliqua reservata, ita tamen, quod eductis 
expensis de triturando et annonam colligendo et aliis, que incidunt 
de ipsis bonis, ecclesia totaliter indempnis expedietur, hoc dumtaxat 
excepto, quod domina Gertrudis fllia militis memorati recipiet tem- 
pore vite sue post mortem patris quicquid de pratis et areis dictorum 
bonorum poterit provenire. Post patris vero, filii et filie predictorum 
mortem cum omni integritate perpetuo gaudebimus fructibus, pro- 
ventibus et ceteris omnibus, que de supradictis bonis omnibus pote- 
rint provenire. In huius rei testimonium presentes litteras sigillis 
prepositi et ecclesie nostre fecimus communiri et subscribi testes, 
quorum hec sunt nomina Leonius canonicus maioris ecclesie, Lude- 
gerus canonicus sancti Mauricii frater dicti militis, Theodericus de 
Rothinge, Theodericus de Toshem milites, fratres Iohannes, Lutbertus 
et Iohannes conversi ecclesie nostre. Datum Hildenshem anno 
domini millesimo cc9. Ix?v9., vi®. idus octobris. 


1265. 53 


Or. im Kgl. St.-A. zu Hannover, Mar.-Magdal. Nr. 78. Spitsovales Siegel 
des Propstes und des Ludeger, und schildfórmige Siegel des Dietrich von Tossem, 
viermal geteilt, und des Bernward von Kemme, Kamm. 


99. Erwählier Otto übereignet dem Kl. Riddagshausen eine Hufe 
in Dinklar, die er von Ritter Ludolf von Dinklar (Dhinkelere), eine 
in Farmsen (Vermerssen), die er von Lutgard, Wittwe des Ritters 
Bruno von Farmsen, eine halbe Hufe in Klauen (Clowen), die er von 
Ritter Hermann Lepel, und eine Hufe ebenda (Cloen), die er von 
Ulrich von Klauen gekauft hat. 1265 Oktober 21 (xii®. kalendas 
novembris, confirmationis nostre anno primo). 


Testes huius collationis sunt Ludolfus maior prepositus, Wlradus 
Montis prepositus, Hogerus scolasticus Hildensemenses, Ecbertus 
camerarius, Ludolfus de Borssem, Aschwinus de Stenberg, Albertus 
Bok, Bertoldus Pil milites. 

Or. im Landeshauptarchiv zu Wolfenbüttel, Kl. Riddagshausen Nr. 161. 


Beschädigtes Siegel des Erwählten und Bruchstück des Siegels des Domkapitels 
an roten und gelben Seidenfäden. 


100. Erwählter Otto überträgt dem Kreuzkloster vor Braunschweig 
die Hälfte des Zehnten in Immendorf und die Hälfte des kleinen Zehnten 
daselbst, welche ihm nach der Resignation des Ritters Burchard von 
Wolfenbüttel Johann von Münstedt, Bürger in Braunschweig, auf- 
gelassen und dem Kloster verkauft hat. 1265 Oktober 31 (in vigilia 
omnium sanctorum, confirmationis nostre anno primo). 


Testes huius collationis sunt Ludolfus maior prepositus, Wlradus 
Montis prepositus, Heythenricus cellerarius, prepositus Volcvinus 
dictus de Svalenberg, prepositus Halto, Hogerus scolasticus Hil- 
densemenses, Heynricus pincerna, Ecbertus camerarius, Ludolfus de 
Borssem, Albertus Bok, Aschwinus de Stenberg, Bertoldus Pil milites. 

Or. im Landeshauptarchiv zu Wolfenbüttel, Kreuzkloster. An roten Seiden- 


füden Siegel des Erwählten und Bruchstücke des Kapitelssiegel. Gedr. Asseburger 
UB. I, S. 222 Nr. 326. 


101. Erwählter Otto übereignet dem Maria- Magdalenenkloster 
eier ihm resignierte Hufen in Sorsum. 1265. 

Otto dei gratia Hildensemensis electus universis sancte matris 
ecclesie filiis inperpetuum. Etsi ad benefaciendum sumus omnibus 
debitores, pocius tamen illis tenemur benefacere, qui nobis magis 
familiares existunt. Hinc est, quod notum esse cupimus omnibus 





( 


54 1265. 


et constare, quod, cum .. prepositus et couventus claustri sancte 
Marie Magdalene in Hildensem duos mansos a domino Lippoldo et 
Wifardo fratribus dictis de Insula et domino Ecberto camerario 
duos mansos insimul in villa Sutdherem apud Emmereke sitos cum 
omnibus eorum utilitatibus in ipsa villa in areis et extra villam 
in nemoribus et in pascuis et in campis de omnium heredum suorum 
beneplacito et consensu emptionis tytulo comparassent, dicti, quia dictos 
mansos de manu nostra in feodo tenuerunt et eos non nisi de nostra 
vendere poterant voluntate, ipsos quatuor mansos accedente nostro 
consensu nobis cum omnibus eorum iuribus continuo resignarunt. 
Nos vero tali resignacione recepta pro remedio anime nostre pre- 
dictos mansos cum proprietatibus eorundem de consensu tocius 
capituli nostri contulimus ipsi claustro ad usum sanctimonialium, 
que ibidem nocte ac die deo deserviunt, spem bonam de ipsis 
habentes, quod pro huiusmodi liberalitate nostra apud deum oratio- 
nibus suis memores nostri erunt. Ut igitur emptio ipsius claustri 
et nostra donatio firma et inconvulsa perpetuis temporibus per- 
severet, nos super hoc scriptum nostrum sigillis nostro et capituli 
roboratum claustro dedimus memorato. Testes huius rei sunt Lu- 
dolfus maior prepositus, Wiradus Montis prepositus, Heydhenricus 
cellerarius, prepositus Halto, prepositus Volewinus de Svalenberg 
Hildensemensis ecclesie canonici, Heynricus pincerna, Ludolfus de 
Borssem, Albertus Bok, Aschuuinus de Monte lapideo, Bertoldus 
Pil, Ernestus de Monte maio, Conradus marscalcus milites et alii 
conplures viri providi et honesti. Actum anno gracie m. cc?. 1x99, 

Or. im Kgl. St.-A. zu Hannover, Mar.-Magdal. Nr. 79. Beschädigtes Siegel 
des Erwählten und Bruchstück des Kapitelssiegels an blauen und weissen Zwirn- 
füden. 


102. Abt Ludolf von Riddagshausen übereignet dem Maria- 
Magdalenenkloster eine Hufe in Farmsen (Vermersem), die Propst 
Bruno von Konrad Erchmekere gekauft hat. Riddagshausen 1265. 


Or. im Kgl. St.-A. zu Hannover, Mar.-Magdal. Nr. 80. Siegel des Abtes in 
rotem Wachs an weissen und blauen Zwirnfüden. 


108. Erwählter Otto entscheidet einen Streit zwischen den Brüdern 
von Stemmen und dem Propste des Maria- Magdalenenklosters wegen 
des Zehnten von drei Hufen in Sorsum zu Gunsten des letzteren. 
Hildesheim 1265. 


1965. 5b 


Otto dei gratia Hildensemensis electus omnibus presens scriptum 
visuris salutem in domino. Notum esse volumus et tenore pre- 
sentium protestamur, quod, cum Ernestus et Lippoldus fratres dicti 
de Stemne dominum Brunonem prepositum sororum in Hildensem 
et suum conventum pro decima trium mansorum in Suttherem in 
causam traherent, tandem eodem . . preposito et dictis fratribus 
coram nobis et nostris ministerialibus constitutis pro dicto preposito 
sentenciam exstitit in hunc modum. Videlicet idem prepositus duci 
deberet in possessionem, quod factum est, et habita possessione sub 
stola sacramento ius decime obtinere. Quod fecit coram nobis 
Hildensem in capella sancte Marie Magdalene presentibus caro 
fratre nostro preposito Conrado, Ludolfo maiore preposito, preposito 
Wilrado, Heydhenrico cellerario, preposito Haltone Hildensemensibus, 
Heynrico pincerna, Ecberto camerario, Ludolfo de Borssem militibus 
et aliis conpluribus. In cuius rei testimonium presentem litteram 
conscribi fecimus et sigillo nostro iussimus communiri. Actum Hil- 
densem anno domini m?. cc9. 1x9. v9, 


Or. im Kgl. St.-A. zu Hannover, Mar.-Magdal. Nr. 81. Siegel dee Erwählten 
an dem von der Urk. geschnittenen Pergamentstreifen. 


104. Abt Ernst des Michaelisklosters bestätigt den Kauf von 
rierzig ihm vom Verkäufer resignierten Hufen in Ilde durch Hermann 
von lide gegen dessen Verpflichtung zur Zahlung eines jährlichen 
Zinses. 1265. 

Ernestus dei gratia abbas ecclesie sancti Michahelis in Hil- 
densem omnibus hoc scriptum cernentibus salutem in nomine salva- 
toris. Tenore presentium recognoscimus et publice protestamur, 
quod Hermannus de Yllethe sibi et suis heredibus a Theoderico de 
Holthusen suis heredibus consencientibus quadraginta iugera sita in 
Yilethe comparavit, que quadraginta iugera nobis resignata a pre- 
dicto T'hiderico prefato Hermanno consideratione sui servicii por- 
reximus tali iure, quod iam dictus Hermannus nos de dictis bonis 
procurabit in expensis et nostre ecclesie persolvet duodecim annuatim 
solidos. Acta sunt hec anno domini m?cc?lxv?. 


Or. im Kgl. St.-A. zu Hannover, Michaeliskl. Nr. 58. Zerbrochenes Siegel 
des Abtes an dem von der Urk. geschnittenen Pergamentstreifen. 


105. Erwählter Otto überträgt dem Kl. Marienberg bei Helm- 
stedt vier Hufen in Wackersleben, welche das Kloster von Ritter Ludolf 
son Esbeck gekauft und dieser ihm resigniert hat. 1265. 





56 1265. 


- — — presentibus Ludolfo maiore preposito, Wlrado preposito 
Montis sancti Mauritii, Heydhenrico cellerario, preposito Haltone 
Hildensemensis ecclesie canonicis, Heynrico pincerna, Ecberto came- 
cario, Ludolfo de Borssem, Aschwino de Monte lapideo, Alberto Bok, 
Bertoldo Pil militibus. 


Or. im Landeshauptarchie zu Wolfenbüttel, Kl. Marienberg Nr. 57. Beide 
Siegel verloren. 


106. Konrad, Kanoniker des Stiftes st. Simonis et Jude in Goslar, 
bestimmt testamentarisch dem neuen Hospital daselbst eine Summe Geldes 
zum Erwerb des Zehnten in Flöthe unter der Bedingung, dass es an 
bestimmte Kirchen, darunter Kl. Wöltingerode, bestimmte jährliche 
Leistungen entrichtet. 1265. 


— — dominabus Cysterciensis ordinis in Woltingeroth fertonem 
puri argenti et de eodem fertone dandi sunt preposito et suis sacer- 
dotibus pro vigiliis et missis dicendis animarum novem denarii — —. 


Or. im Landeshauptarchiv zu Wolfenbüttel, das u. a. auch das Kl. Wöltinge- 
rode besiegelte. Die acht Siegel verloren. Gedr. Bode, UB. II, S. 173 Nr. 108. 


107. Erwählter Otto schlichtet einen Streit zwischen dem Kl. 
Frankenberg bei Goslar und dem Stiftsmarschall Konrad und dessen 
Brüdern wegen neun Hufen in Gross-Nauen (in maiori Nowen) dahin, 
dass letztere nach Empfang von elf Pfund allen Ansprüchen an die 
Güter entsagen. Hildesheim 1265. 


— — presentibus Ludolfo preposito maiore, cellerario Heydhenrico, 
preposito Haltone, preposito Volcwino Hildensemensis ecclesie cano- 
nicis, Heinrico pyncerna, Ecberto camerario, Alberto Bok, Aschwino 
et Conrado fratribus de Monte lapideo, Bertoldo Pil militibus. 

Gedr. nach Cop. Bode, UB. II, S. 177 Nr. 112. 


108. Erwählter Otto überträgt dem Kl. Marienrode neun Hufen 
in Söhre (Sodherre) mit einer Mühle, welche der Abt des Klosters 
vom Kämmerer Ekbert gekauft und dieser seinem früheren Lehnsherrn, 
dem Grafen von Wölpe, und dem Erwählten resigniert hat. 1265. 


Testes huius rei sunt Ludolfus maior prepositus, Wlradus Montis 
prepositus, Heydhenricus cellerarius, prepositus Halto, prepositus 
Volewinus de Svalenberg, Hoygerus scolasticus de Alta fago Hil- 
densemensis ecclesie canonici, Heynricus pincerna, Ludolfus de 
Borssem, Albertus Bok, Bertoldus Pil, Aschwinus de Monte lapideo, 


1265. 67 


Thidericus de Tossem, Ernestus de Monte maio, Conradus mar- 
scalcus, Ludolfus frater suus, Aschwinus de Lutthere milites et 
famuli. 

Or. im Kgl. St.-A. zu Hannover, Marienrode Nr. 25. Beschädigtes Siegel 


des Erwählten und Bruchstück des Domkapitelssiegels an weissen Zwirnfäden. 
Gedr. Marienroder UB. S. 48 Nr. 32. 


109. Die Grafen Burchard und Heinrich von Wohldenberg 
resignieren dem Bischof Otto zu Gunsten des Kl. Loccum den Zehnten 
in Oedelum. Braunschweig 1265. 


Testes huius rei sunt Ludolfus maior prepositus, Volquinus 
prepositus dictus de Swalenberche, Volradus prepositus de Monte, 
Halt prepositus, Volradus nobilis miles de Depennowe, Heinricus de 
Homborch, Lippoldus de Luttere, Andre!) fllius eiusdem, ministeri- 
ales de Waldenberch, Ludolfus de Borsem, Ekbertus kemerarius, !) 
Hinricus pincerna, Bertoldus Pil ministeriales. 

Or. im Archiv des Kl. Loccum mit den beschädigten Siegeln der Aussteller 


an sceissen Hanffüden. Gedr. Orig. Guelf. IV, S. 491, Grupen, Orig. Germ. II, 
S. 378, e. Hodenberg, Calenberger UB. III, S. 178 Nr. 261. 


110. Die Ritter Lippold und Johann und die Knappen Jordan 
und Dietrich von Escherde übertragen dem Kl. Wienhausen ihren der 
Hildesheimer Kirche resignierten Hof in Wackerwinkel. Hannover 1265. 

Testes eciam aderant Otto prepositus de Berthingehusen, War- 
mannus Mindensis canonicus et in Honovere plebanus, Wescelus 
Westphalus, Heynricus de Arbeke, Arnoldus de Hedessem milites. 


Or. im Archiv des Kl. Wienhausen, Nr. 59. Siegel des Lippold und des 
Johann an den von der Urk, geschnittenen Pergamentstreifen. 


A33. Bernhard von Hagen verpfändet dem Kl. Dorstadt drei 
Hufen in Wedem mit einer Hausstelle und einer Wiese. O. D. (um 1265). 


Ber(nardus) de Indagine, uxor sua et filii sui omnibus hoc 
scriptum videntibus. Nosse volumus proborum virorum honestatem, 
quod nos ex communi consilio ecclesie in Dorstadt tres mansos 
sitos in Wedem non decimales cum area, unde coluntur, et prato 
attinente cum omni utilitate pro quadraginta marcis examinati 
argenti commisimus observandos, quos ante festum Iohannis baptiste 
possumus per predictam pecuniam solvere, si nobis placuerit, et 


I) So das Or. 


58 1266. 


villicum procurare medio tempore, si necesse fuerit, salvo iure ec- 
elesie. Huius facti testes sunt dominus Conradus de Dorstat,!) 
euius sigillum appositum est, Achilles de Knistide, Henricus de 
Odingerod, Henricus de Gesen, Tidericus de Mandere, Bertoldus 
Pil, Olricus de Levenstide, Godefridus advocatus. 

Or. im Archiv zu Dorstadt. Die beiden Siegel am Rande beschädigt. 


112. Erwählter Otto überträgt dem Kl. Marienthal zwei Hufen 
in Wackersleben, die es vom Grafen Heinrich von Regenstein gekauft 
und dieser ihm resigniert hat. Sarstedt (Thzerstede) 1266 Januar 13 
(in octava epyphanie). 


Testes huius rei sunt Ludolfus maior prepositus, Wlradus Montis 
prepositus, Heydhenricus cellerarius, Hogerus scolasticus Hildense- 
menses, Ecbertus camerarius, Heynricus pyncerna, Bertoldus Pil, 
Conradus de Elvedhe, Hermannus de Ganderssem, Albertus Bok, 
Aschwinus de Stenberg, Conradus marscaleus, Ludolfus de Borssem, 
Ernestus iuvenis pyncerna milites. 


Or. im Landeshauptarchie zu Wolfenbüttel, Kl. Marienthal Nr. 132. Siegel 
des Erwählten beschädigt, von dem des Domkapitels nur ein Bruchstück erhalten. 


118. Bischof Volrad von Halberstadt übereignet dem Kl. Wöltinge- 
rode eine halbe Hufe in Lengde unter Entschädigung der Kirche in 
Berwinkele, welcher die halbe Hufe zinspflichtig ist. Osterwiek 1266 
Januar 14. 


Volradus dei gratia Halberstadensis episcopus omnibus presentes 
litteras inspecturis eternam in domino karitatem. Quorum fides 
certa et memoria firma requiritur, expedit, ut scriptis et testibus 
roborentur. Ideoque notum facimus universis, ad quos hoc scriptum 
pervenerit, quod dominus Borchardus de Berwinkele dimidium man- 
sum situm in campo Lenghede, quem cum advocatia a nobis in pheodo 
tenebat, de quo et annis singulis duo solidi ad lumen ecclesie in 
Berwinkele solvebantur, ad manus nostras libere resignavit, quem 
nos ab onere advocatie liberum et solutum habentes de consensu 
Alberti plebani in Berwinkele contulimus monasterio in Waltinghe- 
rod iure proprietatis perpetuo possidendum. In restaurum autem 
pensionis predicte dictus Bor(chardus) contulit unam aream ec- 
clesie prefate scilicet Berwinkele dimidium fertonem et quatuor 


I) Or. Dostat. 


1266. 59 


pullos annis singulis exsolventem. Huius rei testes sunt Sifridus 
de Blanchenburg, Conradus de Wernincherod comites, Guuzelinus 
de Berwinkele, Sifridus de Minsleve milites et alii quam plures. In 
huius rei testimonium hec littera nostro et dicti B(orchardi) sigillis 
extitit sigillata. Datum Osterwik anno domini m?. cc®. Ixvi., xviiii. 
kalendas februarii. 


Or. im Kgl. St.-A. zu Hannover, Wöltingerode Nr. 38. Von den beiden 
Sé$egeln nur Bruchstücke erhalten. 


114. Domdechant und Domkapitel übertragen auf Bitten des 
Dompropstes Ludolf dem Kreuzstift die Hausstütte der Frau Oda. 
Hildesheim 1266 Februar 27. 


Decanus totumque Hildensemensis ecclesie capitulum universis 
presentem cartulam inspecturis salutem in domino. Notum esse 
volumus presentibus et futuris, quod ad petitionem venerabilis viri 
L(udolfl) ecclesie nostre prepositi aream, que fuerat domine Ode, 
ecclesie sancte Crucis contulimus iure proprietario possidendam. Ne 
vero cuiquam super premisso dubium oriatur, presentem paginam 
sigillo capituli nostri duximus roborandam. Datum Hildensem anno 
domini m?. cc?. Ixvi®., sabbato ante dominicam, qua cantatur Oculi 
mei semper. 

Or. im Kgl. St.-A. zu Hannover, Kreuzstift Nr. 125. Bruchstück des Kapitels- 
siegels an dem von der Urk. geschnittenen Pergamentetreifen. — Regest. Doebner, 


UB. L S. 143 Nr. 297. Frau Oda ist wohl eine Person mit der unten Nr. 145 
genannten Oda von Hohenbüchen, Gemahlin des Grafen Widekind von Poppenburg. 


115. Der Rat der Stadt Hildesheim bekundet, dass Heinrich, 
Vogt des Godehardiklosters, das Eigentum einer Hausstelle im Brühl, 
welche er bisher von den Söhnen des Volkmar Dives zu Lehn hatte, 
durch Kauf an sich gebracht hat. 1266 Februar 27 (sabbato ante 
Oculi mei semper). 

Or. im Kol. St.-A. zu Hannover, st. Godehard Nr. 31. Stark beschädigtes 
älteres Stadtsiegel. Danach gedr. Doebner, UB. I, S. 144 Nr. 298. 


116. Erwählter Otto überträgt mit Zustimmung des Domkapitels 
dem Kl. Loceum den Zehnten in Oedelum, den ihm die Grafen Her- 
mann, Burchard, Hoier und Heinrich von Wohldenberg resigniert 
haben. Hildesheim 1266 März 18 (xv. kalendas aprilis). 

Testes eciam huius rei sunt Ludolphus prepositus, Iohannes 
decanus totumque nostrum capitulum, Ber(toldus) dictus Pil, Asch- 


60 1266. 


winus de Stenberge, Ecbertus camerarius, Hermannus de Gandersem 

Or. im Archiv des Kl. Loccum nicht mehr vorhanden. Gedr. v. Hodenberg, 
Calenberger UB. lII, S. 181 Nr. 267. Die Resignation des Grafen Hoier von 
Wohldenberg d. d. Harzburg 1266 Februar 24 (in die Matthie) a. a. O. Nr. 266. 
Den Grafen von Wohldenberg hatten den Zehnten die Brüder Johann und Friedrich 
von Stedere in dems. Jahre resigniert, a. a. O. Nr. 264. 


117. Erwühlter Otto genehmigt, dass der Ministerial Johann von 
Gladenbeck dem Kl. Mariengarten eine halbe Hufe in Schneen über- 
trägt, nachdem dieser ihn und das Domstift mit einer halben Hufe in 
Evensen entschädigt hat. Hildesheim 1266 März 24. 


Otto dei gratia Hildensemensis electus omnibus hoc scriptum 
intuentibus in vero salutari salutem. Supplicavit nobis Iohannes 
dictus de Gladenbeke fidelis noster, quatenus, cum ipse dimidium 
mansum in Sneyn situm pro remedio anime sue contulit monasterio 
in Garden, proprietatem dicti dimidii mansi dare ipsi monasterio 
curaremus, quod libenter facere disposuimus, dummodo non cederet 
in nostre ecclesie detrimentum. ^ Unde ipse dedit nobis et ecclesie 
nostre proprietatem unius mansi siti in Evessen. Quo facto nos 
dedimus proprietatem dimidii mansi iam dicti monasterio memorato. 
In euius rei testimonium presentem litteram conscribi fecimus et 
sigillo nostro iussimus roborari. Testes huius rei sunt Heynricus 
pyncerna, Ludolfus de Borssem, Hermannus de Ganderssem, Conradus 
de Elvede, Aschwinus de Stenberg milites et alii conplures. Actum 
Hildensem in domo nostra anno domini m?. cc9. lx?vi9., in vigilia 
annuntiacionis beate virginis. 

Or. im Kgl. St.-A. zu Hannover, Mariengarten Nr. 15. Gut erhaltenes Siegel 
des Erwählten. 

118. Erwählter Otto überträgt dem Kl. Loccum zwei Hufen in 
Mölme (Mulnem), sobald er die Zustimmung des Domkapitels dazu 
erhalten haben wird. Hildesheim 1266 März 25 (in die annunciationis 
beate virginis). 

Or. im Archiv des Kl. Loccum mit gut erhaltenem Siegel des Ausstellers. 
Gedr. Scheidt, Vom Adel S. 303, v. Hodenberg, Calenberger UB. III, S. 182 Nr. 269. 


119. Erwählter Otto überträgt mit Zustimmung des Domkapitels 
dem Kl. Loccum zwei Hufen in Mehrum (Meren), die ihm Hermann 
Grelle resigniert hat. 1266 März 25 (in die annunciationis beate 
virginis). 


1266. 61 


Testes huius rei sunt Ludolfus maior prepositus, Wiradus 
Montis prepositus, Heidhenricus cellerarius, Hogerus scolasticus 
Hildesheimenses, Heinricus pyncerna, Ecbertus camerarius, Ludolfus 
de Borssem, Hermannus de Ganderssem, Conradus de Elvede, Asch- 
winus de Stenberg, Bertoldus Pil milites. 


Or. im Archiv des Kl. Loccum. Siegel des Erwählten und des Domkapitels 
aus rotem Wachs. Gedr. v. Hodenberg, Calenberger UB. III, S. 183 Nr. 270. 


120. Edelherr Konrad von Dorstadt tauscht mit dem Kl. Derne- 
burg die Hälfte seines Zehnten in Sottrum gegen den kleineren in Burg- 
dorf zum Jahrgedächtnis für Eltern, Kinder und Geschwister. Braun- 
schweig 1266 April 14. 

C(onradus) nobilis de Dorstat universis tam laicis quam elericis 
presentem litteram inspecturis salutem et omne bonum. Noscant 
universi, me concambium iniisse cum preposito dominarum in Derne- 
burg necnon cum suo conventu sub hac forma, quod dimidiam partem 
mee decime in Sutherem predicto preposito et suo conventui contu- 
limus pro sua decima, quam habet in Borchtorp, licet sit deterior, 
tamen hoc fecimus propter deum, ut memoria patris nostri domini 
Bernardi necnon metris nostre domine Alheidis!) necnon fratris 
nostri domini Arnoldi necnon sororis nostre domine Byen et post 
obitum nostrum necnon uxoris nostre, filiorum ac filiarum nostrarum 
vigilias et unam missam in qualibet ebdomada celebretur, et quan- 
documque anniversarius omnium predictorum evenerit, quod tunc 
universitas dominarum vestrarum missam cum vigiliis sicut unius 
sororis vestre solempniter celebretur. Et ut istud firmum et sempi- 
ternum permaneat, presentem litteram munimine nostri sigilli de- 
crevimus roborari. Datum Bruneswich anno domini m. cc. Ix. vi., 
in die Tiburcii?) et Valeriani. 


Or. im Kgl. St.-A. zu Hannover, Derneburg Nr. 18. Siegel des Ausstellers 
wenig beschädigt. 


121. Domdechant mag. Johann unter den Zeugen der Urk. des 
Bischofs Simon von Paderborn, in welcher dieser dem Kl. Hardehausen 
das Eigentum über die von ihm gekauften Güter gegen eine Wachs- 
abgabe überträgt. Paderborn 1266 April 28 (iii. kalendas maii). 


Or. im Kgl. St.-A. zu Münster, Fürstent. Paderborn Nr. 232. Gedr. Westf. 
UB. 1V, S. 536 Nr. 1070, erwähnt Schaten, Annal. Paderb. ad. ann. 


1) Or. Alheidi. *) Or. Tiburei. 


62 1266. 


122. Die Grafen von Wohldenberg übertragen dem Kl. Escherde 
einen Hof in Reden, den dieses gekauft und der Verkäufer ihnen 
resigniert hat. Wohldenberg 1266 Mai 1. 


Borchardus et Henricus dei gratia fratres comites dicti de 
Waldenberge universis presentem paginam visuris salutem in omnium 
salvatore. Quoniam ea que fiunt cicius a memoria hominum rece- 
dunt et vigor humane mentis senio suceedente ebetatur et oblivionem 
accipit, necesse est facta presentia future posteritati per scripta et 
testimonia reservari. Notum esse volumus tam posteris quam pre- 
sentibus, quod, cum prepositus, priorissa et conventus monasterii 
sancte Marie in Escherte curiam in Rethen cum tribus mansis a 
Walthero dicto de Dotessem, quam a nobis in feodo tenebat, com- 
parassent, nos dilectorum nobis in Christo prepositi, priorisse et 
conventus precibus inclinati ipsam curiam cum tribus mansis per 
nos expeditam à domino Lippoldo et Iordane de Escherte ac Hilde- 
brando dicto Monacho, qui eadem bona quondam a nobis in feodo 
tenuerant, cum consensu heredum nostrorum iam dicto monasterio 
in Escherte cum omni iure et proprietate contulimus, ipso Walthero 
de Dotessem nobis libere resignante. Testes huius rei sunt Arnoldus 
de Emne, Hermannus de Nienstede, Bodo de Betenem, Henricus 
de Escherte plebani et sacerdotes, Theodericus de Rethen et Theo- 
dericus filius suus, Iohannes de Sutherem, Ernestus de Betenem, 
Eilardus de Dotessem, Lippoldus de Luttere et Andreas filius suus, 
Heithenricus de Hetheiereshusen milites, Lippoldus et Theodericus 
fratres filii H(eithenrici) de Hetheiereshusen, Iohannes de Rethen, 
Iohannes filius Io(hannis) de Sutherem servi, Bodo et Iohannes 
conversi eiusdem monasterii et alii quam plures. Ne igitur ulla 
temporis prolixitas aut malorum hominum perversitas hoc factum 
nostrum valeat inpedire, presens scriptum super hoc confectum 
sigillorum nostrorum munimine fecimus roborari. Actum et datum 
in castro nostro Waldenberge anno domini m?. ce?. lx. vi, in die 
beatorum apostolorum Philippi et Iacobi. 


Or. im Kgl. St.-A. zu Hannover, Escherde Nr. 49. Die beiden Siegel be- 
schädigt an weissen geflochtenen Hanfschnüren. 


123. Ritter Konrad von Boldensel übereiynet dem Kl. Heiningen 
eine halbe Hufe und den Teil eines Waldes in. Altenrode. Braun- 
schweig 1266 Mai 5. 


1266. 68 


Omnibus presentem litteram inspecturis Conradus miles dictus 
de Boldensel obsequium. Per hanc meam litteram recognosco, quod 
proprietatem unius dimidii mansi in Old(enro)de et quandam dimidiam 
silvam sitam ibidem, que quidem bona Lippol(dus de) Uttese 
resignavit michi, contuli et in proprium dedi con(ventui) sancti- 
monialium in Hennige propter deum ab ipso conventu p(erpetno) 
possidenda. In cuius rei testimonium dedi presens scriptum sigilli 
mei (munimin)e roboratum. Presentes erant dominus Luthardus de 
Meinershe(m, Iohannes) de Wetelemestede, Willekinus de Gustede 
et alii quam plures. Actum Bruneswie anno domini m9. cc®, 1x9vio., 
in die Godehard(i con)fessoris. 


Or. im Kgl. St.-A. zu Hannorer, Heiningen Nr. 22. Siegel und Befestigung 
eerloren, die Schrift stellenweise verschwunden. 


194. Abtissin Gertrud von Quedlinburg bekundet, dass Zacharias, 
fllius ecelesie sancti Wiperti, nunc vero prepositus in Waltingerode, 
einen Hof dem Stift unter der Bedingung übertragen hat, dass daraus 
am Anniversar seiner Mutter am 15. Juni (circa festum sancti Viti) 
dem Konrente jährlich fünf Schilling zu einer Consolatio gespendet 
werden. 1266 Mai 13 (in die sancti Servatii). 

Gedr. nach dem Or. Erath, Cod. diplom. Quedlinburg. S. 228 Nr. 193. 


125. Graf Ludolf von Hallermund resigniert dem Erwählten 
(Otto) fünf Hufen in Heinde, die ihm Johann, Sohn des Heinrich 
Volemari, beim Dom aufgelassen hat. Im  Godehardikloster 1266 
(tor Juni 8). )J ' 

Testes huius rei sunt Iohannes decanus, Hedenricus cellerarius, 
Halto prepositus in Olsburch, magister Leonius maioris ecclesie 
canonici, Volemarus scolasticus Montis, Hugo, Iohannes Parvus, 
lohannes Egelhardi canonici sancte Crucis, laici vero dominus 
Olrieus de Alta fago, Conradus marscalcus et Ludolfus frater suus, 
Asgninus de Luttere, und Bürger. 

Abschrift des 18. Jahrhunderts in Ms. XXI, 1257 S. 186 in der Kgl, Bibliothek 
zu Hannover. Danach gedr. Doebner, UB. I, S. 147 Nr. 304, Regest nach dem Cop. 


des 15. Jahrhunderts, Ms. 320 fol. 18 in der Beverinischen Bibliothek a. a. O. IIT, 
8. 645 Nachtr. Nr. 27 und hier. 


126. Erwählter Otto übereignet dem Andreasstifte fünf Hufen 
mit einem Hofe und einer Hausstelle in Heinde (Henedhe), welche 
dieses für 70 Pfund von dem Bürger Johann, Sohn des Heinrich 


64 1266. 


Dives, gekauft, nachdem letzterer die Güter dem Grafen Ludolf von 
Hallermund und dieser wieder dem Erwählten resigniert hat. Im 
Godehardikloster 1266 Juni 8 (vi. idus iuuii). 


Testes huius rei sunt Wlradus prepositus Montis, Heydhenricus 
cellerarius, magister Leonius, prepositus Halto, Arnoldus de Were- 
berg maioris ecelesie canonici, Volemarus scolasticus Montis, Hugo 
de Vimmelhusen, Iohannes Parvus et Iohannes Egellardi canonici 
sancte Crucis, Henricus plebanus in Escherhusen, Olricus nobilis 
de Alta fago, Hermannus de Gandersem, Aschwinus de Stenberg, 
Conradus marscalcus, Iohannes de Goltthorne milites, Ludolfus 
marscalcus, Aschwinus de Lutthere et frater suus famuli, und Bürger. 

Or. im Stadtarchiv zu Hildesheim, Museum Nr. 13. An roten und weissen 


Seidenschnüren wenig beschädigtes Siegel des Erwählten und stark beschädigtes des 
Domkapitels. Gedr. Doebner, UB. I, S. 144 Nr. 299. 


127. Das Domkapitel in Halberstadt tauscht mit dem Michaelis- 
kloster Hórige. 1266 Jwli 4. 


Hermannus dei gratia maior prepositus, Wicgerus decanus, 
Borchardus vicedominus totumque Halberstadensis ecclesie capitulum 
universis hanc litteram audituris salutem in domino. Cum Henricus 
de Senstide laicus ad nostram ecclesiam et Henricus filius ipsius 
monasterio saneti Michaelis in Hildensem iure litonico pertinerent, 
supplicavit nobis dietus Henricus, ut ipsum daremus monasterio 
sancti Michaelis predicto et reciperemus Henricum suum filium pro 
eodem. Nos igitur ipsius precibus annuentes, maxime cum equalis 
sit condicio inter ipsum et fllium suum, permutacionem huiusmodi 
duximus admittendam, ut ipse monasterio sancti Michaelis in Hil- 
densem prenotato cum sua posteritate ac H(enricus) suus filius cum 
suis posteris ecclesie nostre procedente tempore debeant pertinere. 
Super quo presentem litteram conscribi fecimus et sigillo nostre 
ecclesie communiri volentes, ut per hoc huius facti noticia cercior 
habeatur. Acta sunt hec anno gracie m?. cc?. Ixvi?., iiii. nonas iulii. 


Or. im Kgl. St.-A. zu Hannover, Michaeliskl. Nr. 59. Siegel von dem von 
der Urk. geschnittenen Pergamentstreifen fast zur Hälfte fort. 


128. Abt Dietrich und der Konvent des Godehardiklosters be- 
kunden, dass der Mönch Johann von Bierbergen ihnen zwei Pfund 
zur Ausbesserung der Badestube mit der Bedingung übertragen hat, 
dass er zu seinen Lebzeiten jährlich fünf Schilling für Kleiduny 


1266. 65 


erhalte, welche nach seinem Tode zu einer Messe im Engelchore ver- 
wendet werden sollen. 1266 Juli 8 (in die sancti Kiliani, eleccionis 
nostre anno primo). 


Abschrift des 15. Jahrhunderts in Cop. des Godehardikl., Ms. 311 fol. 78v in 
der Beverinischen Bibliothek zu Hildesheim. Gedr. Doebner, UB. I, S. 145 Nr. 300. 


129. Erwählter Otto bekundet, dass der Streit zwischen Halto, 
Propst von Oelsburg und Archidiakon in Denstorf, einer- und dem 
Propste Bertold und dem Konvente des Kreuzklosters auf dem Rennel- 
berge bei Braunschweig andererseits wegen achtzehn Morgen Land dahin 
geschlichtet worden ist, dass das Kloster dem Propste und seinen 
Nachfolgern jährlich vier Schilling zahlt. 1266 Juli 10 (in die septem 
fratrum). 


Nach Koch, Hist. ducis Alberti, Beil. Nr. 197b, Ms. im Landeshauptarchiv 
zu Wolfenbüttel. 


180. Erwählter Otto bekundet, dass Dietrich und Johann de 
Piscina dem Kl. Walkenried sieben Hufen in Eblingerode verkauft 
haben.  Lutter 1266 Juli 25 (die sancti Iacobi). 


Nur im RBegest erhalten, vgl. UB. des Stiftes Walkenried (UB. des histor. 
Vereins für Niedersachsen II) S. 391 Nachträge Nr. 33, Bode, UB. II, S. 179 Nr. 115. 


381. Konrad von Dorstadt überträgt dem Kl. Marienrode eine 
Mühe und vier Hufen in Bevelte, die ihm der Bürger Eilard von 
Brüggen (Brücgem) resigniert hat, zugleich unter Besiegelung des 
Bernhard von Hagen. 1260 August 1 (kalendas augusti). 

Abschrift des 15. Jahrhunderts in Ms. XXIII, 767 fol. 144 in der Kgl. 
Bibliothek zu Hannorer. Gedr. Marienroder UB. S. 50 Nr. 34. Regest Doebner, 
UB. 1, S. 146 Nr. 301; vgl. auch Anm. 1. A. a. O. fol. 143 die undatierte Resig- 
nationsurk. Eilards von Brüggen, der die Güter dem Abt Johann und dem Konvente 
von Marienrode verkauft hat, gedr. a. a. O. S. 49 Nr. 33. 


132. Kl. Steterburg tauscht mit dem Erwühlten Otto Ministeria- 
Innen. Steterburg 1266 August 9. 


H(enricus) dei gracia prepositus et E(lisabeth) priorissa totum- 
que capitulum sanctimonialium in Stederborch omnibus presens 
scriptum visuris salutem in omnium salutari. Noverint universi 
presentes ac futuri, quod nos Mechthildym filiam Frederici militis 
dieti Templarii ecclesie nostre iure ministeriali pertinentem dedimus 
domino nostro Ot/toni) Hildensemensi electo, et idem electus redo 

Hildesh. UB. III. b 


66 1266. 


navit ecelesie nostro in concambium Iuditam filiam Hildebrandi 
dicti de Bokesrodhe accedente consensu eorum utrobique, quorum 
consensus super talibus fuerat requirendus. In cuius rei testimonium 
presentem litteram conscribi fecimus, quam sigilli nostri munimine 
duximus confirmandam. Datum in Stedereborch anno domini m?. 
cc’. lxvi, in vigilia beati Laurencii martiris. 

Abschr. des 15. Jahrh. in Cop. VI, 11 S. 655 Nr. 1261 im Kgl. St.- A. zu 
Hannover. 


188. Papst Clemens IV. beschränkt den Missbrauch der Exemption 
von Bann und Interdikt gegenüber dem rechtmässigen Richter. — Viterbo 
1266 August 13. 


Clemens episcopus servus servorum dei. Ad perpetuam rei 
memoriam. Sedes apostolica interdum que benigne concesserat 
utilitate suadente consultius revocat per hoc non tam in suis actibus 
varia quam providentie sue remedia subditorum varietati et necessi- 
tati coaptans. Probat hoc presentis necessitas sanctionis, que 
illorum compescit audatiam, qui ad sui iuris defensionem contra in- 
iuriosos immunitate per ipsius sedis indulta muniti quod ad tuitio- 
nem eis concessum fuerat in aliorum molestias et iniurias conver- 
tentes suis indulgentiis ac privilegiis multipliciter abutuntur. Sicut 
enim ad nos frequenti querela pervenit pro eo, quod sedes eadem 
personis diversis tam ecelesiasticis, religiosis et aliis quam etiam 
laicis quibusdam sine prefinitione temporis, aliis vero ad tempus 
sub formis variis indulxisse dicitur, quod interdici à quoquam vel 
excommunicari non possint nec terre ipsorum ecclesiastico interdicto 
supponi, persone ipse de indultis huiusmodi confidentes alios fidentius 
in suo iure molestant et asserentes, quod nec locorum ordinarii possunt 
in ipsos excommunicationis vel interdicti ferre sententiam, etiam 
ipsorum ordinariorum iurisdictionem contempnunt pariter et eludunt, 
Sicque personarum ipsarum excessus remanent incorrecti et nervus 
disrumpitur ecclesiastice discipline. ^ Nos itaque intendentes in hoc 
salubre remedium adhibere omnes indulgentias et privilegia huius- 
modi quibuscumque singularibus personis ecclesiasticis vel secularibus, 
cuiuscumque sint preminentie, dignitatis, conditionis aut status, sub 
quacumque verborum forma concessa, illis, per que regibus et re- 
ginis eorumve filiis necnon et religiosis quibusdam non personarum 
tantum, sed ordinum vel locorum privilegiatorum in hoc ratione 
immunitas huiusmodi conceditur, dumtaxat exceptis, de fratrum nostro- 


1266. 67 


rum consilio ad ordinariorum sententias et processus edicto perpetuo 
prohibemus extendi. Et si forsan quo ad sententias et processus huius- 
modi aliqua concessa inveniantur, expresse ad instar felicis recor- 
dationis Alexandri pape predecessoris nostri ea in quantum per 
ipsa ordinariorum iudicum iurisdictio tangitur penitus revocamus, 
nichilominus locorum diocesanis et quibuscumque aliis ordinariis 
iudicibus, ut in suos subditos prout ad eos pertinet indulgentiis et 
privilegiis ipsis nequaquam obstantibus iurisdictionem suam et cen- 
suram ecclesiasticam exercere libere valeant, concedentes. Nulli 
ergo w. 5. c. Datum Viterbii idus augusti, pontificatus nostri anno 
secundo. 

Nur erhalten als Transsumt der Bulle Honorius IV. d. d. 1986 Juni 9, Or. 


im Kgl. St.-A. zu Hannover, Domstift Hildesheim Nr. 291. Bleibulle an Hanf- 
schwüren. Begest Potthast, Reg. imp. 19797, wo ältere Drucke angegeben sind. 


184. Die von Boldensel übereignen dem Kl. Heiningen eine Hufe 
mit drei Hausstellen und der Holenutzung. Ülzen 1266 August 15. 


Ego Conradus dictus de Baldelsel filiique mei Wal(terus) et 
Her(mannus) filiique fratris mei Con(radi) et Ghisla et heredes 
nostri omnibus presentem litteram inspecturis obsequium. In hac 
nostra littera recognoscimus, quod nos mansum unum in Oldenrodhe 
cum tribus areis et sex utilitatibus lignorum ad eundam mansum 
pertinentibus et quandam silvam sitam ibidem, que quidem bona 
Lippoldus de Uttessem resignavit nobis, contulimus et in proprium 
dedimus conventui sanctimonialium in Heninge propter deum ab 
ipso conventu perpetuo possidenda. In cuius rei testimonium pre- 
Sens scriptum dedimus sigilli nostri munimine roboratum. Presentes 
erant dominus Heinricus abbas in Ullessen, dominus Henningus de 
Bodendike, dominus Luthardus iunior de Meynersiem, Iohannes de 
Wetelemestede, dominus Willekinus de Gustede, dominus Albertus 
sacerdos de Holdenstede, Iohannes sacerdos de Sienstede, Petrus 
advocatus eiusdem domini Conradi, Teodericus Bocmaste castellanus 
in Holdenstede et alii quam plures. Datum Ullessen idus iulii 
anno domini m?, cc®. Ixvi?., in divisione apostolorum. 

Or. im Kgl. St.-A. zu Hannover, Heiningen Nr. 28. Siegel verloren. 


185. Propst Gerlach von Heiningen und Ritter Heinrich von 
Burgdorf bekunden die Beilegung eines Streites des Kl. Dorstadt und 
des Pfarrers Johannn in Seinstedt wegen einer Hufe in Seinstedt. 
1266 August 29. 

b* 





68 1266. 


G(erlacus) dei gratia prepositus in Henigghe, H(enricus) miles 
dietus de Borchtorpe omnibus hanc litteram inspecturis salutem. 
Litterarum presencium tenore protestamur, quod discordia, que inter 
dominum Conradum prepositum de Dorstat ex una parte et Iohan- 
nem plebanum de Senstede ex altera pro manso uno in eadem villa 
sito versabatur, coram domino Halberstadensis ecclesie episcopo 
est composita sub hac forma, quod dictus prepositus prefato ple- 
bano vi marcas nigri argenti daret in festo sancti Martini et censum 
unius anni, quem in die sancti Michahelis de manso percipere debuit, 
relaxaret; duobus vero annis sequentibus predictus prepositus in 
festo beati Michahelis talentum de manso perciperet, in tercio autem 
anno ecelesia in Dorstat mansum ad usum proprium reciperet ab 
omni inpedimento liberum et solutum.  Edificia eciam, que sepe 
dictus plebanus in bonis se construxisse assereret, ecclesie predicte 
prepositus ei secundum transactionem!) civium solvere non negaret. 
Testes huius facti sunt Iohannes de Hesnem, Iohannes de Getlethe, 
Geroldus, Bernardus Caldune et Iohannes filius suus, Conradus 
maior de Biwende, Conradus albus de Biwende, Hugoldus de Nova- 
libus et alii quam plures. Acta sunt hec anno dominice incarnacionis 
m, cc’, Ixvi€., iiii?. kalendas septembris. 

Or. im Archiv zu Dorstadt. Gut erhaltene Siegel des Propstes Gerlach und 
des Heinrich von Burgdorf. 


186. Erwählter Otto übereignet dem Blasiusstift in Braunschweig 
den Teil des kleinen Zehnten in Gadenstedt (Godenstede), den die 
Braunschweiger Bürger Heinrich Lange und Johann von Münstedt 
ihm aufgelassen haben. 1266 September 17 (xv9. kalendas octobris). 


Testes huius nostre collationis sunt Ludolfus maior prepositus, 
Wlradus Montis prepositus, Heydhenricus cellerarius, prepositus 
Halto, Hogerus scolasticus Hildensemenses, Heynricus pyncerna, 
Ecbertus camerarius, Conradus marscaleus, Ludolfus de Borssem, 
Hermannus de Ganderssem, Conradus de Elvede, Aschwinus de 
Stenberg milites. 

Or. im Landeshauptarchiv zu Wolfenbüttel, st. Blasii Nr. 66. Siegel des 


Erwählten und des Domkapitels. Regest Hänselmann, UB. der Stadt Braunschweig II, 
S. 95 Nr. 213. 


137. Abt Th(ietmar) des Klosters Walkenried macht mit dem 
Michaeliskloster eine Gebetsbrüderschaft und giebt ihm Anteil aller guten 








1) Or. tranacionem. 


1266. 69 


Werke seines Klosters. 1266 Oktober 13 (proxima feria quarta ante 
festum beati Luce). 

Or. im Kgl. St.-A. zu Hannover, Michaeliskl. Nr. 60. Beschädigtes Siegel 
des Abtes. 


188. Erwählter Otto bekundet, dass die Brüder Bodo und Burchard 
von Salder gegen acht Mark allen Ansprüchen an die Güter des Kl. 
Riddagshausen in Lebenstedt (Levensted) entsagt haben. Peine 1266 
Oktober 25 (in die beatorum martirum Crispini et Crispiniani). 


Testes huius renunciationis sunt Hermannus de Ganderssem, 
Conradus marscalcus, Wlverus de Redhen, Heynricus de Svechlethe, 
Thidericus de Hiddesthorp milites, Bertoldus de Wackerwinkele, 
Heynricus de Wemige, Bodo de Aulika famuli. 


Or. im Landeshauptarchio zu Wolfenbüttel, Kl. Riddagshausen Nr. 173. Siegel 
des Erwählten an dem von der Urk. geschnittenen Pergamentstreifen gut erhalten. 


189. Ritter Konrad von Dorstadt bekundet, dass Propst Konrad 
von Dorstadt eine Hufe und eine Hausstelle mit Holznutzung ebenda 
von den Brüdern Johann und Bertold (von Dorstadt) gekauft hat. 
1266 November 15. 


Conradus miles dictus de Dorstat omnibus hanc litteram in- 
specturis quicquit potest obsequii et honoris. Quoniam veritas 
multociens calumpniam patitur, expedit, ut processus negociorum 
scripture testimonio commendetur. Noverint universi hanc litteram 
inspecturi, quod dominus Conradus prepositus in Dorstat emit pro 
ix marcis et dimidia puri argenti mansum unum situm in villa iam 
dicta et unam aream cum uno usu lignorum a duobus fratribus 
Iohanne et Bertoldo et ab eorum matre Alheide necnon eorundem 
iustis heredibus ab ecclesia supradicta perpetuo possidenda. Hanc 
emcionem coram me factam testor presenti littera cum sigillo. 
Huius facti testes sunt Fredericus filius meus, Iordanus apud sanctum 
Paulum, Conradus Holtniker, Conradus de Helmenstat, Ekbertus de 
Clivo, Hedenricus de Luckenem ct Iohannes frater suus, Iohannes 
Longus, Heinricus Boneko, Heinricus de Oldendorpe et Heinricus 
gener suus, Ludolfus de Ofesvelde et consules antique civitatis et 
ali quam plures. Acta sunt hec anno gratie domini m^. cc?. Ixvi?., 
Xvii?. kalendas decembris. 


Or. im Archiv zu Dorstadt. Siegel des Ausstellers wenig verletzt. — Regest 
mit Zeugen Hänselmann, UB. der Stadt Braunschweig II, S. 95 Nr. 214. 


10 | 1966. 


140. Hermann von Oldershausen (Olderdeshusen) und Bertold 
und Engelbert von der Soese bekunden, dass Ulrich von Uderdhe auf 
die Güter des Andreasstiftes in Wehrstedt (Wersthedhe) verzichtet hat. 
Staufenburg 1266 November 26 (in crastino beate Katherine virginis 
et martiris). 


Or. im Stadtarchiv zu Hildesheim Nr. 1258c. Zwei stark beschädigte Siegel. 
Gedr. Doebner, UB. I, S. 146 Nr. 802. 


141. Erwählter Otto übereignet dem Maria-Magdalenenkloster den 
von diesem gekauften Zehnten in Stockem bei Emmerke. 1266. 


Otto dei gratia Hildensemensis electus omnibus in perpetuum. 
Quoniam omnium habere memoriam pocius est divinitatis quam 
humanitatis, conscribi facimus ea que coram nobis aguntur, ne 
oblivioni tradantur. Notum igitur sit omnibus tam presentibus quam 
futuris, quod, cum Bertoldus Pyl miles cum denariis monasterii 
sancte Marie Magdalene Hildensemensis decimam in Stockem prope 
Embereke a Conrado de Thincelstede, qui eam a nobis in feodo 
tenuit, eidem monasterio conparasset, de omnium heredum suorum 
beneplacito et consensu nos recepta resignatione ipsius Conradi 
ipsam decimam et proprietatem eius de consensu capituli nostri pro 
remedio anime nostre monasterio contulimus memorato. In huius 
autem nostre collationis evidens testimonium presens scriptum con- 
scribi fecimus et sigillis nostro et capituli iussimus roborari. "Testes 
huius rei sunt Thidericus de Rotthinge, Ludolfus de Borssem, Al- 
bertus et Hermannus fratres dicti Bok, Hermannus de Stemne, 
Hermannus Lepel milites et alii conplures. Actum anno domini 
m?. cc9, Ix?vi. 

Or. im Kgl. St.-A. zu Hannover, Mar. Magdal. Nr. 82. Siegel des Erwählten 
und beschädigtes Kapitelssiegel. 


14%. Das Maria-Magdalenenkloster bekundet, dass Heinrich von 
Osterode und Frau von ihm zwei Hufen in Schellerten gekauft haben, 
deren Einkünfte nach ihrem Tode der Bekleidung der Nonnen zugute 
kommen sollen. Hildesheim 1266. 


Omnibus Christi fidelibus presentes litteras audituris Bruno 
dei gratia prepositus, priorissa et conventus sororum penitencium 
sancte Marie Magdalene Hildensemensis salutem in omnium salva- 
tore. Notum fleri volumus et constare, quod Henricus dictus de 
Osterrodhe et uxor sua Margareta de consensu unanimi emerunt a 


1266. 71 


nobis duos mansos pro xx tribus talentis Hildensemensibus cum 
omnibus suis proventibus sitos in Scelerthe sub hac videlicet forma, 
ut quamdiu unus ex ipsis supervixerit, iam dictum censum tollet 
immediate, cum autem dominus ipsos de medio evocaverit, iam dicti 
proventus ad ecclesiam prenotatam redibunt absolute et cedent ad 
pellicia dominarum. Ut autem hoc scriptum ratum permaneat et 
inconvulsum, sygillo eeclesie nostre puplice protestamur. Datum 
Hildenshem anno domini millesimo cc?. 1x9, vi. 

Or. im Kgl. St.-A. zu Hannover, Mar. Magdal. Nr. 88. Siegel des Konventes. 


148. Erwählter Otto überträgt zwei ihm resignierte Hausstellen 
in Schellerten dem Ludinger von Kemme, Kanonikern des Moritzstiftes. 
Hildesheim 1266. 


Otto dei gratia Hildensemensis electus omnibus in perpetuum. 
Notum esse volumus presentibus et futuris, quod, cum Berenwardus 
miles dictus de Kemme duas areas in Scelerte sitas, quas a nobis 
in feodo tenuit, nobis de consensu omnium heredum suorum resig- 
nasset, nos recepta resignatione ipsius et Gertrudis filie sue ipsas 
areas cum proprietate contulimus Ludingero de Kemme canonico 
Montis dicti militis fllio, accedente capituli nostri beneplacito et 
consensu. In cuius rei testimonium presentem litteram conscribi 
fecimus et sigilis nostro et capituli iussimus roborari. Testes 
huius nostre collationis sunt Hermannus de Ganderssem, Aschwinus 
de Stenberg, Ludolfus de Borssem, Ernestus de Meyenberg milites 
et alii conplures. Actum Hildensem in domo nostre anno domini 
m9. cc®. Ix?vio. 

Or. im Kgl. St.- A. zu Hannover, Moritzstift Nr. 29. Siegel des Erwählten 
und beschädigies des Domkapitels. " 


144. Abt Ludolf von Riddagshausen macht mit Abt Ernst des 
Michaelisklosters eine Gebetsbrüderschaft und gibt ihm Anteil aller guten 
Werke seines Klosters. 1266. 


Or. im Kgl. St.- A. zu Hannover, Michaeliskl. Nr. 61. Siegel des Abtes an 
dem com der Urk. geschnittenen Pergamentstreifen. 


145. Domscholaster Hoier (von Hohenbüchen) bekundet, dass 
seine Mutter Sophie bei ihren Lebzeiten den Dominikanern (fratribus 
ordinis Predicatorum de sancto Paulo in Hildensem) einen Hof gegen- 
über dem Kloster übertragen hat, was er mit seinem Bruder Ulrich 
und seinen Schwestern Mathilde, Äbtissin in Gandersheim, Sophie, 


72 1266. 


Pröpstin in Thale (Wenthusen), Kunigunde, Kanonissin in Quedlinburg, 
und Oda, Frau des Grafen Widekind von Poppenburg, bestätigt und 
genehmigt. 1266. 

Or. im Stadtarchiv zu Hildesheim Nr. 1234d. Siegel der Ábtissin, der Gräfin, 


des Ulrich und des Hoier erhalten, die beiden anderen verloren. Gedr. Doebner, 
UB. I, S. 146 Nr. 303. 


146. Graf Ludolf von Wunstorf schenkt dem Kl. Escherde eine 
ihm resignierte Hausstelle mit elf Morgen in Betheln. Hildesheim 1266. 


Ludolfus comes de Wnstorpe omnibus, quibus hoc scriptum 
exhibitum fuerit, salutem. Ut res gesta memoria teneatur, scriptis 
plerumque ac sigillis attitulatur. ^ Universitati igitur cunctorum 
notum esse volo, quod bona sita in Betenem aream scilicet unam 
et iugera undecim, que Ernestus de Betenem de manu mea tenuit, 
ecclesia in Escherte ab eodem Ernesto comparavit et illo ad manum 
meam resignante ipsorum )9norum proprietatem ad peticionem domini 
Arnoldi de Hethessen cum om husu fructuario eidem ecclesie donavi 
libera et expedita PoEpett Mie sjidenda.  'Testes huius rei sunt do- 












minus Heinricus sacerd 08 i bminus Arnoldus de Hethessen, 
Conradus de Sta "7e Lad ft eo ‚athusem et alii quam plures. 
Ne inposter m de 106 faet« x dubitatio, ad cautelam preca- 


vendam sci ipt um hoec si zill s mei nunimine roborari feci. Acta sunt 
hec in Hildensem anno xi 069 J?x?, vi?, gratie domini. 
q , Escherde Nr, 50. Stark beschädigtes Siegel 


Iren. 


. 


M. Ine T chard, Ekbert und Hermann von Wolfen- 
nden dem br Umwählten Otto den halben Zehnten in Klein- Nauen auf 
i ler Uel e des Zehnten an das Domstift in Goslar. 1266. 
er. aci ' Co) ode, UB. II, 8. 185 Nr. 123, vgl. auch Nr. 122. 











148 E A Otto übereignet dem Domstifte in Goslar den 
Ze hnten in Klein-Nauen, den diesem Ulrich von Bilstein, Bürger 
ir, übertragen hat. Poppenburg 1266. 
Destes huius rei sunt Lud(olfus) maior prepositus, Volradus 
prepositus, Heidenrieus cellerarius, Hermannus de Dassel, 
io de Everstein, Bern(ardus) de Dorstad, Lippoldus de Antiquo 
ro Hildensemenses, Aschwinus de Steinberg, Cunradus de Elvede, 
Jbertus Bock, Iohannes de Goltehorne, Cunradus marscalcus. 

Gedr, nach Copie Bode, UB, II, S. 186 Nr. 124. 


1266. 13 


149. Unter Abt Dietrich des Godehardiklosters machen Profess die 
Klosterbrüder Hermann, Gerhard, Johann, Herwich, Eilard, Arnold, 
Sigebodo. O. D. (1266—89). 

Die Or. im Kgl. St.- A. zu Hannover, st. Godehard Nr. 481—487 ohne Be- 


siegelung. Im Wesentlichen unter einander und mit UB. II, S. 207 Nr. 443 über- 
einstimmend. 


150. Abt Dietrich und der Konvent des Godehardiklosters ver- 
heissen allen, welche zur Herstellung der baufälligen Gebäude des 
Klosters beisteuern, vierzig Tage Indulgenz und Aufnahme in die 
Gebetsbrüderschaft ihres und mehrerer genannter Klöster. O.D. 
(1266—89). 

Thidericus!) dei gratia abbas universitasque conventus mo- 
nasterii sancti Godehardi Hildensemensis ordinis sancti Benedicti 
cunctis fidelibus hanc litteram inspecturis salutem in eo, in quo 
salus omnium continetur. Quoniam inter opera misericordie, que 
voce veritatis approbantur, virtus elemosine supereminentissime com- 
mendatur, unicuique fidelium summopere laborandum est, ut flammas 
infernalium cruciatuum, quos diversorum succendit congerie pecca- 
torum, salubri elemosinarum largitate refrigeret et extinguat. Hinc 
est, quod significare compellimur singulis ac universis, quoniam 
monasterium nostrum opere sumptuoso fidelium elemosinis construc- 
tum stillicidiis adeo pervium est, ut etiam propter imminentes ruinas, 
quas ex nostra paupercula facultate reficere non valemus, aliorum 
subsidia cogamur implorare sperantes, ut fiducialiter temporalia 
nobiscum parciantur, dum eisdem spiritualium bonorum gratiam im- 
pertimus. Eapropter nos confisi de omnipotentis dei misericordia et 
beatorum apostolorum Petri et Pauli necnon beati Godehardi omnes 
eos, qui ad edificia nostra restauranda nobis manum porrexerint 
adiutricem, in fraternitatem nostram plenam recipimus, quam habemus 
inter nos et in aliis ecclesiis et claustris octoginta. Insuper largi- 
mur eisdem quadraginta dierum indulgentias de iniuncta sibi peni- 
tencia, quas dominus Hugo cardinalis sedis apostolice misericorditer 
indulsit omnibus eis, qui nobis ad prefata edificia subvenirent. 
Preterea nostris largimur benefactoribus communionem singularum 
orationum, missarum et vigiliarum, quas ter in anno pro fratribus 
et parentibus et benefactoribus nostris facere consuevimus, has 


1) Verlängerte Schrift. 





he ——————————— 








14 1267. 


videlicet a secunda feria Benedicta!) per quatuor ebdomadas, a 
festo omnium sanctorum per iiii ebdomadas, post epiphaniam per 
iiii ebdomadas pro omnibus supradictis cum sollempni compulsatione 
missam animarum et vigilias dicimus; pro vivis vero nobis fra- 
ternitate vel familiaritate coniunctis qualibet ebdomada Salus populi 
cantatur, ut viventes ab omnibus liberentur offensis et defuncti 
suorum mereantur accipere veniam peccatorum. Ne autem aliquis 
hane gratiam hic conscriptam falsam estimet aut frivolam, eandem 
esse veram et ex antiquo in nostro monasterio consuetam in presentium 
tenore cum sigillorum nostrorum appensione in nomine domini protesta- 
mur ecclesiarum. Hec sunt ecclesiarum nomina, que in plene fraterni- 
tatis debito nostre sunt coniuncte: in Hildensem ecclesia maior, ecclesia 
sancti Michaelis, sancti Mauricii, sancte Crucis, sancti Iohannis 
ewangeliste, sancti Bartholomei, sancti Andree, sororum ecclesie 
regularium in Richenberge, in Monte sancti Georgii,?) in Monte 
sancti Petri in Hallis, in Scheninge, ecclesie canonicorum sancti 
Petri in Minda, sancte Marie virginis in Halberstat, ecclesia maior 
in Osenbrugke, ecclesie monachorum in Palborne, in Lesbern, in 
Helmwardeshusen, in Reinhusen, in Bredinge, in Leodio, in Magde- 
burg, in Brunswich, in Luttere, Huiesburg, Ilseneburg, in Colonia 
sancti Pantaleonis, sancti Martini, in Tuicio, in Radstede, in Corbeia, 
Fuldensis, Altaha, Nienburg, Ringelem, Svalemberge, ecclesie mo- 
nialium sancte Gertrudis in Osenbrugke, Stederburg, Drubeke, He- 
ninge, Dorstat, Hustorp, Lippoldesberge, Gerdenem, Wilbodesen. 
Hec sunt numero xliii. Insuper sunt adhuc quinquaginta iiii ec- 
clesie, que nobis eadem fraternitatis gratia sunt coniuncte, quarum 
nomina singillatim exprimere tediosum respuvimus®). Harum omnium 
ecclesiarum fraternitatem nobiscum participabit, qui nobis ad edi- 
fieiorum nostrorum restaurationem manum porrexerit adiutricem. 
Amen. 


Or. im Kgl. St.-A. zu Hannover, st. Godehard Nr. 41.  Konventssiegel an 
gelben Seidenfäden stark beschädigt, Siegel des Abtes abgefallen. Regest Doebner 
UB. 1, S. 220 Nr. 444. 


151. Erwählter Otto bekundet, dass Johann von Nauen dem Kl. 
Frankenberg bei Goslar vier Hufen in Gross-Nauen (in maiori Nowen), 
die er von den Grafen Hoier und Hermann von Wohldenberg zu Lehn 
hatte, verkauft und vor ihm und den Brüdern Aschwin und Konrad 


1) benedicta übergeschrieben. ?) Or. Gegrgii. ®) Or. repuvimus. 


1267. 15 


von Steinberg, Rittern, auf die Hufen verzichtet hat. Lutter 1267 
Januar 7 (in crastino epyphanie domini). 


Testes huius resignationis sunt Heydhenricus cellerarius, Halto 
prepositus Hildensemenses,!) Thidericus de Tossem, Iohannes de 
Adenoys, Iohannes de Suehterem, Albertus Bok, Eylardus de Do- 
tessem, Ernestus pyncerna. 

Gedr. nach Cop. Bode, UB. II, S. 188 Nr. 127. 


152. Die Grafen Burchard und Heinrich von  Wohldenberg, 
Brüder, übertragen mit Zustimmung ihrer Söhne Burchard, Hermann, 
Walther, Heinrich, bez. Hermann, Heinrich und. Otto dem Godehardi- 
kloster ihr Eigentumsrecht an einer Rodung bei Detfurt (Dhetfordia). 
1267 März 2 (viv. nonas marcii). 


Testes sunt Iohannes de Adenoys, Iohannes de Goltdorne, 
Lippoldus de Luttere et Andreas fllius suus, Ecbertus niger de 
Tossem, Elgerus milites, Heinricus sacerdos plebanus in Dhornede, 
Hermannus de Lapideo monte. 


Or. im Kgl. St.-A. zw Hannover, st. Godehard Nr. 32. Die beiden Siegel gut 
erhalten. | 


158. Genannte bekunden, dass Gisela, Wittwe des Otto von 
Schwanebeck, dem Altare der h. Katharina und dem Chore Güter in 
Borsum unter angegebenen Bedingungen verkauft hat. In der Kurie 
des Domkellners 1267 März 6. 


H(eidenricus) dei gratia Hildensemensis ecclesie cellerarius, 
H(einricus) de Brema et magister Iohannes Hildensemenses canonici 
omnibus hoc scriptum visuris salutem in domino. Presentibus pro- 
testamur et notum esse volumus, quod domina Gisla relicta domini 
Ottonis de Swanebeke et eius due filie Iutta et Hadvigis vendide- 
runt bona in Borsem cum curia et universo iure ad usus altaris 
beate Katerine et chori nostri perpetue vicarie.  Conditio vero 
bonorum talis est, quod primo anno nec a domino nec a villico 
debent decimari, sed tantum quartam par tem omnium frugum per- 
cipiet dominus. Secundo vero anno similiter eadem bona non 
debent decimari, sed tunc tertiam partem percipiet dominus. 
Tertio vero anno eadem bona debent decimari et medietatem 
decime tunc recipiet dominus et medietatem recipiet villicus, et 
dominus recipiet medietatem omnium frugum et ..... sabit?) con- 


1) Cop. Hildensemensis. ?) Loch im Pergament. 


16 1266. 


ventio!) sive pactum habitum cum villico et redibunt bona ad 
pristinum ius, ita videlicet, quod in quarto anno dominus primo 
recipiet decimam omnium frugum integraliter et postea medietatem 
omnium frugum, sicut antiquitus hec dabantur. Expedivit etiam 
eadem domin& nobis presentibus edificia eiusdem curie a Zacharia 
et fllio eius eisdem renunciantibus quod in edificiis eiusdem curie 
habuerunt et sic eadem edificia libera et absoluta cesserunt domino 
altaris in presenti et porcos et pullos et alia minuta recipiet do- 
minus. Dicta vero domina Gisla et dominus L(ippoldus) dietus de 
Antiquo foro noster concanonicus et Iohannes de Hamelen et Kegel 
gener predicte domine, quod predicta bona sine aliquo essent in- 
pedimento, fide data nobis manualiter promiserunt. Actum anno 
domini m?. cc?. Ixvii?., pridie nonas martii, in curia domini cellerarii. 

Or. im Kol. St.-A. zu Hannover, Domstift Hildesheim Nr. 216. Beschädigtes 


Siegel des Heidenreich, die beiden anderen verloren. — Regest Doebner, UB. I, 
S. 148 Nr. 306. 


154. Dompropst Ludolf überweist einige ihm resignierte Güter 
in Borsum dem Altar der h. Katharina und dem Chor im Dom. 
Goslar 1267 März 6. 


Honorabilibus dominis decano et capitulo Hildensemensibus 
L(udolfus) dei gratia eiusdem ecelesie prepositus cum sincere dilec- 
tionis affectu paratam ad quevis eorum beneplacita voluntatem. 
Etsi omnibus ad ampliandum divini nominis cultum opem et operam 
impendere debeamus, maxime tamen matri nostre Hildensemensi 
ecclesie pro specialis prerogative dilectionis affectu ad similia pro- 
curanda libentissime intendemus. Hinc est, quod, cum domina Gisla 
relicta domini Ottonis de Swanebike et eius due fllie Iutta et Hadhe- 
wigis coram nobis Goslarie constitute bona sita in villa Borssiem 
cum curia et suis attinentiis, eo quod feodali iure a nobis tenebant, 
in manus nostras resignassent, nos pensata devotione magistri Io- 
hannis capellani et concanonici nostri, qui eadem bona a prenomi- 
natis personis tytulo emptionis absolvit, de vestro consensu con- 
ferimus ad obsequium chori et altaris beate Katherine, prout dictus 
magister duxerit ordinandum. Presentes erant R(einhardus) decanus, 
A(lexander) scolasticus, Hermannus Honestus, Iohannes de Bilsten 
canonici Goslarienses, Olricus de Bilsten, Hermannus Honestus, 
lohannes Mercator, Iohannes de Advocati?) platea, Iohannes de 


I) conventio über der Zeile nachgetragen. ?) Or. Advocato. 


1261. 77 


Ruthen burgenses civitatis eiusdem. Ut autem hec donatio nostra 
firma permaneat et perhennis, presentem paginam conscribi fecimus 
et sigilli nostri munimine duximus roborandam. Actum et datum 
Goslarie anno domini m. cc. ]xvii,, in die dominica Invocavit. 

Or. im Kgl. St.- A. zu Hannover, Domstift Hildesheim Nr. 215. Wenig be- 


schädigtes Siegel des Dompropstes an dem von der Urk. geschnittenen Pergament- 
streifen. 


155. Das Domkapitel bestätigt die Uebertragung von Gütern in 
Borsum durch den Dompropst an die Vikarie der h. Katharina und 
regelt die Besetzung der Vikarie. 1267 März 18. 


Io(hannes)!) dei gracia decanus et capitulum Hildensemense ?) 
universis?) salutem in domino. Litteras domini nostri L(udolfl) pre- 
positi recepimus in hee verba (folgt die vorherg. Urk.)J. Ad maiorem 
itaque huius donationis evidentiam presentem cartulam*) cum ea 
eliam protestatione sigillo nostro communimus, quod videlicet pre- 
nominatus magister habebit ius conferendi dictam vicariam quamdiu 
dixerit, postmodum vero qui pro tempore nostre fuerit ecclesie de- 
canus, cum vacaverit, choro et altari in persona ydonea providebit. 
Vicarius iste singulis diebus tenetur ad missam predicti altaris so- 
nante prima et cavebit, ne vocem nimis extollendo chorum inpediat 
in divinis: Datum in capitulo nostro anno domini m?. cc. Ixvii?., 
Sexta feria ante Oculi mei. 

Or. im Kgl. St.-A. zu Hannover in doppelter Ausfertigung von verschiedenen 


Händen, Domstift Hildesheim Nr. 217 und 218 (4. An beiden das Siegel des 
Domkapitels zur Hälfte verloren. Erwähnt Doebner, UB. I, S. 148 Anm. 


156. Bischof Volrad von Halberstadt bekundet, dass der Dom- 
scholaster Hoier (von Hohenbüchen) mit den Brüdern Ulrich und Heinrich 
tm Westorf wegen eines Hofes und anderthalb Hufen in Mehringen 
sich verglichen und letztere auf die Güter verzichtet haben. Langenstein 
1267 April 10 (in die palmarum). 

Or. im Haus- und Staatsarchiv zu Zerbst. Gedr. v. Heinemann, Codex 


dipl. Anhalt. I1, S. 239 Nr. 328, Regest Schmidt, UB. des Hochstifts Halberstadt II 
(Publ. aus den Preuss. Staatsarchiven 21) S. 318 Nr. 1156. 


15%. Propst Volrad des Moritzstiftes bekundet, dass Heinrich, 
Otto und Volrad, Söhne des Otto von Dreileben, ihre Zustimmung zu 





Abweichungen in A.: !) Johannes ausgeschrieben. ?) Hildensemensis ecclesie. 
' wiversis presens scriptum visuris. 4) kartulam. 





78 1261. 


dem Verkaufe von vier Hufen in Siersleben durch den Klosterbruder 
Rudolf an das Kl. Althaldensleben erteilt haben. 1267 Mai 10 (vi. 
idus maii). 

Huius rei testes sunt maioris ecclesie in Hildensheim canonici 
Borchardus de Dorstad, Arnoldus de Wereberge, Bernardus de 
Meinersem, Iohannes plebanus de Hunoldesborg. 


Regest nach Cop. XXXVIII, fol. 11 im Kgl. St.-A. zu Magdeburg v. Mülver- 
stedt, Reg. archiep. Magdeb. II, S. 736 Nr. 1701. 


158. Graf Heinrich von Wohldenberg und sein Sohn Heinrich 
schenken dem Andreasstifte fünf Hufen in Heinde und erhalten dafür 
Anteil an allen guten Werken dieses. Wohldenberg 1267 Juni 15 
(in die beati Viti martiris). 

Testes huius rei sunt Lippoldus de Luttere et Andreas filius 
eius, Bertramus de Langhele, Bertoldus Pil milites, dominus Hen- 
ricus sacerdos in Dornede, und Bürger. 

Abschrift des 18. Jahrhunderts in Ms. XXI, 1257 S. 182 in der Kgl. Bibliothek 
zu Hannover. Danach gedr. Doebner, UB. I, S. 148 Nr. 306. Hier nach der 


Abschrift des 14. Jahrhunderts im Cop. des Andreasstiftes Ms. 320 fol. 19 in der 
Beverinischen Bibliothek zu Hildesheim. 


159. Herzog Albert von Braunschweig überträgt dem Kl. 
Wöltingerode vier ihm resignierte Hufe in Lengde. Königslutter 1267 
Juni 21. 

Dei gratia Albertus dux de Brunesvik omnibus inperpetuum. 
Humane actiones a memoria facilime laberentur, nisi scriptis 
et testimoniorum approbationibus firmarentur. Noverit igitur pre-- 
sens etas et futura plenius intelligat et cognoscat, quod Hein- 
ricus de Lenghede ministerialis noster cum suis heredibus in nostra 
presentia constitutus quatuor mansos sitos in ipsa villa Lenghede, 
quos a nobis iure tenuerunt pheodali, in manus nostras nobis libere 
resignarunt. Nos vero predictorum mansorum proprietatem, quam 
nobis prefatus Heinricus et sui heredes dederant ad honorem dei 
et sue pie genitricis et ob nostre et nostrorum predecessorum 
remedium!) animarum contulimus cenobio sanctimonialium Christi 
in Waltingherode tam in agris quam pratis et pascuis et silvis et 
aquis et areis ac attinentiis universis sine iugo advocatie libere 
perpetuo possidendam. Sane ut hec nostra donatio nemini in 
posterum dubia habeatur et a nullo heredum nostrorum infringi 


!) Or. remedio. 


1261. 19 


valeat vel mutari, presentem paginam inde conscriptam sigilli nostri 
appensione roborari fecimus ad cautelam et in evidentiam veritatis. 
Huius rei testes sunt Burchardus et Heinricus comites de Wolden- 
berghe,2) Conradus de Dorstat, Luthardus de Meinersim iunior 
nobiles, ministeriales vero Ludolphus de Weneden, Ludolphus de 
Weverlighe, Bertrammus de Veltim, Heinricus Linthlo et alii quam 
plures. Datum Luttere per Heinricum prepositum anno domini 
millesimo cc®. 1x0. septimo, in die Albani martiris. 

Or. im Kgl. St.- A. zu Hannover, Wöltingerode Nr. 39. Stark beschädigtes 
Siegel des Herzogs. 


160. Die Brüder von Burgdorf verkaufen dem Kl. Heiningen 
eine Mühle an der Ocker. 1267 Juli 14. 

In nomine sancte et individue trinitatis. Hinricus et Alvericus 
fratres dicti de Borchdorpe tam posteris quam presentibus hanc 
paginam inspecturis salutem omnibus in perpetuum. Que geruntur: 
in tempore ne simul labantur cum tempore vel cum lapsu temporis, 
poni solent in lingua testium vel scripture memoria perhennari. 
Notum sit igitur universis, quod nos cum consensu heredum nostro- 
run unanimi molendinum nostrum situm super Ovacram, quod Ov- 
mole vulgariter appellatur, ecclesie beatorum apostolorum Petri et 
Pauli in Heninge tali conditione interposita vendidimus pro xx marcis 
examinati argenti, ut proventus totales in pratis, in aquis, in silvis 
et redditibus perpetuo sortiatur. Nichilominus si ecclesia predicta 
decreverit, quod!) infra iactum baliste citra vel supra vel abside 
supra terminos illorum de Werle predictum molendinum struere, 
poterit absque culpa. Testes huius rei sunt Bartoldus de Gowische, 
Hogerus de Mandere, Ludegerus Friso, Gevehardus de Bortvelde, 
Crafto de Borchdorpe milites, Ludolphus plebanus de Borchdorp, 
lohannes de Senstede, Hermannus de Goslaria sacerdotes et alii 
quam plures. Ne vero huiusmodi contractus a nobis mediante dis- 
eretorum virorum consilio rationabiliter celebratus a quoquam irri- 
tari valeat vel mutari, presentem paginam iude conscriptam sigilli 
nostri testimonio fecimus communiri. Sed quia ego Alvericus 
sigillum proprium non habeo, fratris mei sigilli testimonio hoc pro- 
testor. Acta sunt hec anno incarnationis domini m. cc0, Ixviio., 


sequenti die Margarete. 
Or. im Kgl. St.-A. zu Hannover, Heiningen Nr. 24. Siegel verloren. 


1) Or. Wodenberghe. ?*) quod ist zu tilgen oder struit zu lesen. 





80 1267. 


161. Erwühlter Otto bestätigt den durch den Domkellner Heiden- 
reich und den Propst Volrad des Moritzstiftes zwischen dem Kl. Marienrode 
und dem Pfarrer in Diekholzen (Dicholthusen) geschlossenen Vergleich 
wegen des Zehnten von neun Hufen in Söhre (Sodheren). 1267 
Juli 25 (in die Iacobi). 

Or. im Kgl. St.-A. zu Hannover, Marienrode Nr. 27. Stark beschädigtes Siegel 
des Erwählten an dem von der Urk. geschnittenen Pergamentstreifen. Gedr. Marien- 
roder UB. S. 52 Nr. 36. Das Or. des undatierten Vergleiches a. a. O. Nr. 26 mit 
stark beschädigtem Siegel des Propstes und kleinem Rest des Siegels des Domkellners 
an den von der Urk. geschnittenen Pergamentstreifen, gedr. a. a. O. S. 50 Nr. 35, 
Regest Doebner, UB. I, S. 149 Nr. 307. 


162. Erwüáhlter Otto übereignet dem Kl. Wienhausen den Zehnten 
in Ohrum (Orem), den ihm Graf Heinrich von Wohldenberg resigniert 
hat. Hildesheim 1267 Juli 26 (in crastino Iacobi). 


Testes huius rei sunt Ludolfus maior prepositus, Wlradus Montis 
prepositus, Heydenricus cellerarius, Hogerus scolasticus, magister 
Iohannes Volcmari, prepositus Halto, magister Leo(nius), Lippoldus 
de Antiquo foro Hildensemenses, dominus Iohannes de Adenoys, 
Henricus pincerna, Aschwinus de Stenberghe, Conradus de Elvede, 
Ernestus iuvenis pincerna milites. 


Abschrift des 14. Jahrhunderts im Cop. IX, 265 S. 33 im Kgl. St.-A. zu 
Hannover. 


168. Ludolf, Propst des Domes und des Kreuzstiftes, bekundet, 
dass Dietrich, der Schwiegersohn (gener) des Heinrich Marcolfi, und 
seine Frau Lucia ihm zwei Hufen in Hüddessum (Hudessem) und eine 
in Edessem resigniert und dem Scholaster Gerhard und dem Kanoniker 
Ludolf von Braunschweig namens des Kreuzstiftes verkauft haben. 
Hildesheim, im Kreuzstift 1267 August 5 (nonas augusti, que est dies 
beati Oswaldi). 


Testes huius rei sunt Ludolfus decanus, Waltherus custos, Ger- 
hardus scolasticus sacerdotes, Godefridus, Ludolfus, Bertoldus, Lip- 
poldus dyaconi, Hugo, Gerhardus subdyaconi canonici sancte Crucis, 
insuper Reynerus sacerdos, Henricus de Minda, Thidericus de Piscina, 
Siffridus de Dinkelere, Henricus de Nette, Thidericus Marcolfi, 
Bernardus de Ponte und Bürger. 

Or. im Kgl. St.-A. zu Hannover, Kreuzstift Nr. 126. Siegel des Propstes in 


weissem Wachs, von dem die rote Füllung bis auf kleinen Rest abgefallen, an 
blauen und weissen Hanffüden. Gedr. Doebner, UB. I, S. 150 Nr. 308. 


1261. 81 


164. Die Brüder von Wendhausen verkaufen dem Michaeliskloster 
Güter in Benshausen, Haldachessen und Volbechteshusen. O0. D. 
(1267 zu August 11). 


Nos Guncelinus, Aschvinus fratres de Veinthusen notula pre- 
sentis kartule protestamur et notum esse volumus, quod domino 
Ernesto abbati et conventui ecclesie sancti Michahelis in Hildensem 
bona nostra et quicquid iuris habuimus in campis, silvis, pascuis 
in villa Reynolveshusen et omne ius, quod habuimus in tribus mansis 
in villa Haldachessen, in uno manso Volbechteshusen, qui pertinet 
ecelesie in Reynolveshusen, vendidimus renuntiando omni iuri, quod 
dinoscebamur habere in predictis bonis, assignantes omne ius nostrum 
eum eisdem bonis utilitati ecclesie memorate. Ne vero de vendicione 
necnon renuntiatione nostra apud posteros dubium oriatur, prefato 
domino Ernesto abbati et sue ecclesie presentem kartulam nostro 
sigillo duximus muniendam. 

Or. im Kgl. St.-A. zu Hannover, Michaeliskl. Nr. 63. Es hat nur immer ein 


Siegel an dem von der Urk. geschnittenen Pergamentstreifen gehangen und das ist 
abgefallen. 


165. Herzog Albrecht von Braunschweig übereignet dem Michaelis- 

kloster den ihm von den Brüdern Gunzelin und Aschwin von Wend- 
hausen resignierten Zehnten in Henshausen (Reynnolveshusen). 1267 
August 11 (in castrino Laurencii). 
— — presentibus consiliariis nostris Conrado de Dorstat, Luthardo 
de Meynersem, Hermanno de Olderdeshusen nobilibus, Ludolfo de 
Weynthen. 

Or. im Kgl. St.-A. zu Hannover, Michaeliskl. Nr. 62. Stark beschädigtes 


Siegel an rot-gelb geflochtener Seidenschnur. Gedr. Wolf, Eichsfeld. Gesch. 2, 
cd. dipl. S. 6. 


166. Papst Clemens IV. ernennt den Dominikaner Otto an Stelle 
des gewählten Hildesheimer Domherrn Volquin von Schwalenberg zum 
Bischof von Minden. Viterbo 1267 August 18 (xv. kalendas sep- 
tembris, anno tercio). 


Gedr. Westf. UB. V, S. 317 Nr. 678, wo Volquin unrichtig Dompropst ge- 
nennt wird. In der Urk. steht als Titel Volquins prepositus ecclesie Angariensis 
lMesemensis canonicus; es ist Goslariensis für Angariensis zu lesen; vgl. Westf. 
UB. VI, Nr. 879 und 852. Volquin wurde nach Ottos Tode 1276 Bischof von 
Minden, 

Hildesh. UB. III. 6 


82 1261. 


167. Bischof Hermann von Schwerin erteilt der Petrikirche in 
Braunschweig einen Ablass mit Vorbehalt der Zustimmung des Er- 
wählten Otto. Braunschweig 1267 September 8 (in die nativitatis 
sancte Marie virginis). 

Nach dem Or. im Stadtarchiv zu Braunschweig gedr. Meklenburg. | UB. II, 
S. 338 Nr. 1132. 


168. Dompropst Ludolf übernimmt persönlich die Verwaltung 
der Meierei in Himmelsthür. 1267 September 30. 


L(udolfus) dei gratia prepositus maioris ecclesie in Hildensem 
universis presens scriptum inspecturis salutem in domino. Vacante 
per mortem domini B(ertoldi) Pilonis villicatione nostra in Hymdesdor 
de consensu nostri capituli eandem nobis optinere decrevimus, eo 
videlicet modo ut nec intra capitulum committamus nec extra in 
feodo alicui demus, cum nec nostri antecessores nec nos umquam 
hoc fecerimus nec aliquo tempore faciemus et per decretum capituli 
fieri minime sit permissum. Personaliter itaque eiusdem villicationis 
amministrationem habebimus amministratoribus capituli de nostra et 
fratrum prebenda tamquam villicus fideliter responsuri. Ut autem 
quod verbo diximus inviolabiliter teneamus, ad hoc nos promittendo 
presentibus litteratorie obligamus nostri et capituli appensione sigil- 
lorum ad huius rei evidentiam presentem paginam roborantes. 
Actum in capitulo nostro anno domini m?. cc?. Ixviiv., pridie kalendas 
octobris. 

Or. im Kgl. St.-A. zu Hannover, Domstift Hildesheim Nr. 220. Beschädigtes 


Siegel des Dompropstes an dem von der Urk. geschnittenen Pergamentstreifen, das 
des Domkapitels verloren. 


169. Graf Heinrich von Wohldenberg bekundet, von dem Kloster 
Heiningen für den halben Zehnten in Dorstadt dreissig Mark erhalten 
zu haben, und verspricht, den Zehnten von allen Ansprüchen seiner 
Brüder und Verwandten und derer von Wolfenbüttel zu befreien und 
dem Bischofe zu resignieren, sobald das Kloster das Eigentumsrecht 
von diesem erworben hat. Braunschweig 1267 (vor Oktober 11). 


Testes autem huius facti sunt dominus Conradus de Dorstat, 
Gevehardus de Borchtvelde, Ludolphus de Weverlinge, Hinricus de 
Kyssenbrucke milites, Conradus Holtnycker, Iordanus prope sanctum 
Paulum, Hermannus de Gustede, Rolandus, Ludeko Elye, Iohannes 
Elye, Wedigo de Astvelde, David Monetarius. — — Acta sunt hec 
in Bruneswich in presentia dominorum Alberti et Iohannis ducum. 


1261. 83 


Or. im Kol. St.-A. zu Hannover, Heiningen Nr. 26. Beschädigtes Siegel des 
Grafen. Gedr. Asseburger UB. I, S. 225 Nr. 330. Regest Hünselmann, UB. der 
Stadt Braunschweig II, S. 96 Nr. 217. 


170. Graf Burchard von Wohldenberg resigniert dem Bischof 
die Hälfte des Zehnten in Dorstadt zu Gunsten des Kl. Heiningen. 
Woltingerode 1267 Oktober 11. 


In nomine sancte et individue trinitatis. Burchardus comes 
de Woldenberg hanc paginam inspecturis salutem omnibus in per- 
petuum. Quicumque amicorum nostrorum in agrum bonum triticum 
seminasset, absurdum videretur, ut nos super illum zizania sereremus. 
Innotescat igitur universis tam presentibus quam futuris, quod nos 
personaliter et nostri heredes ad instanciam fratris nostri comitis 
Henrici de Woldenberg ab omni angaria et inpeticione dimidie 
decime in Dorstad funditus abrenunciamus et domino Hildensemensi 
episcopo liberam dimittimus a iure feodali tali condicione, ut ecclesia 
beati Petri in Heninge proprietatis dominium perpetuo sorciatur. 
Huius rei testes sunt Tidericus de Lenedhe, Bertrammus de Langele, 
Ludegerus Friso, Iohannes de Sudhburg, Crachto de Borchdorp, 
Heidenricus de Hedershusen et alii quamplures. Actum in Wal- 
tingerod anno domini m9. c?c9, Ixvii?., in die sanctorum Iusti et 
Arthemii. Et ne cuiquam super premissis dubium oriatur, dictam 
litteram inde scriptam nostro sigillo volumus roborari. 


Or. im Kgl. St.-A. zu Hannover, Heiningen Nr. 26. Beschädigtes Siegel an 
dem von der Urk. geschnittenen Pergamentstreifen. 


171. Erwählter Otto übereignet dem Kl. Wienhausen den Zehnten 
in Ohrum (Orem), den ihm Heinrich und Burchard, Brüder, und 
Hermann und Hoier, Grafen von Wohldenberg, resigniert haben. 1267 
November 11 (in festivitate beati Martini episcopi). 


Huius rei testes sunt dominus Ludolfus prepositus maior, Vol- 
radus prepositus Montis, Heydenricus cellerarius, Hoyerus scolasticus, 
magister Iohannes Volcmari, prepositus Halto, magister Leo(nius), 
Lippoldus de Antiquo foro Hildensemenses, dominus Conradus de 
Dorstat, dominus Luthardus de Meynersem, dominus Io(hannes) de 
Adenoys, Fridericus de Nendorpe, Io(hannes) de Brunswic, Henricus 
pincerna, Aschwinus de Stenberge, Ecbertus camerarius, Ludolfus 
de Borsum, Hermannus Lepel, Conradus marscalcus, Ernestus iuvenis 
pineerna milites, Conradus Sophie, Henricus Engellardi, Hermannus 

6* 


84 1967. 


Wulverammi, Ludolfus Mathie, Io(hannes) Elye, Conradus Holt- 
nicker, Hen(ricus) de Domo burgenses. 


Abschrift des 14. Jahrhunderts in Cop. IX, 265 S. 30 im Kol. St-A. zu 
Hannover. Eine sonst wörtliche Ausstellung derselben Urk. d. d. Braunschweig 
1267 November 10 (in die sancti Martini pape) a. a. O. S. 31 hat in der Zeugenreihe 
die Abweichungen: Hogerus scolasticus, Iohannes de Brunesrode statt Brunswic, 
hinter Lepel folgt noch Conradus de Elvede, die beiden letzten Bürger fehlen. 


172. Ritter Konrad von Dorstadt bekundet, dass Propst Konrad 
des Kl. Dorstadt von den Brüdern Johann und Bertold von Dorstadt 
vier Hufen ebenda mit vier Hausstellen und vier Holznutzungen gekauft 
hat. 1267 November 12. 

Conradus miles dictus de Dorstat omnibus hanc litteram in- 
speeturis quicquid potest obsequii et honoris. Quoniam veritas sepe 
calumpniam patitur, expedit, ut processus negociorum litterarum 
testimonio commendetur. Notum esse volumus omnibus hoc scriptum 
inspecturis, quod dominus Conradus prepositus ecclesie in Dorstat 
coram nobis emit pro xl marcis puri argenti quatuor mansos sitos 
iuxta villam predictam cum iiii areis et totiden usibus lignorum a 
duobus fratribus Iohanne et Bertoldo dictis de ipsa villa et ab eorum 
matre Adhelheydhe et ab eorundem iustis heredibus, quos ipsi iure 
pheodali possederant ab ecclesia supradicta. Hanc emcionem rite 
factam testamur presenti littera et sigillo. Huius facti testes sunt 
Fredericus et Woltherus filii nostri, Iohannes Longus, Heinricus de 
Iggeleve, Luderus, Hildebrandus Monachus, Wernerus, Teodericus 
de Senedhe et alii quam plures. Acta sunt hec anno gratie 
m9. cc9, lx?vii9., sequenti die post festum sancti Martini episcopi. 

Or. im Archiv zu Dorstadt. Gut erhaltenes Siegel des Ausstellers an dem 


von der Urk. geschnittenen Pergamentstreifen. Regest Hänselmann, UB. der Stadt 
Braunschweig II, S. 97 Nr. 221. 


178. Pfarrer Heinrich in Eldagsen unter den Zeugen der Urk., 
in welcher Graf Wilbrand von Hallermund dem Kloster Loccum Güter 
in Om überträgt. Eldagsen 1267 Dezember 18 (dominica Memento). 

Or. im Archiv des Kl. Loccum. Gedr. v. Hodenberg, Calenberger UB. III, 
S. 191 Nr. 286. 

174. Die Brüder von Cramme bekunden, dass die von Lamspringe 
auf zwei Hufen des Kl. Lamspringe in Wöllersheim verzichtet haben. 1267. 

Nos Ludolfus et Borchardus fratres dieti de Cramme milites 
recognoscimus publice per presentes, quod Henricus, Thydericus, 


1267. 8b 


Ludolfus et Allexius dicti de Lamspringe et Conradus de Cantelsem 
et alii eorundem patrui Hermannus, Alexius et Olricus in nostra 
presentia renunctiaverunt proprietati et omni eorum iuri, quod 
habebant vel habere videbantur in duobus mansis et eorum attinentiis 
in Woldersum sitis, quos monasterium in Lamspringe habet, ita 
quod nec ipsi nec ipsorum heredes nec aliquis alius ex parte eorum 
directe vel indirecte debet aut potest dicta bona inpetere nec possi- 
dentes aliquo modo molestare. In cuius rei testimonium presentem 
litteram inde conscriptam sigillis nostris ad eorundem rogatum fecimus 
sigillari. Datum anno domini millesimo cc?. sexagesimo septimo. 


Or. im Kgl. St.-A. zu Hannover, Lamspringe Nr. 32. Beschädigte Siegel der 
Aussteller. 


175. Domscholaster Hoier (von Hohenbüchen) Mitbesiegler der 
Urkunde, in welcher (seine Schwester) die Gräfin Oda von Poppenburg 
dem Kl. Mehringen eine Hufe daselbst verkauft. 1267. 


Or. im Haus- und Staatsarchiv zu Zerbst, u.a. auch mit dem Siegel Hoiers 
wie Abbildung bei Erath, Cod. dipl. Quedl. Tafel XXVII Nr. 8. Gedr. v. Heine- 
mann, Codex Anhalt. IL, S. 247 Nr. 340. 


176. Die Grafen Gebhard und Konrad von Wernigerode geben 
der Domkirche das Eigentumsrecht von sechs Hufen in Gross- Lopke 
gegen das von vier in Wackersleben in Tausch. 1267. 

Nos dei gratia Gevehardus et Conradus comites in Werninge- 
rothe omnibus inperpetuum. Notum esse volumus tam presentibus 
quam futuris, quod de consensu omnium heredum nostrorum dedimus 
proprietatem sex mansorum in magno Lobeke ecclesie Hildensemensi 
perpetuo possidendam, quorum quatuor ill de Escherte et duos 
Henricus miles de Bledenem et filii fratris sui de manu nostra 
tenent iure feodali. Et dominus noster Otto Hildensemensis ecclesie 
electus dedit nobis et nostris iustis heredibus in restaurum proprie- 
tatem quatuor mansorum in Wackersleve, quos ab eo in feodo 
tenuimus, accedente tocius capituli sui beneplacito et consensu. 
In euius rei testimonium presentem litteram conscribi fecimus et 
sigillorum nostrorum munimine roborari. Actum anno domini 
m, eco, 1xvii?. 

Or. im Kgl. St.-A. zu Hannover, Domstift Hildesheim Nr. 221. Die beiden 
gut erhaltenen runden Siegel zeigen zwei gegen einander gekehrte, senkrechte, etwas 


nach aussen gekrümmte Fische. Die Gegenurk. des Erwählten Otto im Landes- 
hauptarchivo zu Wolfenbüttel, Kl. Marienthal, ebenfalls ohne Tagesangabe. 








86 1267. 


177. Erwählter Otto übereignet dem Domkapitel eine Kurie beim 
Bischofshofe (apud aulam nostram), die es von Dietrich von Stockem 
gekauft hat. Im Alten Dorfe bei Alfeld 1267. 


Testes huius rei sunt Ecbertus camerarius, Conradus marscalcus, 
Hermannus de Ganderssem, Aschwinus de Stenberg, Conradus de 
Elvede, Albertus Bok, Ernestus de Meyenberg, Ernestus de Betenem, 
Iohannes de Wlvinge, Conradus de Rodhe, Iohannes de Suttherem, 
Eylardus de Dotesse, Conradus et Heynricus fratres dicti de Baren- 
rodhe milites. 


Or. im Kgl. St.-A. zu Hannover, Domstift Hildesheim Nr. 222.  Beschüdigtes 
Siegel des Erwählien. Gedr. Doebner, UB. I, S. 150 Nr. 310. 


178. Erwählter Otto überträgt dem Maria-Magdalenenkloster eine 
Hufe in Barnten (Berenthe), welche das Kloster vom Ritter Bertold 
von Westvelde und dessen Söhnen Hartmann, Bertold, Aschwin und 
Ekbert gekauft und diese dem Aussteller resigniert haben. Winzen- 
burg 1267. 

Testes hii sunt Ludolfus maior prepositus, Wlradus Montis 
prepositus, Heydhenricus cellerarius, Hogerus scolasticus, prepositus 
Halto Hildensemenses, Heynricus pincerna, Ludolfus de Borssem, 
Hermannus de Ganderssem, Aschwinus de Stenberg, Ernestus de 
Meyenberg milites. 


Or. im Kgl. St.-A. zu Hannover, Mar.-Magdal. Nr. 84. Siegel des Erwählten 
und Bruchstück des Kapitelssiegels. 


179. Erwählter Otto bekundet den Verzicht der Margarete von 
Sehnde auf Güter in Sorsum und (Ding-?) Elbe gegenüber dem Maria- 
Magdalenenkloster. Sarstedt 1267. 


Nos Otto dei gratia Hildensemensis electus presentibus reco- 
gnoscimus et firmiter protestamur, quod Greta dicta de Senedhe et 
Ophenia!) filia eius et Gyseko Dhinkelere maritus Ofenie renun- 
ciaverunt coram nobis omni iuri et actioni, quam habebant contra 
prepositum et monasterium sancte Marie Magdalene in Hildensem 
ratione bonorum in Suttherem et Elvede sitorum, presentibus pre- 
posito Haltone, Heynrico plebano sancti Iacobi in Goslaria, Conrado 
de Elvede, Arnoldo et Heynero fratribus dictis Blomen, Hermanno 
Lepel, Iohanne de Ummenem, Iohanne de Goltthorn militibus, Egel- 
maro, Wilhelmo et Heynrico fratribus dictis de Kemme famulis et 


I) So das Or. 


1267. 87 


alis conpluribus. In cuius rei testimonium presentem litteram dicto 
monasterio dedimus cum sigillo. Actum Thzerstede anno domini 
mo. cc®. 1x?viio. 

Or. im Kgl. St.-A. zu Hannover, Mar.-Magdal. 85. Siegel von dem von der 
Urk. geschnittenen Pergamentstreifen verloren. 


ASQ. Erwählter Otto überträgt dem Moritzstift mehrere ihm 
resignierte Güter in Betheln. 1267. 


Otto dei gratia Hildensemensis electus omnibus in perpetuum. 
Etsi ad benefaciendum simus omnibus debitores, pocius tamen illis 
benefacere debemus, qui nobis magis familiares existunt. Hinc est, 
quod notum esse volumus universis, quod, cum dilecti in Christo... 
prepositus, . . decanus et capitulum ecclesie montis sancti Mauricii 
Hildensemensis ab Eckehardo de Levenstede quatuor mansos in 
Betenem sitos cum duabus curiis et quatuor areis in eadem villa 
et unam aream feodalem cum quatuor iugeribus, que bona idem 
Eckehardus a nobis iure tenuit feodali, et a Heynrico milite dicto 
de Domo similiter in Betenem curiam unam cum tribus mansis, 
quam idem H(eynricus) a manu nostra tenuit, et duas areas et 
pratum infra villam, aream cum manso feodali et aream cum sex 
iugeribus feodalibus, insuper unam aream, que bona nominatus miles 
tenuit a domino Iohanne dicto de Blankenborch et ipse a nobis, 
multis denariis conparassent, nos recepta resignatione ipsius Ecke- 
hardi, facta eciam resignatione Heynrici militis in manus domini 
Io(hannis) de Blankenborch et ipsius in nostras, predicta bona cum 
omni iure, quo ipsi tenuerunt, videlicet in silvis, pratis, pascuis et in 
campis cultis et incultis pro retributione felicitatis eterne contulimus 
ecclesie memorate. Ut autem hoc factum nostrum inviolabile per- 
petuis temporibus perseveret, presentem litteram conscribi fecimus 
et sigillis nostro scilicet et capituli, de cuius consensu predicta 
collatio facta est, iussimus roborari. 'Testes huius rei sunt Ludolfus 
maior prepositus, Wlradus Montis prepositus, Hogerus scolasticus, 
Heydhenricus cellerarius, prepositus Halto Hildensemenses, Hermannus 
de Ganderssem, Aschwinus et Conradus fratres dicti de Stenberg, 
Iohannes de Gotthorn, Albertus Bok, Iohannes de Wlvinge, Ernestus 
pyucerna, lohannes de Suttherem, Eylardus de Dotessem milites et 
alii conplures. Actum anno domini m?. cc?. Ix?vii?. 


Or. im Kgl. St.-A. zu Hannover, Moritzstift Nr. 30. Siegel des Erwählten 
und stark beschädigtes des Domkapitels. In einer undatierten Urk. resigniert 


88 1267. 


Eckhard von Lebenstedt (der sich aber selbst nicht nennt) die Güter dem Bischof 
Otto, Abschrift des 14. Jahrh. im Cop. des Moritzstiftes, Ms. 514 fol. 19 in der 
Beverin. Bibliothek zu Hildesheim. 


181. Das Moritzstift einigt sich mit dem Kleriker Richard von 
Barkhausen wegen dessen Ansprüche an das Beneficium der Katharinen- 
kapelle. Moritzberg 1267. 


Wolradus dei gratia prepositus, Theodericus decanus et capi- 
tulum montis sancti Mauricii Hildensemense omnibus, qui nomine 
Christi scencentur ad quos hec cedula pervenerit, cum devotis 
orationibus devotam in domino karitatem. Scire volumus universos, 
quod, cum inter nos et Richardum clericum quondam filium Richardi 
militis dicti de Barchusen bone memorie lis exorta fuisset super 
beneficio capelle sancte Katherine, quod ex collatione domini Hein- 
rici dicti de Hiddestorpe quondam confratris nostri constanter asse- 
ruit se fuisse canonice assecutum, nobili viro domino Iohanne milite 
dicto de Adenoys et discreto viro domino Henrico canonico maioris 
ecclesie dicto de Brema et aliis viris honestis mediantibus inter 
nos et dictum Richardum talis amicabilis compositio intercessit. 
Prefatus Richardus iuri, quod sibi ex predicta collatione competere 
videbatur, renunciavit publice coram nobis, et nos, quia volumus et 
debemus, eidem Richardo quamdiu vixerit de rebus ecclesie in vii 
talentis legalium denariorum omni occasione semota providebimus 
annuatim, Quod si predictus Richardus fratribus vel heredibus suis 
sibi suam negantibus hereditatem habitum assumeret laycalem, donec 
recuperet hereditatem paternam huiuscemodi habitum debebimus in 
eo equanimiter tollerare. Si vero idem Richardus pro defensione 
sui corporis homicidium fortasse inciderit, propter hoc in predictis 
reditibus nullum dispendium sustinere debebit. Si autem mutato 
habito religionem assumpserit, ad predictorum vii talentorum solu- 
tionem nostra non erit ecclesia in reliquum obligata. Idem quoque 
Richardus et amici sui nostro capitulo reliquerunt ordinationem de 
reditibus predicte capelle proviso, quod in illa capella due misse 
singulis ebdomadibus celebrentur. Decanus autem et cellerarius 
ecclesie nostre, qui pro tempore fuerint, summam vii talentorum me- 
morato Richardo in festo sancti Andree singulis annis fideliter 
ministrabunt. Quod si Richardus in domino fuerit defunctus, fratres 
eius sive amici sui de rebus eiusdem capelle ecclesie nostre sive 
de summa predicta aliquam questionem de cetero non movebunt. 


1267. 89 


Testes videlicet huius compositionis sunt canonici eiusdem ecclesie 
Wolradus prepositus, Theodericus decanus, Ludegerus, Henricus 
prepositus de Stederburg, Ludolfus, Gerhardus, Wolcmarus, Iohannes, 
Helenbertus et Ludegerus, milites Iohannes de Adenoys, Conradus 
de Helvede et filius suus Conradus, Iohannes de Golturen, Wescelus 
Westfalus, Theodericus de Hiddestorpe, Albertus de Lathusen, Cono 
de Hiddestorpe, Henricus de Pattenhusea, Iohannes de Barchusen 
et frater suus Henricus et alii quam plures. Ut autem hec ordinatio 
maneat inconvulsa, presens scriptum de hoc confessum sigille do- 
mini!) Ottonis venerabilis episcopi Hildensemensis, sigillo ecclesie, 
sigillo prepositi Montis et sigillo decani, scolastici et domini H(en- 
rici) de Brema et Iohannis de Adenoys fecimus roborari. Acta 
sunt hec in Monte anno domini m?. cc, 1x°. vii?. 

Or. im Kgl. St.-A. zu Hannover, Moritzstift Nr. 31. Von den sieben Siegeln, 


von denen das des Kapitels stärker beschädigt ist, ist das des Scholasters abgefallen. 
Regest Doebner, UB. I, 8.150 Nr. 309. 


192. Ritter Konrad von Dorstadt bekundet, dass Propst Konrad 
von Dorstadt mit den Brüdern Johann und Bertold von Dorstadt einen 
Kaufvertrag über vier Hufen, vier Hausstellen und vier Holznutzungen 
abgeschlossen hat. 1267. 


Conradus miles dictus de Dorstat omnibus hanc litteram in- 
specturis salutem in domino. Presencium tenore cum appensione 
sigilli nostri protestamur, quod dominus Conradus prepositus ecclesie 
in Dorstat cum Iohanne et Bertoldo fratribus dictis de villa eadem 
in presencia nostra emcionem de quatuor mansis et quatuor areis 
et totidem utilitatibus lignorum, quorum proprietas ecclesie prefate 
fuit, cum predictis fratribus Io(hanne) et B(ertoldo) sic finivit, quod 
iam dictus prepositus prenominatis fratribus et matri eorum dedit 
triginta marcas puri argenti tali condicione, quod ecclesia prefata 
sex annis bonis illis ut propriis uteretur. Post sextum vero annum 
antedicti fratres eadem bona pro tanta summa, quantam acceperunt, 
a festo sancti Michahelis usque ad festum sancti Martini episcopi 
si velint redimendi habeant liberam facultatem. Sin autem, ecclesia 
sepedicta iterum ipsa bona sex annis sequentibus ut propria possi- 
debit, duodecim annis sic completis rursus prememorati fratres infra 
festa sancti Michahelis et sancti Martini episcopi mansos prenomi- 
natos et areas cum utilitatibus lignorum pro summa, quam accepe- 


J) Or. domino. 


90 1267. 


runt, possunt redimere sicut prius. Si vero tunc redimere nolunt 
aut nequeunt, ecclesia prefata x marcas examinati argenti pro omni 
solucione bonorum illorum superaddet fratribus sepe dictis. Con- 
dictum fuit eciam, quod a prima die vendicionis usque ad ultimum 
terminum statutum, dum eis placeret hec bona relinquere, acciperent 
ab ecclesia, sicut diximus, decem marcas. Testes huius facti sunt 
Fredericus filius meus, Elias sacerdos, Iohannes de Halberstat, 
Iohannes Longus et alii quam plures. Acta sunt hec anno dominice 
incarnationis m. cc9. Ix9. vii, quo natus est dux Heinricus de 
Bruneswich. 

Or. im Archiv zu Dorstadt. Gut erhaltenes Siegel des Ausstellers an dem von 
der Urk. geschnittenen  Pergamentstreifen. — Regest. Hänselmann, UB. der Stadt 
Braunschweig II, S. 96 Nr. 218. Wegen der Datierung vgl. Strombeck in Zeitschrift 


des Harzvereines III (1870) S. 512. An der Echtheit der Urk. ist garnicht zu 
zweifeln, vgl. auch Nr. 172. 


188. Ritier Konrad von Dorstadt bekundet, dass die Brüder 
Johann und Bertold von Dorstadt von dem Propste Konrad von Dor- 
stadt dreissig Mark unter angegebenen Bedingungen erhalten haben. 1267. 

Conradus miles dictus de Dorstat omnibus hoc scriptum in- 
specturis salutem. Litterarum presencium tenore protestamur, quod 
dominus Conradus prepositus in Dorstat Iohanni et Bertoldo fratri- 
bus dictis de ipsa villa ad circulum unius anni xxx marcas exami- 
nati argenti dedit sub hac forma, quod ipsi nobis data fide pro- 
miserunt, ut!) xv modios siliginis et v tritici Bruneswicensis mensure 
in eadem civitate ante diem sanctorum Simonis et Iude vectura 
propria presentent in loco, quem prefatus prepositus eis voluerit 
demonstrare. Promiserunt eciam fide data tam nobis quam filiis 
meis Frederico et Wolthero necnon et Burchardo de Meinersem, ut, 
si anno illo transacto in dominica qua cantatur Invocavit pecuniam 
supradictam a monetariis ita examinatam sicut acceperunt non 
reddiderint, ecclesie prefate lx iugera demonstrent cum iiii usibus 
lignorum et iiii areis, que ab ecclesia iure possident feodali. Huius 
facti testes sunt prenominati Fre(dericus), Wolterus, Burh(ardus), 
Iohannes de Wedelinstedhe, Fredericus Rosenstruc, Heinricus de 
Kissenbruge, Theodericus sacerdos, Iohannes conversus et alii quam 
plures. Acta sunt hec anno domini m?. cc0. lxvii?. 

Or. im Archiv zu Dorstadt. Beschädigtes Siegel des Ausstellers an dem von 
der Urk. geschnittenen Pergamentstreifen. 


1) ut fehlt im Or. 


1208. 91 


184. Ritter Johann von Blankenburg genehmigt einen Tausch 
des Moritzstiftes mit Ernst von Betheln. O. D. (1267?) 


Viris discretis decano totique capitulo montis sancti Mauricii 
Io(hannes) miles de Blankenburg, qui nunc residet in Wegelege, 
sue possibilitatis obsequium. Vestre discrecioni notum esse volo, 
concambium tale, sicut Ernestus de Bethenem vobiscum fecit, diligo 
et affecto. 


Abschrift des 14. Jahrhunderts im Cop. des Moritzstiftes, Ms. 514 fol. 19 in der 
Beserinischen Bibliothek zu Hildesheim. 


185. Ludolf, Dompropst in Hildesheim und Goslar, übereignet 
dem Jacobikloster in Osterode drei Hufen in Osterode und erhält von 
Ritter Gunzelin von Bodenstein als Ersatz drei Hufen in Förste, die 
von dem jedesmaligen Dompropste in Goslar zu Lehn gehen sollen. 
Goslar 1268 Januar 2 (iiii. nonas ianuarii). 


Or. im Kgl. St.-A. zu Hannover, Jakobikl. in Osterode Nr. 45. Gut erhaltenes 
Siegel des Dompropstes. Gedr. Bode, UB. I, S. 198 Nr. 138. 


186. Dechant und Kapitel des Kreuzstiftes bekunden den Wieder- 
kauf einer Hufe in Stöckheim. Auf dem Cyriaxberg 1268 Januar 8. 


Ludolfus dei gratia decanus et capitulum ecclesie sancte Crucis 
universis hanc litteram inspecturis salutem in domino. Cum haberet 
ecclesia sancto Crucis ab antiquo mansum unum situm Stockem 
prope Vimelhusen solventem singulis annis septem solidos et quinque 
denarios advocatie, nos redemimus eundem mansum a Mechtildi et 
filiis eius, qui eundem mansum detinebant, datis eisdem octo libris 
Brunwicensibus per manus Bertoldi, Hugonis et Iohannis canoni- 
corum ecclesie nostre in domo domini Rotgheri canonici sancti 
Cyriaci Brunwicensis.  Resignavit itaque predicta mulier et iam 
dicti filii eius eundem mansum ad utilitatem ecclesie sancte Crucis 
in manus Ludolfi Helye et Herbordi dicti Clerici laycorum et civium 
Brunwicensium cum omni iure, quod videbantur habere, promittentes 
in manus eorumdem, quod numquam in iam dicto manso nostram 
ecelesiam aliquatenus molestarent. Presentes erant et testes huius 
rei sunt preter iam dictas personas dominus Henricus prepositus in 
Stederborch, dominus Rotgherus et magister Luderus canonici sancti 
Cyriaci Brunwicensis, Lutmarus sacerdos in Vimelhusen, Henricus 
rector scolarum sancti Cyriaci. Ne igitur super hiis possit dubitari 
in posterum, presens scriptum super hoc confectum sigillo ecclesie 


92 1208. 


nostre et domini Henrici prepositi in Stederborch fecimus communiri. 
Actum in monte sancti Cyriaci Brunwicensis anno domini m?. cc?. 
Ixviii*., vi®. ydus ianuarii. 

Or. im Kgl. St.-A. zu Hannover, Kreuzstift Nr. 127. Best des Konventssiegels 
und wenig beschädigtes des Propstes an weissen und blauen Hanffäden. 


187. Ludolf, Propst des Domes und des Kreuzstiftes, überträgt 
dem Kreuzstift eine ihm resignierte Hufe in Kemme. Hildesheim 1268 
Februar 5. 


Ludolfus dei gratia maioris ecclesie prepositus et ecclesie sancte 
Crucis Hildensemensis omnibus litteras has audituris salutem in 
domino. Constituti in presentia nostra Henricus dictus Blese et 
uxor eius Dethburgis, Bertoldus et Godefridus fratres eiusdem 
mansum unum situm Kemme habentem xxxiii iugera et aream cum 
prato, que a nobis in feodo habebant nomine ecclesie sancte Crucis, 
in manus nostras libere renunctiarunt datis iam dicto Henrico a 
Ludolfo dicto de Brunswich canonico ecclesie sancte Crucis viginti 
septem libris Hildensemensibus petentes, ut eundem mansum cum 
omni iure pertinente ad eum ecclesie sancte Crucis in ius pro- 
prietatis conferre curaremus. Nos igitur ob reverentiam sancte 
Crucis predictum mansum cum omni iure pertinente ad ipsum trans- 
ferimus in ius et proprietatem ecclesie sancte Crucis titulo dona- 
tionis nostre iure perpetuo possidendum. Ut igitur predictarum 
personarum renunctiatio et nostra donatio rata permaneant et nulli 
in posterum venire possint in dubium, presens scriptum super hiis 
confectum sigillo nostro duximus roborandum. Testes huius rei 
sunt Ludolfus decanus, Walterus custos, Gerardus scolasticus sacer- 
dotes, Godefridus, Ludolfus, Bertoldus dyaconi, Hugo, Iohannes, 
lohannes subdiaconi canonici sancte Crucis, Conradus de Scherve 
et Conradus Spirink sacerdotes, Berenwardus miles de Kemme, 
lohannes Pepersac, Hermannus Evecen, Hermannus de Vorden, 
Bernardus de Ponte, Henricus Honwardi, Hermannus et Reynbertus 
de Lafforde, Ernestus de Asenstede, Tidericus de Kemme villici 
sancte Crucis, Hermannus Sapiens et Henricus fllius Dethburgis. 
Actum Hildensem in curia nostra aput sanctam Crucem anno domini 
m. cc9, Ixviii?., nonas februarii, que est dies beate Agathe virginis. 


Or. im Kgl. St.-A. zu Hannover, Kreuzstift Nr. 128, Siegel des Propstes 
an blauen und weissen Hanfschnüren. — Regest Doebner, UB. I, S. 151 Nr. 311. 


1268. 93 


188. Graf Widekind von Poppenburg bekundet, dass Ritter Bern- 
hard von Betheln dem Kl. Escherde die Hälfte des Zehnten in Achem 
gegen 40 Pfund resigniert hat. 1268 Februar 6. 


Wedekindus dei gratia comes dictus de Popenborch!) omnibus, 
ad quos presens scriptum pervenerit, salutem in eo, qui est vera 
salus. Noverint universi per presentes tam moderni quam futuri 
Christi fideles, quod dominus Bernardus miles dictus de Betenem 
et filii sui Henricus et Lippoldus receperunt quadraginta talenta a 
preposito Bertholdo in Escherte?) pro medietate decime in Achem, 
quam tenebat idem dominus Bernardus in feodo ab ecclesia Escherte, 
resignavitque idem dominus Bernardus una cum filiis suis®) H(enrico) 
et L(ippoldo) predicte ecclesie perpetuo eandem medietatem decime 
possidendam. "Testes huius facti sunt dominus Bertrammus et 
dominus Hermannus et dominus Albertus fratres et milites dicti 
Bocke, dominus Thidericus*) de Rethen,5) dominus Iohannes de 
Sotherum,9) dominus Eylardus de Dothesem milites et alii quam 
plures fide digni. In huius rei evidentiam presens scriptum sigillo 
nostro duximus roborandum. Datum anno domini m?, cc?. 1x.7) viii?., 
viii?. idus februarii. 

Or. im Kgl. St.-A. zu Hannover in doppelter Ausfertigung von verschiedenen 


Händen, Escherde Nr. 51 und Nr. 52 (B). Gut erhaltenes Siegel des Grafen an 
beiden Urkunden. 


189. Die von Rautenberg genehmigen mit ihrer Verwandtschaft, 
dass Siegfried der Altere von Rautenberg, um sich aus der Gefangen- 
schaft des Grafen Heinrich von Wohldenberg zu lösen, dem Michaelis- 
kloster acht Hufen in Rautenberg verkauft. 1268 Februar 26. 


Nos Siffridus iunior et Basilius fratres de Rutenberghe et 
Iuditha mater ipsorum et Bertradis et Machtildis et Athelheydis 
sorores8) eorumdem cum consanguineis proximis scilicet Siffrido 
et Baldewino fratribus de Rothen et Athelheydi matre ipsorum, 
Siffrido et Ludolpho fratribus de Wedem et Rikece matre eorum, 
Siffrido et Conrado et Ghyselberto fratribus de Dinkelere, Iohanne 
et Fritherico fratribus de Stedere recognoscimus et protestamur 
publice per presentes, quod, cum dilectus nobis Siffridus de Ruten- 
berghe pro sua dura et metuenda captivitate nobili viro domino 
Henrico comiti de Waldenberghe solvere deberet magnam pecuniam, 


Abweichungen in B: !) Poppenborch. ?) Escherthe. ^ ) suis predictis. 
*) Thydericus. 6) Redhen. — $) Sodherum. T) Ix. 8) Or. et sorores. 


94 1268. 


quam promiserat fide data, octo proprios mansos Ruthenberge sitos 
cum omnibus attinentiis in silvis, pratis,!) pascuis et in campis de 
scitu, consensu et beneplacito nostro vendidit abbati et conventui 
sancti Michahelis pro centum et viginti marcis examinati argenti 
iure proprietatis perpetuo possidendos, et nobis, quorum intererat, 
expresse renunciantibus iuri, quod ex legitima successione alicui seu 
aliquibus ex nobis inposterum competere potuisset, et liberaliter 
assignantibus illud ius ecclesie sancti Michahelis iam predicte idem 
Siffridus omnibus nobis collaudantibus abbati et conventui predictis 
dictorum mansorum possessionem tradidit corporalem. Super quibus 
ne post hec dubitari contingat, predictam litteram inde conscribi et 
ipsius Siffridi, qui in hac venditione principalis extitit, sigillo, quo 
unico omnes voluimus esse contenti, iussimus sigillari. Et ego Siffridus 
senior de Rutenberghe predictus iussus a fratribus, sororibus et 
consanguineis meis predictis presentem litteram meo sigillo signavi 
et eam memorato conventui ad cautelam dedi per ipsam de evictione 
cavendo et warandiam prestando. Actum anno domini m?. cc. 1x9. viii9., 
quinto kalendas marcii. 


Or. im Kgl. St.- A. zu Hannover, Michaeliskl. Nr. 84. Beschädigtes Siegel 
des Siegfried von Rautenberg. | 


190. Erwählier Otto genehmigt den Verkauf von acht Hufen in 
Rautenberg durch die von Rautenberg an das Michaeliskloster. Poppen- 
burg 1268 Februar 26 (in castro Poppenborch quinto kalendas marcii). 


Testes etiam huius rei sunt Heyndenricus celerarius, Halto 
prepositus canonici maioris ecclesie, Bruno notarius, Iohannes de 
Adenoys nobilis, Heinricus?) pincerna et Ernestus filius suus, Ernestus 
dapifer, Hermannus, Bertrammus et Albertus fratres de Wlvigne,9) 
Hildemarus advocatus, Iohannes de Escherte, Tidericus de Alten, 
Heynrieus de Arebeke, Heynricus et Baldawinus*) fratres de Sten- 
berhe5) Arnoldus et Reynnerus fratres de Genhusen, Iohannes de 
Wlvigne*) milites, Bodo de Mulligne,®6) Hermannus de Stemne, 
Ekkehardus de Levenstede, Hermannus de Germerdessen, Albertus 
de Hupedhe, Iohannes Trobe servi. 

Or. im. Kgl. St.-A. zu Hannover in doppelter Ausfertigung von derselben 
Hand, Michaeliskl. Nr. 65a, Siegel des Erwählten und des Domkapitels an roten 


und gelben Seidenfäden, und Nr. 65b (B), dieselben Siegel, beschädigt, an 
Pergamentstreifen. 


1) pratis im Or. doppelt. Abweichungen in B: ?) Heynricus. °) Wlvige. 
*) Baldewinus. 5) Stenberch. 9) Mullige. 


1268. 95 


191. Erwählter Otto übereignet dem Maria-Magdalenenkloster eine 
Hufe in Farmsen und drei Hufen in Schellerte. Poppenburg 1268 
(Ende Februar). 

Otto dei gratia Hildensemensis electus omnibus in perpetuum. 
Ne ea que aguntur in tempore labantur cum lapsu temporis, poni 
solent in lingua testium vel scripture memoria perhennari. Sciant 
igitur presentes et futuri, quod, cum .. prepositus et conventus mo- 
nasterii sancte Marie Magdalene Hildensemensis mansum unum in 
Vernerssem situm a Lutgarde vidua, que eum de manu nostra 
tenuit, de consensu Adhelbeydis et Iutte filiarum eius, et tres mansos 
in Scelerthe a Thiderico et Heynrico fratribus dictis Bundezen, quos 
a Berenwardo milite dicto de Kemme et idem miles a nobis in feodo 
tenuerunt, cum omni iure et utilitate in ipsis villis in agris et in 
paseuis et in campis conparassent, nos facta resignatione ipsorum 
fratrum in manus Berenwardi militis et ipsius militis et vidue 
predicte in manus nostras dicta bona cum proprietate de consensu 
capituli nostri pro remedio anime nostre contulimus monasterio 
memorato. Ut autem hec nostra donatio firma et inconvulsa per- 
petuis temporibus perseveret, presens scriptum super hoc conscribi 
feeimus et sigillo nostro et capituli iussimus roborari. Testes huius rei 
sunt prepositus Halto, comes Widekinus de Poppenborch, Hermannus 
de Ganderssem, Albertus et Hermannus fratres dicti Bok, Ernestus 
de Betenem milites et alii conplures. Actum in Poppenborch anno 
domini m?. cc. Ix9viii?. 

Or. im Kgl. St.-A. zu Hannover, Mar.-Magdal. Nr. 88. Siegel des Erwählten 


und beschädigtes des Domkapitels. Die Tagesbestimmung nach dem Ausstellungsort, 
vgl. die vor. Nr. 


192. Ritter Konrad von Dorstadt gründet und dotiert einen Altar 
in der Kirche des Klosters Dorstadt. 1268 Februar 28. 


In nomine sancte trinitatis. Conradus miles dictus de Dorstat. 
omnibus hanc litteram inspecturis quicquid potest obsequii et honoris. 
Quoniam labilis est hominum memoria, solet ea, que agit proborum 
virorum discrecio, scripturarum testimonio perhennare. Notum 
esse völo universis Christi fidelibns hoc scriptum visuris, quod feci 
edificari altare unum in medio ecclesie claustri in Dorstat et dotari 
duabus areis et duobus mansis, qui siti sunt in Machtersem, quorum 
proprietas mea fuit, uxore mea domina Gertrudhe et omnibus pueris 
meis necnon iustis heredibus meis consencientibus, sub bac forma, 





96 1268. 


quod prepositus ecclesie prefate specialiter ad altare supradictum 
singulis septimanis unam missam de sancta Maria et unam pro 
salute vivorum, aliis vero diebus pro fidelibus defunctis a sacerdote, 
quem ad hoc destinare decreverit, celebrari faciat, nisi festum ali- 
quod interveniat, quod ordinacionem predictam valeat impedire. 
Hec ut rata permaneant, presenti littera protestor sigilli mei muni- 
mine roborata. Acta sunt hec anno!) domini m?, cc9. 1x9. viii?., iii? 
kalendas marcii. 
Or. im Archiv zu Dorstadt. Siegel des Ausstellers gut erhalten. 


193. Erwählter Otto überlässt den Bürgern der Dammstadt drei 
Hufen in dem Walde hinter dem Steinberge mit Zustimmung des 
Kapitels des Moritzstiftes, des Abtes und Konventes des Michaelis- und 
des Godehardiklosters und der Kanoniker des Johannisstiftes, welche 
die achtwerde in dem Walde haben. Hildesheim 1268 Februar 29 
(pridie kalendas marcii). 

Or. im Stadtarchiv zu Hildesheim, Nr. 29. Siegel des Bischofs und be- 


schädigte des Moritzstiftes, des Michaelisklosters und des Johannisstiftes, das des 
Godehardiklosters verloren. Gedr. Doebner, UB. I, S. 151 Nr. 312. 


194. Ekbert der Ältere von der Asseburg schenkt mit Zustimmung 
seiner Frau Sophie dem Kl. Heiningen das Eigentum einer Hufe in 
Klein-Biewende (in orientali Biwenden) zu seiner und seiner Frau 
Memorie. 1268 März 3 (v9. nonas marcii). 

Or. im Kgl. St.-A. zu Hannover, Heiningen Nr. 27. Siegel von dem von der 


Urk. geschnittenen Pergamentstreifen verloren. Gedr. Asseburger UB. I, S. 226 
Nr. 333. 


195. Erwählter Otto bekundet, dass der Schenk, der Kämmerer 
und der Marschall auf das Recht an dem Hausgerät des verstorbenen 
Bischofs verzichtet haben. 1268 März 20. 


Otto dei gratia Hildensemensis electus omnibus, quibus hoc 
scriptum videre et audire contigerit, salutem in domino. Notum 
esse volumus tam presentibus quam futuris, quod, cum Heynricus 
pyncerna, Ecbertus camerarius, Conradus marscalcus milites, officiati 
nostri, sibi pro quodam iure addicerent, quod, quando episcopum 
Hildensemensem viam universe carnis ingredi contingeret, suppel- 
lectilem defuncti episcopi prout cuiusque officio conpeterct tollere 
deberent, nos videntes, nostram et ecclesie nostre deformitatem in 


I) anno unter der Zeile nachgetragen. 


1268. 97 


hoc consistere, tale ius seu consvetudinem de consilio nostri capituli 
disposuimus abolere. Unde officiati predicti rogatu nostro et capituli 
iuri, quod se in hac parte habere dicebant, coram nobis et capitulo 
de consensu heredum suorum publice renunciarunt, ita quod nec 
ipsi nec heredes eorum huiusmodi ius seu consuetudinem de cetero 
debeant aliquatinus attemptari, et hanc renunciationem eorundem 
coram nobis et capitulo factam coram vassallis et ministerialibus 
nostris sunt denuo protestati. Ad cuius rei evidentiam presentem 
litteram conscribi fecimus et sigillis nostro videlicet et officiatorum 
sepedictorum iussimus roborari. Actum in capitulo nostro anno 
domini m?. cc9. Ix?viiio., xiii?. kalendas aprilis. 

Or. im Kgl. St.-A. zu Hannover, Domstift Hildesheim Nr. 233. Die vier 


Siegel gut erhalten. Gedr. Mader, Antiq. Brunswic. S. 262. Vergi. das gleiche 
Verbot Kaiser Friedrichs II. vom Jahre 1226 Bd. II, Nr. 183. 


196. Erwählter Otto bestätigt, dass der Propst des Kreuzklosters 
bei Braunschweig drei Hufen in Burgdorf gegen drittehalb Hufen in 
Gevensleben (Gevensleve) mit dem Pfarrer in Burgdorf vertauscht. 
Braunschweig 1268 März 26 (in crastino annunciationis beate virginis). 


Or. im Landeshauptarchiv zu Wolfenbüttel, st. Crucis Nr. 16. Gut erhaltenes 
Siegel Ottos an dem von der Urk. geschnittenen Pergamentstreifen. 


197. Erwählter Otto überträgt der Kapelle in Diekholzen (Dic- 
holthusen) eine Hufe mit Hausstelle in Düngen (Dungem), die der 
Abt des Kl. Marienrode von Aschwin von Düngen gekauft und letzterer 
im resigniert hat. Hildesheim 1268 März 30 (iii. kalendas aprilis). 


Testes — — sunt Ludolfus maior prepositus, Wlradus Montis 
prepositus, prepositus Halto Hildensemenses, Ecbertus camerarius, 
Aschwinus de Stenberg, Ernestus de Betenem milites. 

Or. im Kgl. St.-A. zu Hannover, Marienrode Nr. 30. Beide Siegel nebst 


Befestigung verloren. Gedr. Marienroder UB. S. 63 Nr. 89, UB. des hist. Vereins 
für Niedersachsen S. 39 Nr. 35. 


198. Dompropst Ludolf bekundet den Verzicht des Siegfried von 
Rautenberg mit Söhnen und des Dietrich von Alten auf Güter in 
Borsum. Bei Essem 1268 April 1. 


L(udolfus) dei gratia prepositus maior Hildensemensis ecclesie 
universis presens scriptum inspecturis salutem in domino. Et tem- 
porum qualitas et hominum fragilitas requirit, ut quod agitur 
Scripture testimonio commendetur. Hinc est, quod, cum S(ifridus) 

Hildesh. UB. III. 7 


98 1268. 


de Rutenberge et duo fratres sui bona sita in .villa Borsem, que 
magister Iohannes ecclesie canonicus a domina Gisla ét duabus eius 
filiabus iusto emptionis titulo comparaverat, pro sue voluntatis lybito 
contra iusticiam perturbarent, tandem spiritu melioris. consilii errorem 
suum revocantes apud villam Essem, si quid iuris ipsis in eisdem 
bonis competeret, renuntiantes promiserunt et una cum ipsis dominus 
Th(idericus) de Alten, quod eadem bona de cetero minime per- 
turbarent. _Presentes erant dominus H(eidenricus) ecclesie nostre 
cellerarius, magister lohannes, magister Eeynerus, Hermannus 
clerici, dominus Albertus de Damone,. Bertrammus et Volcmarus 
fratres dicti de Domo, Hillebrandus de Brukkem, Helmoldus filius 
domini Ludolfi Ekkehardi et alii quam plures. Actum anno domini 
m?. ec9, loxvjii. apud villam Essem, in die palmarum. 

Or. im Kgl. St.- A. zu Hannover, Domstift Hildesheim Nr. 224. Siegel des 
Dompropstes. Regest Doebner, UB. I, S. 151 Nr. 318. 


. 199. Ritter Ekbert der Ältere von der Asseburg schenkt mit Zu- 
stimmung seiner Frau Sophie dem Kl. Dorstadt eine Hufe in Klein- 
Biewende (Osterbivende). Im grevendig‘) zu Kissenbrück 1268 April 2 
(quarto nonas aprilis). 


Huius rei testes sunt Iohannes de Senstede filii!) Hilleberti, 
Anno de Rokele, Gereke de. Winnigestede, Heinricus de Kissen- 
brugge, Burchardus de Biwende, Woltherus gogravius de orientali 
Biwende, Ludolfus Vos de Borsne, Lambertus sacerdos de Borsne, 
Fredericus Grifo, Teodericus Tympo, Luderus iuxta Vadum. 

Or. im Archiv zu Dorstadt. Gut erhaltenes Siegel des Ausstellers. Gedr. 


Asseburger UB. I, S. 227 Nr. 334. In der Jahreszahl m?. cc?. 1x9. viii?. ist das 
letzte i von anderer Hand nd mit anderer Tinte nachgetragen. 


200. Graf Heinrich von Wohldenberg verkauft mit Zustimmung 
seiner Söhne Hermann und Heinrich und seines Bruders Burchard 
dem Propst Gottfried und dem Konvente des Kl. Lamspringe fünf 
Hufen in Wöllersheim (Woldersem) für 50 Hildesheimer Pfund. 
Wohldenberg 1268 Juli 19 (xiiii. kalendas augusti). | 

Huius rei testes sunt dominus Conradus cappellanus in Winzen- 
burg dictus de Rothinghe, dominus Hugo de Holthusen, Hermannus 
de Gandersem, Lippoldus de Lutthere, Aschwinus de Stenberg, 
Andreas de Lutthere, Bertoldus de Novali milites. 


1) So das Or. 


1268. 99 


| Or. im Kgl. St.-A. zu Hannover, Lamspringe Nr. 33. Die Siegel der Grafen 
Heinrich und Burchard stark beschädigt. 


201. Das Domkapitel bestimmt über die Wahl der Obedienzien. 
1268 Juli 24. 


Magister Iohannes dei gratia decanus et capitulum Hildense- 
mensis ecclesie universis presens scriptum inspecturis salutent in 
domino. Rex pacificus pia miseratione disposuit sibi subditos pudicos 
fore, pacificos et modestos. Sed effrenata cupiditas sui prodiga 
mater licium materia iurgiorum tot inter nos nova litigia generare 
volebat, quot ecclesia nostra obedientias vacare contingebat. Ideoque 
huic morbo salubri volentes subvenire remedio materiam discordie 
amputantes, fraternam concordiam ampliantes presenti scripto sta- 
tuendo decernimus et decernendo statuimus, ut, quandocumque aliqua 
in nostra ecclesia per mortem vacaverit alicuius obedientia, illam 
habeat maior sacerdos, aliam que tunc proximo vacaverit maior 
dyaconus, terciam tunc proximo vacantem recipiat maior subdyaconus, 
quod, si primo tres aut due simul aut plures vacaverint, electio 
erit illius, qui primam debet habere obedientiam, videlicet ut maior 
sacerdos eligat, deinde maior dyaconus et residuam habeat maior 
subdyaconus. Si autem maior dyaconus consecutus fuit in proximo 
obedientiam, electio erit subdyaconi et sacerdos proximus maiori 
sacerdoti in ordine post electionem subdyaconi recipiet vacantem, 
sive bona sive mala fuerit, et deinde proximam vacantem habebit 
dyaconus, quem ordo tetigerit post maiorem dyaconum, et idem erit 
de subdiacono secundum suum ordinem. "Verum postquam omnibus 
sacerdotibus provisum fuerit, si aliquis dyaconus superest, cui pro- 
visum non sit, ille proximam vacantem habebit, et si una vel plures 
postea vacaverint, omnes ad subdyaconos transferentur, ut unus- 
quisque secundum suum ordinem accipiat illam, quam ipsum contingit, 
et eum omnibus illis subdyaconis provisum fuerit, redibunt ad 
Sacerdotes et ad dyaconos et ad subdyaconos, ita quod maior 
sacerdos incipiat ordinem supradictum. Si vero per mortem alicuius, 
ut premissum est, aliqua vacaverit aut per electionem alicuius 
nostrum in episcopum, prepositum aut decanum et in isto et priori 
casu iam promisso si aliqua adeo tenuis vacaverit, quod eam reci- 
pere nolit quem ordo recipiendi tangit, perinde est acsi eam 
receperit quantum ad hoc, quod proximam non habebit. Si vero 
per liberam resignationem aut per sententiam capituli aliqua vaca- 

1* 








100 1268. 


verit aut si de novo aliqua ordinata fuerit, illa exhiberi debet ei, 
quem ordo recipiendi tangit, et si eam propter tenuitatem recipere 
noluerit, sibi preiudicium non facit, quin proximam vacantem recipere 
possit. Si vero aliquis non hic sed alias racione alterius beneflcii 
per maiorem partem anni steterit sive ad hoc licentiam habeat sive 
non habeat, illum absentem reputamus quantum ad hoc, quod 
dechnus obedientiam eundem ex ordine contingentem in sua custodia 
habebit et sicut obedientiarius ministrabit, et quod superest suum 
erit. Obedientias etiam vacantes aut per sententiam capituli aut 
per liberam alicuius resignationem aut si etiam aliqua de novo 
. ordinata fuerit, quas recipere noluerint quos ordo recipiendi tangit, 
similiter in custodia decani erunt et nec istas nec illas alicui 
canonicorum committet, sed per capitulum de illis una aut plures 
de novo ordinentur, et quem ordo recipiendi tetigerit unam illarum 
recipere poterit, si voluerit, aut aliam exspectare ipsum casualiter 
contingentem. Illos vero, qui causa studiorum aut peregrinationis 
desunt aut qui in servitio ecclesie fuerint, aut etiam illos, qui ob- 
tenta licentia capituli ad tempus pro neccessitate presentes esse 
non possunt, dummodo in aliis ecclesiis suis eo tempore non morentur 
quantum ad ea, que premisimus, absentes non intelligimus, nec eos, 
qui per maiorem partem anni nobiscum continue steterint, pro ab- 
sentibus reputamus: Item si ille, qui absens dicitur et cuius 
obedientiam decanus tenet, residere voluerit, sicut prediximus, 
obedientiam suam recipiet et habebit. Item si aliquis absentium 
moritur, cuius obedientiam tenuit decanus, quem ordo recipiendi 
tangit illam habebit, sicut in aliis obedientiis per mortem vacantibus 
superius est premissum. Hane igitur ordinationem pro fraterna 
concordia confovenda prudentum virorum consilio bene et "utiliter 
adinventam in perpetuum servare decrevimus sigillo nostri capituli 
roboratam. Datum et actum in capitulo nostro anno domini 
m9, cc?, 1x?viii9., in vigilia beati Iacobi apostoli. 

Or. im Kgl. St.-A. zu Hannover, Domstift Hildesheim Nr. 225. Beschädigtes 
Kapitelssiegel. 


202. Herzog Johann von Braunschweig überträgt dem Kl. Marien- 
rode das Eigentum aller Güter in Wendhausen, welche Graf Ludolf 
von Wunstorf ihm und diesem Siegfried von Rautenberg und seine 
Brüder resigniert haben. Celle 1268 August 10 (in die beati Laurentii 
martiris). 


1268. 101 


Abschrift des 15. Jahrhunderts in Ms. XXIII, 767 fol. 158v in der Kgl. 
Bibliothek zu Hannover. Gedr. Marienroder UB. S. 55 Nr. 41. 


208. Erwählter Otto schlichtet einen Streit des Konrad gen. 
Dinklar mit dem Kreuzstift wegen des Zehnten von einigen Hufen in 
Dinklar. Hildesheim 1268 August 15. 


Otto dei gratia Hildensemensis electus omnibus, quibus hoc 
scriptum videre contigerit vel audire, salutem in domino sempiternam. 
Cum Conradus dictus Dhinkelere decimam de quibusdam mansis, 
quos ipse excolebat, solvere canonicis ecelesie sancte Crucis contra- 
diceret, iidem canonici de eodem Conrado super huiusmodi decima 
denegata moverunt querimoniam coram nobis. Cum igitur canonici 
proponerent, decimam in Dhinkelere eis esse solvendam de omnibus 
mansis, qui excoluntur de villa Dhinkelere, preter quosdam mansos 
pertinentes ad ecclesiam ibidem, Conradus vero protestatus esset 
coram nobis, quod, et si omnes mansi sui quos habet Dhinkelere 
essent decimales ecelesie sancte Crucis, quatuor tantum mansi quos 
ipse excolebat non essent decimales, unde de illis ipse decimam 
solvere non deberet, nos igitur habito consilio misimus fideles 
nostros Heynricum pyncernam, Thidericum de Tossem, Berenwardum 
de Kemme milites ad inquirendam veritatem super huiusmodi decima 
ab hiis, quibus ius huiusmodi decime notum esset. Tandem vero 
dictus Conradus habito consilio amicorum suorum et ammonitus ab 
eisdem assumpto predicto H(eynrico) pyncerna et aliis honestis viris 
presente . . decano et aliis canonicis sancte Crucis coram nobis 
protestatus est, quod ipse huiusmodi decimam solvere contra iusticiam 
denegarat et quod in huiusmodi decima ammodo nollet canonicos 
sancte Crucis inpedire et quod ipse et fratres sui de mansis suis 
ad solutionem decime tenerentur. lidem vero canonici ipsum Con- 
radum de curia sua pertinente ad predictos quatuor mansos a pre- 
statione minute decime, que vulgo dicitur ochteme, ex amicicia 
absolverunt, ita tamen, quod, si eandem curiam vendi seu alio modo 
alienari contingat extraneis personis, ius huiusmodi decime iterum 
persolvende revertatur ad ius ecclesie sancte Crucis. Ne igitur 
super hiis contingat dubitari in posterum, presens scriptum super 
hiis confectum sigillo nostro duximus roborandum. Huius rei testes 
sunt Ludolfus decanus, Gerhardus scolasticus, Bertoldus, Hugo 
canonici sancte Crucis, Heynricus pyncerna, Ernestus filius suus, 
Heynricus Grubo, Ernestus de Betenem, Thidericus de Hiddesthorp, 





102 1268. 


Iohannes de Stedhere milites, Hartmannus Scaccesberg, Heynricus 
de Maldem famuli et alii multi. Actum Hildensem in domo nostra 
anno domini m?. ec9. Ix?viii?., in die assumptionis beate Marie. 

Or. im Kgl. St.-A. zu Hannover, Kreuzstift Nr. 129. Siegel des Erwählten. 


204. Erzbischof Konrad und das Domstift von Magdeburg über- 
tragen dem Kl. Wöltingerode acht und eine halbe Hufe in Lengde. 
Magdeburg 1268 August 16. 

Conradus dei gratia sancte Mogdeburgensis ecclesie archiepi- 
scopus, Albertus prepositus, Th(eodericus) decanus totumque capi- 
tulum eiusdem ecclesie omnibus presentes litteras inspecturis 
salutem in eo qui est omnium vera salus. Quia ea que aguntur in 
tempore lapsu temporis plerumque tollat oblivio, placuit nobis ipsa 
scripture testimonio perennari.  Recognoscimus igitur et tenore 
presencium protestamur, quod nos de consensu unanimi ad preces 
nobilis viri comitis Hogeri de Waldenberc monasterio in Woltinge- 
rode Cisterciensis ordinis Hildensemensis diocesis octo mansos et 
dimidium mansum sitos in villa Lengede damus iure proprietario 
a dicto monasterio perpetuo possidendos. Et ne cuiquam super hoc 
in posterum dubium aliquod oriatur, presentes litteras conscribi et 
nostro et capituli nostri sigillis communiri fecimus in testimonium 
premissorum. Datum Magdeburg anno domini m. cc?. Ixviii., xv(ii9.)!) 
kalendas septembris, pontificatus nostri anno secundo. 

Or. im Kgl. St.-A. zu Hannover, Wöltingerode Nr. 40. Beschädigtes Siegel 


des Erzbischofs und des Domkapitels an roten und gelben Seidenfüden. Regest 
v. Mülverstedt, Reg. archiep. Magdeb. II, S. 759 Nr. 1761 nach dem Cop. 


205. Das Domkapitel bevollmächtigt sechs Domherrn mit dem 
Loskauf der Meierei in Müllingen und des Zehnten in Algermissen 
vom Grafen von Wölpe. Hildesheim 1268 September 5. 


Dei gratia L(udolfus) prepositus, Io(hannes) decanus totumque 
Hildensemensis ecclesie capitulum universis presens scriptum in- 
specturis salutem in domino. Presentibus protestamur et notum 
esse cupimus, quod pro redemptione villicationis nostre in Muldinge 
et decime in Allegremissen a comite de Welpia facienda ordinavimus 
sex de nostro collegio cellerarium videlicet et dominum H(einricum) 
de Brema sacerdotes, Vol(radum) prepositum Montis et magistrum 


1) Hinter xv ein Stockfleck. Die Ergänzung ergiebt sich aus Cop. VI, 115 
des 16. Jahrhunderts. 


1268. 108 


Iohannem dyaconos, dominum H(ermannum) de Dasle et dominum 
B(ernardam) de Dorstat subdyaconos, ut provideant et disponant, 
de quibus rebus mobilibus aut inmobilibus et per quemcumque. con- 
tractum ecc marcarum Bremensium argenti pecuniam invenire valeant 
dicto comiti pro medietate in festo. beati Martini et in festo puri- 
ficationis pro medietate altera persolvendam. Ad quod faciendum 
omnem auctoritatem nostram pari voto et consensu unanimi con- 
tulimus in eosdem. Nos vero, qui in primis placitis presentes non 
eramus, prémissa domini nostri L(udolfl) prepositi, decani et aliorum 
rata et firma habemus et per ipsos nos obligatos ad .omnem rei 
eventum et exitum reputamus. Actum et datum Hildensem in 
capitulo nostro anno domini m. cc®. Ioviii., » quería feria post festum 
beati Egidii. 

Or. im Kgl. St.-A. zu Hannover, Domstift Hildesheim Nr. 226. Siegel nebst 
Befestigung verloren. 


206. Schöffen und: Bürger von Bielefeld bekunden den Verkauf 
eines Hofes in Düngen durch Graf Otto von Ravensberg an das Maria- 
Magdalenenkloster. | Bavensberg 1268 September 6. 


Scabini et universi concives in Bilevelde omnibus presens 
scriptum cernentibus rei geste noticiam. Tenore presencium pro- 
testamur, quod nos vidimus et audivimus, quod dominus noster 
comes Ot(to) de Ravensberg mediante consilio amicorum suorum 
conventui beate Marie Magdalene in Hildenshem curiam suam Dunhem 
vendidit et eidem liberaliter resignavit et hoc factum suum nostris 
patentibus litteris nos protestari rogavit. Unde si propter aliquem 
defectum in premissis requisiti fuerimus, protestationem debitam 
faciemus. In cuius rei evidentiam presens scriptum sigilli nostri 
munimine fecimus roborari. Datum Ravensberg anno domini m^, eco. 
Ix?viii?., viii. idus septembris. 
| Or. im Kgl. St.-A. zu Hannover, Mar.-Magdal. Nr. 86. Beschädigtes Stadt- 
siegel wie Abbildung Westf. Siegel Heft II, 2, Tafel 67 Nr. 1. Regest Westf. UB. 
VI, S. 278 Nr. 909. 


207. Herzog Johann von Braunschweig dübereignet dem Kl. 
Marienrode sieben Hufen in Wendhausen und drei Hufen in der 
Rodung, welche Ritter Konrad, Marschall von Hildesheim, von ihm zu 
Lehn hat. Celle 1268 September 8 (in die nativitatis beate virginis). 


Or. im Kgl. St.-A. zu Hannover, Marienrode Nr. 31. Kleines Bruchstück des 
Siegels. Gedr. Marienroder UB. S. 56 Nr. 42. 





104 1268. 


208. Hoir von Hohenbüchen, Domscholaster, bürgt mit dem 
Grafen Widekind (von Poppenburg) dafür, dass sein Bruder Ulrich 
das Kl. Steterburg wegen der Güter in Beddingen, die es von Bodo 
von Salder gekauft hat, nicht belüstigen werde. Hildesheim 1268 
Oktober 2 (in crastino Remigii). 

Nach dem Steterburger Copiar fol, 337 im Landeshauptarchiv zu Wolfenbüttel. 


209. Das Godehardikloster vertauscht mit dem Michaeliskloster 
gegen drei Hufen in der Rodung (bei Detfurth) drei und eine halbe 
in Mahlum. 1268 November 15. 

In nomine patris et fllii et spiritus sancti amen. Thidericus 
dei gracia abbas totusque conventus monasterii sancti Godehardi 
in Hildensem omnibus in perpetuum. Quoniam temporis prolixitas 
aut malignantium perversitas aliquando solet res laudabiliter actas 
variis calumpniis infirmare, necessitas exigit, ut res geste scriptis 
autenticis memorie commendentur. Hinc liquide constare volumus 
tam posteris quam presentibus, quod dominus Conradus miles dictus 
de Novali tres mansos sitos in novali, quos & monasterio sancti 
Michaelis in Hildensem iure tenuit feodali, venerabili viro domino 
Ernesto abbati eiusdem monasterii quantum ad ius dictum voluntarie 
resignavit. Nos vero cupientes, eosdem tres mansos in nostram 
cedere proprietatem, permutationem fecimus talem, ut tres mansi 
et dimidius siti in Maldem, quos dominus L(udolfus) dictus de 
Luttere et sui heredes a nobis tenebant, quantum ad ius feodi 
cederent monasterio sancti Michahelis et illi tres mansi siti in 
novali iam prefati in nostram cederent libertatem. In cuius rei 
testimonium presens scriptum sigillorum nostrorum appensionibus 
duximus roborare. Testes huius rei sunt Iohannes, Bertoldus, Con- 
radus sacerdotes et monachi sancti Godehardi et reliqui fratres 
eiusdem conventus, Widekindus prior, Hermannus, Iohannes sacer- 
dotes et monachi sancti Michahelis et reliqui fratres eiusdem con- 
ventus. Acta sunt hec anno domini m?. cc°. 1x9. viii. xvii. kalendas 
decembris. 

Or. in der Beverinischen Bibliothek zu Hildesheim, st. Michael Nr. 14. Beide 
Siegel nebst Befestigung verloren. 


210. Abt Ernst und der Konvent des Michaelisklosters tauschen 
mit dem Godehardikloster drei Hufen in der Eodung bei Detfurth 
(Thetvorde), die ihnen Ritter Konrad de Novali aufgelassen hat, gegen 





1268. 105 


drei und eine halbe Hufe in Mahlum (Maldem) ein. 1268 November 15 
(vii. kalendas decembris). 


Testes huius rei sunt Wedekindus prior, Hermannus de Alegre- 
missen, Iohannes de Homburg, Theodericus Kraz et alii quam plures 
monachi sancti Michahelis, Burchardus prior, Bertoldus, Iohannes, 
Florencius, Conradus et alii quam plures monachi sancti Godehardi. 


Or. im Kgl. St.-A. zu Hannover, st. Godehard Nr. 33. Siegel des Abtes und 
des Konventes gut erhalten. 


SEL. Äbtissin Adelheid und der Konvent in Wöltingerode verkaufen 
dem Kl. Walkenried für 150 Mark acht und einen halben Morgen in 
Schauen (Scowen) mit der Kirche und dem Patronatsrecht. 1268 
November 29 (in vigilia beati Andree apostoli). 


Testes hoius rei sunt dominus Volradus Halberstadensis et 
dominus Otto Hildensemensis episcopi, conventus uterque de Walken- 
ride et de Waltingerode, clerici Ludolfus prepositus Hyldensemensis, 
Gerhardus plebanus in Osterwich, Bernardus de Scowen plebanus, 
comes Sifridus et H(einricus) filius suus de Blankenburch, Burchardus, 
Hermannus, Henricus de Waldenberch, Conradus de Wernigerode, 
milites Guncelinus de Berewinkele, Bertoldus et Albertus fratres 
de Gowische, Wernerus de Dolgen, burgenses in Goslaria Ber- 
trammus, Olricus, Burchardus de Bilstein; item Ludeko de Selede, 
Eccebertus et Heinricus Lascorph procuratores claustri nostri, 
Albertus et Iohannes conversi claustri nostri, Gerhardus de Goslaria, 
Guntherus provisor nove curie, Conradus provisor curie in Scowen. 

Nach dem Walkenrieder Cop. von 1473 im Landeshauptarchiv zw Wolfen- 
büttel fol. 111o gedr. Walkenrieder UB. (UB. des histor. Vereins für Niedersachsen II) 


9.263 Nr. 398.  Hegest Bode, UB. 1I, S. 200 Nr. 143. Obigea bekunden die Grafen 
Burchard, Hermann und Heinrich von Wohldenberg, a. a. O. S. 5. 


212. Gräfin Sophie von Wohldenberg und deren Söhne übertragen 
dem Maria-Magdalenenkloster Güter in Ottbergen und den Patronat 
der Kirche daselbst. Hildesheim 1268 Dezember 2. 


In nomine domini amen. Nos Sophya dei gratia comitissa et 
fllii nostri Burchardus et Heynricus comites de Woldenberg universis 
presentem paginam inspecturis cupimus esse notum, quod de communi 
consensu filiorum nostrorum Hermanni et Heinrici comitum de 
Woldenberg, Burchardi et Hermanni, Waltheri, Ottonis et omnium 
heredum nostrorum presencium et futurorum allodium nostrum et 


106 | 1208. 


omnia libera bona nostra in Otberghe et aream quandam, que de 
manu nostra tenebatur in pheodo, cuius census est modius papaveris 
annuatim, et patronatum ecclesie ipsius ville et proprietatem omnium 
istorum bonorum vendidimus domino Brunoni preposito sororum et 
ecclesie beate Marie Magdalene in Hildensem et donavimus ipsi 
ecclesie iure perpetuo possidendam ita videlicet, quod pro omni 
impugnatione, que in istis bonis poterit racionabiliter et secundum 
iusticiam suboriri, stare volumus et warandiam plenam prestabimus. 
Volumus nichilominus et ratum tenebimus, ut dictus prepositus et 
conventus dicte ecclesie in hiis bonis fruatur omnibus attinenciis in 
villa. et extra villam et omni iure tam in pascuis quam in silvis, 
quo nos hactenus usi sumus. Ipse vero prepositus et conventus 
ecclesie prelibate nobis cupientes mutua vicissitudine respondere 
plenam confraternitatem contulerunt, ita ut participes simus et esse 
debeamus omnium orationum et bonorum operum, que in eadem 
ecclesia iugiter prócurantur. Ut igitur hoc factum nostrum ratio- 
nabile nulli cedat in dubium, sed perpetuo stet et maneat inconvulsum, 
presentem cartulam inde conscriptam sigillorum nostrorum appositione 
fecimus roborari et sepe dicte ecclesie dedimus ad cautelam. Huius 
rei testes sunt dominus Thetmarus abbas de Wolkenreth, dominus 
Lippoldus et Andreas fllius suus dicti de Lutthere, Heinricus et 
Andreas fratres dicti de Barkevelt, Bertoldus de Novali milites, 
Iohannes theolenarius, Eylardus de Bruckem, Albertus de Dammone, 
Theodericus de Derneburg burgenses Hildensemenses et alii quam 
plures tam clerici quam layci. Acta sunt hec Hildensem anno gratie 
m?. cc9. Ix?viii9. iiii. nonas decembris. 

Or. im Kgl. St.- A. zu Hannover, Mar.- Magdal. Nr. 87. Die Siegel der 
Grafen Heinrich und Burchard an weissen und blauen Zwirnfäden wenig be- 
schädigt. Regest Doebner, UB. I, S.:153 Nr. 316. Obige Übertragung bestätigt und 
genehmigt der Erwählte in einer Urk. von 1269 Januar 8 (vi?. idus ianuarii, con- 


firmationis nostre anno quinto), Or. a. a. O. Nr. 89 mit gut erhaltenem Siegel des 
Erwählten. 


2183. Dompropst Ludolf, Domdechant Johann und das Domkapitel 
überlassen dem Domherrn mag. Johann Volcmari, der ihnen zum Loskauf 
der Meierei in Müllingen (Muldinge) und des Zehnten in Algermissen 
(Alegremissen) vom Grafen von Wölpe 50 Bremer Mark vorgeschossen hat, 
die von jenem bewohnte Kurie, sowie der Vikarie der h. Katharina den 
Grund und Boden des alten Fischteiches bei derselben Kurie und 22 Morgen 


1268. 107 


in der Feldmark Losbeke, die zur Obedienz Garbolzum gehörten. 
Hildesheim 1268 Dezember 8 (viP. idus decembris). 


Adhibifi fuerunt isti ordinationi per nos specialiter venerabiles 
domini H(eidhenricus) cellerarius, H(einricus) de Brema nobiles viri, 
Vol(radus) prepositus montis sancti Mauricii, H(ermannus) de Dasle, 
B(ernardus) de Dorstad!) nostri concanonici. 

Or. im Kol. St.-A. zu Hannover ín doppelter abweichender Ausfertigung von 


verschiedenen Händen, Domstift Hildesheim Nr. 227 und 228 (A), beide mit be- 
schädigtem Kapitelesiegel. Gedr. nach beiden Or. Doebner UB. 1, S. 153 Nr. 317. 


214. Die Grafen von Wohldenberg verkaufen dem Michaeliskloster 
die Vogteien der Dörfer Seinstedt, Remlingen, Semmenstedt und Ingeleben. 
Hildesheim 1268 Dezember 15. 


Nos Heynricus dei gratia et filii nostri Hermannus et Heinricus 
comites de Woldenberch in hac littera protestamur et tam presentibus 
quam futuris volumus esse notum, quod receptis centum et octo 
marcis puri argenti et duobus mansis in Sutherem apud Woldenberg, 
quorum census sunt sedecim solidi annuatim, advocatiam de hiis 
villis Senstede, Remnighe, Tsemmenstede, Iggheleve, quam tenuimus 
in feodo de manu venerabilis domini Ottonis Hyldensemensis electi, 
vendidimus domino Ernesto abbati et ecclesie sancti Mychahelis in 
Hildensem communi consensu nostrorum heredum omnium accedente, 
ita videlicet quod dictus abbas et conventus beati Michahelis in 
Hyldensem post obitum generi nostri domini Ekberti de Asseburg 
senioris libere fruetur advocatia prenotata et ipsam perhenniter 
possidebit. Et nos eandem ad manus dicti domini Ottonis Hilden- 
semensis electi liberaliter resignavimus et nichil iuris nobis attri- 
buimus in eadem. Pro inviolabili autem firmitate huiusmodi emp- 
cionis et venditionis hinc et inde frater noster comes Burchardus 
de Woldenberg et filii sui Burchardus et Hermannus et gener 
noster dominus Heinricus de Homburch obligant se ad terminum 
unius anni, qui jar unde tach vulgariter in "TTheutonico dici solet. 
Postquam vero dominus Ecbertus de Asseburg senior sublatus de 
vite medio viam universe carnis fuerit ingressus et dominus abbas 
et ecclesia prelibata de advocatia se intromiserint memorata et in 
quieta possessione fuerint pro tempore, quod jar unde tach, ut supra 
tetigimus, appellatur, frater noster comes Burchardus et filii sui 


I) Dorstath A. 


108 1268. 


Burchardus et Hermannus et gener noster dominus Heinricus de 
Homburg erunt ab ipsa promissione omnimodis absoluti. Nos autem 
Heinricus et filii nostri Hermannus et Heinricus comitesele Wolden- 
berg extunc et in antea de advocatia pluries dicta perpetuam pre- 
stabimus warandyam. Ut igitur presens factum nostrum ratio- 
nabile nulli cedat in dubium, sed perpetuam capiat firmitatem, 
nos super hoc scriptum nostrum dedimus ecclesie sepe dicte et 
sigillorum nostro videlicet et fratris nostri comitis Burchardi de 
Woldenberg et prenominati generi nostri domini Henrici de Hom- 
burg munivimus munimento. Cum ergo filii nostri Hermannus et 
Heinricus sepius recitati adhuc sigillis propriis non utantur, uno 
et eodem sigillo simul utimur in hac parte. "Testes huius rei sunt 
dominus Heinricus pincerna Hildensemensis et filius suus Ernestus, 
Ecbertus camerarius, Conradus marscalcus, Heinricus de Gruben- 
haghen, Ekbertus de Tossem, Albertus de Wlvinghe, Hermannus 
de Osen, Heinricus et Baldewinus fratres dicti de Stenberch, Iohannes 
de Wlvinghe, Andreas de Barkevelt, Iohannes de Stedere, Bertoldus 
de Novali milites et alii quam plures fide digni. Acta sunt hec 
Hyldensem &nno dominice incarnationis m9. cc9. 1x9. viii9., xviii. 
kalendas ianuarii. 

Or. im Kgl. St.- A. zu Hannover, Michaeliskl. Nr. 66. Siegel der beiden 
Grafen von Wohldenberg an roten und gelben Seidenschnüren, das des von Hom- 


burg von den blauen und weissen Hanffäden abgefallen. Gedr. Asseburger UB. I, 
S. 230 Nr. 339. 


215. Graf Heinrich von Wohldenberg verzichtet mit Zustimmung 
seiner Söhne Hermann und Heinrich, seines Bruders Burchard und 
dessen Söhne Burchard und Hermann auf den Zehnten in Alt-Escherde 
(Alden Escherte), den Bischof Otto mit Genehmigung des Domkapitels 
dem Propst Bertold und den Nonnen des Kl. Escherde überträgt. 
Hildesheim 1268 Dezember 16 (xvii®. kalendas ianuarii). 


Huius rei testes sunt dominus Lippoldus et dominus Iohannes 
dicti de Escherte, Aschwinus et Conradus fratres dicti de Stenberg, 
Conradus de Elvedhe, Enghelhardus de Nanekessen, Bertoldus de 
Novali, Eckehardus de Rothinghe milites, Iohannes thelonearius, 
Eylhardus de Brukem, Bernardus Kempe burgenses Hildensemenses. 

Or. im Kgl. St.-A. zu Hannover, Escherde Nr. 54. An weissen und braunen 


Zwirnfäden Siegel des Heinrich gut erhalten, das des Burchard und des Hermann 
beschädigt. 


1268. 109 


216. Erwählter Otto übereignet dem Domkapitel drei Hufen in 
Achtum (Achtem), welche dieses vom Domherrn Johann Volcmari gekauft 
und dieser ihm resigniert hat. Hildesheim 1268. 


Testes huius rei sunt Heydhenricus cellerarius, Heynricus de 
Brema, magister Iohannes, prepositus Volcwinus, Hermannus de 
Woldenberg, Lippoldus de Antiquo foro canonici Hildensemenses, 
Heynricus pincerna, Ludolfus de Borssem, Ecbertus camerarius milites. 

Or. im Kgl. St.-A. zu Hannover, Domstift Hildesheim Nr. 229. Siegel des 


Erwählten an dem von der Urk. geschnittenen Pergamentstreifen. Gedr. Doebner, 
UB. I, S. 154 Nr. 319. 


217. Erwählter Otto übereignet dem Domkapitel zwei Hufen in 
Ohlum (Olem), die es vom Kämmerer Ekbert gekauft und dieser ihm 
resigniert hat. Hildesheim 1268. 


Testes huius rei sunt Heydhenricus cellerarius, Heynricus de 
Brema, magister Iohannes, prepositus Volcwinus, Hermannus de 
Woldenberg, Lippoldus de Antiquo foro canonici Hildensemenses, 
Heynrieus pincerna, Ludolfus de Borssem milites. 


Or. im Kgl. St.-A. zu Hannover, Domstift Hildesheim Nr. 230. Siegel des 
Erwählten an dem von der Urk. geschnittenen Pergamentstreifen. 


218. Ritter Konrad von Dorstadt bekundet, dass vor ihm die 
Brüder Friedrich und Bertold von Dorstadt dem Propste Konrad von 
Dorstadt 701/35 Morgen in Dorstadt mit Vorbehalt des Rückkaufes 
innerhalb fünfzehn Jahre verkauft haben. 1268. 


Conradus miles dictus de Dorstat omnibus hanc litteram in- 
speeturis salutem. Quoniam veritas sepe calumpniam patitur, expedit, 
ut processus negociorum scripture testimonio confirmetur. Notum 
esse volumus omnibus scriptum hoc inspecturis, quod dominus Con- 
radus prepositus in Dorstat et Iohannes et Bertoldus fratres dicti 
de ipsa villa in presencia!) nostra constituti sic placitaverunt, quod 
lam dicti fratres Io(hannes) et Ber(toldus) habentes septuaginta 
iugera et dimidium ibidem, que tenent iure feodali ab ecclesia pre- 
dicta, ex quibus omnibus exciperent sex meliora et quintum dimidium 
peiora, cetera omnia cum iiii usibus lignorum et quatuor?) areis, 
que bonis illis appropriata sunt ex antiquo, ecclesie in Dorstat pro 
XXX marcis examinati argenti exposuerunt sub haec forma, quod 





!) presentia B — *)iiii BC. 








al EEG GMGLNLALAL I ÉLWNLLCTE . TCáameouP 0 EEE — Lt En o € P EUEReGEm C-AqQUM o Aue 05 cEEEEEEREmEi. MR m n a 


110 1268. 


ecclesia prefata bonis predictis libere sex annis fruatur; quibus 
evolutis prenominati fratres post festum sancti Michahelis usque. ad 
diem sancti Martini ea redimere possunt, si eorum placuerit voluntati. 
Si vero redimere nolunt, sepe dicta bona iterum sex annis sicut 
prius ecclesie predicte libera permanebunt et rursum a festo sancti 
Michahelis usque ad diem sancti Martini eadem redimendi habeant 
libertatem. Hiis xii annis transactis sepe dicti fratres I(ohannes) 
et Ber(toldus) bona prefata infra tres annos sequentes quocumque 
die!) semper ante festum pentecostes possunt redimere, quando 
volunt. Si autem tunc redimere neglexerint, ecclesia supradicta 
ipsis x marcas argenti examinati superaddet et ipsis bonis perpetuo 
libere perfruetur. Solutionem?) vero x marcarum ecclesia prescire 
debet?) sex ebdomadibus. Sciant eciam*) omnes, quod sepe dicti 
fratres Io(hannes) et Ber(toldus) coram nobis bonis supradictis 
renunciaverunt et fide data promiserunt nobis et Frederico et Wol- 
thero filis meis et Burchardo de Meinersem, quod, cum in x5) 
marcis expediti fuerint, nec ipsi nec heredes eorum ecclesiam in 
Dorstat pro bonis illis ulterius non infestent. Si autem dicti fratres 
Io(hannes) et Ber(toldus) morte preventi fuerint, supradicta pecunia 
dabitur pueris eorum, et si pueros non habuerint, mater eorum 
ipsam recipiet, si ei supervivere concedetur. Insuper statutum est. 
ut, si Io(hannes) et Ber(toldus) bona prefata redemerint, ipsa fructu 
eodem, quo ecclesia ea susceperit, sive in seminatis agris sive dando 
censum de ipsis prememoratis fratribus sic reddantur. Huius facti 
testes sunt Bernardus de Indagine miles, Fredericus, Woltherus 
filii mei, Burchardus de Meinersem, Iohannes de Wedelemestedhe, ®) 
Elias, Reinerus sacerdotes, Iohannes conversus et alii quam plures. 
Acta sunt hec anno domini m?. cc. Ixviii?. 7) 

Or. im Archiv zu Dorstadt in dreifacher Ausfertigung von drei verschiedenen 


Händen, A und B mit dem Siegel des Ausstellers, C mit den beschädigten Siegeln 
des Ausstellers und des Propstes. 


219. Lippold, Johann und Jordan von Escherde schenken dem 
Kl. Escherde zu ihrem Seelenheil das Eigentum einer Hofstelle und 
16 Morgen ebenda. 1268. 


1) die über der Zeile C.  *) solucionem C. ®°) presciret C. 4) etiam B, 
5) decem B. °) Wedelemestede BC.  *) viii mit später nachgetragenem letzten i 
B, viii C. 





1269. 111 


' Testes huius rei sunt dominus Conradus de Elvethen, Hermannus 
Lepel, Reinherus et Arnoldus Flores, Ernestus de Blickinstede. 


Or. im Kgl. St.-A. zu Hannover, Escherde Nr. 55. An weissen Zwirnfüden 
Siegel des Léppold und des Johann, das des Jordan verloren. 


220. Erwählter Otto überträgt dem Kl. Marienrode. eine Hufe 
und einen Hof in Bekum (Bekem), die Ludolf Rufus vom Kämmerer 
Ekbert gekauft und dieser dem Aussteller resigniert hat. Hildes- 
heim 1268. 


Testes huius nostre collationis sunt Wlradus prepositus Montis, 
Heydhenricus cellerarius, prepositus Halto Hildensemenses, dominus 
Iohannes de Adenoyz, Heinricus pincerna, Ecbertus camerarius, 
Conradus marscaleus, Hermannus de Ganderssem, Conradus de 
Elvede, Albertus Bok, Aschwinus de Stenberg, Ernestus de Betenem 
milites. 

Or. im Kgl. St.-A. zu Hannover, Marienrode Nr. 28. Beschädigtes Siegel 


des Erwählien und Bruchstück des Domkapitelssiegels. Gedr. Marienroder UB. 
8.52 Nr. 37 nach Or. und S. 81 Nr. 70 zu 1288 nach Cop. III, 148 fol. 87. 


221. Erwáhlter Otto überlässt dem Kl. Marienrode den Johann 
tn Rautenberg. Hildesheim 1268. 


— — presentibus Heydhenrico cellerario, magistro Iohanne Volc- 
mari, Hogero scolastico, preposito Haltone Hildensemensibus, Her- 
manno de Ganderssem, Ernesto de Betenem militibus. 

Or. im Kgl. St.-A. zu Hannover, Marienrode Nr. 29. Siegel des Ausstellers 


eon dem von der Urk. geschnittenen Pergamentstreifen verloren. Gedr. Marien- 
roder UB. S. 53 Nr. 38. 


222. Erwählter Otto bekundet die Aussage des Propstes Volrad 
des Moritzstiftes, dass er die Meiereien des Stiftes nie verlehnt, sondern 
nur verpachtet habe. Hildesheim 1269 Januar 9. 


Nos Otto dei gratia Hildensemensis electus presentibus. reco- 
gRoseimus et firmiter protestamur, quod prepositus Volradus coram 
Dobis est publice protestatus et confessus, quod nullam de villica- 
onibus ecclesie montis sancti Mauricii Hildensemensis inpheodavit 
Rec inpheodare potuit nec debuit, sed secundum ecclesie consue- 
üdinem eas vite sue temporibus locavit pariter et commisit, pre- 
&entibus Ernesto et Thiderico sancti Michaelis sanctique Godehardi 
abbatibus, magistro Alberto de Wildeshusen, Henrico de Brema, 


112 1269. 


magistro Iohanne Volcmari, magistro Leonio, preposito Haltone, 
Henrico de Dhriborch, Henrico Mortificatoris canonicis maioris 
ecclesie, Ludolfo decano sancte Crucis, magistro Gerhardo scolastico, 
Wolthero custode, magistro Lippoldo eiusdem ecclesie canonicis et 
alis conpluribus. In cuius rei testimonium presentem litteram 
conscribi fecimus et sigillo nostro iussimus roborari. Actum Hil- 
densem in caminata nostra apud turrim monasteri anno domini 
m. cc?. ]x?. ix9., quinto idus ianuarii, confirmacionis nostre anno 
quinto. 

Abschrift des 15. Jahrhunderts im Cop. des Moritzstiftes, Ms. 514 fol. 17 in 


der Beverinischen Bibliothek zu Hildesheim. Gedr. Doebner, UB. III, S. 646 Nachtr. 
Nr. 28. 


2283. Erwählter Otto überträgt dem Michaeliskloster die Vogtei in 
Seinstedt (Senstede), Remlingen (Remnige), Semmenstedt (Thzemmen- 
stede) und Ingeleben (Igeleve), die Abt Ernst und das Kloster von 
den Grafen Heinrich und dessen Söhnen Hermann und Heinrich von 
Wohldenberg gekauft und die Grafen sowie der Edele Volrad von 
Depenowe dem Aussteller resigniert haben. 1269 Januar 9 (v9. idus 
ianuarii, confirmationis nostre anno quinto). 


Testes huius nostre collacionis sunt Heydhenricus cellerarius, 
magister Iohannes Volcmari, Hogerus scolasticus, prepositus Halto 
Hildensemenses, Iohannes nobilis de Adenoys, Conradus de Elvede, 
Ludolfus de Cramme, Iohannes de Goltthorne, Albertus Bok, Ernestus 
de Betenem, Aschwinus de Stenberg, Conradus marscalcus, Ernestus 
de Meyenberg, Boldewinus de Stenberg, Heynricus Grubo milites. 

Or. im Kgl. St.-A. zu Hannover, Michaeliskl. Nr. 67. Siegel des Erwählten 


und Bruchstück des Kapitelssiegels an roten und gelben Seidenfäden. Gedr. 
Zeitschr. 1868 S. 127. 


224. Erwählter Otto bestätigt das Statut des Domkapitels über 
die Obedienzien vom 24. Juli. 1269 Januar 10. 


Otto dei gratia Hildensemensis electus dilectis in Christo . . 
preposito, . . decano et capitulo ecclesie maioris Hildensemensis 
perpetuam in domino salutem. Ordinationem de obedientiis locandis 
salubri consilio prudentum virorum factam et in vigilia beati Iacobi 
preterita in capitulo pronunciatam, quia utilitati, concordie et quieti 
ecclesie providet, auctoritate dyocesana in nomine domini presentibus 
confirmamus mandantes in virtute obedientie districte precipientes, 


1269. 113 


quatinus hec ordinatio ab omnibus inviolabiliter observetur. Datum 
Hildensem anno domini m?. cc®. 1x9. ix?9., quarto idus ianuarii, con- 
firmationis nostre anno quinto. 


Or. im Kgl. St.-A. zu Hannover, Domstift Hildesheim Nr. 231. Beschädigtes 
Siegel des Erwählten. 


225. Erwählter Otto überträgt dem Kl. Heiningen die Hälfte 
des Zehnten in Dorsiadt, die Propst Gerlach von den Grafen Burchard, 
Heinrich und Hermann von Wohldenberg für 50 Mark gekauft und 
diese im resigniert haben. Hildesheim 1269 Januar 11 (iii. idus 
ianuarii, confirmationis nostre anno v9.). 


Testes huius rei sunt prepositus Wolradus, Heydhenricus celle- 
rarius, magister Iohannes Volcmari, prepositus Halto, Hogerus 
scolasticus Hildensemenses, Heynricus pincerna, Ecbertus camerarius, 
Conradus marscalcus, Aschwinus de Stenberg, Ludolfus de Kramme, 
lohannes de Goltthorn, Albertus Bok milites. 


Or. im Kgl. St.-A. zu Hannover, Heiningen Nr. 28. Stark beschädigtes Siegel 
des Erwählten und des Domkapitels. 


226. Erwählter Otto überträgt dem Kl. Escherde den ihm resig- 
nierten Zehnten in Escherde. Hildesheim 1269 Februar 14. 


In nomine sancte et individue trinitatis.!) Otto dei gratia 
Hildensemensis electus. Que aguntur in tempore de facili evane- 
scant cum tempore et de gestis hominum etiam?) laudabilibus de 
facili emergit dura calumpnia, nisi causa memorie oblivio rerum 
per scripti memoriam auferatur. Notum igitur sit omnibus tam 
presentibus quam futuris, quod, cum prepositus et conventus cenobii 
in Escherte decimam in Escherte cum omni utilitate a Heinrico?) 
Westfalo cive Hildensemensi, qui eam a comitibus de Woldenberg 
et ipsi a nobis in feodo tenuerunt, multis denariis de consensu 
omnium heredum ipsius Heinrici*) conparassent, nos facta resigna- 
tione dicti Heinrici in manus comitum et ipsorum comitum videlicet 
Hermanni, Borchardi et Heinrici necnon et^) filiorum eorundem 
Hermanni et Heinrici comitum, Borchardi, Hermanni, Woltheri, 
Heinrici et Ottonis in manus nostras dictam decimam cum pro- 
prietate de consensu tocius capituli nostri pro remedio anime nostre 
ad usus sanctimonialium ibidem deo ac beate virgini die ac nocte 


I) Verlüngerte Schrift A B. — *) eciam B. °) Heynrico und immer B. 
f$) H. übergeschrieben B. — ") et fehlt B. 
Hildesh. UB. III. 8 


114 1269. 


deservientium!) contulimus cenobio memorato. Ut autem hoc factum 
nostrum firmum et inconvulsum perpetuis temporibus perseveret, 
presens scriptum inde confectum sigillis nostro?) et capituli iussimus 
roborari. "Testes huius nostre collationis sunt Heydhenricus celle- 
rarius, magister Iohannes Volcmari, Hogerus scolasticus, prepositus 
Halto Hildensemensis, Iohannes nobilis de Adenoys, Conradus de 
Elvede, Albertus Bok, Ludolfus de Cramme, Iohannes de Goltthorm, 
Aschwinus de Stenberche,9) Conradus marscalcus, Ernestus de 
Meyemberche,*) Iohannes de Wlvinge, Andreas de Luttheren milites 
et alii conplures. Actum et datum Hildensem anno domini m?. cc?. 
Ix9. ix®,, xviv. kalendas marcii, confirmationis nostre anno v.®) 


Or. im Kgl. St.-A. zu Hannover in doppelter Ausfertigung von verschiedenen 
Händen, Escherde Nr. 56 (A) und Nr.57 (B). An beiden Siegel des Erwählten 
und beschädigtes des Domkapitels an weiseen und roten Baumwollfäden. Der 
zuerst genannte Graf Hermann kann nur der spätere Domherr sein, von den auf- 
geführten Söhnen sind Burchard, Hermann und Walther die Söhne Burchards, 
Otto der Sohn Heinrichs; es müsste also im T'exte gelesen werden necnon et 
filiorum eorundem Burchardi et Heinrici comitum. 


227. Propst Volrad des Kreuzstiftes bekundet über mehrere Er- 
werbungen in Delnem, Düngen (Dughem), Bierbergen (Bereberche) 
und in Moritzberg (in Villa montana) durch das Moritestift. 1269 
März 4 (iiij. nonas marcii). 


Or. im Kgl. St.-A. zu Hannover, Moritzstift Nr. 32. Siegel des Propetes. 
Gedr. Doebner, UB. I, S. 155 Nr. 321, Zeitschrift 1868 S. 128. 


228. Propst Konrad, die Priorin und der Konvent von Dorstadt 
verkaufen dem Kreuzkloster bei Braunschweig Güter bei Lehndorf, 
welche Hermann Vulverammi und Heidenreich und Johann von Lucklum 
von ihnen zu Lehn hatten. 1269 März 11 (v9. idus marcii). 

Huius rei testes sunt Albertus, Willehelmus, Reinerus fratres 
nostri, und Bürger von Braunschweig. 


Or. im Landeshauptarchiv zu Wolfenbüttel, st. Crucis. Gedr. Hänselmann, 
UB. der Stadt Braunschweig II, S. 107 Nr. 237. 


229. Dechant Heinrich des Johannisstiftes unter den Zeugen 
der Urk. des Bischofs Otto von Minden für das Kl. Wennigsen. 
Wennigsen 1269 April 6 (viii?. idus aprilis). 

Or. im Kgl. St.-A. zu Hannover, Kl. Wennigsen Nr. 53. Gedr. v. Hodenberg, 
Calenberger UB. VII, S. 34 Nr. 50. | Regest Westf. UB. VI, S. 284, Nr. 929. 


J) deserviencium B. ?) nostris A. 3) Stenberg B. *) Meyemberg B. 5) quinto B. 


1269. 115 


230. Bischof Volrad und das Domkapitel von Halberstadt über- 
tragen dem Kl. Wöltingerode einen ihnen resignierten Hof in Abbenrode. 
Halberstadt 1269 April 12. 


Volradus dei gratia Halberstadensis ecclesie episcopus, Her- 
mannus prepositus, Wickerus decanus totumque eiusdem ecclesie 
capitulum omnibus in perpetuum.!) Propter continuam hominum 
mutationem ac debilem memoriam eorundem expedit, ut ea, quorum 
fides certa et stabilitas perpetua requiritur, scriptis autenticis et 
inseriptione testium roborentur. Noverint igitur universi presentis 
temporis et futuri, quod Iohannes nobilis de Hesnem et fratres sui 
omnes curiam sive allodium Abbenrod cum universis bonis ad ipsum 
allodium spectantibus, que omnia preter decimam a nostra ecclesia 
in pheodo tenebant, prece ac pretio domine abbatisse et conventus 
de Waltingherod Cistersciensis ordinis Hildensemensis diocesis in- 
ducti nobis libere resignarunt, que bona nos soluta et vacantia 
habentes omnia cum pratis, pascuis, ortis, areis, nemoribus sive 
silvis, agris cultis et incultis sive in quibuscumque rebus et servi- 
tutibus consistat cum universo iure et utilitate, quibus predicti 
fratres et progenitores eorum huiusmodi bona ab ecclesia nostra 
tenuerant, domine abbatisse totique congregationi dominarum con- 
ventus prefati contulimus iure proprietatis perpetuo possidenda. 
De hiis bonis secundum dispositionem dicti monasterii debent celle- 
rarie sex marce examinati argenti, magistre infirmarum tres marce 
examinati argenti, custodi una marca examinati argenti, camerarie 
similiter una examinata annis singulis ministrari. Huius rei testes 
sumus nos . . prepositus et . . decanus predicti, Borchardus vice- 
dominus, Rodolfus portenarius, Hermannus scolasticus, Volradus de 
Kerchberg, Bertoldus de Clettenberg, Heinricus de Drondorp, Geve- 
hardus de Querenvorde canonici Halberstadensis ecclesie et alii 
quam plures. In validum testimonium predictorum hec littera nostri 
Volradi episcopi et ecclesie nostre necnon prefati monasterii sigil- 
lorum est munimine roborata. Datum Halberstat anno domini 
m. cc. lx. nono, ii. idus aprilis. 


Or. im Kgl. St.-A. zu Hannover, Wöltingerode Nr. 41. Siegel des Bischofs ein- 
genäht und zerbrückelt, das des Domkapitels stark beschädigt, das des Klosters verloren. 


281. Heinrich, Pfarrer von st. Nicolaus in Göttingen, als Pro- 
curator des Herzogs Albert von Braunschweig, appelliert auf Anraten 





I) omn. in perp. verlängerte Schrift. 
8* 


116 1269. 


des Königs Richard, des Propstes von Hilwardshausen und des Dom- 
scholasters (Hoier) in der Streitsache des Herzogs mit dem Erzbischof 
Werner von Mainz an den apostolischen Stuhl. 1269 Mai S (viii. 
idus maii, hoc est quarta feria ante festum pentecostes). 

Gedr. Or. Guelf. VI, praef. S. 14. 


282. Graf Burchard von Wohldenberg übereignet mit Zustimmung 
seiner Söhne Burchard, Hermann, Walther und Heinrich dem Propste 
Johann und der Kirche des Kl. Derneburg dreizehn Hufen in Heersum 
(Hederekessen), die ihm die Ritter Detlev und Dietrich von Leinde 
(Lenedhe) aufgelassen haben. Wohldenberg 1269 Mai 13 (iii). idus 
may, in die beati Servacii confessoris). 

Huius rei testes sunt frater noster comes Hinricus et filii sui 
Hermannus et Hinricus comites de Woldenberge, dominus Lippoldus 
et filius suus Andreas dicti de Lutthere, Hinricus de Berckevelt, 
Hinricus de Here, Conradus de Elvede, Bertoldus de Novali milites. 


Abschrift des 15. Jahrhunderts in Cop. VI, 106 S. 24 im Kgl. St.- A. zu 
Hannover. 


288. Dechant Johann und das Kapitel in Hameln machen mit 
dem Maria- Magdalenenkloster eine Gebetsbrüderschaft. Hameln 1269 
Mai 21 (zii. kalendas iunii). 


Or. im Kgl. St.-A. zu Hannover, Mar.-Magdal. Nr. 90. Siegel von dem von 
der Urk. geschnittenen Pergamentstreifen verloren. Giedr. Meinardus, Hameler UB. 
I, S. 49 Nr. 66. 


2984. Erwählter Otto überträgt dem Kl. Neuwerk bei Goslar den 
Zehnten in Burgdorf, welchen ihm die Grafen Burchard, Hermann und 
Heinrich von Wohldenberg und diesen die Brüder Heinrich und Alberich 
von Burgdorf, Ritter, aufgelassen haben. Hildesheim 1269 Juli 17 
(xviv. kalendas augusti, confirmationis nostre anno quinto). 


Testes huius nostre collationis sunt Heydhenricus cellerarius, 
Hogerus scolasticus, magister Iohannes Volcmari, prepositus Halto 
Hildensemenses, Iohannes nobilis de Adenoys, Heynricus pincerna, 
Conradus marscalcus, Aschwinus de Stenberg, Ecbertus camerarius, 
Conradus de Elvede, Albertus Bok, Ludolfus de Cramme, Iohannes 
de Golthorn, Lippoldus de Lutthere, Andreas filius suus, Bertoldus 
de Novali, Boldewinus de Stenberg milites. 

Or. in der Beverinischen Bibliothek zu Hildesheim. Siegel des Erwühiten 
und beschädigtes des Domkapitels an roten und gelben Seidenfäden. Gedr. Bode, 
UB. II, 204, Nr. 150. Regest Doebner, UB. III, S. 646 Nachtr. Nr. 29. Die HResig- 
nation der Grafen und der von Burgdorf ebenda, gedr. a. a. O. Nr. 149 bez. 148. 


1269. 117 


235. Erwählter Otto bestätigt die von seinem Vorgänger Johann 
dem Moritzstifte gemachte Überlassung eines Waldes am Westerberg. 
Hildesheim 1269 August 5. 


Otto dei gratia Hildensemensis electus omnibus in perpetuum. 
Ecclesiarum indemnitatibus utiliter consulitur, dum ea, que nocere 
possunt, saniori consilio amputantur. Notum igitur esse cupimus 
universis, quibus hoc scriptum videre contigerit vel audire, quod, 
cam venerabilis pater episcopus Iohannes bone memorie predecessor 
noster silvam de monte, qui vulgariter Westerberch nuncupatur, ab 
hiis, quorum intererat, ei in subsidium dato viginti et unum mansos 
continentem, & silva monachorum de Backenrod incipientem et 
usque ad terminos agrorum villarum Hymmedhesdore in longitudinem, 
in latitudinem vero a monte, qui vocatur Gyrisberg, et ab antiquis 
pascuis civium in Hymmedhesdore versus montem sancti Mauricii 
tendentem, tres mansos .. preposito, unum . . decano et decem et 
septem inter canonicos iuxta personarum et prebendarum numerum 
universaliter et equaliter dividendos ecclesie sancti Mauricii Hil- 
densemensis pro centum libris sibi creditis contulisset, nos colla- 
tionem ipsius gratam et ratam habentes et, si quis fuit in dicta 
collatione defectus, nostro consensu et collatione supplentes dictam 
silvam iam in novale redactam seu adhuc redigendam in quantitate 
mansorum predictorum cum decima et proprietate necnon cum omni 
iure de consensu capituli nostri pro retributione felicitatis eterne 
ecclesie contulimus memorate, obligantes nichilominus nos eidem 
ecclesie ad conservandum, defendendum et ad warandiam prestandum 
contra quoslibet eam ratione dicte silve impetere seu infestare 
volentes. "Testes huius rei sunt totum capitulum nostrum, comes 
Heynricus de Woldenberg, comes Hermannus filius suus, Iohannes 
nobilis de Adenoys, Aschwinus de Stenberg, Albertus Bok, Iohannes 
de Goltthorn, Ludolfus de Cramme, Conradus de Elvede, Heynricus 
pincerna, Conradus marscalcus milites et alii conplures. Ut autem 
ea, que premissa sunt, firma et inconvulsa perpetuis temporibus 
perseverent, presentem litteram sigillis nostro et capituli roboratam 
sepe dicte ecclesie dedimus ad cautelam. Actum Hildensem anno 
domini m. cc. 1x9. ix®., in die beati Oswaldi regis. 

Or. in der Beverinischen Bibliothek zu Hildesheim, Moritzstift Nr. 4. Gut 


erhaltenes Siegel des Erwählten und beschädigtes des Domkapitels an roten und 
gelben Seidenfäden. 


118 1269. 


236. Friedrich und Walther von Dorstadt bekunden, dass die 
Brüder Johann und Bertold von Dorstadt neun Holznutzungen im 
Oderwalde dem Propste in Dorstadt gegen 18 Mark überlassen haben. 
1269 August 19. 


Nos Fredericus et Woltherus de Dorstat litterarum presencium 
tenore cum sigilli nostri munimine protestamur, quod Iohannes et 
Bertoldus fratres dicti de Dorstat coram nobis renunciaverunt novem 
utilitatibus lignorum, quas habuerunt in silva que Oder dicitur, 
receptis decem et octo marcis examinati argenti a domino Conrado 
preposito ecclesie ville dicte. Huius facti testes sunt comes Her- 
mannus de Harthesburg et Ludolfus filius suus, dominus Bernardus 
et dominus Conradus fratres nostri, Otto de Solvelde, Willekinus 
de Vorendorpe, Olricus de Barum milites, Luderus, Bernardus de 
Domesleve, Iohannes de Peina, Conradus iunior de Piscina et alii 
quam plures. Acta sunt hec anno domini m?. cc9. ]x9. ix?., xiii. 
kalendas septembris. 


Or. im Archiv zu Dorstadt. Gut erhaltenes gemeinsames Siegel der Aus- 
steller an dem von der Urk. geschnittenen Pergamentstreifen. 


287. Graf Hermann von Wohldenberg überträgt mit Zustimmung 
seines Bruders Ludolf, Dompropstes, und seiner Söhne Heinrich, Dom- 
herrn, Ludolf, Hoier und Johann dem Kl. Walkenried drei Teile eines 
Hauses und der Cücilienkapelle in Goslar zum Anniversar für Ver- 
wandte. 1269 Oktober 15 (idus octobris). 


Or. im Landeshauptarchiv zu Wolfenbüttel, Kl. Walkenried. Gedr. Bode, 
UB. II, 205 Nr. 151. Regest Walkenrieder UB. I, S. 267, Nr. 402. 


288. Graf Otto von Ravensberg verkauft dem Maria- Magdalenen- 
kloster Land in Gross- und Klein-Düngen. Ravensberg 1269 November 8. 


Otto comes in Ravensberg omnibus inperpetuum. Acta sollemp- 
niter delet oblivio, nisi scripturarum fulciantur testimonio. Noverint 
itaque tam posteri quam presentes, quod nos amicorum nostrorum 
consilio accedente et uxoris nostre Hathewigis et prepositi Lude- 
wici fratris nostri et filiorum nostrorum Hermanni et Ludewici et 
omnium heredum nostrorum consensu annuente bona nostra sita in 
maiori Dunghem et in minori, quatuor mansos videlicet et quinque 
iugera conventui beate Marie Magdalene in Hildenshem eum omni 
integritate fructuum tam silvis quam pratis et paschuis liberaliter 
vendidimus et liberaliter eidem resignavimus in perpetuum possi- 





1269. . 119 


denda bonis Hermanni de Dungen que de nobis tenet dumtaxat 
exceptis. Huius facti nostri testes et fideiussores sunt Iohannes et 
Reinbertus fratres dicti de Busche, Regenbode Top, Rotgerus 
Hathewich, Rodolfus Nagel, Rodolfus de Blasne, Hinricus de Aspel- 
campe, Hinricus Vinke, Hugo de Wede milites, item scriptores 
Giselbertus et Fridericus necnon Friderieus de Busche et Hinricus 
Top et officiales nostri Hinricus, Thidericus et Ecbertus et alii quam 
plures, nt, si in premissis aliquis defectus accideret, prenominati 
milites oppidum Bilevelde intrabunt inde non exituri, donec talis 
defectus emendetur. Item ut in facto tam legitimo et legaliter 
ordinato nulla inposterum possit intervenire calumpnia, presentem 
paginam super premissis fecimus conscribi et sigilli nostri necnon 
fratris nostri prepositi Ludewici fecimus munimine roborari. Datum 
Ravensberg anno domini m?. cc?. 1x9. viiii®,, vi. idus novembris. 

Or. im Kgl. St.-A. zu Hannover, Mar.-Magdal. Nr. 91. Beide Siegel wenig 


beschädigt mit Rücksiegel. — Regest Westf. UB. VI, S. 288 Nr. 940, Osnabrücker 
UB. UT, S. 281 Nr. 410. Ludwig ist Propst von st. Johann in Osnabrück. 


289. Graf Hermann von Wohldenberg übereignet mit Zustimmung 
seiner. Söhne Heinrich, Ludolf, Johann und Hoier dem Godehardi- 
kloster eine Bodung bei Detfurth (in novali apud Dhetfordiam). 1269. 

Testes huius rei sunt dominus Iohannes de Ádenoys, dominus 
lohannes de Goltorne, dominus Thidericus de Hiddestorpe, dominus 
Conradus de Elvedhe, dominus Arthus de Goltorne milites, Ludolfus, 
Thidericus de Goltorne servi. 


Or. in der Beverinischen Bibliothek zu Hildesheim, Godehardikl. Nr. 2. 
Beschädigtes Siegel des Ausstellers. 


240. Erwühlter Otto überträgt dem Maria-Magdalenenkloster vier 
ron diesem gekaufte und ihm resignierte Hufen in Sossmar. Poppen- 
burg 1269. 


Otto dei gratia Hildensemensis clectus omnibus, quibus hoc 
Scriptum videre contigerit, salutem in domino. Quoniam omnium 
habere memoriam pocius est divinitatis quam humanitatis, conscribi 
facimus ea, que coram nobis aguntur, ne oblivioni tradantur. Notum 
igitur esse volumus tam presentibus quam futuris, quod, cum... 
prepositus et conventus monasterii sancte Marie Magdalene Hilden- 
semensis quatuor mansos in Suttherem apud Honhamelen sitos cum 
omni utilitate infra et extra villam in agris et in pascuis et in 


120 . 1269. 


silvis a Iohanne Wilden et Bernardo et Iohanne dictis de Valeberge, 
qui eos de manu nostra tenuerunt, de consensu omnium heredum 
suorum conparassent, nos accepta resignatione predictorum dicta 
bona cum omni iure et proprietate de consensu tocius capituli nostri 
pro remedio anime nostre monasterio contulimus memorato. Ad 
huius autem venditionis validius firmamentum Iohannes Wilde et 
sui consanguinei predicti et pro eis Albertus Bok, Iohannes de 
Wivige, Grubo de Stenberg, Ernestus de Meyemberg milites, Ecke- 
hardus de Levenstede et Hermannus de Stemne famuli in manus 
comitis Widekinni de Poppenborch, Wlveri de Redhen, Eylardi de 
Dotessem, Ernesti de Meyemberg, Heynrici de Rowerdessen militum 
et Hermanni de Stemne fide data promiserunt, quod prepositum et 
conventum predictos ab inpetitione seu inpedimento quolibet eximere 
debeant, quod eis ratione bonorum predictorum contigerit suboriri. 
Ut autem hoc factum nostrum firmum et inconvulsum perpetuis 
temporibus perseveret, ipsum conscribi fecimus et sigillis nostro 
et capituli iussimus communiri. Testes huius rei sunt Heydhenricus 
cellerarius, Hogerus scolasticus, magister Iohannes Volcmari, pre- 
positus Halto Hildensemenses, Iohannes nobilis de Adenoys, Asch- 
winus de Stenberg, Conradus de Elvedhe, Conradus marscalcus, 
Ludolfus de Kramme milites et alii complures. Actum Poppemborch 
anno domini m?. ec?. 1x9. ix?., confirmationis nostre anno quinto. 


Or. im Kgl. St.-A. zu Hannover, Mar.-Magdal. Nr. 92. Siegel des Erwählten 
und beschüdigtes Kapitelssiegel an blauen und weissen Hanffäden. 


241. Das Kl. Wöltingerode bekundet, dass die Töchter des 
Goslarer Bürgers Johann Trost ihm ein Kapital von fünfzehn Mark 
übergeben haben, von dem sie aus drei Hufen in Hildewardiggerode 
eine jährliche Rente von 36 Schilling erhalten sollen, welche nach ihrem 
Tode an die Küsterei des Klosters fallen soll. 1269. 


Or. im Kgl. St.-A. zu Hannover, Wöltingerode Nr. 42. Beschädigtes Siegel 
des Klosters. Gedr. Bode, UB. II, S. 206 Nr. 152. 


242. Postulierter Konrad von Verden resigniert dem Domkapitel 
mit Dank sein Kanonikat mit der Prübende. 0. D. (1269). 


Or. im Kgl. St.-A. zu Hannover, Domstift Hildesheim Nr. 249. Gut er- 
haltenes Siegel mit Rücksiegel an dem von der Urk. geschnittenen Pergamentstreifen. 
Gedr. Sudendorf, UB. I, 8.44. Herzog Konrad von Braunschweig-Lilneburg wurde 
1269 zum Bischof von Verden gewählt und wird damals die Präbende resigniert haben. 








1270. 121 


248. Graf Otto von Ravensberg verkauft dem Maria-Magdalenen- 
kloster seine Güter in Gross- und Klein-Düngen mit Zustimmung seiner 
Frau Hedwig, seines Bruders, des Propstes Ludwig, und seiner Söhne 
Hermann und Ludwig. Ravensberg 1270 Januar 16 (xvii. kalendas 
februarii). 

Or. im Kgl. St.-A. zu Hannover, Mar. Magdal. Nr. 94. Siegel des Grafen 


und des Propstes, beide mit Rücksiegel. Die Urk. stimmt im Wesentlichen wörtlich 
mit Or. Nr. 91 (oben Nr. 238) überein. Begest Westf. UB. VI, S. 301, Nr. 969. 


244. Ritter Dietrich von Tossem, Ministerial, überträgt drei Hufen 
in Klein-Förste (in parvo Vorsete), welche der Bürger Arnold vom 
Hause (de Domo) vor dem Propste Dietrich von Adensen, dem Dechanten 
Ludolf, dem Scholaster Gerhard und den anderen Kanonikern des Kreuz- 
stiftes ihm resigniert und er selbst von Hoier de Piscina, seinem 
Schwiegersohn (gener), mit Zustimmung der Söhne dieses, Dietrich und 
Heinrich, Scholars des Domes, gekauft hat, dem Altare Johanns des 
Täufers in der Kreuzkirche für eine von mag. Gottfried zu gründende 
Vikarie und verspricht mit seinem Sohne Dietrich in die Hände des 
Känmerers Ekbert und des Ritters Ekbert von Tossem Bürgschaft zu 
leisten. Hildesheim, ante kaminatam prepositi ecclesie sancte Crucis 
in lobio, 1270 Februar 23 (vii. kalendas marcii). 


Presentes erant et pro testibus advocati, cum hec flerent, 
dominus Thidericus de Adenoys prepositus, Ludolfus decanus, Wal- 
therus custos, Gerhardus scolasticus, Ludolfus de Brunswich, Ber- 
toldus Wifgrove, magister Lippoldus, Hugo, Iohannes Parvus, 
Almarus, Iohannes Engelhardi canonici sancte Crucis, Conradus 
sacerdos, magister Bruno, Willehelmus clericus cognatus prepositi, 
Iohannes et Iohannes et Heinricus servientes prepositi, Lippoldus 
de Stemne, fllius Martini de Brunswich. 

Or. im Kgl. St.-A. zu Hannover, Kreuzstift Nr. 131. Siegel des Propstes ver- 


loren, das des Ausstellers und des Kümmerers stark beschädigt. Gedr. Doebner, 
UB. I, S. 156 Nr. 322, im Auszug Bode, UB. IL S. 209 Nr. 157. 


245. Erwählter Otto überträgt mit Zustimmung des Domkapitels 
dem Katharinenhospitale vor der Stadt einen Zins von dreizehn Schilling 
und vier Denaren in dem Zoll zu Hildesheim, den Heinrich von Addenem, 
der Provisor des Hospitales, von den Brüdern Johann und Gyseco von 
Goslar, Bürgern, gekauft hat. Hildesheim 1270 März 24 (in vigilia 
annunciacione beate virginis). 


122 1270. 


Testes huius nostre donationis sunt Heydhenricus cellerarius, 
Volradus prepositus, Hogerus scolasticus, prepositus Halco Hilden- 
semenses, Aschwinus de Stenberg, Conradus de Elvede, Albertus 
Bok milites, Iohannes advocatus de Dammone, Bertoldus advocatus. 


Or. im Stadtarchiv zu Hildesheim Nr. 902. Siegel des Bischofs und neueres 
Stadtsiegel, das später an Stelle des Domkapitelssiegel befestigt wurde. Gedr. 
Doebner, UB. I, S. 157 Nr. 323, im Auszug Beitr. zur Hild. Gesch. II, S. 356. 


246. Dompropst Halto, Domdechant Johann und das Domkapitel 
bekunden, dass der Erwählte Otto auf ihre Bitten bestimmt habe, dass 
die Testamente aller Kleriker der Stadt und Diözese zu beachten seien 
und dass jeder Kleriker oder Laie, der Sachen verstorbener Kleriker 
an sich reisst, mit dem Banne zu belegen sei. Hildesheim 1270 April 10 
(in cena domini). 

Or. im Kgl. St.-A. zu Hannover, Domstift Hildesheim Nr. 232. Bruchstück 


des Kapitelssiegels an dem von der Urk. geschnittenen Pergamentstreifen. Gedr. 
Doebner, UB. I, S. 157 Nr. 324. 


247. Das Stift st. Petersberg bei Goslar spricht dem Erwählten 
Otto das Recht zu, die Propstei des Stiftes aus den Mitgliedern des 
Domkapitels zu besetzen, und gelobt, dem von jenem zum Propst prä- 
sentierten Domherrn Volrad die Rechte eines Propstes einzuräumen. 
Hildesheim 1270 April 21 (xi. kalendas maii). 


Or. im Kgl. St.- A. zu Hannover, Domstift Hildesheim Nr. 233. Wenig 
beschädigtes Kapitelssiegel an dem von der Urk. geschnittenen Pergamentstreifen. 
Gedr. nach Cop. Bode, UB. I, S. 210 Nr. 159. 


248. Erwählter Otto einigt sich mit dem Kreuzstift wegen einiger 
Liten und gesteht ihm das Gefolgschaftsrecht über Liten zu. Hildes- 
heim 1270 April 24. 


In nomine sancte et individue trinitatis. Otto dei gratia Hil- 
densemensis ecclesie electus. Ecclesiarum indempnitatibus utiliter 
consulitur, dum quod nocere potest imposterum!) saniori consilio 
amputatur. "Tenore igitur presentium notum esse volumus et con- 
stare, quod, cum dilectis in Christo preposito, decano et canonicis 
ecclesie sancte Crucis in Hildensem pro quibusdam hominibus, quos 
ea occasione,?) quod dicta ecclesia ius sequele in litonibus non 
haberet nec recognosceretur eidem, tanquam veros litones nostros 
nobis addiximus, moveremus questionem, tandem de consilio pro- 


1) in posterum B. ?) ocasione A. 


1270. 123 


borum et discretorum inter nos et prepositum et decanum et 
canonicos predictos per viam amicabilem in tantum exstitit processum, 
quod ob honorem dei et reverentiam sancte Crucis iuri, quod in 
eisdem hominibus habere videbamur, plane renuntiamus, nihilominus 
memorate ecclesie sancte Crucis, ut in ea memoria nostri perpetuo 
habeatur, ius sequele in litonibus cum omni iure, quod ab eadem 
sequela dependet et quod in ea consuetum est hactenus observare. 
de consensu capituli nostri et omnium, quorum interest, liberaliter 
concedentes. Testes huius rei sunt Iohannes decanus, Heidhen- 
ricus!) cellerarius, Henricus de Brema, magister Albertus de Wildes- 
husen, Thidericus de Adenoys prepositus sancte Crucis, Wolradus?) 
prepositus Montis, Lippoldus cantor, Volckwinus®) de Schwalenberg, 
magister Leo, prepositus Halto, Henricus*) de Iborg, Hermannus 
de Woldenberg, Otto de Ewerstein, Bernardus de Dorstadt, Arnoldus 
de Wereberg, Heinricus de Piscina, Henricus Mortificatoris5) con- 
canonici Hildesimenses et alii quam) plures. Ne autem de hoc 
facto contingat imposterum?) dubitari, presentem litteram inde 
confectam et sigillis nostro et capituli nostri roboratam) ecclesie 
sepedicte dedimus ad cautelam. Actum Hildensem anno domini 
m?cc?lxx9), viii. kalendas maii, confirmationis nostre anno sexto. 


Abschrift des 18. Jahrhunderts in Ms. 185 S. 51 im Museum zu Hildesheim 
(A), des 17. Jahrh. in Cop. VI, 68a (B) im Kgl. St.-A. zu Hannover. 


219. Dechant und Kapitel des Kreuzstiftes befriedigen die An- 
sprüche der Brüder von Holle an Güter in Luttrum aus der Hinter- 
lassenschaft des mag. Johann von der Eiche. Hildesheim 1270 Mai 30. 


Ludolfus dei gratia decanus et capitulum ecclesie sancte Crucis 
Hildensemensis omnibus has litteras audituris salutem in domino. 
Cum Bertoldus et Aswinus et Heinricus fratres dicti de Holle 
peterent tria iugera et quoddam dominium curie benorum nostrorum 
in Luthenem, que pater eorum cum consensu filiorum suorum Thi- 
derici et Ludegeri olim vendiderat nobis, nos de consilio et auxilio 
honestorum virorum iam dictis fratribus dedimus v libras, quod 
ab huiusmodi inpetitione cessarent. Gerhardus vero scolasticus et 
Ludolfus de Brunswich de rebus magistri Io(hannis) de Quercu 


1) Heydhenricus B. 3) Volradus B. 5) Wolcbinus de Sualenberg P. 
4) Heinricus B. °) Montificatoris A., Mortificatoris, Cono concan. B. €) com- 
plures B. 7) in posterum B. 8) roboramus A, roborantes geändert aus 
roboramus B. — ?) 1270 A. 


124 1270. 


illas v libras persolverunt, ita quod obedienciarius bonorum in 
Luthenem qui pro tempore fuerit det v solidos de eisdem bonis 
singulis annis in translatione beati Bernvardi inter canonicos nostros, 
qui presentes fuerint, dividendos. Si vero procedente tempore pre- 
dictus obedienciarius se a prestatione huiusmodi v solidorum ex- 
honerare voluerit, idem obedienciarius duas libras restituet et 
capitulum tres, ut ex hiis predicti magistri Io(hannis) de Quercu 
testamentum utiliter conpleatur. Datum Hildensem anno domini 
m". cc®. Ixx9., tercio kalendas iunii. 

Or. im Kgl. St.-A. zu Hannover, Kreuzstift Nr. 132. Siegel des Dechanten 
verloren, des Kapitels beschädigt. Gedr. Zeitschrift 1864 S. 133. In einer Urk. 
desselben Jahres ohne Tagesangabe bekundet der Erwählte Otto, dass dieselben 
Brüder von Holle nach Empfang von fünf Pfund den Ansprüchen an obige Güter 
entsagt haben. Or. a. a. O. Nr. 133, Siegel des Ausstellers an dem von der Urk. 
geschnittenen Pergamentstreifen, gedr. a. a. O. S. 134. 


250. Erwählter Otto überträgt das Eigentum von fünf Hufen 
in Astenbeck und sechs in Grasdorf dem Kl. Derneburg. Hildesheim 
1270 Juli 20. 


Otto dei gratia Hildensemensis electus omnibus in perpetuum. 
Et si ex officio nostro utilitatibus ecclesiarum invigilare teneamur, 
earum tamen pocius, quarum evidens est necessitas, indempnitatibus 
tenemur consulere et tollere que eis occasio dampni esse poterunt 
in futuro. Cum igitur.. prepositus et conventus cenobii in Derne- 
borch quinque mansos in Astenbeke et sex in Gravesthorp, qui 
titulo donacionis ad nos pertinebant, temporibus . . predecessoris 
nostri de consensu eorum quorum intererat comparassent et con- 
sensum nostrum et capituli super collatione proprietatis requirere 
hactenus neglexissent, nos nolentes, ne per huiusmodi neglienciam 
dictum cenobium dampnum incurrat, de consensu capituli nostri pro 
retributione felicitatis eterne proprietatem predictorum mansorum 
et quicquid iuris habuimus in eisdem cenobio contulimus memorato 
sperantes, quod ín eo deo dicate virgines pro hac nostra liberalitate 
apud deum memores nostri erunt. Ut autem hec nostra collatio 
firma et inconvulsa perpetuis temporibus perseveret, presens scriptum 
inde confectum sigillis nostro et capituli iussimus roborari. "Testes 
huius rei sunt Halto maior prepositus, Iohannes decanus, Wlradus 
Montis prepositus, Heydhenricus cellerarius, Hogerus scolasticus 
Hildensemenses, nobilis vir Heynricus comes de Woldenberg, Con- 
radus de Elvede, Aschwinus et Conradus fratres de Stenberg, 


1270. 125 


Ludolfus de Cramme, Albertus Bok, Iohannes de Goltthorne, Ecbertus 
camerarius, Conradus marscalcus milites et alii conplures. Datum 
Hildensem anno domini m. cc?. Ixx?., xiii. kalendas augusti, confir- 
mationis nostre anno sexto. 


Or. im Kgl. St.-A. zu Hannover, Derneburg Nr. 20. Beschädigte Siegel des 
Erwählten und des Domkapitels. 


251. Erwählter Otto erteilt allen, welche dem verarmten Kl. 
Wülfinghausen Almosen und Hülfe spenden, vierzig Tage Ablass. 
Hildesheim 1270 Juli 22 (in die sancte Marie Magdalene). 

Or. im Kgl. St.- A. zu Hannover, Wülfinghausen Nr. 35. Siegel verloren. 


252. Erwählter Otto befreit einen Hof des Maria - Magdalenen- 
klosters in Farmsen (Mermerssem!) auf zehn Jahre von dem Recht 
der Freidinge. Hildesheim 1270 Juli 23 (in crastino Marie Magdalene, 
confirmationis nostre anno sexto). 


Huius rei testes sunt Aschwinus de Stenberg, Ecbertus came- 
rarius, Conradus marscalcus milites, Wernerus plebanus. 

Or. im Kgl. St.-A. zu Hannover, Mar.-Magdal. Nr. 93. Siegel des Erwählten 
an dem von der Urk. geschnittenen Pergamentstreifen. Gedr. Sudendorf, UB. IX, 
S. 103. In der Urk. wird der Ort Mermerssem genannt, wie auch Sudendorf druckt. 
Auf der Rückseite aber steht von Hand des 17. Jahrh.: liberatio bonorum in 
Vermessen a placitis ad x annos, wir können also wohl einen Schreibfehler im 
Ortsnamen annehmen. 


2583. Erwählter Otto schenkt dem Stift auf dem Petersberg bei 
Goslar den Novalzehnten von dem Walde Snede, den dieses urbar 
machen will. Hildesheim 1270 August 30 (iii. kalendas septembris, 
confirmationis nostre anno sexto). 


Testes huius rei sunt Halto maior prepositus, Volradus Montis 
prepositus, Heydhenricus cellerarius, Hogerus scolasticus, Arnoldus 
de Wereberg Hildensemenses, nobilis vir comes M(einerus) de 
Sladem, Ecbertus camerarius, Conradus marscalcus, Ernestus pin- 
cerna, Aschwinus de Stenberg, Conradus de Elvede, Albertus Bok, 
Ludolfus de Cramme milites. 


Or. im Stadtarchiv zu Goslar. Gedr. (Möschell) Kurze diplom. Geschichte 31, 
Bode UB. Il, S. 211 Nr. 161. 


254. Edelherr Walther von Dorstadt bekundet, dass Bertold von 
Dorstadt allen Ansprüchen an 12!|g Morgen, zwei Hausstellen und 








126 1210. 


zwei Holznutzungen in und bei Dorstadt zu Gunsten des Klosters 
daselbst entsayt hat. 1270 September 26. 


W(altherus) nobilis dictus de Dorstat omnibus hanc litteram 
inspecturis salutem in domino. Noverint universi presentem litteram 
visuri, quod Bertoldus dictus de Dorstat acceptis xii marcis exami- 
nati argenti ab ecclesia in Dorstat pro xii iugeribus et dimidio et 
duabus areis et totidem utilitatibus lignorum, que omnia sita sunt 
in villa et campis Dorstat, coram nobis renunciavit omni iuri, quod 
in ipsis iure possederat pheodali. Quod factum ad tutelam ecclesie 
prefate presenti littera cum sigilli nostri munimine protestamur. 
Testes huius facti sunt Reinoldus de Velstede, Willekinus de Voren- 
dorpe milites, Iohannes sacerdos de Immendorpe, Heinricus de 
Iggheleve, Iohannes Longus, Bertoldus de Peina, Albertus de Immen- 
dorpe, Iohannes Stake, Wernerus socer Heinrici, Hugoldus de 
Wathekissen et alii quam plures. Acta sunt hec anno domini 
m?. cc9, 1xx9., vi?. kalendas octobris. 


Or. im Archiv zu Dorstadt. Gut erhaltenes gemeinsames Siegel der Edeln 
Friedrich und Walther von Dorstadt an dem von der Urk. geschnittenen Pergament- 
streifen. Regest Hänselmann, UB. der Stadt Braunschweig IL, S. 111 Nr. 246. 


255. Erwählter Otto bestätigt dem Andreasstifte ein Privileg des 
Bischofs Konrad wegen des Gnadenjahres. Hildesheim 1270 November 14. 


Otto dei gratia Hildensemensis electus dilectis in Christo decano 
et capitulo sancti Andree in Hildensem salutem perpetuam in domino. 
Cum episcopus Conradus felicis recordacionis predecessor noster 
auctoritate dyocesana vobis et capitulo!) privilegio indulserit, ut, 
quandocumque prebendam in ecclesia vestra vacare contigerit sive 
per commutacionem beneficii?) pro beneficio vel quocumque casu 
contingente, fructus iam dicte prebende vacantis per unius anni 
cireulum in usus necessarios capituli colligantur, nos cupientes vos 
tamquam clericos nostros gratia prosequi et favore, eandem gratiam 
approbantes ipsam vobis et capitulo pro iure et honesta consuetudine 
simili auctoritate in nomine domini duximus confirmandam. In cuius 
rei testimonium presentem vobis damus litteram sigilli nostri muni- 
mine roboratam. Datum Hildensem anno domini m. cc9, Ixx9., xviiio. 
kalendas decembris, confirmacionis nostre anno sexto. 


Abschrift des 14. Jahrhunderts im Cop. des Andreasstiftes, Ms. 320 fol. 40 
in der Beverinischen Bibliothek zu Hildesheim. Das Privileg Konrads UB. II, Nr. 231. 


I) capitulo fehlt im Cop. *) Cop. beneficium. 


1270. 121 


256. Mathilde (von Hohenbüchen), Äbtissin in Gandersheim, und 
ihre Geschwister Hoier, Domscholaster, Oda Gräfin von Poppenburg 
und Ulrich von Hohenbüchen übertragen dem Kl. st. Wiperti in 
Quedlinburg eine Hufe in Mehringen. 1270 November 27 (quinto 
kalendas decembris). 


Or. im Staatsarchiv zu Magdeburg. Gedr. Erath, Codex dipl. Quedl. 247, 
vc. Heinemann, Codex Anhalt. II, S. 276 Nr. 382. 


257. Dompropst (Halto) genehmigt, dass das Kl. Katlenburg die 
Kirche in Wetlemstedt zu seinem Gebrauche verwende, doch unbeschadet 
der Rechte des Archidiakons. Hildesheim 1270 (1271) Dezember 29 
(in die beati Thome martiris). 

Nur erhalten als Transsumt des Abtes Hermann von st. Blasi in Northeim 
aus dem 14. Jahrhundert. Or. im Landeshauptarchiv zu Wolfenbüttel, st. Crucis. 


Siegel des Abtes an dem von der Urk. geschnittenen Pergamentstreifen. Gedr. 
Braunschweig. Anz. 1745 S. 1722. Wetlemstedt gehörte zum Archidiakonat Denstorf. 


258. Der Rat der Stadt Braunschweig bekundet, dass die Brüder 
Johann und Heinrich für 15 Pfund alles Recht an der Mühle in 
Honesen bei Hildesheim dem Domherrn Heinrich von Bremen für das 
Domkapitel aufgelassen haben. 1270. 

Or. im Kgl. St.-A. zu Hannover, Domstift Hildesheim Nr. 234. Beschädigtes 
Siegel der Stadt Braunschweig in grünem Wachs an weissen Zuirnfäden. Gedr. 


Doebner, UB. I, S. 158 Nr. 325. Regest Hänselmann, UB. der Stadt Braunschweig II, 
S. 109 Nr. 243. 


259. Erwählter Otto bekundet, dass Ritter Dietrich von Cramme, 
seine Frau Bya und seine Kinder Ludolf, Dietrich, Heinrich, Konrad, 
Hildeburg und Irmengard auf die Güter des Andreasstiftes in Hohen- 
hameln (Honhamelen) gegen Entschädigung verzichtet haben. Hildes- 
heim 1270 (confirmacionis nostre anno septimo). 


Testes huius rei sunt Halto maior prepositus, Volradus Montis 
prepositus, prepositus Cono, Wernerus plebanus Hildensemenses, 
comes Heynricus de Woldenberg, Ludolfus de Cramme, Albertus 
de Wlvinge, Ernestus pincerna milites, und Bürger. 

Or. in der Beverinischen Bibliothek zu Hildesheim, Andreasstift Nr. 10a. 


Siegel verloren. Gedr. nach Copie Doebner, UB. I, S. 159 Nr. 327 und III, S. 646 
Nachtr. Nr. 30. Cono ist Propst in Oelsburg. 


260. Der Rat der Stadt bekundet, dess der Bürger Volkmar 
vom Hause (de Domo) dem (Andreas-) Hospital in und dem (Katharinen-) 


128 1370. 


Hospital vor der Stadt fünfzehn Morgen in der Steingrube vor Achtum 
geschenkt hat. 1270. 


Gedr. fehlerhaft Beitr. zur Hild. Gesch. II, S. 358, danach mit Verbesserungen 
Doebner, UB. I, S. 158 Nr. 326. 


261. Erwählter Otto überträgt mit Zustimmung des Domkapitels 
dem Johannisstift das Eigentum des ihm von Dietrich von Stockem 
resignierten Zehnten von acht Hufen in Drispenstedt (Drismenstede). 
Poppenburg 1270 (confirmacionis nostre anno sexto). 


Testes huius rei sunt Wilradus prepositus Montis, Thidericus 
de Adenoys prepositus sancte Crucis, Heydhenricus cellerarius, 
Hogerus scolasticus, prepositus Halto Hildensemenses, lohannes 
nobilis de Adenoys, Ecbertus camerarius, Conradus marscalcus, 
Aschwinus de Stenberg milites. 


Or. im Kgl. St.-A. zu Hannover, Johannisstift Nr. 24. Beschädigtes Siegel 
des Erwählten und des Domkapitels. Gedr. nach Cop. Würdtwein, Nova subs. I, S. 333. 


262. Das Maria-Magdalenenkloster bekundet, dass Dietrich von 
Tossem seiner Tochter einen Zins in Otibergen ausgesetzt hat, der nach 
ihrem Tode an das Kloster fallen soll. Hildesheim 1270. 


In nomine sancte et individue trinitatis. Bruno dei gratia 
prepositus domus beate Marie Magdalene in Hildensem, W(olquigis) 
priorissa una cum conventu suo omnibus Christi fidelibus hoc scriptum 
intuentibus in vero salutari salutem. Ad noticiam omnium volumus 
devenire, quod dominus Thidericus dictus de Thossem divinitus in- 
spiratus ecclesie nostre aream quandam sitam in Otberche solventem 
annuatim sex solidos et totidem pullos assignavit sub hac videlicet 
forma, ut fllie sue nobiscum commoranti quoad vitam suam predicti 
denarii et pulli presententur ad usum suum. Post mortem vero 
ipsius census ille cedet ecclesie nostre superius memorate. Ne 
autem aliqua dubietas de predictis denariis oriatur, presentem 
litteram inde conscriptam sigilli nostri munimine roboramus. "Testes 
huius rei sunt milites Ecbertus camerarius et Ernestus pincerna et 
Ecbertus de Thossem et filius eius Thidericus et burgenses Helmoldus 
et Sifridus et alii quam plures. Acta sunt hec in Hildensem anno 
incarnacionis domini m?. cc®. Ixx9., indictione xviii*.!) 

Or. im Kgl. St.-A. zu Hannover, Mar.-Magdal. Nr. 95. Siegel des Propstes. 
Regest Doebner, UB. I, S. 160 Nr. 328. 


1) Falsch statt xiii. 


1270. 129 


268. Äbtissin Mathilde von Gandersheim überträgt dem Kl. 
Marienrode sieben Hufen in Eddingehusen, die ihr Ritter Hermann 
von Gandersheim resigniert hat. O0. D. (1270). 


Nach dem Diplom. des Kl. Amelunzborn I, fol. 300 im Landeshauptarchiv 
zu Wolfenbüttel. 


264. Abt Johann von Marienrode verkauft dem Kl. Amelunzborn 
sieben Hufen in Edingehusen, deren Eigentum er von der Äbtissin in 
Gandersheim erlangt hat. 1270. 


Abschrift des 14. Jahrhunderts im Diplomatar des Kl. Amelunzborn I, fol. 30a 
im Landeshauptarchiv zu Wolfenbüttel. 


265. Ritter Lippold von Elvershausen verkauft dem Kl. Katlen- 
burg drei Hufen in Rodereshusen bei Berka (Barke), weiche er von 
dem Dompropst Ludolf von Wohldenberg zu Lehn hatte, und entschädigt 
diesen mit drei Hufen seines Eigentums in Elvershausen (Elverdes- 
husen). 1270. 


Or. im Kgl. St.-A. zu Hannover, Katlenburg Nr. 22. Beschädigtes Siegel 
des Ausstellers an dem von der Urk. geschnittenen Pergamentstreifen. 


266. Der püpstliche Schreiber beauftragt den Dompropst und das 
Domkapitel, die wegen eines ihm gestohlenen Pferdes über den Abt 
und Konvent des Godehardiklosters verhängte Suspension öffentlich zu 
verkündigen, indem er sich eventuell schärfere Strafen vorbehält. 
Hildesheim o. J. (um 1270) März 1. 


Venerabilibus viris .. preposito et capitulo Hildeshemensi Phi- 
lippus domini pape scriptor et nuntius in vero salutari salutem. 
Cum ex quadam perversa consuetudine prescribatur, ut in advocatia 
et iurisditione monasterii et . . abbatis sancti Gotardi Hildeshem 
furentur equi plurium et alia facinora ibidem sine pena plurima 
perpetrentur, ne talis perversitas transeat si diu duraverit in ab- 
usum, presertim cum ad presens in vituperium et derisionem sedis 
apostolice de consensu sicut dicitur abbatis et monachorum eiusdem 
monasterii ac scientia et fraude . . advocati et aliorum de iuris- 
ditione ipsius abbatis rapina equorum meorum fuerit perpetrata, 
discretioni vestre ex parte domini pape qua fungor auctoritate in- 
lungo, quatenus sententiam suspensionis ab offitio, quam in ipsum 
abbatem, et suspensionem divinorum, quam in monasterio et in tota 
imrisditione sive advocatia ipsius auctoritate michi tradita exigente 
instiia promulgavi, per civitatem et diocesim Hildeshemensem, 

Hildesh. UB. III. 9 


130 1270. 


quamdiu de illata iniuria et de equo michi ablato plenarie satis- 
fiat, denuntietis et fatiatis publice nunciari, et nisi commoniti a 
vobis infra xiiii dies satisfacturi coram me curaverint comparere, 
extunc tamquam excommunicatos per totam provintiam fatiam eos 
publice evitari, ad alias penas, si contumacia eorum hoc exigerit, 
nichilominus processurus. Ne autem super hiis dubium oriatur, 
presens scriptum sigilo proprio communivi. Datum Hildeshem 
kalendas marcii. : 

Or. im Kgl. St.-A. zu Hannover, Domstift Hildesheim Nr. 361. Beschädigtes 


Siegel an dem von der Urk. geschnittenen Pergamentstreifen. Nur nach der Schrift 
zeitlich zu bestimmen. 


267. Ritter Johann von Salder und Ritter Johann in Lichten- 
berg genannt Marschalk versprechen, das Kl. Heiningen für die ihnen 
von Burchard von der Asseburg auf ein halbes Jahr eingerdumte 
Holznutzung (licentiam et communitatem silve quod dicitur actwart) 
von drei Hufen in Elbe (Elvedhe) schadlos zu halten. O. D. (um 1270). 


Or. im Kgl. St.-A. zu Hannover, Heiningen Nr. 49. Bruchstück des Siegels 
des Johann von Saldern an dem von der Urk. geschnittenen Pergamentstreifen. 
Gedr. Asseburger UB. I, S. 234 Nr. 348, woselbst zu verbessern Zeile 1 Lictenberghe, 
Zeile 4 quod. 


268. Propst Bruno des Maria- Magdalenenklosters kauft Güter 
in Kemme. .O. D. (um 1270). 


Bruno dei grati& prepositus sororum penitencium beate Marie 
Magdalene in Hildensem omnibus hoc scriptum intuentibus in vero 
salutari salutem. Notum esse volumus tam presentibus quam futuris, 
quod nos & domina Gerthrude filia domini Berwardi militis dicti 
de Kemme bona illa hereditaria in Kemme, que pater suus dedit 
ei in areis et in pratis, pro viii et dimidio talento comparavimus, 
cum filius suus nichil iuris teneret in eis nec filia in agris, et ea 
ecelesia nostra libere possidebit sine alicuius contradictione. "Testes 
huius rei sunt fratres nostri et conventus. 

Or. im Kgl. St.-A. zu Hannover, Mar. Magdal. Nr. 46. Siegel des Propstes. 


269. Propst und Konvent des Maria-Magdalenenklosters bekunden 
den Ankauf von drei Hufen in Barnten. | .O. D. (um 1270). 

Bruno dei gratia prepositus totusque conventus sororum sancte 
Marie Magdalene in Hildensem omnibus fidelibus salutem in domino. 
Per presens scriptum notum esse volumus, quod: a domino Ludolfo 


-——— —— ——— — 


1270. 131 


milite dicto de Drubere emimus tres mansos Berenthen sitos iure 
perpetuo possidendos, et quidam probi et honesti milites videlicet 
Olricus de Oldendorp et Ludolfus de Embeke et Henricus de Holt- 
husen et Lambertus de Hucenhusen promiserunt cum ipso iam dicto 
Ludolfo et pro ipso, quod nec ipse nec heredes sui nec aliquis ex 
parte ipsorum movebunt nobis et ecclesie nostre umquam de hiis 
mansis aliquam questionem. De quo facto ne in posterum aliqua 
dubitatio oriatur, conscribi fecimus et sigillo nostre ecclesie sigillari. 


Or. im Kol. St.-A. zu Hannover, Mar. Magdal. Nr. 48. Gut erhaltenes 
Konventssiegel. 


270. Dietrich de Piscina bekundet, dass Güter in Ahrbergen 
dem Bartholomäistifte die schuldigen Zehnten zu seiner und seines Vaters 
Zeit bezahlt haben. O. D. (um 1270). 


Ego 'Thidericus filius domini Hogeri militis bone memorie dicti 
de Piscina in hiis litteris recognosco, quod bona sita in Arberghe 
tam in areis in villa quam in iugeribus in campo a me iure here- 
ditario possessa, que vendidi domino Ludolpho de Cramme et domino 
Iohanni de Steder militibus et que plebano ibidem contuli pro re- 
medio animarum parentum meorum, et campus, qui dicitur Copule, 
meis temporibus et patris mei ecclesie beati Bartholomei iu Sulta 
debitam decimam integraliter persolvebant, cum omnes veritatem 
celantes et mendacium proferentes rei omnium peccaminum sive 
iniuriarım exinde proveniencium approbantur, sieut iuris generale 
approbat documentum. Hac!) de causa et non alia recognicionem 
in hiis scriptis fecimus veritatis, quam ore proprio, si necesse fuerit, 
faciemus. 

Abschrift des 16. Jahrhunderts in Ms. 324 fol. 680 in der Beverinischen 


Bibliothek zu Hildesheim. Fehlerhafte Abschrift des 17. Jahrhunderts in Cop. 20 
fol. 930 des Oberlandesgerichts in Celle. 


271. Heinrich Grubo gestattet dem Erwählten Otto den Rückkauf 
der ihm verpfändeten Güter in Hevenhusen. 0. D. (um 1270). 

Henricus Grubo de Grubenhagen universis presens scriptum 
inspecturis salutem in domino. Presentibus protestamur, quod bona 
in Hevenhusen, que nobis obligavit dominus O(tto) Hildensemensis 
electus, ipsi aut suis successoribus aut etiam capitulo Hildensemensi 
ad redimendum dabimus sine aliqua difficultate nos et nostri heredes 


1) Cop. hinc. 





9* 





132 1271. 


solutis nobis centum et xxx marcis puri argenti, quibus nobis sunt 
eadem obligata. Predicta bona cum hominibus attinentibus in iure 
suo servabimus, ut de nobis non sit iusta materia querulandi. 


Or. im Kgl. St.-A. zu Hannover, Domstift Hildesheim Nr. 528. Siegel nebst 
Befestigung verloren. 


272. Jordan von Oberg lässt namens seiner Brüder die Elisabeth 
von Stederdorf frei. Oberg o. D. (1260-80). 


Iordanis de Oberche fratrum suorum omnium vicem gerens 
omnibus presens scriptum intuentibus salutem. Tenore presentium 
lucide protestor, quod Elizabeth filiam Gevehardi de Stederdorppe 
ab omni iure et impetitione, in qua nobis exstitit obligata, vice 
omnium fratrum meorum et de consensu domini Wolteri plebani 
in Stederdorppe reddo penitus absolutam. Ne igitur super hoc 
alicui in posterum aliquod dubium oriatur, presens scriptum inde 
confectum sigillis meo videlicet et domini W(olteri) plebani predicti 
duxi firmiter roborandum. Datum Obergen. 

Or. im Kgl, St.-A. zu Hannover, Kreuzstift Nr. 225. Wenig beschädigtes 
Siegel des Ausstellers, schildförmig, zeigt zwei Wecken nebeneinander, und des 


Pfarrers Walther, spitzoval, zeigt Adam und Eva unter dem von der Schlange um- 
wundenen Baume. ' 


273. Ritter Lippold von Lutter bekundet die Übertragung eines 
Morgens in Holle an die Kirche daselbst durch einen Einwohner von 
Holle. Wohldenberg 1271 Januar 4. 


Ego Lippoldus miles dietus de Lutthere omnibus presentem 
paginam inspecturis esse cupio manifestum, quod de bono consensu 
meo et fllii mei et omnium heredum meorum Ecbertus dictus de 
Curia civis in Holle iuger quoddam Holle situm, quod de manu 
mea iure tenuit pheodali, pro remedio anime sue et uxoris sue de- 
functe ecclesie sancti Martini in Holle contulit perpetuo possidendum. 
Et hoc ego Lippoldus et filius meus Andreas una cum heredibus 
nostris profitemur nos inviolabiliter in perpetuum servaturos. In 
cuius rei testimonium presens factum inde conscriptum sigilli mei 
munimine roboravi. Datum Woldenberg anno gracie m?. cc’. ]xxi9., 
in octava Innocentum. 


Abschrift des 14. Jahrhunderts in Cop. VI, 105 S. 7 im Kgl. St.-A. zu 
Hannover. 


1271. 133 


274. Erwählter Otto macht mit der Stadt Goslar einen 
Freundschaftsvertrag auf zwei Jahre von Ostern ab. Hildesheim 1271 
März 10 (vi®. idus marcii, confirmationis nostre anno septimo). 


Or. im Stadtarchiv su Goslar. Siegel des Erwählten. Gedr. Bode, UP. II, 
S. 215 Nr. 166. 


375. Ritter Volrad von Depenowe überträgt dem Kl. Derneburg 
eine Hufe in Grasdorf, indem er die Fürsten von Anhalt mit einer 
Hufe ın Gross-Lobke entschädigt. Wohldenberg 1271 März 22. 

Ego Wiradus miles dietus de Depenowe omnibus inperpetuum. 
Rerum gestarum series idcirco litteris inscribitur, ne vetustas 
temporis ea, que racionabiliter acta sunt, presumat vel valeat im- 
mutare. Ea propter notum esse cupio tam presentibus quam futuris, 
quod de bono consensu nobilium principum ducum Saxonie dictorum 
de Anahalt mansum quendam Gravestorpe situm cum omnibus atti- 
nenciis suis, que de dictis principibus iure tenueram feodali, ecclesie 
sancti Andree in Derneborch contuli proprialiter et libere perpetuo 
possidendum, alium mansum quendam proprietatis mee in magno 
Lofbeke situm prenominatis principibus restituens in restaurum. 
Huius rei testes sunt nobiles viri comes Heinricus de Woldenberg, 
dominus Hermannus et Henricus comites, dominus Lippoldus et 
fllius suus Andreas dicti de Lutthere, Henricus de Herre, Conradus 
de Elvedhe milites et alii quam plures tam clerici quam laici fide 
digni. Ut igitur factum presens racionabile ab omnibus inviolabiliter 
observetur, presentem paginam inde conscriptam et sigilli mei mu- 
nimine roboratam iam dicte ecclesie in Derneburg in testimonium 
validum erogavi. Actum et datum Woldenberg anno gratie m. cc. 
Ixxi?9., in crastino Benedicti abbatis. 

Or. im Kgl. St.-A. zu Hannover, Derneburg Nr. 21. Beschädigtes Siegel des 
Ausstellers, schildfórmig, an dem von der Urk. geschnitienen Pergamentstreifen, 


zeigt mit Wolken belegten Balken. Gedr. Zeitschrift 1868 S. 129, v. Heinemann, 
Codex Anhalt. II, S. 279 Nr. 387. 


276. Erwählter Otto übereignet dem Johannishospital in Goslar 
den halben Zehnten in Dörnten (Dhornethe), den Heinrich von Dörnten, 
Bürger in Goslar, den Brüdern Burchard, Ekbert und Hermann von 
Wolfenbüttel, diese dem Grafen Hermann von Wohldenberg und dieser 
dem Erwählten resigniert haben. Poppenburg 1271 März 27 (vi. 
kalendas aprilis). 


184 1271. 


Testes huius rei sunt Halto maior prepositus, magister Iohannes 
decanus, Volradus Montis prepositus, Heydhenricus cellerarius, 
Hogerus scolasticus, Arnoldus de Wereberg, Cono prepositus in 
Alsborch Hildensemenses, Ecbertus camerarius, Conradus marscalcus, 
Ernestus pincerna, Albertus Bok, Aschwinus de Stenberg, Conradus 
de Elvede, Ludolfus de Cramme milites. 


Or. im Stadtarchiv zu Goslar. Beide Siegel verloren. Gedr. Bode, UB. II, 
S. 216 Nr. 167, Asseburger UB. I, S. 235 Nr. 850. 


277. Erwählter Otto bestätigt dem Maria-Magdalenenkloster die 
Kirche in Ottbergen. Hildesheim 1271 April 6. 


Otto dei gratia Hildensemensis electus dilectis in Christo . . 
preposito et conventui monasterii sancte Marie Magdalene in Hil- 
densem salutem in domino Ihesu Christo. Volentes vos gratia 
prosequi et favore, vestris precibus inclinati auctoritate vobis dyo- 
cesana presentibus duximus concedendum, quatinus ecclesiam in 
Otberge, in qua ex provida concessione nobilium virorum comitum 
de Woldenberge, prout ad eos spectabat ius patronatus, vos asseritis 
obtinere, in usus proprios salvo!) iure archidyaconi loci libere retinere 
possitis, assignata tamen de ipsius ecclesie proventibus vicario vestri 
ordinis vel alterius professionis, qui eidem ecclesie pro tempore de- 
serviat, congrua portione. Nulli ergo omnino w. s. w. Si quis 
autem «. s. w. Datum Hildensem viiiv. idus aprilis anno domini 
m?, cc, 1xxi?. 

Or. im Kgl. St.-A. zu Hannover, Mar. Magdal. Nr. 96. Siegel des Erwählten. 
Ottbergen gehörte zum Archidiakonat Nettlingen. 


278. Herzog Albert von Braunschweig überträgt den Edeln 
Friedrich und Walther von Dorstadt zwei Hufen in Ohlendorf. Braun- 
schweig 1271 April 11. 


Dei gratia Albertus dux de Brunswic omnibus hoc scriptum 
visuris salutem. Ne ea que geruntur in tempore simul labantur 
cum tempore, stabiliri solent testimonio litterarum. Notum igitur 
esse volumus universis, quod nos dimisimus ac contulimus nobilibus 
viris Friderico et Waltero fratribus de Dorstat duos mansos in 
villa Oldenthorpe apud Vlotedhe in proprium conferentes ipsis po- 
testatem et plenam libertatem faciendi quicquid decreverint cum 
eisdem. Ut ergo huiusmodi nostra donatio rata et inconvulsa per- 


Ü) Unter salvo iure archid. Punkte von anderer Tinte. 


1271. 135 


maneat, presentem cedulam inde confectam eis dedimus sigilli nostri 
appensione roboratam. Datum Bruneswic anno domini m^. cc?. 1xxi?., 
sabato ante dominicam Quasi modo geniti. 


Or. im Archie zu Dorstadt. Beschädigtes Siegel des Ausstellers. Regest 
Hänselmann, UB. der Stadt Braunschweig II, S. 112 Nr. 249. 


279. Erwählter Otto überträgt dem Kl. Riddagshausen vier Hufen 
in Hohenhameln (Hamelen), die es von Johann von Wedtlenstedt gekauft 
und dieser dem Aussteller resigniert hat, sowie den Zehnten daselbst, 
den ihm Graf (Burchard) von Wölpe aufgelassen hat. Hildesheim 1271 
April 30 (pridie kalendas maii). 

Testes huius rei sunt Halto maior prepositus, Volradus Montis 
prepositus, Heydhenricus cellerarius, Arnoldus de Wereberg, Wer- 
nerus plebanus Hildensemenses, Ernestus pyncerna, Aschwinus et 
Conradus de Stenberg, Conradus de Elvede, Ludolfus de Cramme 

Or. im Landeshauptarchio zu Wolfenbüttel, Kl. Riddagshausen Nr. 181. 


Siegel des Erwählten und des Domkapitels an roten und gelben Seidenfäden 
stark beschädigt. 


280. Erwählter Otto überträgt mit Zustimmung des Domkapitels 
den Edeln Friedrich und Walther von Dorstadt, Brüdern, das Eigen- 
tum von drei Hufen in Timmerlah und erhält dafür von jenen drei 
andere ebenda gelegene Hufen. Hildesheim 1271 Mai 8 (viii?. idus maii). 


Testes huius rei sunt Halto maior prepositus, magister Iohannes 
decanus, Heydhensicus cellerarius, Volradus prepositus Montis, 
Hogerus scolasticus, Arnoldus de Wereberg, Bernardus de Dorstat 
canonici Hildensemenses, Aschwinus de Stenberg, Conradus mar- 
scalcus, Ernestus pincerna, Ecbertus camerarius, Conradus de El- 
vede, Albertus Bok, Ludolfus de Cr&mme milites. 


Or. im Landeshauptarchiv zu Wolfenbüttel, Varia Brunsvic. Nr. 4. Siegel 
des Erwählten zur Hälfte verloren, das des Domkapitels ganz ab. 


281. Graf Burchard von Wohldenberg überträgt mit Zustimmung 
seiner Söhne Burchard, Hermann, Walther und Heinrich dem Kl. 
Derneburg das Eigentum von drei Hufen in Sottrum (Sutherem). 
Wohldenberg 1271 Mai 23 (in vigilia pentecostes). 


Huius rei testes sunt frater noster comes Henricus et fllii sui 
Hermannus et Heinricus comites de Woldenberg, dominus Lippoldus 


136 1271. 


et fllius suus Andreas dicti de Luttere, Henricus de Herre, Con- 
radus de Elvedhe milites. 

Or. im Kgl. St.-A. zu Hannover, Derneburg Nr. 22. Kleiner Rest des Siegels 
an dem von der Urk. geschnittenen Pergamentstreifen. In einer undatierten Urk. 
entsagen Graf H(ermann) und sein Sohn L(udolf) von Wohldenberg allem Hecht 
an den Gütern des Klosters nach Empfang von zwei Pfund, Abschrift des 15. Jahr- 
hunderts in Cop. VI, 106 S. 11 ebenda. 


282. ERititer Dietrich von Stockem resigniert dem Bischof Otto 
den Zehnten in Wolperode und erhält von Herzog Albert von Braun- 
schweig zwei Hufen in Dinklar, mit denen nach seiner Resignation der 
Herzog den Grafen Hermann von Wohldenberg belehnt. Bei Alt- 
Gandersheim 1271 Juni 1. | 


Thidericus miles dictus de Stokem. Notum esse cupimus omnibus 
presens scriptum cernentibus, quod nos ad instanciam et petitionem 
domini Gerardi dicti Cegenbart militis decimam in Wolborcheroden 
prope!) Gandersem sitam domino?) Ottoni Hildensemensi episcopo 
resignavimus et ipse eandem eidem domino Gerardo porrexit in 
feodo possidendam. Quo facto predictus dominus?) G(erardus) duos 
mansos in Dinkele sitos, quos Iohannes Telleonarius*) civis, qui^) 
eandem ab eodem?) in feodo detinebat, illustri principi duci Alberto 
de Brunswih") omnimodis resignavit, qui nobis9) porrexit eosdem 
in feodo possidendos,?) quos videlicet mansos tempore procedente 
eidem principi duci Alberto resignavimus iterato, et ipse eosdem 
nobili viro comiti Hermanno de Waldenberch iuniori iure contulit 
feodali. "Testes huius rei sunt Ludolfus de Weneden, Ludolfus de 
Weverlinge, Lippoldus et Henricus fratres dicti Hoygen. Ne igitur 
super hoc contingat imposterum dubitari, presens scriptum inde con- 
fectum sigillo nostro sigillavimus ad cautelam. Actum apud antiquum 
Gandersem in campo anno!?) domini m. cc?. Ixxi?., kalendas iunii. 

Or. im Kgl. St.-A. zu Hannover, Kreuzstift Nr. 135 (A). Siegel verloren. 
Regest Doebner, UB. I, S. 161 Nr. 330. Eine zweite abweichende Ausfertigung 


a. 0. O. Nr. 155 (D), Siegel beschädigt, zeigt einen Ast: * SIGIL..... DER... 
DE STOKM. 


1) sit. pr. Gand. B.  ?) venerabili domino B. °) dom. fehlt B. *) Theo- 
lenarius civis Hildensemensis. 5) qui fehlt B. 9) ab eodem G. B. 7) Brunswich 
in campo prope antiquum Gandersem P.  ?) nobis ibidem eosd. porr. B. 9) Hier 
folgt in B: presentibus Ludolfo de Weneden, Ludolfo de Weverlinge, Henrico et 
Lippoldo fratribus dicti (!) Hoygen, quos videlicet mansos tempore procedente 
Henrico, Whilhelmo et Alberto illustribus princibus (!) resignavimus et ipse eosd. 
nob. vir. com. Herm. de Wald. iun. iure cont. feod. 10) Datum fehlt. 


1271. 137 


2383. Propst Dietrich, Dechant Ludolf und das Kapitel des 
Kreuzstiftes verkaufen dem Kl. Loccum eine Hufe in Oedelum. Im 
Kapitel der Kreuzkirche 1271 Juni 2 (iiii. nonas iunii). 

Testes huius venditionis sunt Wernerus plebanus Hildensemensis, 
Iohannes theolenarius, frater Theodericus rector curie in Odelem et 
frater Gerardus predicti monasterii conversi. 

Or. im Archiv des Kl. Loccum mit Siegelrest an roten und gelben Seiden- 


Süden. Gedr. v. Hodenberg, Calenberger UB. IIl, S. 209 Nr. 319. Regest Doebner, 
UB. I, S. 161 Nr. 331. 


284. Erwählter Otto bestätigt dem Kreusstift ein. zweites Jahr 
der erledigten Präbenden, in welchem deren Einkünfte zur Instandhaltung 
des Schmuckes und der Gebäude verwendet werden sollen. Hildesheim 
1271 Juni 21. 


Otto dei gratia Hildensemensis electus omnibus has litteras 
inspecturis salutem in domino. Officii nostri debito urgente com- 
pellinur, ut, que ad honorem dei et decorem domus eius & nostris 
- decessoribus sunt consona iuris autoritate ordinata, in suo vigore 
conservemus immo pocius ampliemus et, ne cuiuspiam temeritate 
turbentur, quantum in nobis est prohibere curemus. Hinc est, quod 
notum esse volumus, quod, cum bone memorie episcopus Hermannus 
predecessor episcopi Adoloi statuerit et idem episcopus Adolous 
approbando confirmaverit, quod fructus prebendarum vacantium in 
ecclesia sancte Crucis in Hildensem per unum annum colligi debent 
ad ornatum ipsius ecclesie ampliandum et ad ediflcia ecclesie restau- 
randum, nos attendentes, quod fructus unius anni propter diversas 
necessitates, que emergunt circa statum ecclesie sancte Crucis minime 
sufficiunt, de consilio discretorum &dicimus eidem ecclesie et alium 
unum annum, ut ex fructibus per illum secundum annum collectis 
ipsa eadem ecclesia eciam utilius et melius sufficere valeat ad pre- 
dicta, salvo tamen iure anni gratie, qui est ex antiqua consuetudine 
deputatus ad decedentis memoriam peragendam vel ad debita sol- 
venda, prout in litteris episcopi Adoloi super hoc confectis plenius 
est expressum. Hanc itaque nostre concessionis paginam inviolabi- 
liter observari mandamus sub anathematis interminatione districtius 
inhibentes, ne quis ei contravenire presumat. Ad perpetuam autem 
huius nostre concessionis memoriam presens scriptum sigillo nostro 
duximus roborandum. Datum Hildensem anno domini m?. cc?. Ixxi., 
xi€. kalendas iulii, confirmationis nostre anno septimo. 





188 1271. 


Or. im Kgl. St.-A. zu Hannover, in zwei Ausfertigungen, Kreuzstift Nr. 136, 
beschädigtes Siegel des Erwählten, und Nr. 136a, zerbrochenes Siegel an roten und 
gelben Seidenfüden. Die Urk. Bischof Hermanns vgl. UB. I, Nr. 334. 


285. Die Brüder Friedrich und Walther von Dorstadt über- 
eignen auf Bitten des Braunschweiger Bürgers Johann von Halberstadt 
dem Kl. Dorstadt eine Hufe in Ohlendorf (Oldendorpe), für welche 
sie den Herzögen Albert und Johann von Braunschweig vier Hufen in 
Freden als Ersatz geben. 1271 Juni 25 (in crastino beati Iohannis 
baptiste). 

Huius rei testes sunt dominus Conradus prepositus in Alsborch, 
dominus Widekindus de Garsnebutle miles, dominus Ludolfus Mathie, 
Ludolfus de Ovesvelde, Henricus de Oldendorpe, Iohannes de 
Stedeiem burgenses. 


Or. im Archiv zu Dorstadt. Gemeinschaftliches Siegel der Aussteller an 
roten Seidenfüden. Gedr. Hänselmann, UB. der Stadt Braunschweig II, S. 112 
Nr. 249. 


286. Erwählter Otto überträgt der Marienkirche in Gandersheim - 
den Zehnten in Sieboldshausen (Sibbeldeshusen), den sie von Ritter 
Robert von Dahlum gekauft und dieser ihm aufgelassen hat. Hildesheim 
1271 (vor August) (confirmationis nostre anno septimo). 


Testes huius rei sunt Halto maior prepositus, magister Iohannes 
maior decanus, Heydhenricus cellerarius, Hogerus scolasticus, 
Arnoldus de Wereberg Hildensemenses, Aschwinus de Stenberg, 
Conradus frater suus, Hermannus de Ganderssem, Conradus de 
Elvede, Albertus Bok, Iohannes de Dalem, Thidericus de Stockem, 
Thidericus de Piscina milites. 

Or. im Landeshauptarchiv zu Wolfenbüttel, st. Maria in Gandersheim Nr. 16. 


Bruchstücke der Siegel des Bischofs und des Domkapitels. Wegen des Konfir- 
mationsjahres vor August anzusetzen. 


287. Erwählter Otto übereignet dem Kl. Wienhausen drei Hufen 
und den halben Zehnten in Berkum (Berckem), welche das Kloster von 
Gebhard von Bortfeld und dessen Sohne Gebhard gekauft, diese den 
Grafen Burchard, Heinrich und Ludolf von Wohldenberg und diese 
ihm, dem Aussteller, resigniert haben. Hildesheim 1271 September 5 
(nonas septembris, confirmationis nostre anno septimo). 


Testes huius rei sunt Volradus Montis prepositus, Arnoldus de 
Wereberg, prepositus Cono canonici Hildensemenses, Wernerus 


1271. 189 


plebanus, Ernestus pincerna, Conradus marscalcus, Ecbertus came- 
rarius, Albertus Bock, Conradus de Elvede, Conradus de Stenberg, 
Ludolfus de Cramme milites. 


Or. im Archiv des Kl. Wienhausen, Nr. 79. Wenig beschädigtes Siegel des 
Erwählten und Bruchstücke des Kapitelssiegels. 


288. AÄbtissin Margarete von Gandersheim bekundet, von ihrem 
Kaplan Johann von Wunstorf 24 Pfund erhalten zu haben, wofür sie 
ihm ein Pfund aus den Einkünften in Wanzleben mit der Bestimmung 
überweist, dass von dem einen Pfund in der Kirche zu Gandersheim 
die Memorie des Domherrn und Pfarrers von st. Andreas, Johann, 
jährlich am 22. Oktober (in die beati Severi) gefeiert werde. Ganders- 
heim 1271 September 8 (vi. idus septembris). 

Gedr. Harenberg, Hist. Gandersh. S. 783. 


2389. Das Kl. Derneburg bekundet, dass Konrad von Rössing, 
Kaplan in Winzenburg, und Ludeger, Pfarrer in Grasdorf, ihm acht 
Hufen in Grasdorf mit Vorbehalt des Niessnutzes auf Lebenszeit geschenkt 
haben, welche nach ihrem Tode zu ihrem Anniversar verwendet werden 
sollen. 1271 Oktober 2. 


Iohannes dei gratia prepositus in Derneborch, Bya priorissa 
totusque conventus ibidem omnibus presentem litteram inspecturis 
salutem in domino. Que aguntur in tempore de facili evanescunt 
cum tempore et de gestis eciam laudabilibus de facili emergit dura 
ealumpnia, nisi causa memorie oblivio per scripti noticiam auferatur. 
Hinc est, quod notum esse cupimus universis, quod dominus Con- 
radus dictus de Rottinge capellanus in Wincenborch et dominus 
Ludegherus plebanus de Grawestorp octo mansos in Gravestorp 
sitos cum omni iure ac utilitate in agris, silvis et in pascuis et in 
campis cum quadam piseatura et quibusdam areis attinentibus pro 
remedio animarum suarum nostre ecclesie compararunt circa nos et 
ecclesiam nostram tam karitative se habentes, quod eis concessimus 
dicta bona cum omni integritate fructuum quamdiu vixerint obtinere 
quodque, si in redditibus ex aliqua violentia eis deperierit, pro 
eis tenebimur respondere, Mortuo vero uno predictorum alter 
nichilominus datis viginti tribus talentis ecclesie nostre dicta bona 
integraliter obtinebit. Quam pecuniam si persolvere nequierit, dabit 
ecclesie nostre annis singulis quatuor talenta quoadusque possit 
persolvere pecuniam pretaxatam, excepto quod redditus mortui 





140 1271. 


dabuntur ei post mortem uno anno, sive prius sive posterius 
moriatur. Post mortem vero amborum anno revoluto predicta bona 
ad ecclesiam nostram libere revertentur et anniversarii eorum sicut 
agi solent anniversarii fratrum et sororum nostrarum in ecclesia 
nostra sollempniter peragentur et in anniversaris eorum dabitur 
conventui nostro ad consolationem talentum de eisdem bonis, in 
anniversario cuiuslibet decem solidi annuatim. Ut autem factum 
nostrum circa personas predictorum firmum et inconvulsum suo 
tempore perseveret, presens scriptum inde confectum sigillis nostris 
fecimus communiri. Testes huius rei sunt dominus Iohannes decanus 
maioris ecclesie in Hildensem, Bertoldus scolasticus sancte Crucis, 
Heynricus plebanus in Kantelsem, Burchardus plebanus in Haveken- 
stede, comes Heynricus senior de Woldenberch, dominus Lyppoldus 
de Lutthere et Andreas fllius suus milites, dominus Conradus miles 
de Elvedhe et alii complures. Actum et datum anno domini m. cc”. 
lxxi?., vi. nonas octobris. 


Or. im Kgl. St.-A. zu Hannover, Derneburg Nr. 23. Siegel des Propstes und 
beschädigtes des Konventes an weissen Zwirnfäden. 


290. Domscholaster Hoier (von Hohenbüchen) bekundet, dass die 
Herrin von Drondorf eine Hufe in Mehringen von ihm gekauft und 
dem Kloster daselbst übertragen habe. Mehringen 1271 Oktober 21 
(in die undecim milium virginum). 

Or. im Haus- und Staatsarchiv zu Zerbst. Siegel des Ausstellers. Gedr. 
v. Heinemann, Codex Anhalt. II, S. 285 Nr. 396. 


291. Herzog Johann von Braunschweig gibt den Edeln Friedrich 
und Walther von Dorstadt zwei Hufen in Ohlendorf gegen zwei Hufen 
in Freden. 1271 November 22. 


Dei gratia nos Iohannes dux de Bruneswich recognoscimus per 
presentes, quod nobilibus viris domino Friderico et domino Wolthero 
dictis de Dorstat proprietatem duorum mansorum, qui siti sunt in 
villa Oldenthorpe, quos iidem a nobis tenuerunt in feodo, dedimus 
recipientes ab ipsis ex causa commutationis proprietatem duorum 
mansorum, qui siti sunt in villa Vreden, quos & nobis tenebunt in 
feodo ut prefatos mansos in Oldenthorpe antea tenuerunt. Datum 
anno domini m?. cc?. Ixxi., in die beate Cecilie. 


Or. im Archiv zu Dorstadt. Stark beschädigtes Siegel an dem von der Urk. 
geschnittenen Pergamentstreifen. 


1271. 141 


292. Erwählter Otto beauftragt das Kl. Derneburg, eine jähr- 
liche Pension an den Archidiakon in Holle als Ersatz für den Zins 
von dem abgebrannten Hofe daselbst zu zahlen. 1271 November 29. 


Otto dei gratia Hildensemensis electus dilectis in Christo pre- 
posito, . . priorisse et conventui in Derneborch salutem in domino 
sempiternam. Cum, sicut intelleximus, curia pertinens ad bannum 
sive ad archidiaconatum in Holle incendio adeo sit destructa, quod, 
si de vestro reedificari debeat, archidiacono consuetam pensionem 
de eadem curia et suis attinenciis solvere non possitis, nos ecclesie 
vestre et archidiacono loci qui pro tempore fuerit ex debito officii 
nostri consulere cupientes volumus et placet nobis, ut magistro Io- 
hanni decano nune archidiacono et suis successoribus pensionem 
quatuor librarum Hildensemensium in festo beati Michaelis de cetero 
sine qualibet difficultate annis singulis persolvatis, et ut idem archi- 
diaconus vel sui successores hanc pensionem ad ampliorem seu maiorem 
summam aliquatenus non extendant, salva procuracione, quam archi- 
diaconus ab ecclesia vestra tempore synodi tenetur recipere, et 
salvo iure synodalium et obediencia prepositi et aliorum, que nos- 
cuntur ad iurisdictionem!) archidiaconi pertinere. In cuius facti 
testimonium presens scriptum ecelesie vestre concedimus sigilli 
nostri munimine roboratum. Testes huius rei sunt Halto maior 
prepositus, Wiradus Montis prepositus, Heydhenricus cellerarius et 
alii conplures. Actum et datum Hildensem in vigilia Andree apostoli 
anno domini m?. cc9. Ixxi?., confirmacionis nostre anno octavo. 


Abschrift des 18. Jahrhunderts in Cop. VI, 105 S. 7 im Kgl. St.A. zu Hannover. 
Gedr. Lüntzel, Ältere Diücese S. 404. 


298. Das Kl. Frankenberg bei Goslar verkauft dem Rudolf, 
Sohn des Reinhard, drei Hufen in Ohlendorf (Aldendorp), welche 
dieser dem Kl. Dorstadt unter der Bedingung überträgt, dass davon 
zur Feier der Memorie seiner verstorbenen Mutter Mathilde den Nonnen 
jährlich auf Katharinentag eine Mark gezahlt und der Rest zur Aus- 
steuer seiner in das Kloster aufgenommenen Tochter Mathilde ver- 
wendet werde. 1271. 


Or. im Archiv zu Dorstadt. Siegel des Priorates und des Konventes wenig 
beschädigt an roten und weissen Hanffüden. Gedr. Bode, UP. II, S. 220 Nr. 170. 


1) Cop. iuridictionem. 


142 1272. 


294. Erwählter Otto bekundet, dass, da das Kl. Riddagshausen 
von seinem Vorgänger Heinrich den halben Zehnten in Farmsen (Ver- 
merssem) gekauft habe, aber noch nicht die Resignation desselben 
erfolgt sei, nunmehr Hermann Lepel namens des aussätzigen Ritters 
Heinrich von Wöhle (Wolede) den halben Zehnten aufgelassen habe. 
Poppenburg 1272 Januar 6 (in epyphania domini). 

— — presentibus Ernesto pincerna nostro, Conrado de Elvede, 
Iordano de Escherte, Alberto Bok, Iohanne de Wlvinge militibus, 
Conrado de Dhinkelere, Wernero plebano. 


Or. im Landeshauptarchio zu Wolfenbüttel, Riddagshausen Nr. 184. Stark 
beschüdigtes Siegel des Erwählten. 


295. Ritter Ekbert der Jüngere von der Asseburg überlässt dem 
Bernhard von Hagen (de Indagine) eine Hufe in Dorstadt, die vor ihm 
Bertold von Dorstadt besessen hat. 1272 März 1 (kalendas martii). 


Huius rei testes aderant comes Bor(chardus) de Woldenberghe, !) 
dominus Fre(dericus) de Dorstat, dominus Lu(dolfus) de Weverlinghe, 
dominus Ber(trammus) de Velthem, dominus Ber(trammus) de 
Tsampeleve. 


Or. im Archiv zu Dorstadt. Gut erhaltenes Siegel des Ausstellers. Gedr. 
Asseburger UB. I, S. 238 Nr. 355. 


296. Die Grafen Burchard und Heinrich von Wohldenberg, 
Brüder, verweisen die Brüder Ekbert und Burchard von der Asseburg 
wegen Belehnung mit einer Hufe in Dorstadt an Bernhard von Hagen 
(de Indagine). Braunschweig 1272 (zu März 1). 


Or. im Archiv zu Dorstadt. Beide Siegel beschädigt. Gedr. Asseburger 
UB. I, S. 241 Nr. 359. 


297. Die Brüder Burchard, Ekbert und Hermann von Wolfen- 
büttel resignieren den Grafen Burchard und Heinrich von Wohldenberg 
zwei Hufen in Dorstadt. Wohldenberg 1272 (zu März 1). 

Huius rei testes sunt nobiles viri Hermannus et Henricus 
iuniores comites de Woldenberge, dominus Volradus de Depenow, 
milites dominus Irembertus de Boltenem, dominus Conradus de 
Vimmelsen, dominus Arnoldus de Herre et dominus Elegerus. 


Abschrift des 17. Jahrhunderts im Cop. des Kl. Dorstadi in Dorstadt. Gedr. 
Asseburger UB. I, S. 241 Nr. 360. 


1) Or. Wodenberghe. 


1212. 143 


298. Erwählter Otto beauftragt den Propst von  Lamspringe, 
diejenigen, welche das Kloster an den vom Grafen Hermann von 
Wohldenberg gekauften Gütern (in Leremunde) schädigen, zu exkom- 
munizieren. Hildesheim 1272 März 14. 


Otto dei gratia Hildensemensis electus dilecto in Christo . . 
preposito in Lamspringe salutem in domino. Cum, sicut conqueri- 
mini, quidam emerint bona in preiudicium ecclesie vestre et ingerant 
se de eis, que a comite Hermanno de Waldenberg bone memorie 
rite et rationabiliter conparastis et in quieta possessione tenuistis, 
nolentes vobis in iure ecclesie vestre aliquatenus deesse, autoritate 
presentium vobis iniungimus dantes firmiter in mandatis, ut deten- 
tores bonorum huiusmodi et ementores monitione premissa excom- 
municatos nuncietis publice vel autoritate nostra denunciari faciatis 
in locis, in quibus videritis expedire, et precipiatis ab omnibus arcius 
evitari. Datum Hildensem anno domini m?. cc. 1xxii?., ii. idus marcii. 

Or. im Kol. St.-A. zu Hannover, Lamspringe Nr. 34. Siegel des Erwählten 


an dem von der Urk. geschnittenen Pergamentstreifen gut erhalten. Der Ort ergiebt 
sich aus der Notiz auf der Rückseite: de Lermende. Vgl. unten Nr. 374. 


$99. Erwühlter Otto, Dompropst H(alto), Domdechant Jo(hann) 
und das Domkapitel fordern die Geistlichen der Diözese auf, das not- 
leidende Kl. Wülfinghausen zu unterstützen und die Boten desselben 
beim Sammeln von Almosen gut aufzunehmen. 1272 März 17 (die 
Gertrudis virginis). 


Or. im Kgl. St.-A. zu Hannover, Kl. Wülfinghausen Nr. 36. Siegel verloren. 
Gedr. v. Hodenberg, Calenberger UB. VIII, S. 29 Nr. 34. 


800. Erwählter Otto bestätigt eine Bestimmung des Kreuzstiftes 
über die Verwendung des Getreides der Obedienz Freden. Hildesheim 
1272 April 16. | 


Otto dei gratia Hildensemensis electus dilectis in Christo . . 
preposito, .. decano .. et!) capitulo ecclesie sancte Crucis in Hil- 
densem salutem in domino sempiternam. Cum & nobis petitur quod 
iustum est, tam vigor equitatis quam ordo expostulat racionis, ut 
id ad debitum perducamus effectum. Igitur cum tamquam boni 
prospectores commodi et utilitatis ecclesie vestre inter vos concor- 
diter ordinaveritis, ut annona obediencie in Vredhen in locum pri- 





1) Die Punkte fehlen vor prepos. A, vor capit. B. 


144 1272. 


vatum ecclesie vestre annis singulis simul debeat!) comportari?) et 
ad solvenda debita ecclesie et communia ecclesie negocia promo- 
venda fideliter conservari salvo eo, quod de ipsa obedientia ad 
communem prebendam fratrum solet cedere annuatim, supplicastis 
nobis, quatinus hanc ordinationem vestram curaremus paterne et 
provide confirmare. Nos itaque vestris supplicationibus inclinati 
huiusmodi ordinationem vestram, maxime cum commodo et utilitati 
ecclesie prospiciat, gratam et ratam habentes eam presentibus auc- 
toritate ordinaria vobis et ecclesie vestre in perpetuum confirmamus 
et presentis scripti patrocinio communimus mandantes et sub pena 
cxcommunicationis iam late sententie districtius inhibentes, ne quis 
unquam?) ullo tempore hanc nostre confirmationis paginam infringat 
vel ei ausu temerario contravenire presumat. Datum Hildensem 
xvi. kalendas maii anno domini m?. ec?, Ixxii?,, confirmationis nostre 
anno octavo. 

Or. im Kgl. St.-A. zu Hannover in doppelter Ausfertigung, Kreuzstift 


Nr. 138 (A), Siegel von den roten und gelben Seidenfäden abgefallen, und Nr. 137 
(B), beschädigtes Siegel an roten Seidenfäden. 


801. Domdechant Johann und das Domkapitel bekunden die 
Gründung der Vikarie der h. Katharina im Dome durch den Dom- 
herrn Johannes Volcmari, der von Gisela, Wittwe des Otto von Schwane- 
beck, zwei und eine halbe llufe in Borsum gekauft hat, welche der 
verstorbene Dompropst Ludolf nach der Resignation jener der Domkirche 
zu obigem Zwecke übertragen hatte. Hildesheim 1272 Mai 7 (nonas may). 


Or. im Kgl. St.- A. zu Hannover, Domstift Hildesheim Nr. 219. Siegel von 
dem con der Urk. geschnittenen Pergamentstreifen verloren. Gedr. Doebner, UB. I, 
S. 161 Nr. 332. 


302. Bischof Otto entzieht die Schuhmacherinnung der Gewalt 
des Rates und bestätigt ihre Rechte. Poppenburg 1272 Juni 18 ([Marci] 
et Marcelliani). 


Gedr. Tripartita demonstr. (Hildesheim 1691) S. 139. „Die Urk. erweist sich 
in dieser Form als Fälschung aus neuerer Zeit", Doebner, UB. I, S. 161 Anm. 1. 


303. Dompropst Halto, Domdechant Johann und das Domkapitel 
beschwören, dass die bischöflichen Tafel- und die Präbendalgüter nicht 
an die Cistercienser, die Pönitenten vom Orden der Maria Magdalena, 


1) Verbessert aus debeant B. — ?) conportari B. °) umquam B. 


1272. 145 


die Hospitaliter, die Templer und andere Exemte veräussert werden 
sollen. Hildesheim 1272 Juni 30 (pridie kalendas iulii). 
Or. im Kgl. St.-A. zu Hannover, Domstift Hildesheim Nr. 235. Siegel nebst 


dem von der Urk. geschnittenen Pergamentstreifen. verloren. Gedr. Doebner, UB. I, 
S. 162 Nr. 333. 


304. Erwählter Otto überträgt dem Kl. Amelunzborn den Zehnten 
in Eddinghausen (Edingehusen) und alle Güter, welche Dietrich von 
Stockhem daselbst besass und ihm resigniert hat. Poppenburg 1272 
Juli 12 (iii. idus iulii). 

Testes huius rei sunt Halto maior prepositus, Volradus Montis 
prepositus, Hoyerus scolasticus, Lyppoldus cantor, Arnoldus de 
Wereberch Hildensemenses, Ludolfus de Cramme, Conradus de 
Elvede, Albertus Bok, Ernestus pincerna, Conradus de Stenberge, 
Thidericus de Hardenberg, Henricus de Hansten, Iohannes de Wul- 
vingen milites. 

Abschrift des 14. Jahrhunderts im Diplomat. des Kl. Amelunzborn I, fol. 31v 
im Landeshauptarchiv zu Wolfenbüttel. 


805. Ritter Dietrich von Stockheim gibt der Domkirche als Ersatz 
für den Zehnten in Eddinghausen Güter in Stockheim und in der 
Rodung bei Hattorf. Hildesheim 1272 (zu Juli 12). 


Theodericus miles de Stockem omnibus inperpetuum. Ut rebus 
per nos gestis per alicuius calumpniam minime derogetur inposterum, 
notum esse cupimus, quod nos in restaurum decime in Edingehusen 
cum suis attinenciis quoddam allodium in Stockem et duos mansos 
cum aliis omnibus, que attinent, et in novali prope Haddorpe 
allodium et tres mansos cum attinenciis omnibus, que bona in pro- 
prietate possedimus, omnium heredum nostrorum accedente consensu 
Hildensemensi damus ecelesie iure perpetuo possidenda. Quod ut 
ratum et incommutabile perseveret, presenti pagina sigilli nostri 
roborata munimine confirmamus. Actum et datum Hildensem anno 
domini m. cc?. Ixxii?. 

Or. im Kgl. St.-A. zu Hannover, Domstift Hildesheim Nr. 236. Das wenig 
beschädigte Siegel des Ausstellers zeigt Baumstumpf mit Ästen. 


8096. Erwählter Otto verbietet dem Dechanten und Kapitel des 
Kreuzstiftes, fernerhin Laien, welchen bekanntlich in der Stadt die 
Kleriker verhasst sind und die durch ihren Lärm die Ruhe der Geist- 
lichen und oft selbst den Gottesdienst stören, in den Kurien des Stiftes 

Hiläesh. UB. III, 10 


146 1272. 


zu beherbergen, wenn ihnen daraus nicht ein besonderer Vorteil erwächst. 
1272 Juli 13 (iii. idus iulii). 
Or. im Kgl. St.-.A. zu Hannover, Kreuzstift Nr. 139. Siegel von dem von 


der Urk. geschnittenen Pergamentstreifen abgefallen. Gedr. Doebner, UB. I, S. 162 
Nr. 384. 


307. Die Grafen Gerhard und Johann von Holstein verkaufen 
mit Zustimmung genannter Erben dem Kl. Marienrode (Novalis sancte 
Marie) sechszehn dem Ritter Bertramm von Harboldissen verpfändete 
Hufen in Jeinsen (Genhusen) mit allem Zubehör und die Fischerei in 
der Leine für 250 Mark. U. d. Z. Heinricus decanus sancti Iohannis 
in Hildensem. Itzehoe 1272 August 17 (in quarta feria infra octavam 
beate virginis Marie videlicet assumpcionis). 

Or. im Kgl. St.-A. zu Hannover, Marienrode Nr. 32. Gedr. Meibom, Script. 
rer. Germ. I, S. 539, Pfeffinger, Braunschw.- Lüneb. Hist. II, S. 761, v. Aspern, 
Cod. dipl. Schauenburg. II, S. 229, Meibom, SS. rer. Germ. I, S. 539, Marienroder 
UB. S. 57 Nr. 48, woselbst auch das Nühere über die Besiegelung, wozu zu be- 
merken, dass von dem dritten Siegel, dem des Grafen Gerhard, nur die Hälfte 
noch erhalten ist und diese lose beiliegt, und Mecklenburger UB. IL, S. 434 Nr. 1256, 
im Auszuge Riedel, Cod. dipl. Brandenburg. I, 21, S. 448 und IL, 1 S. 117. Regest 
Wippermann, Reg. Schaumb. S. 92 Nr. 183. 


308. Graf Johann von Holstein verbürgt sich dafür, dass sein 
Bruder Adolf den Verkauf von sechszehn Hufen in Jeinsen (Genhusen) 
genehmigen wird. Kiel 1272 August 29 (in die decollationis sancti 
Iohannis baptiste). 


Or. im Kol. St.- A. zu Hannover, Marienrode Nr. 33. Siegel am Rande be- 
schädigt. Gedr. Marienroder UB. S. 59 Nr. 44. 


809. Erwählter Otto genehmigt, dass es jedem frei stehen solle, 
sich in der Dammstadt niederzulassen und dass ein solcher nach Jahr 
und Tag von Niemandem mehr beansprucht werden dürfe. Sarstedt 
(Therstede) 1272 September 15 (in octava nativitatis sancte Marie). 


Or. im Stadtarchiv zu Hildesheim Nr. 806. Beschädigtes Siegel des Ausstellers. 
Gedr. Doebner, UB. I, S. 168 Nr. 335. 


810. Erwählier Otto schenkt mit Zustimmung des Domkapitels 
dem Kl. Wülfinghausen die Mühle an der Saale (Sale), welche ihm 
Ritter Bodo von Elze (Aulica) und Ernst und Gerhard, Söhne des 
Ritters Thethard Pape, aufgelassen haben. Hildesheim 1272 (1273) 
Dezember 31 (pridie kalendas ianuarii). 





1272. 147 


Testes huius rei sunt Albertus, Hermannus, Bertrammus fratres 
dicti Bok, Eylardus do Dotessem, Bertoldus de Aulica, Hermannus 
de Dudinge,!) Godefridus de Aulica, Conradus de Berenrodhe milites. 

Or. im Kgl. St.- A. zu Hannover, Kl. Wülfinghausen Nr. 37. Siegel des 
Erwählten am Rande beschädigt, das des Domkapitels verloren. Gedr. v. Hoden- 
berg, Calenberger UB. VIII, S.30 Nr. 35. Die Saale fliesst bei Elze von links in 
die Leine, die Mühle unweit Elze noch vorhanden, 


811. Graf Heinrich von Wohldenberg überträgt dem Andreasaltare 
im Dome 96 Morgen Land in Heinde, welche der Domherr Bernhard 
von Dorstadt zu diesem Zwecke von ihm gekauft hat. 1272. 


Heynricus dei gratia comes de Woldenberch universis presens 
scriptum inspecturis salutem in domino. Recognoscimus et pre- 
sentibus protestamur, quod nobilis vir dominus Bernardus de Dorstat 
Hildensemensis ecclesie canonicus tytulo emptionis comparavit a 
nobis nonaginta sex iugera sita in villa Henedhe cum pascuis, 
pratis, silvis et aliis quibuslibet annexis cum omni utilitate ad 
altare beati Andree in ecclesia maiori per sacerdotem dicti altaris 
et vicarium eiusdem ecclesie perpetue possidenda. Ideoque secundum 
formam placitorum procedere cupientes proprietatem et dominium 
prenotatorum bonorum ecclesie Hildensemensi de consensu filiorum 
nostrorum Hermanni, Heinrici, Ottonis et eciam Sophie omniumque 
heredum nostrorum ad predictos usus eiusdem ecclesie liberaliter 
conferimus et damus, ut eadem bona absque omni honere advocacie 
seu cuiuslibet exactionis gravamine permaneant in ecclesia supra- 
dicta. Testes huius donationis sunt prepositus Otto de Eversterne, 
dominus Arnoldus de Werberch canonici Hildensemenses, dominus 
Volradus de Depennovwe, dominus Andreas de Barkenvelde et alii 
quam plures. Ut autem hoc inviolabiliter observetur, liberos nostros 
prefatos dictorum bonorum et nostre donationis facte warandos esse 
volumus, et quia sigilla non habent, sigillo nostro contenti sunt, 
et nos illo solo tam pium et favorabile factum per omnia roboramus. 
Aetum anno domini m’. cc. 1xx9iio. 


Or. im Kgl. St.- A. zu Hannover, Domstift Hildesheim Nr. 287. Siegel des 
Ausstellers am Bande beschädigt. | Regest. Doebner, UB. I, S. 163 Nr. 336. 


812. Propst Dietrich des Kreuzstiftes überträgt mit Zustimmung 
des Kapitels dem Kl. Riddagshausen den Zehnten in Bettingerode 


I) Davor ist Dungem getilgt. 
10* 





148. 1272. 


(Betekenrode), den ihm Rasso von Ütze (Uttensem) aufgelassen hat, 
und Güter in Genlethe (Gielde?), die ihm Lippold von Ütze resigniert 
hat. 1272. 


Huius rei testes sunt Ludolfus decanus, Bertoldus scolasticus 
cognomento Wifgreve, Iohannes ...... canonici nostre ecclesie, 
Fridericus de Wenethusen, Albertus, (Bruno), Conradus fratres dicti 
de Dammone, Tidericus de Minda. 

Or. im Landeshauptarchie zu Wolfenbüttel, Riddagshausen Nr. 188, stark 


stockfleckig. Die beiden Siegel stark beschädigt. RBegest Doebner, UD. I, S. 164 
Nr. 338. 


818. Graf Ludolf von Wohldenberg überträgt dem Kl. Derneburg 
zwei Hufen in Astenbeck. 1272. 


Nos Ludolfus comes de Woldenberg favore benigno puplice 
protestamur per paynam presentem, quod nos ex unanimi consensu 
fratrum et heredum nostrorum duos mansos sitos in Astenbeke 
claustro sanctimonialium in Derneborhc proprialiter conferimus cum 
omni iure et utilitate perpetuo possidendos, ita quod nos et nostri 
coheredes nichil iuris amplius vendicabimus in eisdem. Et ne igitur 
in posterum dubium videatur de hoc facto, memorato claustro sancti- 
monialium firmam warandiam in bonis predictis damus per paginam 
presentem, quam sigilli nostri appensione fecimus roborari. Testes 
enim sunt dominus Ermbertus de Bokenum, Her(mannus) de Sten- 
berghe et Ascwinus de Oldendhorppe et ceteri plures. Anno gracie 
m?. cc. Ixxii. 

Or. in der Beverinischen Bibliothek zu Hildesheim, Kl. Derneburg Nr. 8. 


Gut erhaltenes Siegel des Ausstellers in gelbem Wachs, Helm in dunkelgrünem 
Wachs zwischen Flügeln. 


814. Ritter Dietrich de Piscina entsagt auf Anraten seiner Ver- 
wandten, des Kämmerers Ekbert und des E(kbert) von Tossem allen 
Ansprüchen an drei Hufen in Klein- Förste, mit welchen der Altar 
Johanns des Täufers in der Kreuzkirche dotiert ist. In capitolio 
ecclesie sanete Crucis. 1272. 


Testes huius rei sunt Theodericus prepositus, Ludolfus decanus, 
Wolderus custos sacerdotes, Ludolfus de Bruneswich, Bartoldus 
scolasticus, Gerardus de Thekeneborch dyaconi, Hugo, Almarus, 
Iohannes et Iohannes subdyaconi, Theodericus miles de Stockem, 





1272. 149 


Or. im Kgl. St.-A. su Hannover, Kreusstift Nr. 140. Drei beschädigte Siegel, 
die beidem ersten zeigen je swei Querbalken, das dritte Schwert schräg links von 
Kleeblättern begleitet: + SIGILLVM ..... CI.DE.P...... A.  Gedr. Bode, 
UB. II, S. 229 Nr. 184, Regest Doebner, UB. I, S. 163 Nr. 337. 


815. Ritter und Knappen des Hochstiftes verbinden sich mit den 
Städten Goslar, Hildesheim und Braunschweig auf fünf Jahre zum 
Schutze ihrer Rechte. 1272. 

Or. im Stadtarchiv zu Hildesheim. Gedr. Zeitschrift des Harzvereins 1870 
S. 907 mit Erläuterungen von J. Grote, Höhlbaum, Hansisches UB. I, S. 250 Nr. 711, 
Doebner, UB. I, S. 164 Nr. 539, der die Zweifel Höhlbaums an der Echtheit der 
Urk. beseitigt, Bode, UB. II, S. 228 Nr. 183, Hänselmann, UB. der Stadt Braun- 
schweig II, S. 213 Nr. 251, Regest Böhmer- Ficker -Winkelmann, Reg. imp. V, 4, 
Nr. 12130. 


816. Erwählter Otto überträgt drei Hufen in Klauen, welche ihm 
Lippold von Escherde und diesem die Brüder Hermann und Albert 
Lepel resigniert haben, dem Kl. Riddagshausen und erhält von Lippold 
von Escherde als Ersatz drei Hufen in Lengersla. 1272. 

Or. im Landeshauptarchiv zu Wolfenbüttel, Kl. Riddagshausen Nr. 186. Siegel 


des Erwählten und des Domkapitels an roten und grünen Seidenfäden wenig be- 
schädigt. 


817. Die Grafen von Wohldenberg übertragen dem Kl. Dorstadt 
zwei Hufen in Dorstadt, die sie vom Reiche zu Lehn hatten, und ent- 
schädigen letzteres. Wohldenberg 1272. 


Nos Burchardus et Henricus dei gratia fratres comites de 
Woldenberg presentibus recognoscimus et firmiter protestamur, quod 
nos de bono consensu filiorum nostrorum Hermanni et Heinrici 
comitum et Burchardi et Hermanni proprietatem duorum mansorum 
Dorstat sitorum, quos de manu imperii tenuimus, propter dominum 
et ad instantiam nobilis viri domini Bernardi de Indagine dedimus 
ecclesie beate virginis in Dorstat iure perpetuo possidendam, pro- 
prietatem quoque omnium attinencium et in villa et extra villam 
tam in pascuis quam in silvis ecclesie contulimus supradicte. Nos 
eciam imperio de ipsis mansis sufficientem fecimus recompensam. 
Huius rei testes sunt nobiles viri comes Meynardus de Sladem et 
dominus Wlradus de Depenowe, Heidenricus de Hedheiershusen, 
Engelhardus de Nanekessen, Conradus de Vimmelse, Elgherus de 
Valersleve, Hogerus de Mandere et alii complures fide digni. In 
cuius rei testimonium presentem paginam sigilli nostri munimine 


150 1278. 


duximus muniendam. Actum et datum Woldenberch anno gratie 
m?. cc®, 1xxii. 

Or. im Archiv zu Dorstadt. An den von der Urk. geschnittenen Pergament- 
streifen sehr gut erhaltenes Siegel des Burchard und beschädigtes des Heinrich. 


8158. Friedrich von Dorstadt resigniert dem Kl. Ringelheim drei 
Hufen in Flöthe mit Ausnahme der Vogtei. 1272. 


Notum sit universis hoc scriptum inspecturis, quod dominus 
Fredericus de Dorstad cum consensu fratris sui domini Woltheri 
ob salutem patris et matris necnon ipsius tres mansos litonum aitos 
in villa Vlotede, de quibus domino abbati et conventui de Ringlem 
annuum censum hactenus procuravit, cum bona voluntate libere re- 
signavit advocatiam super eadem bona solummodo retinendo. Ne 
igitur hoc factum alicui imposterum veniat in dubium, hoc scriptum 
est sui sigilli munimine roboratum. Acta sunt hec anno domini 
millesimo ducentesimo septuagesimo secundo. 


Abschrift des 16. Jahrhunderts im Cop. des Abtes Heinrich Wirschius im 
Archiv au Bingelheim S. 121. 


819. Graf Widekind von Poppenburg einigt sich mit dem KI. 
Escherde wegen vierzehn Acker und einer Hofstätte in Achem.  Poppen- 
burg o. D. (1272). 


Widikindus dei gratia comes de Poppenborch omnibus, quibus 
hoc scriptum fuerit exhibitum, salutem. Universitati cunctorum tam 
presentium quam futurorum notum esse volumus de contractu, qui 
factus est inter ecclesiam in Escherte et nos de emptione quatuor- 
decim agrorum et aree in Achem, quos manutenebant Tidericus et 
Herbordus de Drismenstede et ab eisdem manutenebat Tidericus de 
Emne, quod ista bona expedivit prepositus a tribus manibus scilicet 
a nobis et a Tiderico de Drismenstede et a Tiderico de Emne. 
Hec donatio facta est in Poppomborch coram domino episcopo. 
Testes huius rei sunt Mauricius comes, Heinricus Grube, Bertoldus 
Pil, tres fratres Hirci, Hermannus de Stemne, Hermannus de Stemne, 
Iohannes de Wlvinge, Bernhardus de Coven et alii quam plures. 
Ut igitur hoc factum firmum maneat et stabile, sigilli nostri appen- 
sione roboravimus. 

Or. im Kgl. St.-A. zu Hannover, Escherde Nr. 53. Beschädigtes Siegel des 


Grafen an weissen Zwirnfäden. Die Urk. dürfte in das Jahr 1272 gehören, in 
in welchem Bischof Otto wiederholt in Poppenburg gewesen ist. 


1278. 151 


320. Graf Meiner von Schladen und Ritter Volkmar von Goslar 
bekunden, dass auf dem Goding vor den Gografen Hartwig von Lengde 
und Ludolf von Lewe Ludolf Pluder mit seinen Söhnen anerkannt 
hat, dass er während eines Decenniums zwei Hufen in Wedelingerodhe 
der Kirche in Dorstadt verpachtet und diese gewisse Abgaben an das 
Domstift zu Goslar und an Hermann Bodeker zu leisten hat. 1273 
Januar 27 (feria vi. post festum conversionis sancti Pauli). 


Or. im Archiv zu Dorstadt. Stark beschädigtes Siegel der Aussteller an 
von der Urk. geschnittenen Pergamentstreifen. Gedr. Bode, UB. 1I, S. 230 N. 186. 


321. Erwählter Otto bekundet, dass die Inhaber der Saline Gitter 
mit Propst Johann und Laienbrüdern des Kl. Steterburg wegen der 
Herstellung einer versiechten Quelle sich geeinigt haben. Braunschweig 
1273 Februar 18 (xii?. kalendas marcii). 


Huius facti et ordinacionis testes sunt dominus Baldewinus et 
Henricus fratres dicti de Campo, dominus Iohannes marscalcus 
dictus de Saldere cognomine Lenkenir, dominus Iohannes de Saldere 
dictus Niger, dominus Sifridus Scadewolde, dominus Iohannes de 
Stockem, Fridericus de Stidere, Ludolfus Mathie, Iohannes Helye, 
Gereko Stapel, Conradus de Helmenstede et quam plures alii fide 
dign. Datum Brunswich per manum notarii nostri Brunonis in 
sollempni placito, quod habuimus cum fratre nostro duce Iohanne 
— — presentibus dilectis fratribus nostris Alberto duce Brunswicense 
et Conrado Verdensis ecclesie postulato. 


Aus dem Chron. Stederburg. im Landeshauptarchiv zu Wolfenbüttel S. 152. 
Regest. Hänselmann, UB. der Stadt Braunschweig II, S. 116 Nr. 258. 


822. Graf Ludolf von Roden überträgt dem Kl. Marienrode 
(Betzingerodhe) seine Gerechtsame an Gütern in Wendhausen (Wenet- 
husen) 1273 Februar 26 (dominica Invocavit). 


Or. im Kgl. St.-A. zu Hannover, Marienrode Nr. 34. Siegel des Grafen wie 
beschrieben zu dem Drucke Marienroder UB. S. 60 Nr. 45. 


823. Graf Adolf von Holstein genehmigt den Verkauf von sechs- 
zchn Hufen in Jeinsen (Gegenhusen) durch seinen Oheim Grafen 
Gerhard und seinen Bruder Johann an das Kl. Marienrode. 1273 
März 4 (sabbato ante Reminiscere). 


Or. im Kgl. St.-A. zu Hannover, Marienrode Nr. 35. Siegel verloren. Gedr. 
Meibom, SS. rer. Germ. I, S. 540, Marienroder UB. S. 61 Nr. 46. 





152 1218. 


324. Abt und Konvent des Godehardiklosters erlassen dem 
Meier in Himmelsthür und dessen Frau gegen einmalige Zahlung von 
11!|, Pfund den jährlichen Zins von einem Pfund auf Lebenszeit. 1273 
April 2. 

Thidericus dei gratia abbas universitasque conventus monasterii 
sancti Godehardi Hildensemensis cunctis Christi fidelibus hanc litteram 
inspecturis salutem in omnium salutari. Per presens scriptum ad 
noticiam fldelium volumus devenire, quod Conradus villicus noster 
in Himdesdore una cum uxore sua Gertrude consentientibus filiis 
suis Iohanne, Burchardo, Alexandro, Conrado talentum, quod singulis 
annis dare tenebantur nobis de uno manso, quem ex locatione nostra 
villicaliter habuerunt, redemerunt a nobis undecim talentis et dimidio 
tali condicione, ut videlicet dictus Conradus et uxor sua Gertrudis 
mansum nostrum supradictum temporibus vite sue possideant absque 
solutione talenti hactenus inde dati, itidemque ipsis duobus divina 
dispositione ex hoc seculo evocatis absque ulla interpellatione filiorum 
et heredum suorum idem mansus cum pensione solita ad nostram 
dispositionem libere revertetur. De edificiis etiam ipsius curie 
dictum est, ut fllii eorum sicut voluerint valeant ordinare, sed de 
manso et area necnon eorum appendiciis nichil omnimodis ordina- 
bunt. In cuius facti firmamentum presens scriptum sigillorum 
nostrorum appensionibus fecimus communiri. Testes huius rei sunt 
Bertoldus, Iohannes, Burchardus, Florentius, Conradus sacerdotes, 
Olricus, Thetmarus, Hillebrandus diaconi, Thidericus, Albertus sub- 
diaconi nostre congregationis fratres, Heinricus Dyabolus, Conradus, 
Reinoldus de Wakenste, Alexander de!) Dammone laici et alii quam 
plures. Actum anno domini m?. cc9, lxx9, iii, iiij. nonas aprilis. 

Or. im Kgl. St.-A. zu Hannover, st. Godehard Nr. 34. Siegel des Abtes an 


dem von der Urk. geschnittenen Pergamentstreifen beschädigt, das des Konventes 
verloren. Regest Doebner, UB. S. 165 Nr. 340. 


825. Erwählter Otto überträgt vier Hufen in Ochtersum, welche 
der Bürger Helmold, Sohn des verstorbenen Ludolf, ihm resigniert hat, 
zum Gebrauch des Chores und der armen Scholaren dem Domstifte. Im 
Hause des Dompropstes (1263) 1273 April 6 (viii. ydus aprilis). 

Testes huius rei sunt Halto maior prepositus, Iobannes maior 
decanus, Volradus Montis prepositus, Thidericus prepositus sancte 
Crucis, Heyndhenricus cellerarius, Lippoldus cantor, Arnoldus de 


!) de zweimal, Ende und Anfang der Zeile. 


1273. 153 


Wereberg canonici Hildensemenses, Wernerus plebanus, Ecbertus 
camerarius, Ludolfus de Cramme, Albertus Bok, Conradus de Elvede, 
Grubo de Grubenhagen, Thidericus de Piscina, Bodo de Saldere 
milites, und Bürger. 

Or. im Kgl. St.-A. zu Hannover, Domstift Hildesheim Nr. 208. Siegel des 
Erwühlten. Gedr. Doebner, UB. I, S. 141 Nr. 291 zu 1263, wie das Or. Doch ist 
Halto erst seit 1270 Dompropst und Lippold (vom Alten Markt) ist nicht vor 1270 
als Domkellner nachweisbar, sein Vorgänger Dietrich von Adensen bis 1265. Dem- 
nach kann die Urk. nicht in das Jahr 1263 gehören, sondern zu 1273, wozu auch 
die Laienzeugen besser passen. 


326. Erwählter Otto überträgt dem Moritzstift für die von ihm 
neu gegründete Kantorei vier Rodehufen ın Sorsum. 1273 April 8. 


Otto dei gratia Hildensemensis electus. Et si ad benefaciendum 
sumus omnibus debitores, pocius illis tenemur benefacere, qui nobis 
magis familiares existunt. Hinc est, quod notum esse volumus tam 
presentibus quam futuris, quod de consensu capituli nostri quatuor 
mansos novalium in Suttherum apud Hymdesdore sitos cum decima 
et proprietate necnon eum omni iure, quo eos tenuimus, ecclesie 
montis sancti Mauricii Hildensemensi &d cantoriam, quam in ea 
instituimus, pro remedio anime nostre iure perpetuo contulimus 
volentes, ut pro hac liberalitate nostra nostri nominis memoria in 
eadem ecclesia in perpetuum perseveret et post obitum nostrum 
anniversarius noster in ea peragatur, prout in instrumento institu- 
tionis et confirmationis cantorie ipsius ecclesie plenius est expressum. 
Ut autem hec nostra collatio firma et inconvulsa perpetuis tem- 
poribus permaneat, presens scriptum inde confectum sigillis nostro 
videlicet et capituli nostri fecimus communiri. Huius rei testes 
sunt Halto maior prepositus, Volradus Montis prepositus, prepositus 
Volquinus dictus de Svalenberge, Lippoldus cantor dictus de Antiquo 
foro, Arnoldus de Wereberg, Cono dictus de Weye prepositus in 
Alsborch canonici Hildensemenses, Wernerus plebanus Hildense- 
mensis, Ecbertus camerarius miles et alii conplures. Actum anno 
domini m?, cc?. Ixx. iii&., viv. idus aprilis. 

Or. im Kgl. St.-A. zu Hannover, Moritzstft Nr. 33. Siegel des Erwählten 
und des Domkapitels. 


827. Erwählter Otto errichtet im Moritzstifte mit Zustimmung 
des Propstes Volrad, des Dechanten Heinrich von Alfeld, des Scholasters 
Volkmar, des Küsters Johann Marcolfi und des ganzen Kapitels eine 


= A kk 





154 1278. 


Kantorei mit der Kapelle der h. Katharina und deren Besitzungen 
und aus vier Rodehufen in Sorsum. 1273 April 8 (vi. idus aprilis, 
confirmationis nostre anno ixP.). 

Or. im Kgl. St.-A. zu Hannover, Moritzstift Nr. 34. Siegel des Erwählten, 
des Domkapitels, des Propstes und des Kapitels des Moritestiftes. Die Kapitels- 
siegel beschädigt. Gedr. Doebner, UB. I, S.165 Nr. 341. Es mag der Grund des 
Erwählten besonders hervorgehoben werden: quod ecclesia montis sancti Mauricii 
Hildensemensis semper honorabilis extitit ab antiquo, ita quod ecelesia Hildense- 
mensis prioratus dignitatem inmediate post eam inter alias coclesias civitatis 
Hildensemensis recognovit eidem. 


828. Ritter Ludolf von Kramme tauscht mit dem Godehardi- 
kloster Ländereien bei Gronstede. 1273 April 12. 


Ludolfus miles dictus de Kramme universis hanc litteram in- 
specturis salutem in domino. Universitati fidelium notum esse 
volumus, quod, cum nos in villa Gronstede quosdam agros haberemus, 
inter quos quatuor iugera et dimidium essent sita monasterio beati 
Godehardi pertinentia itemque dictum monasterium in eadem villa 
aliquantos agros possideret, inter quos totidem iugera posita erant 
nobis pertinencia, nos ex utraque parte utilitate pensata tale fecimus 
concambium, ut videlicet nos supradicta iugera monasterii inter agros 
nostros iacencia, monasterium vero nostra iugera inter agros suos 
posita possideremus perpetua firmitate. Ut autem hec ordinatio 
partibus hinc inde maneret rata, nos scriptum monasterii sigillo 
abbatis et conventus communitum pro cautela recepimus futurorum, 
monasterium econverso presentem litteram recepit a nobis sigilli 
nostri testimonio roboratam. Actum anno domini m. cc®. Ixxiii., 
pridie idus aprilis. 

Or. im Kgl. St.-A. zu Hannover, st. Godehard Nr. 35. Schildförmiges Siegel 


des Ausstellers an dem von der Urk. geschnittenen Pergamentstreifen gut erhalten, 
zeigt drei Lilien (2:1): 1 8. LUDOLFI . DE. (K)RAME. 


829. Die Grafen Burchard und Hermann von Wohldenberg 
übertragen dem Kl. Dorstadt die Vogtei über drei Hufen in Wedelinge- 
rodhe, die sie vom Reiche zu Lehn haben, und entschädigen das Reich 
mit anderthalb Hufen in Tsenighe. Braunschweig 1273 Mai 13. 


Burchardus et Hermannus dei gratia comites fllii quondam 
cömitis Burchardi de Woldenberch omnibus inperpetuum. Ne apud 
posteros que rationabiliter gesta sunt vergant in dubium, scripta 
conficiuntur auctentica, que perhibeant testimonium veritati. Ea- 


1218. 155 


propter notum esse cupimus universis, quod, cum dilecti nobis in 
Christo prepositus Hildericus et conventus ecclesie beate Marie 
virginis in Dorstad advocatiam trium mansorum in villa Wedelinge- 
rodhe sitorum a Ludolfo dicto Pludher et heredibus suis legitimis 
pro quadam summa pecunie comparassent, nos recepta resignatione 
dicte advocatie ab ipso Ludolfo Pludher et ab omnibus heredibus 
suis, eo quod ipsi sepe dictam advocatiam a nobis in feodo tenuis- 
sent, ipsam prenominatis preposito Hilderico et conventui in Dorstat 
de voluntario et communi consensu heredum nostrorum omnium 
liberaliter contulimus propter deum et nichil iuris in advocatia nobis 
asscribimus supradicta. Quia vero nos ipsam advocatiam de manu 
imperii feodaliter tenebamus, in manso et dimidio proprietatis nostre 
in villa dicta Tsenighe fecimus iam dicto imperio restaurum suffi- 
ciens, prout est conveniens atque iustum. Ut igitur hec liberalitatis 
nostre donatio firma et inviolabilis perpetuo perseveret, presentem 
paginam super hoc conscriptam sigillis nostro videlicet et patrui 
nostri comitis Heinrici de Woldenberg fecimus communiri. Huius 
rei testes sunt nobiles viri dominus Bernbardus dictus de Indagine, 
comes Henricus de Woldenberg, dominus Fredericus et dominus 
Waltherus fratres dicti de Dorstad, alii milites Lippoldus de Went- 
hasen, Iohannes de Wetelmenstede, Conradus de Vimmelse et alii 
quam plures tam clerici quam laici flde digni. Datum Bruneswik 
in curia domini Bernardi de Indagine apud cappellam sancte Marie 
Magdalene anno gratie m. cc, Ixx9. iij., in die beati Servatii 
confessoris. 


Or. im Archiv zw Dorstadt. Siegel des Grafen Heinrich, das immer nur 
allein an der Urk. gehangen hat. Hegest Hünselmann, UB. der Stadt Braun- 
schweig II, S. 117 Nr. 259. 


880. Erwählter Otto grenzt die Befugnisse des Kantors und des 
Scholasters am Moritzstifte ab. Hildesheim 1273 Mai 26. 


Otto dei gratia Hildensemensis electus. Ad noticiam tam pre- 
sentium quam futurorum cupimus pervenire, quod, cum quidam 
&rüculus privilegii institutionis cantorie ecclesie Montis sigillis 
Dostro et capituli nostri signati, qui sic loquitur: idem ius, quod 
cantor in maiori obtinet ecclesia, cantor in secundaria ecclesia ob- 
tinebit, iuri scolastici prout dicebat preiudicaret, capitulum ecclesie 
Montis provide cavere volens, ne pro iure scolastrie et cantorie 





156 1278. 


posset in posterum aliqua cavillatio suboriri, de consensu nostro, 
qui dictam cantoriam instituimus, ius scolastici et cantoris curavit 
distinguere in hunc modum. Scolasticus in iure sui officii remanebit 
et cantor per se et per suum succentorem exercendi cantoris offi- 
cium in regendo chorum, excessus scolarium manualiter corrigendo 
et alia, que honestati chori expediunt, in choro similiter faciendo 
secundum consuetudinem maioris ecclesie habebit liberam facultatem. 
Si vero talis excessus emerserit, qui aliam quam manualem correc- 
tionem requirat, cantor vel succentor intimabit eundum excessum 
scolastico vel magistro in scolis secundum meritum corrigendum, 
et hunc scolasticus vel magister pro modo culpe corrigere non ob- 
mittet. Officii succentoris eciam erit committere Alleluia, sed tamen 
hoc scolaribus cantabit et repetet extra scolas.  Vocabit eciam 
scolares ad processionem pulsando ad hostium scole et scolaribus 
dicendo: venite. In vigiliis quoque festivitatum liberum erit cantori 
post vesperas intrare scolas sicut et scolastico et eciam aliis diebus 
quando voluerit et dicere scolaribus sine correctione, si forsan in 
disciplina, in cantando, in legendo et in aliis se neglienter habuerint, 
quod emendent, ad quod cantori audiencia concedetur. Ne autem 
super hac ordinacione contingat in posterum dubitari, presentem 
litteram inde confectam sigillis nostro, . . prepositi Montis et sui 
capituli fecimus consignari. Datum Hildensem anno domini m?. cc. 
Ixx. iii€., vii?. kalendas iunii, confirmationis nostre anno ix?. 

Or. im Kgl. St.- A. zu Hannover, Moritzstift Nr. 35. Siegel des Erwählten 


und die beschädigten des Propstes Volrad und des Kapitels des Moritzstiftes. 
Gedr. Doebner, UB. 1, S. 167 Nr. 342. 


881. Erwählter Otto überträgt dem Michaeliskloster die Vogtei 
der Güter in Ohrum (Horum), die es von den Brüdern Burchard, 
Ekbert und Hermann von Wolfenbüttel gekauft hat, nach dem Verzichte 
dieser und des Edeln Volrad von Depenowe. Hildesheim 1273 Juni 3 
(iii. nonas iunii, confirmacionis nostre anno ix?.). 


Testes huius rei sunt Halto maior prepositus, Volradus Montis 
prepositus, Lippoldus cantor, Volcquinus de Svalenberg Goslariensis 
prepositus, Hogerus scolasticus, Arnoldus de Wereberg, Cono pre- 
positus de Alsborch canonici Hildensemenses, Wernerus plebanus, 
Ecbertus camerarius, Ludolfus de Cramme, Conradus de Elved'o 
Albertus Bok, Iohannes de Stedhere milites. 


1213. 157 


Or. im Kgl. St.-A. zu Hannover, Michaeliskl. Nr. 68. Siegel des Erwählten 
und des Domkapitels an roten und gelben Seidenfäden. Gedr. Asseburger UB. I, 
S. 245 Nr. 367, Zeitschrift 1868 S. 130, Regest Bode, II, S. 231 Nr. 187. 


882. Propst Friedrich, Priorin A(delheid) und der Konvent des 
Kl. Heiningen einigen sich mit dem Kl. Marienrode wegen Güter in 
Bevelthe dahin, dass sie die Güter gegen Rückzahlung des Geldes 
seiedererhalten. Braunschweig in curia monachorum in Reddageshusen 
1273 Juni 11 (dominica die ante festum Viti — — tertio idus iunii). 


Huius etiam rei testes sunt Mauritius abbas de Amelingesbornen, 
Ludolfus abbas de Reddageshusen, Bertoldus de Veltem monachus, 
Ludolfus miles de Weverlinghe, Crachto miles de Boredorp, Michahel. 


Or. im Kgl. St.-A. zu Hannover, Marienrode Nr. 36. Siegel verloren. Gedr. 
Marienroder UB., 8.61 Nr. 47. 


338. Erwählter Otto (Hildensemensis ecclesie postulatus et 
confirmatus tutor) unter den Mitbesieglern der Urk. des Herzogs Johann 
von Braunschweig, in welcher dieser den auf der Sülte in Lüneburg 
Begüterten die von ihm gefundene neue Salzquelle zur Zerstörung ver- 
kauft und sich verpflichtet, in der Stadt und in der Herrschaft Lüne- 
burg nie wieder eine neue Salzquelle bohren zu lassen. 1273 Juni 15 
(in die beati Viti). 

Gedr. v. Hodenberg, Lüneburger UB. VII, 8.76 Nr. 101, Leverkus, UB. des 
Bisthums Lübeck I, S. 222 Nr. 231, Hegest Mecklenburg. UB. II, S. 456 Nr. 1287, 
wo ältere Drucke verzeichnet sind. Vgl. die Bestätigung dieses Vertrages durch 
Papst Gregor X. d. d. Lyon 1274 Juni 22 (x. kal. iulii pontif. anno tertio) bei 
Sudendorf, UB. I, S. 54 Nr. 83, Leverkus, a. a. O. S. 228 Nr. 238, Hasse, Schleswig- 
Holstein- Lauenburg. Regesten und Urk. II, 192, Nr. 474, Potthast, Reg. pont. 20850. 


884. Propst Dietrich des Kreuzstiftes bekundet den Verzicht der 
Brüder Blesen auf 23 Morgen in Kemme. In der Kurie des Propstes 
1273 Juni 25. 


Theodericus dei gratia prepositus ecclesie sariete Crucis Hil- 
densemensis omnibus hanc litteram inspecturis salutem in domino. 
Cum Henrieus et Iohannes fllii Bertoldi vulgariter dicti Blesen ex 
suggestione patr(ui) aliorumque hominum perversorum super viginti 
tribus iugeribus Kemme sitis et à domino Ludolfo de Bruneswich 
nomine ecclesie legitime comparatis moverent questionem capitulo 
ecclesie Crucis, decanus et canonici eiusdem ecclesie predictis 
fratribus eorumque amicis ad singula et universa, que super 
predictis bonis dixerunt, proponenda coram nobis secundum iuris 





158 1213. 


ordinem responderunt. Unde tandem «antedicti fratres et eorum 
instructores videntes, quod nichil iuris in eisdem bonis sibi poterant 
vendicare, ad inductionem nostram aliorumque proborum virorum 
manu et lingua renuntiarunt omni actioni et iuri, quod in sepe 
dictis bonis videbantur habere adicientes, quod venditionem et re- 
signationem, quam Henricus patruus (eorun)dem fecerat de eisdem, 
ipsi et quilibet eorum legitimi heredes ratam et firmam haberent 
omnibus temporibus vite sue. In cuius rei evidens argumentum 
presens scriptum inde confectum sigillo nostro duximus roborandum. 
Testes huius rei sunt Ernestus pincerna, Ekbertus niger de Tossem 
milites, Iohannes theolenarius, Burchardus frater domini Conradi, 
Henricus Grif, Henrieus Bokvel, Bernardus de Ponte, Thidericus 
et Conradus de Emne burgenses, Iohannes et Heno famuli domini 
prepositi et alii complures. Actum anno domini m?. cc. Ixxiii., vii?. 
kalendas iulii iu caminata curie nostre aput sanctam Crucem. 


Or. im Kgl. St.- A. zu Hannover, Kreusstift Nr. 141. Siegel des Propstes. 
Die Schrift ist. stellenweise stark verblasst. Regest Doebner, UB. I, S. 168 Nr. 343. 


8885. Edler Bernhard von Hagen übergibt dem Erwählten Otto 
als Ersatz für drei Hufen in Linde, die dieser dem Kl. Dorstadt 
übertragen hat, vier Hufen in Engelnstedt. Hildesheim 1273 Juli 3. 


Ego Bernardus nobilis dictus de Indagine ad perpetuam rei 
geste memoriam. Notum esse cupio tam presentibus quam futuris, 
quod, cum venerabilis pater dominus O(tto) Hildensemensis electus 
proprietatem trium mansorum in Lindedhe, quos ab ipso tenui in 
feodo, monasterio in Dorstad ad preces meas contulerit propter 
deum, ne ecclesia Hildensemensis, cui fidelitate teneor, ex hac col- 
latione aliquem pateretur defectum, proprietatem quatuor mansorum 
in Engelemstede dicto domino electo et ecclesie Hildensemensi de 
consensu eorum, quorum intererat, contuli in restaurum. In cuius 
rei testimonium presentem litteram feci sigilli mei munimine roborari. 
Datum Hildensem anno domini m. cc®. Ixx. iii9., v?. nonas iulii. 


Or. im St.-A. zu Hannover, Domstift Hildesheim Nr. 238. Siegel des Aus- 
stellers an dem von der Urk. geschnittenen Pergamentstreifen gut erhalten, geschachtet. 


886. Erwählter Otto überträgt dem Kl. Dorstadt drei ihm vom 
Edeln Bernhard von Hagen (de Indagine) resignierte Hufen in Linde 
(Lindedhe) mit dem Zehnten und allem Eigentum. Hildesheim 1273 
Juli 3 (v9. nonas iulii). 


1273. 159 


Testes sunt Halto maior prepositus, Volradus Montis prepositus, 
Volcquinus de Svalenberg Goslariensis prepositus, Arnoldus de Were- 
berg, prepositus Cono canonici Hildensemenses, Wernerus plebanus, 
Ecbertus camerarius, Ludolfus de Cramme milites. 


Or. im Archiv zu Dorstadt. Siegel des Erwählten gut erhalten, das des 
Donkapitels beschädigt. 


3837. Erwählter Otto bekundet, dass Mathilde, Wittwe des Ritters 
Johann von Berkum, ihre Tochter Bertha und deren Söhne Hildebrand 
send Johann auf einige Hufen und Hausstellen des Kl. Wienhausen in 
Berkum (Berckem) verzichtet haben. Hildesheim 1273 Juli 5 (in 
crastino Odhelrici). 

Testes sunt Amelungus plebanus in Solzeke, Heynricus de 
Svechlete, Bertoldus de Godenstede, Iohannes Lenekener, Bodo de 
Saldere milites, Thidericus de Prome, Bertoldus Grus famuli, Heyn- 
ricus, Hermannus et Thidericus conversi eiusdem claustri. 


Or. im Archiv des Kl. Wienhausen, Nr. 80. Siegel des Erwählten an dem 
von der Urk. geschnittenen Pergamentstreifen. 


888. Erwählter Otto überträgt mit Zustimmung des Domkapitels 
dem neuen Hospital in Goslar das Eigentum des Zehnten in Ebelingerod. 
Hildesheim 1273 Juli 14 (in crastino Margarete). 


Testes huius rei sunt Halto maior prepositus, Volradus Montis 
prepositus, Volcquinus Goslariensis prepositus, Arnoldus de Were- 
berge, Lippoldus cantor, prepositus Cono canonici Hildensemenses, 
Wernerus plebanus, Ecbertus camerarius, Ludolfus de Cramme milites. 

Or. im Stadtarchiv zu Goslar. Die beiden Siegel verloren. Gedr. Bode, 


UB. II, S. 232 Nr. 188. Regest UB. des Stiftes Walkenried (UB. des histor. Vereins 
für Niedersachsen II) S. 394 Nachtr. Nr. 44. 


8989. Die Brüder Heinrich, Domherr, und Dietrich de Piscina 
genehmigen den durch ihre Verwandten Dietrich und Johann de Piscina 
vollzogenen Verkauf von Gütern in Ebelingerode an das Kl. Walken- 
ried und das neue Hospital in Goslar. O. D. (1273 Juli). 

Or. im Landeshauptarchiv zu Wolfenbüttel. Gut erhaltenes Siegel Dietrichs. 


Gedr. Bode, UB. II, S. 226 Nr. 177. Regest UB. des Stifts Walkenried (UB. des 
histor. Vereins für Niedersachsen II) S. 274 Nr. 417. 


840. Erwühlter Otto überträgt mit Zustimmung des Domkapitels 
dem Kl, Escherde zwei Hufen in Betheln (Betenem), welche das 


160 1278. 


Kloster von Johann, dem Sohne des Lippold Suring, gekauft, dieser 
dem Ritter Johann von Blankenburg aufgelassen und letzterer dem 
Aussteller resigniert hat. Hildesheim 1273 August 21 (xii®. kalendas 
septembris). 

Testes huius rei sunt Halto. maior prepositus, Volradus. Montis 
prepositus, Volcquinus Goslariensis prepositus, Lippoldus cantor, 
Arnoldus de Werberg, prepositus Cono canonici Hildensemenses, 
Wernerus plebanus, Ecbertus camerarius, Ludolfus de Cramme milites. 


Or. im Kol. St.-A. zu Hannover, Escherde Nr. 59. Siegel des Erwählten 
wenig beschädigt, das des Domkapiteis verloren. 


341. Erwählter Otto überträgt dem Kl. Escherde die diesem von 
Johann von Sorsum übergebene neue Mühle bei Emne. Hildesheim 
1273 August 21. 


Otto dei gratia Hildensemensis electus. Notum esse volumus 
et constare, quod, cum Iohannes miles dictus de Suttherum fidelis 
noster novum molendinum apud Emne, quod a nobis tenuit, claustro 
in Escherte de consensu Iohannis fllii sui et heredum suorum pro 
remedio anime sue contulisset, nos accepta resignatione ipsius 
militis et facta renunciatione dicti filii sui ipsum molendinum cum 
proprietate et cum omni iure de consensu capituli nostri pro retri- 
butione felicitatis eterne claustro contulimus memorato. Ut autem 
hec nostra collatio robur perpetue firmitatis obtineat, presens 
scriptum inde confectum sigillis nostro et capituli nostri fecimus 
roborari. Testes huius rei sunt Halto maior prepositus, Volradus 
Montis prepositus, Volequinus Goslariensis prepositus, Lippoldus 
cantor, Árnoldus de Werberge, prepositus Cono canonici Hildense- 
menses, Wernerus plebanus, Ecbertus camerarius, Ludolfus de 
Cramme milites et alii conplures. Datum Hildensem anno domini 
m. cc, Ixx. iii9., xii?. kalendas septembris. 


Or. im Kgl. St.-A. zu Hannover, Escherde Nr. 58. Beschädigtes Siegel des 
Erwählten, das des Domkapitels verloren. 


842. Herzog Johann von Braunschweig bekundet, dass er die 
Urkunde des Grafen Gerhard von Holstein für das Kl. Marienrode 
wegen der Güter in Jeinsen (Geynhusen) nur ungern besiegelt habe, 
dass er jetzt aber auf Bitten des Grafen Burchard von Wölpe die 
Abmachungen Gerhards genehmige. Braunschweig 1273 September 9 
(crastina die nativitatis beate virginis). 





1213. 161 


Or. im Kol. St.-A. zu Hannover, Marienrode Nr. 37. Stegel des Herzogs 
am Bande beschädigt. Gedr. Marienroder UB. S. 62 Nr. 48. 


348. Die Edeln Friedrich und Walther von Dorstadt verkaufen 
mit Zustimmung ihrer Erben, der Domherren Bernhard in Hildesheim, 
Arnold in Magdeburg und Konrad in Halberstadt, dem Bonifaciistift 
in Halberstadt Land in Sommeringe. Sommeringe 1273 September 13 
(idus septembris). 

Gedr. Schmidt, UB. des Stiftes st. Bonif. uw. st. Pauli in Halberstadt 
(Geschichtsquellen der Prov. Sachsen XIII) S. 47 Nr. 64 und früher. 


844. Erwählter Otto überträgt dem Kl. Walkenried und dem 
neuen Hospital in Goslar den Zehnten in Ebelingerod, den ihm Ritter 
Dietrich de Piscina und sein Bruder Johann resigniert haben. Hildes- 
heim 1273 September 22 (in die Mauricii). 


Huius resignationis testes sunt Arnoldus de Werberg canonicus 
Hildensemensis, Wernerus plebanus, Ecbertus camerarius, Hermannus 
de Ganderssem, Ludolfus de Cramme, Hillemarus de Oberge milites. 

Or. im Stadtarchiv zu Goslar in doppelter Ausfertigung, an der einen gut 
erhaltenes Siegel des Ausstellers, von der anderen das Siegel verloren. Gedr. Bode, 


UB. II, S. 232 Nr. 189. Regest UB. des Stifts Walkenried (UB. des hist. Vereins 
für Niedersachsen II) S. 394 Nr. 45. 


345. Das Kl. Dorstadt resigniert dem Erwählten Otto den Zehnten 
in Neuenkirchen und erhält dafür den in Wedelingerothe. 1273 
November 18. 


Venerabili domino O(ttoni) Hildensemensi electo totique capitulo 
eiusdem eeclesie H(ildericus) prepositus, O(da) priorissa totusque 
conventus sanctimonialium in Dorstat cum devotis in Christo oratio- 
nibus debite subiectionis reverentiam. Notum esse volumus universis 
presens scriptum intuentibus, quod nos de maturo consilio nostri 
eonventus ad peticionem domini Gerardi militis dicti de Levethe 
proprietatem nostre decime in Nienkerken prefate ecclesie Hilden- 
semensi resignamus perpetuo possidendam, ut nobis eodem iure 
proprietas decime in Wedelingerothe libere et absolute a sepe dicta 
ecclesia conferatur. Et ut hec inconvulsum permaneant, sigilli nostri 
munimine duximus roboranda. Acta sunt hec anno domini m. cc^. 
lxxiii, octava Martini. 

Or. im Kgl. St.-A. zu Hannover, Domstift Hildesheim Nr. 239. Siegel des 
Konventes gut erhalten. 

Hildesh. UB. III. 11 


162 1273. 


346. Erwählter Otto übereignet dem Kl. Dorstadt auf Bitten des 
Ritters Gerhard von Lewe den Zehnten in Wederinrodhe und erhält 
von diesem den Zehnten in Neuenkirchen. 1273 November 26 (sequenti 
die Katerine). 


Or. im Archie zu Dorstadt. Gut erhaltenes Siegel des Erwählten und be- 
schildigtes des Domkapitels. 


347. Erzbischof Werner von Mainz bestätigt die Gründung der 
Kantorei im Moritzstifte durch den Erwählten Otto. Boppard 1273 
November 26. 


Wernherus dei gratia sancte Maguntine sedis archiepiscopus, 
sacri imperii per Germaniam archicancellarius dilecto in Christo 
Brunoni cantori ecclesie montis sancti Mauricii Hildensheimensis 
salutem in domino. Cum a nobis petitur quod iustum est et hone- 
stum, tam vigor equitatis quam ordo exigit racionis, ut id per 
sollicitudinem nostri officii ad debitum perducatur effectum. Cum 
itaque, sicut exhibita nobis tua peticio continebat, venerabilis dominus 
Otto ecclesie Hildensheimensis electus pro anime sue remedio in 
ecclesia sancti Mauricii Hildensheimensi eiusdem ecclesie capituli 
accedente consensu instituerit officium cantorie eamque tibi .. pre- 
positus ipsius ecclesie, prout ad eum pertinuit, duxerit conferendam, 
nos tuis devotis precibus inclinati quod ab eisdem electo et.. pre- 
posito provide factum est in hac parte ratum habentes et gratum 
illud auctoritate metropolitica confirmamus et presentis scripti patro- 
cinio communimus. Nulli ergo u. s. :. Si quis autem «. s. :w. Datum 
Bopardie anno domini millesimo cc. Ixxiii., vi. kalendas decembris. 


Or. im Kgl. St.- A. zu Hannover, Moritzstift 36, beschüdigtes Siegel des 
Erzbischofs. 


348. Erwählter Otto genehmigt, dass der Domscholaster Hoier 
und sein Bruder Ulrich von Hohenbüchen dem Kl. Steterburg Güter 
und das Patronatsrecht der Kirche in Beddingen übertragen. Hildes- 
heim 1273 Dezember 8 (sexto ydus decembris). 

Nach dem Chron. Stederburg. S. 160 im Landeshauptarchiv zu Wolfenbüttel. 
An demselben Tage gestattet (Volrad), Propst des Moritzstiftes und Archidiakon 
in Stöckheim, dem Kl. Steterburg, die Kirche in Beddingen nach dem Tode des 
Priesters Johann zu eigenem Gebrauch zu verwenden (vestris usibus applicare); 
Abschrift des 15. Jahrhunderts in Ms. 601 fol. 50 in der Beverinischen Bibliothek 
zu Hildesheim und im Chron. Steterb. I, 161, in beiden Stellen wird der Propst 
Werner genannt. 


1273. 163 


349. Papst Gregor X. bestätigt dem Bartholomäistifte das Patronats- 
recht der Kirche in Hotteln. Lyon 1273 Dezember 17. 

Gregorius!) episcopus servus servorum dei dilectis filiis . . pre- 
posito et capitulo ecclesie sancti Bartholomei Hildesemensis ordinis 
sancti Augustini salutem et apostolicam benedictionem. Cum a nobis 
petitur quod iustum est et honestum, tam vigor equitatis quam 
ordo exigit rationis, ut id per sollicitudinem officii nostri ad debitum 
perducatur effectum. Sane petitio vestra nobis exhibita continebat, 
quod nobilis vir Volradus dictus de Depenowe Hildesemensis dio- 
cesis ius patronatus, quod in ecclesia de Hottenem ipsius diocesis 
obtinebat, de diocesani consensu neenon quasdam terras, possessiones, 
silvas et res alias ad ipsum pertinentia pro sue ac progenitorum 
suorum animarum remedio vobis et ecclesie vestre provida liberali- 
tate contulit intuitu pietatis, prout in patentibus litteris super hoc 
confectis dicitur plenius contineri. Nos itaque vestris supplicationibus 
inclinati quod super hoc ab eodem nobili pie ac provide factum est 
ratum habentes et firmum illud auctoritate apostolica confirmamus 
et presentis scripti patrocinio communimus. Nulli ergo wu. s. v. Si 
quis autem w.s. w. Datum Lugduni xvi. kalendas ianuarii, pontifi- 
catus nostri anno secundo. 


Or. im Stadtarchiv zu Hildesheim, Museum Nr. 14. Bleibulle an roten und 
gelben Seidenfüden. Rechts auf dem Bug n. p. 


350. Erwählter Otto überträgt dem Kl. Steterburg den Zehnten 
in» Dusnem, den das Kloster von Ritter Johann von Salder genannt 
der Schwarze gekauft und den dieser dem Grafen Ludolf von Wohlden- 
berg und dieser dem Aussteller aufgelassen hat. Hildesheim 1273 
Dezember 20 (xiii9. kalendas ianuarii). 


Testes huius rei sunt Halto maior prepositus, Volcquinus Gos- 
lariensis prepositus, Lippoldus cantor, Arnoldus de Werberge, pre- 
positus Cono canonici Hildensemenses, Wernerus plebanus, Ekbertus 
camerarius, Ludolfus de Cramme, Hermannus de Gandersem, Ernestus 
pincerna, Bodo de Saldere milites. 


Abschrift des 14. Jahrhunderts in dem Chron. Stederburg. S. 161 im Landes- 
hauptarchiv zu Wolfenbüttel. | Regest Bode, UB. II, S. 233 Nr. 190. 


851. Ritter Johann von Salder genannt der Schwarze gibt dem 
Erwählten (Otto) drei Hufen in Oscherethe und zwei in Exkessem 


I) Verlängerte Schrift. 
11* 


164 1273. 


als Ersatz für den von diesem der Kirche in Steterburg übertragenen 
Zehnten in Dusnum. Hildesheim 1273 Dezember 20. 


Ego Iohannes miles de Saldere dictus Niger omnibus presentium 
inspectoribus notum esse cupio, quod de heredum meorum consensu 
et libera voluntate contuli domino electo Hildensemensi et ecclesie 
sue proprietatem quinque mansorum trium in Oscherethe, duorum 
in Exkessem, in restaurum proprietatis decime in Dusnum, quam 
ad preces meas idem dominus electus ecclesie in Stedherborch con- 
tulit propter deum. In cuius rei testimonium presentem litteram 
sigilli mei appensione munivi. "Testes sunt Ecbertus camerarius, 
Ludolfus de Cramme, Conradus marscalcus, Ernestus pyncerna milites 
et alii conplures. Datum Hildensem anno domini m?. cc. Ixx. iii, 
xiii. kalendas ianuarii. 


Or. im Kgl. St.-A. su Hannover, Domstift Hildesheim Nr. 240. Siegel des 
Ausstellers, gut erhalten, zeigt Kamm (9): S. IOHANNIS.. NIGBI . DE. SALDR'. 


8523. Konrad von Boldensel übereignet mit Zustimmung seiner 
Frau Gisela und seiner Neffen (patruelium) Walther, Hermann und 
Konrad dem Kl. Heiningen viertehalb Hufen in Altenrode (Oldenrode) 
zu seinem und seiner verstorbenen Eltern Seelenheil, und erhält vom 
Kloster eine Entschädigung von drittehalb Mark. Braunschweig, im 
Hause der Minoriten 1273 Dezember 22 (xiP. kalendas ianuarii). 


Huius rei testes sunt Fridericus prediete ecclesie prepositus, 
Hermannus capellanus suus, Borchardus de Assenburch, Conradus 
miles de Biwende, Bernardus miles de Papestorp, Fridericus miles 
de Stockem, conversi eiusdem ecclesie frater Hinricus de Kracovhe, 
frater Tidericus de Oldenrode, frater Iohannes de Werle. 

Or. im Kol. St.-A. zu Hannover, Heiningen Nr. 29. Das Siegel lässt noch 


den aufgerichteten Löwen erkennen. Gedr. Asseburger UB. I, S. 246 Nr. 368 nach 
Kopie im Landeshauptarchiv zu Wolfenbüttel. 


8598.  Domdechant Johann und das Domkapitel genehmigen die 
Übertragung des Patronatsrechtes der Kirche in Beddingen durch die 
Brüder Hoier (Domscholaster) und Ulrich von Hohenbüchen an das 
Kl. Steterburg. 1273 Dezember 28 (die Innocentum). 

Nach dem Chron. Stederburg. S. 161 und 336 im Landeshauptarchiv zu 


Wolfenbüttel. Mit Beziehung auf Nr. 348 darf hier nicht der Jahresanfang auf 
Weihnachten gesetzt werden, wenn man nicht Fehler im Datum annehmen ill. 


1278. 165 _ 


354. Edler Ulrich von Hohenbüchen gelobt, das Kl. Steterburg 
wegen der durch Bodo von Salder verkauften Güter in Beddingen nicht 
zu beunruhigen, und genehmigt, was in Betreff des Verkaufes der Güter 
von seinem Bruder Hoier, Domscholaster, bestimmt worden ist. Hildes- 
heim 1273 (Dezember). 

Aus dem Chron. Stederburg. S. 336 im Landeshauptarchio zu Wolfenbüttel. 


855. Das Domkapitel bestimmt über Wahl und Pflichten des 
Bischofs der Scholaren. Hildesheim 1273. 


Nos dei gracia Iohannes decanus totumque capitulum Hildense- 
mensis ecclesie omnibus hoc scriptum visuris salutem in omnium 
salvatore. Indempnitati ecclesie consulitur, quandocumque eiusdem 
paci et concordie intenditur et cum effectu in formam statuti redi- 
gitur quod ecclesie de prudentum virorum consilio creditur pro- 
futurum. Hinc est, quod considerata temporum varietate et per- 
sonarum inspecta qualitate, cum singulis annis scolarium ecclesie 
nostre discors multitudo et multitudinis eorum discordia in electione 
sui episcopi materiam turbacionis nostre redivivo annali tempore 
generaret, nos super hoc diligenti habito consilio ita duximus pro- 
videndum, ut absque omni dubitatione eligant scolares acolitum 
ecclesie nostre canonicum aliis suis concanonicis scolaribus in elec- 
tione prebende priorem, ita videlicet, ut electus magistris, vicariis 
et scholaribus provideat per manum magistri maioris et aliorum 
suorum collateralium in servitio sex talentorum. Quod si idem 
electus aut amici sui usque ad festum beati Thome ista fleri minime 
procuraverint, fructus prebende ipsius electi dicto magistro maiori 
ad manus scolarii per scolasticum assignentur. Verum quia in hac 
parte nichil querimus quod sit nostrum, immo pro vitandis expensis 
servitium relinquimus quod erat nostrum, ne brevis hora cum gravi 
dampno ipsius electi et suorum victum longi temporis consumat, 
tam honestati quam utilitati consulere volentes, ne elemosina pau- 
perum de servicio nobis debito penitus evanescat, ad obsequium 
beate virginis eandem commutantes statuimus, ut sepedictus electus 
capam aut casulam trium marcarum aut tres marcas puri argenti 
ecclesie nostre persolvat infra annum, alioquin fructus prebende sue 
per cellerarium usque ad solucionem debiti colligantur. Ad huius 
rei evidenciam presens statutum appensione sigili nostri duximus 
roborandum. Actum Hildensem in capitulo nostro anno domini 
millesimo ducentesimo septuagesimo tercio. 


166 1278. 


Abschrift des 15. Jahrh. in Cop. VI, 11, S. 41 Nr. 71 im Kgl. St.-A. eu 
Hannover. Gedr. Doebner, UB. I, S. 168 Nr. 345. 


356. Arnold, Pfarrer in Alfeld, Gottschalk und Dietrich, Priester, 
und Floreco, Vogt des Bischofs daselbst, Zeugen der Urk., in welcher 
Bodo von Homburg dem Kl. Katlenburg den Zehnten des Dorfes 
Brunshausen überlässt. Alfeld 1273. 


Or. im Kgl. St.-A. zu Hannover, Katlenburg Nr. 29. Beschädigtes Siegel des 
Ausstellers. 


357. Ritter Dietrich von Stockem verzichtet auf alles Recht an 
dem Walde genannt Rodung (movalis) gegenüber dem Kl. Marienrode. 
1273. 


Testes Lippoldus cantor de Antiquo foro, Ekbertus de Tossem 
senior, Iohannes de Wulvinge milites, und Bürger. 
Or. im Stadtarchiv zu Hildesheim Nr. 1012. Stark beschädigtes Siegel des 


Domkantors und Bruchstück des Siegels des Ausstellers an weissen Zwirnfäden. 
Gedr. Doebner, UB. I, S. 168 Nr. 344. 


858. Das Kl. Heiningen bekundet, von Friedrich Templer zu 
dessen und seiner Frau Memorie viertehalb Hufen in Altenrode erhalten 
zu haben. O. D. (1273—78). 

Dei gratia F(redericus) prepositus, A(lheidis) priorissa totusque 
conventus in Heninghe universis presens scriptum inspecturis ora- 
tiones et salutem in domino Ihesu Christo. Que geruntur in tem- 
pore de facili evanescunt, nisi causa memorie oblivio rerum per 
scripti memoriam auferatur. Notum igitur sit universis hoc scriptum 
inspecturis, quod dominus Fredericus Templarius emit ecclesie nostre 
in Heninghe tres mansos et dimidium sitos in Oldenrodhe pro xl 
marcis & domino Conrado milite de Werre solventes viii choros 
siliginis Goslariensis mensure, quos usus idem Fridericus post mortem 
suam deputavit perpetuo in cameram dominarum anniversarium 
ipsius et uxoris sue elemosinis et orationibus singulis annis devote 
peragendo. Ut igitur hec ordinatio firma et inconvulsa permaneat, 
sigillo domini abbatis sancti Egidii et prepositi de Stederborch!) et 
eeclesie nostre presentem paginam fecimus roborari. 

Or. im Kgl. St.-A. zu Hannover, Heiningen Nr. 57. Siegel des Abtes zur 


Hälfte verloren, das des Propstes wenig beschädigt, das des Kl. Heiningen ganz 
abgefallen. 


9 Or. Stereborch. 


1274. 107 


359. Dechant Heinrich des Moritzstiftes, vorher Propst in Steter- 
burg, bekundet in der Entscheidung eines  Streites zwischen seinem 
Nachfolger und dem Kloster einer- und dem Ritter Siegfried Schadewalt 
andererseits wegen gewisser Gerechtsame, dass derentwegen weder er 
noch das Kloster je angefochten worden sind. .O. D. (um 1273—78). 

Hegest nach dem Copiar des KI. Steterburg in Wolfenbüttel Hünselmann, UB. 


der Stadt Braunschweig II, S. 109 Nr. 242, datiert nach dem Vorkommen des 
Dechanten Heinrich. 


8609. Bischof Otto, Dompropst Otto von Wölpe, Domdechant Gerhard 


und das Domkapitel in Minden übertragen dem Kl. Marienrode einen 


Hof in Jeinsen (leynhusen) mit Mühle, Fischerei in der Leine und 
sonstigem Zubehör, der zu den Tafelgütern des Bischofs gehört und 
welchen Graf Gerhard von Holstein ihm resigniert und dem Grafen 
Burchard von Wölpe überlassen hat, der ihn dem Kloster verkauft hat. 
Ais Ersatz erhält die Mindener Kirche von Burchard das Dorf Wietzen 
mit der Kirche und allen Gütern. Minden 1274 Januar 19 (xiiii?. 
kalendas februarii). 

Or. im Kgl. St.-A. zu Hannover in doppelter Ausfertigung Marienrode Nr. 39a 
und 39b. An beiden die wenig beschädigten Siegel des Bischofs an gelben, des 
Domkapitels und des Dompropstes an roten Seidenfäden. Gedr. Marienroder UB. 
8.64 Nr. 51. Regest Westfal, UB.VI, S. 319 Nr. 1025, Zeitschrift 1887 S. 140 Nr. 159 
und Dürre in Zeitschrift 1880 S. 47 Nr. 118. Vgl. auch die Resignationsurk. des 
Grafen Burchard von Wölpe für Bischof Otto in Ms. T 36 Vol. VI, S. 199 im Kgl. 
St.-A. zu Hannover, gedr. Würdtwein, Subs. dipl. XI, S. 64, Regest Westfäl. UB.VI, 
S. 318 Nr. 1024, woselbst das Weitere. 


861. Erwählter Otto bekundet und genehmigt, dass Propst Johann 
ron Steterburg auf eigene Kosten zwei Höfe und zwei Hufen in Dusnem 
von Ritter Johann von Salder kauft und dem Kloster überträgt, 
sodass von deren Zins seine Memorie gefeiert werde. Hildesheim 1274 
Januar 23 (decimo kalendas februarii). 


Testes huius rei sunt dominus Volradus prepositus montis sancti 
Mauricii aput Hildensem, magister Hogerus summe ecclesie sco- 
lasticus, dominus Lippoldus cantor, dominus Arnoldus de Werberch 
eiusdem ecclesie canonicus, dominus Wernerus forensis ecclesie 
plebanus, milites dominus Iohannes de Saldere et fratres sui dominus 
Bodo et Burchardus, dominus Iohannes de Saldere dictus Lenkenir, 
dominus Conradus marscalcus et frater suus dominus Ludolfus, 
Ludolfus de Drismenstede. 

Nach dem Chron. Stederburg. S. 171 im Landeshauptarchiv zu Wolfenbüttel. 


168 1274. 


862. Erwählter Otto übereignet mit Zustimmung des Domkapitels 
dem Moritzstift den vierten Teil des Zehnten in Empne, den es von 
den Brüdern Konrad und Burchard von Elbe (Elvede) gekauft hat 
und den diese dem Grafen Ludolf von Wohldenberg und dieser wieder 
dem Aussteller aufgelassen haben. Hildesheim 1274 Februar 11 (iii. 
idus februarii). 

Huius rei testes sunt magister Iohannes decanus, Heydhenricus 
cellerarius, Volradus Montis prepositus, Volcquinus Goslariensis 
prepositus, Lippoldus cantor, Arnoldus de Werberg, prepositus Cono 
canonici Hildensemenses, Wernerus plebanus, Ecbertus camerarius, 
Ernestus pincerna, Ludolfus de Cramme, Aschwinus de Stenberg, 
Aschwinus de Lutthere, Grubo de Stenberg, Sifridus de Rutenberg 
milites. 

Or. im Kgl. St.-A. zu Hannover, Moritzstift Nr. 37. Siegel des Erwühlten 
und des Domkapitels. Regest Bode, UB. II, S. 235 Nr. 194. 


868. Erwählter Otto bekundet, dass die Brüder von Elbe wegen 
des vierten Teiles des Zehnten in Empne, den das Moritzstift gekauft, 
Gewähr geleistet, sich verbürgt haben, dass der Bruder des Grafen 
Ludolf von Wohldenberg auf den Teil des Zehnten verzichtet, und zu- 
gleich mit anderen bei Strafe des Einlagers versprochen haben, das Stift 
wegen des Zehnten nicht zu belästigen. Hildesheim 1274 Februar 19. 


Otto dei gratia Hildensemensis electus presentibus recognoscimus 
et firmiter protestamur, quod Conrado et Borchardo fratribus dictis 
de Elvede constitutis coram nobis promiserunt fide data manualiter, 
quod quamdiu vixerint veri warandi erunt ecclesie montis sancti 
Mauricii Hildensemensi de quarta parte decime in Empne, quam.. 
prepositus, .. decanus et capitulum ipsius ecclesie &b eisdem fratribus 
compararunt. Ad hec dicti fratres eadem fide promiserunt, quod 
efficient usque ad mediam quadragesimam, quod iunior frater comitis 
Ludolf de Woldenberg renunciabit eidem parti decime coram nobis. 
Ad maiorem vero certitudinem contractus huiusmodi Aschwinus de 
Stenberg, Sifridus de Rutenberg, Aschwinus de Lutthere, Thidericus 
de Piscina milites et Ludolfus de Borssem flde similiter manualiter 
prestita promiserunt tali mediante conditione, quod, si infra annum 
et diem aliqua placita contraria pro eadem parte decime suscitari 
seu moveri contingeret ecclesie iam dicte et ipsi fratres eandem 
ecclesiam minime warandarent, pretaxati fideiussores moniti civitatem 
Hildensemensem intrabunt inde non egressuri, quin predicta ecclesia 


1214. 169 


de sepedicta parte decime per eosdem fratres ad plenum fuerit 
expedita. Receperunt autem promissum tam a memoratis fratribus 
quam ab eorum fideiussoribus ex parte ecclesie hee persone Volradus 
prepositus, Heynricus decanus, Ludigerus scolasticus, Iohannes custos, 
Helembertus canonici sepedicte ecclesie, Ecbertus camerarius, Ernestus 
pincerna, Ludolfus de Cramme, Grubo de Stenberg milites. In huius 
rei testimonium presentem litteram sigillo nostro fecimus communiri. 
Actum Hildensem anno domini m?. cc®. Ixxiiii., xiv. kalendas marcii 
presentibus Haltone maiore preposito, Arnoldo de Werberg, preposito 
Conone canonicis Hildensemensibus, Wernero plebano et aliis com- 
pluribus. 


Or. im Kgl. St.-A. zu Hannover, Moritestift Nr. 38. Siegel des Erwählten. 


864. Ritter Johann von Dahlum übereignet der Domkirche drei 
Hufen in Mahlum als Ersatz für den halben Zehnten in K lein-Freden, 
den der Erwählte Otto dem Kl. Wülfinghausen übertragen hat, und 
nimmt die Hufen vom Erwählten zu Lehn. Winzenburg 1274 März 4. 


Iohannes miles de Dalhem omnibus hoc scriptum audituris 
eternam in domino salutem. Tenore presencium protestamur, quod nos 
proprietatem trium mansorum sitorum in Maldem de consensu heredum 
nostrorum Hildensemensi ecclesie contulimus in restaurum proprie- 
tatis medietatis decime in minori Wrethem, quam dominus noster 
venerabilis Otto Hildensemensis electus de consensu Iohannis decani 
et capituli eiusdem ecclesie contulit conventui in Wlvinghosen libera- 
liter propter deum, et mansos eosdem, quos prius proprios tenuimus, 
nunc ab ipso nostro domino in feodo obtinemus. "Testes huius rei 
sunt Ascwinus miles de Stenberg, Ecbertus camerarius, Ludolfus 
miles de Kramme, Theodericus miles de Piscina, Hermannus de 
Gandersem et alii quam plures. Ut autem hoc factum nostrum 
perpetuo maneat inconvulsum, hanc litteram sigilli nostri appensionc 
roboravimus ad cautelam. Data Wincenborch anno gratie m?. cc. 
lxx9. iii, in dominica Oculi mei. 


Or. im Kgl. St.-A. zu Hannover, Domstift Hildesheim Nr. 241. Siegel des 
Ausstellers fast zur Hälfte verloren. 


860. Aschwin von Steinberg übereignet der Domkirche drei Hufen 
in Dehnsen (Dedenhusen) als Ersatz für den halben Zehnten in Klein- 
Freden, welche der Erwählte Otto mit Zustimmung des Dechanten Johann 


170 1274. 


und des Domkapitels dem Kl. Wülfinghausen übertragen hat, und erhält 
die Hufen vom Erwählten nach  Ministerialrecht. Winzenburg 1274 
März 4 (in dominica Oculi mei). 

Testes huius rei sunt Iohannes miles de Dalhem, Ecbertus 
camerarius, Ludolfus miles de Kramme, Teodericus miles de Piscina, 
Hermannus miles de Gandersem. 


Or. im Kgl. St.-A. zu Hannover, Domstift Hildesheim Nr. 242. Siegel des 
Ausstellers am Rande beschädigt. Mut. mut. ist die Urk. gleichlautend mit der 
vorhergehenden. 


866. Erwählter Otto überträgt dem Kl. Wülfinghausen den 
Zehnten in Klein-Freden nach Resignation des Ritters Johann von 
Dahlum, von dem ihn das Kloster gekauft hat. 1274 März 15 (idus 
marcii). 

Testes huius rei sunt prepositus Volcwinus de Swalenberghe, 
prepositus Cono, dominus Arnoldus de Werberghe canonici Hilden- 
semenses, magister Bruno scriptor noster, Aschwinus de Stenberghe, 
Hermannus de Gandersem, Ecbertus camerarius, Ludolphus de Cramme, 
Theodericus de Piscina, Engelhardus de Nanekessen milites. 


Abschrift des 15. Jahrhunderts in Cop. III, 220, S. 11 im Kgl. St.-A. zu 
Hannover. 


867. Burchard von der Asseburg resigniert vier Hufen in Dorstadt, 
die Bertold von Dorstadt von ihm zu Lehn hat, auf Bitten des Bern- 
hard von Hagen den Grafen von Wohldenberg und überträgt sie dem 
Kl. Dorstadt. 1274 März 24 (in vigilia annunciationis). 

Huius facti testes sunt predictus nobilis Bernardus de Indagine 
et nobiles de Dorstat Frithericus et Woltherus et idem Iohannes 
miles de Wetelemestede, Conradus Holtniker, Iohannes de Veltstede, 
Henrieus de Oldenthorp. 


Or. im Archiv zu Dorstadt. | Beschádigtes Siegel des Ausstellers. Gedr. 
Asseburger UB. I, S. 247 Nr. 370. Regest Hänselmann, UB. der Stadt Braun- 
schweig II, S. 119 Nr. 264. 


868. Propst Johann, Priorin (Bia) und Konvent des Kl. Derne- 
burg verkaufen dem Johann von der Innerste (de Indistria), Kanoniker 
des Iohannisstiftes, eine Hausstätte in Drispenstedt für vier Hildesheimer 
Pfund. 1274 März 28 (quarta feria post festum palmarum). 

Testes huius rei sunt Odelricus scolasticus sancti Iohannis 
ecclesie, Iohannes plebanus de Detvorde sacerdotes, und Bürger. 





1274. 171 


Or. im Kgl. St.-A. zu Hannover, Johannisstift Nr. 25. Unkenntliches Siegel 
des Propstes und wenig beschädigtes des Konventes. Begest Doebner, UB. I, 
$. 169 Nr. 346. 


869. Das Kreuzstift überträgt den Meiern in Hoheneggelsen eine 
anspflichtige Hufe in. Himstedt. 1274 April 1 (?). 

Thidericus dei gratia prepositus, Ludolfus decanus et capitulum 
ecclesie sancte Crucis Hildensemensis omnibus presentem cartulam 
inspecturis seu etiam audituris salutem in domino Ihesu Christo. 
Notum esse volumus presentibus et futuris, quod nos mansum unum 
in parvo Heymstede situm habentem xxiiii iugera et solventem nobis 
decem solidos Hildensemenses et unum modium tritici advocatie 
annis singulis ad prebendam Volperto et Hermanno villicis in Hon- 
ekkelsem et eorum legitimis heredibus conferimus iure perpetuo 
possidendum, cum ipsi de consensu et beneplacito nostro eundem 
emerint a Iohanne vulgariter dicto Bullek et suis legitimis heredibus 
pro quindecim talentis Hildensemensibus, qui predictum mansum in 
nostra presentia resignarunt. Adicimus tamen,!) ut predicti Vol- 
pertus et Hermannus in festo sancti Michahelis sine diminutione 
et dilatione qualibet predictum censum debitum aministrent. Testes 
huius emptionis?) sunt Ludolfus decanus, Waltherus custos, Iohannes 
Engelhardi sacerdotes, magister Godefridus, Ludolfus, Bertoldus 
seolasticus, magister Lippoldus, Gerardus diaconi, Iohannes Parvus, 
Balduwinus, Conradus, Thidericus subdiaconi et Conradus filius 
domini Burchardi, qui pro censu debito fideiussit. Ne igitur super 
his contingat in posterum dubi(tar)i, presens scriptum inde con- 
fectum sigillo nostro fecimus communiri. Actum anno domini 
Im^. cc?, 1x0 xiiii? kalendas aprilis. 9) 

Or. im Kgl. St.-A. zu Hannover, Kreuzstift Nr. 145, stark stockfleckig. Siegel 
son dem von der Urk. geschnittenen Pergamentstreifen abgefallen. 


370. Bischof*) Otto erteilt allen, welche die Martinikirche in 
Halberstadt beim Neubau unterstützen, vierzig Tage Ablass. Lyon 1274 
April 20 (ii. kalendas maii). 


Or. im Stadtarchiv zu Halberstadt. Siegel verloren. Erwähnt Schmidt, UB. 
der Stadt Halberstadt I, S. 192, Anm. zu Nr. 141. 
inne RA 


D Or. tamem. — *) Or. empmtionis. — ?) Das Datum ist zweifelhaft, vor 
dem ] scheint noch xx gestanden zu haben, was sich mit dem x nach dem | nicht 
tereinigen lässt. Nach Ausstellern und Zeugen gehört die Urk. in die Zeit con 1274. 
!) Otto nennt sich hier zum ersten Male episcopus, hat also die Konfirmation vom 
Papste in Lyon erhalten. 


172 1274. 


371. Bischof!) Otto erteilt allen, welche die durch Unwetter schwer 
beschädigte Domkirche in Merseburg unterstützen, Ablass. Lyon 1247 
Mai 8 (viii. idus maii). 

Or. in Merseburg. Gedr. Kehr, UB. des Hochstifts Merseburg (GQ. der Proc. 
Sachsen 36) S. 328 Nr. 390. In einer Urk. dieses Jahres ohne Tagesangabe aus 
Lyon erteilt Otto den Besuchern des Stiftes Werden vierzig Tage Ablass, Abschr. 
des 14. Jahrh. in Cop. B 59!|, fol. 39a im Kgl. Staatsarchiv zu Düsseldorf. 


372. Papst Gregor X. bestätigt dem Michaeliskloster seine Privi- 
legien und Freiheiten. Lyon 1274 Mai 18. 

Gregorius?) episcopus servus servorum dei dilectis filiis . . abbati 
et conventui monasterii sancti Michaelis Hildensemensis ordinis 
sancti Benedicti salutem et apostolicam benedictionem. Cum a nobis 
petitur quod iustum est et honestum, tam vigor equitatis quam ordo 
exigit rationis, ut id per sollicitudinem officii nostri ad debitum 
perducatur effectum. Eapropter, dilecti in domino fllii, vestris iustis 
postulationibus grato concurrentes assensu omnes libertates et in- 
munitates a predecessoribus nostris Romanis pontiflcibus per privi- 
legia vel alias indulgentias monasterio vestro concessas necnon 
libertates et exemptiones secularium exactionum a regibus, prin- 
cipibus et aliis Christi fidelibus rationabiliter vobis indultas, sicut 
eas iuste et paciflce obtinetis, vobis et per vos eidem monasterio 
auctoritate apostolica confirmamus et presentis scripti patrocinio 
communimus. Nulli ergo w. s. w. Si quis autem w. s. w. Datum 
Lugduni xv?. kalendas iunii, pontificatus nostri anno tertio. 

Or. in der Beverinischen Bibliothek zu Hildesheim, s. Michaelis Nr. 15. Blei- 


bulle an rot-gelber geflochtener Seidenschnur. Auf der Rückseite: Epternacum und 
abbati sancti Michaelis Hildens. 


373. Die Grafen von Wohldenberg verkaufem dem Kl. Lamspringe 
acht Hufen in Leremunde, die diesem das Stift Gandersheim über- 
tragen hat, und entschüdigen letzteres mit zehntehalb Hufen und dem 
Rodzehnten bei Wohldenberg. Wohldenberg 1274 Mai 28. 

Nos Burchardus, Hermannus, Waltherus et Heinricus comites 
et fratres de Woldenberge coram universis presentium inspectoribus 
per scripta presentia protestamur, quod nos de communi nostro 
consensu domino Gotfrido preposito et ecclesie sanctimonialium in 


I) episcopus steht im Or. auf Rasur, was sehr bezeichnend, weil Otto eben 
erst bestätigt worden war. 2) Verlängerte Schrift. 


1274. 178 


Lamspringe octo mansos in Leremunde legitime vendidimus cum 
omni utilitate, que est in viis et in!) inviis, agris, aquis, silvis, 
pascuis atque pratis perpetuo possidendos. Quorum bonorum pro- 
prietatem venerabilis nostra domina Margareta Gandersemensis abba- 
tissa iam dicte ecclesie in Lamspringe contulit propter deum et 
nostrum supplicem interventum de sui conventus libera voluntate. 
Nos quoque bonis eisdem penitus renunciantes resignavimus ipsi 
nostre domine abbatisse ac in commutationem et eorum restaurum 
Gandersemensi ecclesie proprietatem novem mansorum et dimidii 
eum decima novalis siti apud castrum Woldenberge bona contulimus 
voluntate recipientes hec bona in pheodo ab ipsa nostra domina 
abbatissa. Huius rei testes sunt comes Ludolfus de Insula, Asch- 
winus et Conradus fratres de Steinberge, Grubo, Boldewinus de 
Steinberge, Luppoldus de Vreden, Bruningus advocatus milites, 
Heidenricus de Hedeiereshusen cum suis filiis et plures alii. Nos 
etiam publice protestamur, quod omnis discordia, que inter ipsam 
ecclesiam in Lamspringe et nos fuerat, penitus est sopita. In cuius 
rei testimonium nos presentem litteram sigillo nostro fecimus roborari. 
Datum Woldenberge anno domini m?. cc?. 1xx9, iiij0., v9. kalendas iunii. 


Or. im Kgl. St.- A. zu Hannover, Lamspringe Nr. 36. Siegel des Grafen 
Hermann gut erhalten. 


874. Äbtissin Margarete und der Konvent des Stiftes Ganders- 
heim übereignen dem Kl. Lamspringe acht Hufen in Leremunde, welche 
die Grafen Burchard, Hermann, Walther und Heinrich, Söhne des 
Burchard von Wohldenberg, ihm resigniert und dem Kloster verkauft 
haben, indem letztere von dem Kloster zehntehalb Hufen und den 
Rodzehnten beim Schloss Wohldenberg im Tausch erhalten. Ganders- 
heim 1274 Mai 28 (v9. kalendas iunii). 


Huius rei testes sunt Mechtildis Gandersemensis preposita, 
Luckardis decana, Mechtildis abbatissa sancte Marie Gandersemensis, 
Alheidis custos cum ceteris nostris dominabus et Iohannes de Wun- 
storp, Heinricus de Wideshusen, Heinricus et Volcquinus fratres 
de Paderburn, Gotfridus Gandersemenses canonici, Thidericus ple- 
banus in Yerstse, comes Ludolfus de Insula, Aschwinus et Conradus 
fratres de Steinberg, Grubo et Baldewinus fratres de Steinberge, 
Luppoldus de Vreden, Brüningus advocatus milites, Hedenricus miles 
de Hedeiershusen. 


I) in über der Zeile von anderer Hand nachgetragen. 





174 1274. 


Or. im Kgl. St.-A. zu Hannover, Lamspringe Nr. 35. Beschädigtes Siegel 
der Äbtissin und Bruchstücke des Konventssiegels, das des Grafen von Wohldenberg 
beschddigt. Regest Harenberg, Hist. Gandersh. S. 785. 


375. Das Maria-Magdalenenkloster macht mit dem Kreuzstift 
eine Gebetsbrüderschaft. 1274 Juni 9. 


Honorabilibus dominis Th(iderico) preposito, L(udolfo) decano 
B(ertoldo) scolastico totique capitulo ecclesie sancte Crucis in Hil- 
densem B(runo) dei gratia prepositus totusque conventus sancti- 
monialium sancte Marie Magdalene ibidem orationum suarum pleni- 
tudinem cum affectu. Quoniam, ut agit!) apostolus, omnes ante 
tribunal Christi stabimus, ut referat unusquisque prout gessit in 
opere, sive bonum sive malum, oportunum est, ut operibus miseri- 
cordie preveniamus diem messionis eterne. Igitur honestati vestre 
multimodis gratiarum referimus actiones, quoniam nobis et conventui 
nostro confraternitatem liberaliter contulistis. Nos vero digna con- 
sideratione pensantes ita, ut merita meritis suffragentur, vobis con- 
fraternitatem mutua vice liberaliter conferimus et participes vos 
facimus omnium bonorum, que in ecclesia nostra die noctuque ad 
honorem omnipotentis dei et ad laudem ac gloriam omnium sancto- 
rum per ministerium nostrum fieri consueverunt. Actum anno domini 
m?. c9c9, 1xx9. iiii9., v9. ydus iunii. 

Or. im Kgl. St.-A. zu Hannover, Kreuzstift Nr. 142. Siegel des Konventes. 


8'V5 a. Bischof Otto erteilt allen Besuchern und Unterstützern 
des Heiligen-Geist- Hospitales in Hamburg vierzig Tage Ablass. Lyon 
1274 Juni 17 (xv. kalendas iulii). 


Or. im Besitz des Herrn Apotheker Bohlmann in Braunschweig. Siegel verloren. 


876. Vidimus des Rates von Braunschweig über eine Urkunde, 
in welcher das Kreuzstift dem Braunschweiger Bürger Dietrich von 
Himstedt zwei Hufen in Bleckenstedi gegen einen jährlichen Zins über- 
lässt. 1274 Juli 20. 

Honorabilibus viris et discretis dominis .. decano et capitulo 
sanete Crucis in Hildensem . . consules in Brunswic quicquid possunt 
servicii et honoris. Noveritis, quod vidimus et audivimus litteras 
vestras patentes tenoris et continencie infrascripte. 

Theodericus dei gratia prepositus, Ludolfus decanus et capitulum 
ecclesie sancte Crucis Hildensemensis hiis omnibus, quibus hoc 


1) So das Or. 


1274. 175 


scriptum fuerit exhibitum, salutem in domino. Notum esse volumus 
presentibus et futuris, quod nos Thiderico de Heymstide civi Bruns- 
wicensi suisque legitimis heredibus duos mansos Blikkenstede sitos 
solventes xvi solidos minus duobus denariis annuatim iure heredi- 
tario porrigimus possidendos, ita tamen, quod ipse et sui heredes 
in festo Michaelis predictum censum persolvant sine occasione qua- 
libet expedite. Huius rei testes sunt Ludolfus decanus, Waltherus 
custos, Iohannes Egelhardi sacerdotes, magister Godefridus, Ludolfus 
de Bruneswic, Bertoldus scolasticus, Gerardus, Lippoldus diaconi, 
Hugo Parvus, Baldewinus subdiaconi et canonici sancte Crucis. 
Actum anno domini m?. cc’, Ixxiiii9., xiii?. kalendas augusti. 

Super quo discretionem vestram sincere rogamus, quatinus 
heredes ipsius Thiderici promoveatis in predictis bonis ubicumque 
possitis nostri servicii interventu. 

Or. im Kgl. St.-A. zu Hannover, Kreuzstift Nr. 143.  Geschlossener Brief. 
Siegel verloren. Auf der Rückseite: honorabilibus dominis .. decano et capitulo 


eeclesie sancte Crucis in Hildensem.  Gedv. Hänselmann, UB. der Stadt Braun- 
schweig II, S. 546 Nr. *265. 


377. Bischof Otto nimmt den Hof in Oedelum in seinen Schutz 
und verspricht dem Kl. Loccum, keinen Vergleich mit den Brüdern 
H(einrich) und H(ermann) Grafen von Wohldenberg einzugehen, ehe 
sie nicht ihre Ansprüche an den Zehnten in Oedelum aufgegeben haben. 
1274 August 7 (in crastino Sixti). 

Or. im Archiv des Kl. Loccum. Siegel verloren. Gedr. v. Hodenberg, Calen- 
berger UB. III, S. 220 Nr. 338. Graf Hermann entsagt seinen Ansprüchen in dems. 
Jahre, gedr. a. a. O. Nr. 340, Orig. Guelf. IV, S. 497, und im folgenden Jahre die 
Brüder Heinrich und Otto, gedr. v. Hodenberg a. a. O. Nr. 341, Scheidt, Vom Adel 


S, 520, ebenso Graf Ludolf v. W. in einer undatierten Urk., v. Hodenberg a. a. O. 
Nr. 342. 


378. Die Grafen von Wohldenberg übertragen dem Kl. Lam- 
springe eine Hufe in Leremunde und ihren Verwandten für deren Zu- 
stimmung eine Hufe in Rhüden. 1274 August 15. 

Universis presens scriptum inspecturis B(urchardus) et Her- 
(mannus) comites de Woldenberge salutem et omne bonum. Tenore 
presencium vestre notum sit universitati, de consensu omnium cogna- 
torum nostrorum scilicet Hermanni, Henrici et fratris eius Ludolphi 
de Insula et fratrum eius mansum in Leremunde, qui omnium 
nostrum iuri deserviebat, domino Gotfrido preposito et ecclesie 








176 1274. 


sanctimonialium in Lamspringe contulisse. Ipsi cognati!) nostri 
omnes suo in eodem manso iuri?) renunciarunt, ut eisdem mansum 
quem in Ruden habuimus conferremus, quod et fecimus. Huius rei 
iestes sunt Aschwinus et Conradus fratres de Stenberge, Grubo, 
Baldewinus de Stenberge, Luppoldus de Vreden, Bruningus advo- 
catus milites, Heidenricus de Hedegereshusen cum suis filiis et plures 
alii. In cuius rei testimonium nos presentem litteram fecimus robo- 
rari. Datum anno domini m?. cc9. lxx. iiii., infra assumpcionem 
virginis Marie. 

Or. im Kgl. St.-A. zu Hannover, Lamspringe Nr. 37. Die Siegel der Grafen 
Hermann, Burchard und Ludolf von Wohldenberg beschädigt. 


379. Papst Gregor X. nimmt das Bartholomäistift in seinen 
Schutz und bestätigt dessen Güterbesitz und Privilegien. Lyon 1247 
September 10. 


Gregorius episcopus servus servorum dei dilectis flliis .. pre- 
posito ecclesie sancti Bartholomei Hildesemensis eiusque fratribus 
tam presentibus quam futuris regularem vitam professis in per- 
petuum.?) Religiosam vitam eligeutibus apostolicum convenit adesse 
presidium, ne forte cuiuslibet temeritatis incursus aut eos a pro- 
posito revocet aut robur, quod absit, sacre religionis infringat. 
Eapropter, dilecti in domino filii, vestris iustis postulationibus cle- 
menter annuimus et ecclesiam saneti Bartholomei Hildesemensem 
abbatem proprium non habentem set per prepositum solitam guber- 
nari, in qua divino estis obsequio mancipati, sub beati Petri et 
nostra protectione suscipimus et presentis scripti privilegio commu- 
nimus in primis siquidem statuentes, ut ordo canonicus, qui secundum 
deum et beati Augustini regulam in eadem ecclesia institutus esse 
dinoscitur, perpetuis ibidem temporibus inviolabiliter observetur. 
Preterea quascumque possessiones, quecumque bona eadem ecclesia 
impresentiarum iuste et canonice possidet aut in futurum concessione 
pontificum. largitione regum vel principum, oblatione fidelium seu 
alis iustis modis prestante domino poterit adipisci, firma vobis 
vestrisque successoribus et illibata permaneant. In quibus hec 
propriis duximus exprimenda vocabulis: locum ipsum, in quo prefata 
ecclesia sita est, cum omnibus pertinentiis suis, quatuor mansos 
circa ipsam ecclesiam cum domibus, ortis, areis, terris, possessio- 


I) Or. cognoti. — ?) iuri über der Zeile nachgetragen. 3) Bis hier ver- 
lüngerte Schrift. 


1274. 177 


nibus et omnibus pertinentiis suis, ius patronatus, quod habetis in 
ecclesia de Lulene, quinque mansos cum domibus, terris, possessio- 
nibus et pertinentiis suis et alia iura et redditus, quos in archi- 
diaconatu de Lulene et ecclesiis ipsius arehidiaconatus ecelesia vestra 
noscitur obtinere. Ecclesias de Lulene, de Lobeke, de maiori Senedhe 
et de Hottenem cum omnibus pertinentiis earundem, quas in pro- 
prios usus iuste et canonice possidetis. X Mansos, terras, areas, 
possessiones et universa iura, que in ipsarum ecclesiarum parrochiis 
obtinetis. Annuum redditum centum modiorum annone, quem per- 
eipitis in duobus molendinis positis iuxta civitatem Hildesemensem. 
In villa, que Árberge vulgariter nominatur, duodecim mansos cum 
quatuor areis et aliis pertinentiis suis et decimas, quas in eadem 
villa percipitis. In Hottenem decem et septem mansos cum novem 
areis et aliis pertinentiis eorundem et ius infeudandi, quod habetis 
in duobus mansis eiusdem loci. In Dillenem mansum unum cum 
area. In Lulene quinque mansos cum decima eorundem et sex 
areas, quas habetis ibidem. In Lobeke tres mansos cum area. In 
minori Lobeke mansum unum cum area. In Alegremissen tres 
mansos cum area et decima eorundem. In Luppenstede unum 
mansum. In Wetzcende quadraginta iugera agrorum cum decimis, 
quas habetis ibidem. In Ummenem unum mansum. In minori Senedche 
mansum unum cum area. In Boltessem unum mansum. In Oslevissen 
unum mansum. In Lerede quadraginta iugera agrorum cum area et 
decimis, quas ibidem pereipitis. In Eddesem tres mansos cum duabus 
areis. In Machtensem unum mansum cum area. In Schelerte unum 
mansum et in Embrike unum mansum. Terras, redditus et posses- 
siones et universa iura alia, que in civitate et diocesi Hildesemensi 
eeclesia vestra noscitur obtinere, cum terris, pratis, vineis, nemoribus, 
usuagiis et pascuis in bosco et plano, in aquis et molendinis, in 
viis et semitis et omnibus aliis libertatibus et immunitatibus suis. 
Sane novalium vestrorum, que propriis manibus aut sumptibus colitis, 
de quibus aliquis hactenus non percepit, sive de vestrorum animalium 
nutrimentis nullus & vobis decimas exigere vel extorquere presumat. 
Liceat quoque vobis clericos vel laicos liberos et absolutos e seculo 
fugientes ad conversionem recipere et eos absque contradictione 
aliqua retinere. Prohibemus insuper, ut nulli fratrum vestrorum 
post factam in ecclesia vestra professionem fas sit sine prepositi 
sui licentia de eodem loco nisi artioris religionis obtentu discedere, 
discedentem vero absque communi litterarum vestrarum cautione 
Hildesh. UB. III. 19 


178 1274. 


nullus audeat retinere. Cum autem generale interdictum terre fuerit, 
liceat vobis clausis ianuis exclusis excommunicatis et interdictis non 
pulsatis campanis suppressa voce divina officia celebrare, dummodo 
causam non dederitis interdicto. Crisma vero, oleum sanctum, con- 
secrationes altarium seu basilicarum, ordinationes clericorum, qui 
ad ordines fuerint promovendi, a diocesano suscipietis episcopo, si- 
quidem catholicus fuerit et gratiam et communionem sacrosancte 
Romane sedis habuerit et ea vobis voluerit sine pravitate aliqua 
exhibere. Prohibemus insuper, ut infra fines parrochie vestre, si 
eam habetis, nullus sine assensu diocesani episcopi et vestro capellam 
seu oratorium de novo construere audeat salvis privilegiis pontificum 
Romanorum. Ad hec novas et indebitas exactiones ab archiepiscopis 
et episcopis, archidiaconis seu decanis aliisque omnibus ecclesiasticis 
secularibusve personis vobis omnino fieri prohibemus. Sepulturam 
quoque ipsius loci liberam esse decernimus, ut eorum devotioni et 
extreme voluntati, qui se illic sepeliri deliberaverint, nisi forte ex- 
communicati vel interdicti sunt aut etiam publice usurarii, nullus 
obsistat salva tamen iustitia illarum ecclesiarum, & quibus mortuorum 
corpora assumuntur. Decimas preterea et possessiones ad ius eccle- 
siarum vestrarum spectantes, que a laicis detinentur, redimendi et 
legitime liberandi de manibus eorum et ad ecclesias, ad quas per- 
tinent, revocandi libera sit vobis de nostra auctoritate facultas. 
Obeunte vero te nunc eiusdem loci preposito vel tuorum quolibet 
successorum, nullus ibi qualibet subreptione, astutia seu violentia 
preponatur, nisi quem fratres communi consensu vel fratrum maior 
pars consilii sanioris, si ad eos dumtaxat prepositi spectat electio, 
secundum deum et beati Augustini regulam providerint eligendum. 
Paci quoque et tranquillitati vestre paterna in posterum sollicitudine 
providere volentes auctoritate apostolica prohibemus, ut infra clau- 
suras locorum seu grangiarum vestrarum nullus rapinam seu furtum 
facere, ignem apponere, sanguinem fundere, hominem temere capere 
vel interficere seu violentiam audeat exercere, Preterea omnes 
libertates et immunitates a predecessoribus nostris Romanis ponti- 
fieibus ecclesie vestre concessas necnon libertates et exemptiones 
secularium exactionum a regibus et principibus vel aliis fidelibus 
rationabiliter vobis indultas auctoritate apostolica confirmamus et 
presentis scripti privilegio communimus.!) Decernimus ergo, ut 


I) Or. communibus. 


1274. 179 


nulli omnino hominum liceat prefatam ecclesiam temere perturbare 
aut eius possessiones auferre vel ablatas retinere, minuere seu 
quibuslibet vexationibus fatigare, set omnia integra conserventur 
eorum, pro quorum gubernatione ac sustentatione concessa sunt 
usibus omnimodis profutura, salva sedis apostolice auctoritate et 
diocesani episcopi canonica iustitia ac in predictis decimis modera- 
tione concilii generalis. Si qua igitur in futurum ecclesiastica 
secularisve persona hanc nostre constitutionis paginam sciens contra 
eam temere venire temptaverit, secundo tertiove commonita nisi 
reatum suum congrua satisfactione correxerit, potestatis honorisque 
sui careat dignitate reamque se divino iudicio existere de perpetrata 
iniquitate cognoscat et a sacratissimo corpore ac sanguine dei et 
domini redemptoris nostri Ihesu Christi aliena fiat atque in extremo 
examine districte subiaceat ultioni. Cunctis autem eidcm loco sua 
iura servantibus sit pax domini nostri Ihesu Christi, quatinus et 
hie fructum bone actionis percipiant et apud districtum iudicem 
premia eterne pacis inveniant. Amen, amen, amen.!) 


(O. P. Ego Gregorius catholice ecclesie episcopus. (M.) 

T Ego Symon tituli sancti Martini presbiter cardinalis ss. 

T Ego Ancherus tituli sancte Praxedis presbiter cardinalis ss. 

T Ego Symon tituli sancte Cecilie presbiter cardinalis ss. 

T Ego frater Iohannes Portuensis et sancte Rufine episcopus ss. 

T Ego Petrus Tusculanus episcopus ss. 

T Ego Vicedominus episcopus Penestrinus ss. 

T Ego frater Petrus Ostiensis et Velletrensis episcopus ss. 

T Ego Bertrandus Sabinensis episcopus ss. 

T Ego Ottobonus sancti Adriani diaconus cardinalis ss. 

1 Ego Iacobus sancte Marie in Cosmydin diaconus cardinalis ss. 

T Ego Gottofridus sancti Georgii ad velum aureum diaconus 
cardinalis ss. 

1 Ego Ubertus sancti Eustachii diaconus cardinalis ss. 

T Ego Matheus sancte Marie in porticu diaconus cardinalis ss. 


Datum Lugduni per manum magistri Lanfranci?) archidiaconi 
tembris, indictione iii.,9) incarnationis dominice anno m?. cc. 1xxiiiio., 
pontificatus vero donni*) Gregorii5) pape x. anno tertio. 


1) Die drei Amen in verlängerter Schrift. *) Or. Lafranci. ®) Richtig il. 
6% So das Or. X") Gregorii in verlängerter Schrift. 
12* 


180 — 1274. 


Or. im Stadtarchiv zu Hildesheim, Museum Nr. 15. Bleibulle an roten und 
gelben Seidenfäden. Unterschrift des Papstes von der Hand des Schreibers, davor 
der orbis pontificalis mit dem Spruch T perfice gressus meos in semitis tuis 
(Psalm 16, 5), dahinter das Monogramm. Die eigenhündigen Unterschriften der 
Kardinäle in drei Reihen, links die Kardinalpriester, in der Mitte die Kardinal- 
bischöfe und rechts die Kardinaldiakonen. Gedr. Kuen, Collect. script. rer. eccles. V. 
S. 283. Regest Potthast 20916, Doebner, UB. I, S. 169 Nr. 347. 


380. Papst Gregor X. fordert u. a. auch den Erzbischof (Werner) 
von Mainz und dessen Suffragane auf, in ihren Städten und Diözesen 
das Kreuz zu predigen und zur Befreiung des h. Landes aufzufordern, 
zumal jetzt, da die Unterstützung, die auf dem deshalb hauptsächlich 
berufenen Konzil jüngst beschlossen worden sei, guten Erfolg verspreche. 
Lyon 1274 September 17 (xv. kalendas octobris, anno tertio). 

Gedr. mit obiger Adresse bisher nicht, aber Baynaldi, Ann. eccles. ad ann. 


$ 40—42 die gleichlautende an den Erzbischof von York. Regest Westf. UB. V, 
S. 830 Nr. 698, Potthast, Reg. pont. 20920. 


881. Herzog Johann von Sachsen und seine Brüder einigen sich 
mit ihrem Oheim, dem Bischof Otto, wegen des Schlosses Sachsenhagen. 
Bei Greningeswege 1274 Oktober 31. 


Nos Iohannes dei gracia Saxonie, Angarie, Westfalie dux bur- 
graviusque Magdeburgensis presentibus recognoscimus, quod inter 
venerabilem dominum O(ttonem) Hildensemensem episcopum, carum 
avunculum nostrum, ex!) parte una et nos et .. fratrem nostrum 
ex altera mediante nobili viro comite Conrado de Werningerod hoc 
modo placitatum existit. Nos et frater noster dabimus eidem avun- 
culo nostro pro expensis circa castrum Sassenhagen per eum factis 
trecentas marcas examinati argenti in pondere Goslariensi vel in 
recompensacione argenti examinati aliud argentum cuiuscumque 
generis in eo valore et quantitate, quod per id trecente marce 
examinate perfecte valeant comparari, et insuper quatuor marcas 
examinatas superaddemus ad pondus. Idem avunculus noster 
tempore pagacionis monetarium suum transmittet Goslariam, qui ei 
eligat argentum et sibi examinato caveat in argento. Ad hec avun- 
culus noster castrum Sassenhagen sicud hactenus servabit usque ad 
natale domini proximum nunc venturum et nos usque ad' diem natale 
de pecunia predicta ipsum certificabimus; quod si fecerimus, castrum 
nobis representabit et usque ad festum purificacionis nunc venturum 


1) Cop. et. 


1274. 181 


habebimus inducias de pagacione pecunie supradicte. Verum si 
contingerit, quod usque ad natale domini predictum proximo ven- 
turum ipsum avunculum nostrum de memorata pecunia neque paga- 
remus neque certum alias!) reddemus, ad hoc noster accedit con- 
sensus et libera voluntas, quod ipse avunculus noster castrum 
Sassenhagen pro sepedicta pecunia obliget et exponat, caucione 
tamen accepta, quod nos et heredes nostri ipsum castrum possimus 
pro eadem pecunia sine dampno et difficultate qualibet rehabere. 
In cuius rei testimonium presentem litteram sigillo nostro duximus 
roborandam. Testes sunt Volcquinus maior prepositus Hildensemensis, 
Cono prepositus in Alsborch, comes Ludolfus de Woldenberch, Ludolfus 
de Cramme, lohannes camerarius, Lodewicus de Egeligeborstel, 
Conradus de Broke, Giselerus de Monechusen, Iohannes de Gaters- 
leve, Tidericus de Warmesthorp, Everardus Kroch, Hermannus de 
Gummere, Tidericus de Hokele milites et alii complures. Actum 
aput Greningeswege in vigilia omnium sanctorum anno domini 
m?. cc, Ixxiiii. 

Abschrift des 15. Jahrh. in Cop. VI. 11 S. 613 Nr. 1140 im Kgl. St.- A. su 
Hannover. Gedr. v. Aspern, Cod. dipl. Schauenberg. II, S. 242 Nr. 140, Treuer, 


Historie der Herrn v. Münchhausen, UB. S. 15. Hegest Wippermann, Reg. Schaum- 
burg. S. 95 Nr. 193. 


8582. Das Domstift überträgt dem Kreuzstift eine Hausstelle in 
der Kreuzstrasse. 1274 November 4. 


Volcuinus dei gratia prepositus, Iohannes decanus et capitulum 
ecclesie Hildensemensis omnibus hanc cartulam inspecturis seu audi- 
turis in vero?) salutari salutem. Notum esse volumus presentibus 
et futuris, quod nos ob reverentiam ecclesie sancte Crucis et favorem 
personarum conversantium in eadem penultimam aream platee sancte 
Crucis, quam Edelerus pistor noster et sui legitimi heredes Henricus 
et Edelerus in manus nostras libere resignarunt, conferimus eidem 
ecclesie iure perpetuo possidendam, et maxime ad hoc, nt eandem 
inhabitet sacerdos, qui pro tempore a canonicis predicte ecclesie 
rite institutus fuerit ad vicariam a Ludolfo de Brunswich canoníco 
sepedicte ecclesie pro remedio anime sue favorabiliter institutam. 
Ne igitur super hoc contingat imposterum dubitari, presens scriptum 
inde confectum sigillo ecclesie nostre duximus roborandum. Actum 
anno m. cc. Ixxiv., pridie nonas novembris. 

Abschrift des 18. Jahrhunderts in Ms. 185 S, 59 im Museum zu Hildesheim. 


1) Cop. alies. — ?) Cop. nostro. 


182 1274. 


388. Hoier von Hohenbüchen (de Homboken), Domscholaster, 
und der Edele Ulrich von Hohenbüchen übertragen dem Kl. Steterburg 
den Sedelhof und den Kirchenpatronat in Beddingen. Braunschweig 
1274 November 12 (pridie ydus novembris). 


Testes huius donacionis sunt dominus Arnoldus dictus de Wer- 
berge, dominus Bernardus dictus de Dorstat canonici Hildensemenses, 
comes Fridericus dictus de Bichelinge, comes Albertus de Everstene, 
dominus Fridericus et dominus Waltherus nobiles dicti de Dorstat, 
dominus Luthardus et dominus Burchardus nobiles de Meinersem, 
dominus Bernardus de Indagine, dominus Baldewinus et dominus 
Henricus milites et fratres dicti de Campe, dominus Ludolfus et 
Baldewinus de Wenden, dominus Iohannes de Saldere, dominus 
Gevehardus senior et iunior de Bortvelde, dominus Thidericus de 
Walmode, und Braunschweiger Bürger. 

Aus dem Chron, Stederburg. S. 166 im Landeshauptarchiv zu Wolfenbüttel. 
Regest. Hänselmann, UB. der Stadt Braunschweig II, S. 120 Nr. 267. Obigen Ver- 
kauf bestätigt an demselben Tage Herzog Albert von Braunschweig vor den Er- 
wählten Otto von Hildesheim und Konrad von Verden, dem Domherrn Albert von 


Wehrberg u. a., Chron. Stederb. S. 168, gedr. Scheidt, Vom Adel, Mantiss. S. 270. 
Vgl. oben Nr. 348. 


384. Ritter Johann von Gladebeck überträgt dem Michaeliskloster 
eine halbe Hufe in Renshausen und entschädigt seine Lehnsherren, die 
Grafen von Eberstein, mit einer halben Hufe in Ewensen. O0. D. (zu 
1274 Dezember 24). 


Noverint universi tam presentes quam futuri Christi fideles hoc 
presens scriptum visuri, quod nos Iohannes miles de Gladebeke et 
Alheydis uxor mea et Conradus de Elvede frater eius dimidium 
mansum in Reinolveshusen, quem a domino Ottone et domino 
Lodewico comitibus in Everstene in feodo habuimus, ecclesie sancti 
Michahelis in Hildensem reliquimus et iure hereditario perpetuo 
assignavimus libere possidendum. Predicti vero comites proprietatem 
eiusdem dimidii mansi sub hac forma predicte ecclesie contulerunt, 
videlicet quod ego Iohannes proprietatis mee in Evessen dimidium 
mansum in reconpensatione illius dimidii mansi eisdem comitibus 
assignavi et denuo ab ipsis iure feodali recepi. Unde ne quis in 
posterum hoc factum infringere possit, presentem paginam sepe dicte 
ecclesie sigillo nostro conferimus roboratam. 


Abschrift des 14. Jahrhunderts in Cop. VI, 75 fol. 68 im Kgl. St.-A. zu 
Hannover. 


1274. 183 


8588. Die Grafen Otto und Ludwig von Eberstein überlassen 
dem Michaeliskloster das Eigentum einer halben Hufe in BRenshausen 
(Reinolfeshusen), nachdem sie von dem bisherigen Lehnsträger, Johann 
von Gladebeck, mit einer halben Hufe in Evensen (Evesen) entschädigt 
worden sind. Holzminden 1274 Dezember 24 (in vigilia nativitatis 
domini). 

Or. im Kgl. St.-A. zu Hannover, Michaeliskl. Nr. 69. Die beiden Siegel an 


den von der Urk. geschnittenen Pergamentstreifen beschädigt. — Regest ve. Spilcker, 
Gesch. der Grafen von Everstein, UB. 8. 158. 


886. Die Brüder Bernhard, Domherr in Hildesheim, Arnold, 
Domherr in Magdeburg, Friedrich und Walther von Dorstadt genehmigen, 
dass ihr Bruder Konrad, Domherr in Halberstadt, eine Hufe in Nien- 
hagen dem Halberstädter Domvikar Konrad von Cattenstedt für 34 Mark 
verkauft. 1274. 


Regest Schmidt, UB. des Hochstifts Halberstadt II (Publ. aus den Preuss. 
Staatsarchiven 21) S. 395 Nr. 1291. 


387. Das Domkapitel bekundet, dass der Domscholaster Hoier 
als Archidiakon in Nettlingen dem Propste des Maria-Magdalenenklosters 
den Patronat der Kirche in Ottbergen übertragen hat. Hildesheim 1274. 


Io(hannes) decanus et capitulum Hildensemensis ecclesie uni- 
versis presentem paginam inspecturis salutem in domino. ' Tenore 
presentium profitemur, quod de nostro beneplacito et consensu 
Hoyerus scolasticus ecclesie nostre nunc in Nethelegen archidiaco- 
nus!) prepositum sororum sancte Marie Magdalene eiusque succes- 
sores ab obedientia, qua secundum privilegium prepositi Brunonis 
eiusque conventus tenebantur eidem, dimisit absolutos, ita quod qui 
prepositus pro tempore fuerit ius patronatus ecclesie in Otberge tantum- 
modo retinebit et clericum ydoneum ad ipsam ecclesiam in Otberge 
archidiacono presentabit et admissus ab eo ipsam ecclesiam absque 
diminutione qualibet possidebit et loci archidiacono obedientiam 
faciet et in sinodalibus respondebit. In cuius rei testimonium 
presens scriptum sigillo capituli nostri et ipsius archidiaconi facimus 
communiri. Datum Hildensem anno domini m?. cc. 1xx?. iiio. 


Or. im Kgl. St.-A. zu Hannover, Mar.-Magdal. Nr. 97. Beschädigtes Kapitels- 
siegel und gut erhaltenes des Scholasters. 


3) Or. archidianus. 


184 1274. 


388. Propst (Volrad), Dechant (Heinrich) und das Kapitel des 
Moritzstiftes bekunden, dass Bertold vom Hospitale dem Stifte eine 
Hofstätte und ein Haus zu Moritzberg (in nostra villa) zum Nutzen 
der Scholaren übertragen habe unter der Bedingung, dass seine Schwester 
Gertrud bei seinen Lebzeiten beides frei besitze und nach seinem Tode 
jährlich ein Pfund Wachs zahle, und dass Hermann Bäcker (Pistor) 
das Haus bewohnen dürfe. 1274. 


Or. im Kgl. St.-A. zu Hannover, Moritzstift Nr. 39. Beschädigte Siegel des 
Propstes, Kapitels, Dechanten und des Bertold. Gedr. Doebner, UB. I, 8.170 Nr. 348. 


889. Graf Gerhard von Schaumburg resigniert dem Bischof 
Otto von Minden in dessen Gegenwart Güter in Jeinsen (Genhusen). 
Wunstorf 1274. 

Or. im Kgl. St.-A. zu Hannover, Marienrode Nr. 38. Siegel an grünen 
Seidenfäden wenig beschädigt. Gedr. Marienroder UB. S. 64 Nr. 50, v. Aspern, 
Codex dipl. Schauenb. II, S. 289 Nr. 138, Luca, Grafensaal S. 785, Meibom, SS. 
rer. Germ. I, S. 540. Regest Wippermann, Reg. Schaumb. S. 94 Nr. 189, Hasee, 
Schleswig-Holstein-Lauenb. Reg. und Urk. II, S. 195 Nr. 480, Zeitschr. 1887 S. 141 
Nr. 158, Westfäl. UB. VI, S. 827 Nr. 1049. 


890. Graf Wilbrand von Hallermund übereignet dem Kl. Marien- 
rode eine Mühle bei Ahrbergen. 1274. 


Universis Christi fidelibus, qui viderint presens scriptum, Wille- 
brandus dei gratia comes de Halremunt se totum et dei et hominum 
gratiam invenire. Cum proh pudor humane sit conditionis, plurima 
sinistre intelligere et unusquisque rem proximi sui licet contra 
preceptum domini concupiscat, expedit, ut gesta in tempore scripti 
memoria perhennentur. Palam igitur esse volumus presentibus et 
futuris, quod nos de consensu et voluntate fratrum nostrorum Ludolfi 
et Cherhardi ceterorumque heredum nostrorum omnium damus ec- 
clesie Novalis sancte Marie Cistercii ordinis Hildensemensis diocesis 
proprietatem molandini nostri prope Areberche, quam Ludolfus et 
Burhhardus fratres dicti de Kramme a nobis tenuerunt in pheodo, 
cum omni iure imperpetuum possidendam. Ut igitur hec larga 
donatio nostra pro remedio progenitorum nostrorum imperpetuum 
maneat inconvulsa, ipsam nostri sigilli karaktere contra omnium 
malignantium impetus firmissime roboramus. "Testes clerici Wernerus 
plebanus et Bruno de Hardesem,!) miles Ekbertus kamerarius, 


!) Or. Harlesem. 


1275. 185 


Iohannes de Therstede et Helmoldus Advocati, burgenses Conradus 
Burhhardi, Dbankwardus, Burhardus, Wedekindus fratres eius. 
Datum anno gratie m?. coc9, 1xx?iiiio. 

Or. im Kgl. St.-A. zu Hannover, Kreuzstéft Nr. 144. Beschädigtes Siegel 
des Grafen an weissen Zwirnfäden. Auf der Rückseite von Hand des 14. Jahrh.: 
de molendino prope Arberche, wozu eine spätere Hand hinzufügte ad Bevelt. 
Gedr. nach Cop. ohne Zeugen Marienroder UB. S. 63 Nr. 49. Regest Doebner, 
UB. I, S. 170 Nr. 349, der die Echtheit der Urk. mit Unrecht anzweifelt. 


891.  Lehnsregister Luthards und Burchards von Meinersen. 
O. D. um 1274). 


Or. im Kgl. St.-A. zu Hannover, Domstift Hildesheim Nr. 243. Gedr. Suden- 
dorf, UB. I, S.50 ff. Nr. 79. Auszüge Asseburger UB. I, S. 248 Nr. 374. 


892. Johann (von der Innerste?), Kanoniker des Kreuzstiftes, 
teilt dem Scholaster Bertold mit, dass er den geheimen Auftrag nicht 
ausführen könne, und bittet um Zusendung einiger Kanoniker zur 
Weiterführung der Sache. O. D. (1274—96). 

Disereto ac litterato viro domino Ber(toldo) sancte Crucis in 
Hildensem scolastico Io(hannes) eiusdem ecclesie canonicus se ad 
omnia paratum. Litteris vestris perlectis inveni, vos in uno crure 
lesum, pro quo non mediocriter sum turbatus, sed quamvis negotium 
a vobis michi commissum quasi sub clave confessionis adhuc solus 
egerim, tamen, si debito modo debet terminari, oportet, quod ad 
lucem producatur. Unde rogo, quod aliquos discretos viros ex 
dominis nostris sive alios transmittatis, ut si aliquid neglectum 
fuerit michi omnimodis non imputetur; alioquin inceptum negotium 
non potest terminari; puto etiam ex quo sub nomine ecclesie debemus 
placitare, quod utile sit, quod pandens procuratorium sub sigillo 
eeclesie ad idem negotium transmittatis. 


Or. im Kgl. St.-A. zu Hannover, Kreuzstift Nr. 25, geschlossener Brief, Siegel 
und Befestigung verloren. 


8998. Bischof Otto befreit das Michaeliskloster gegen einmalige 
Zahlung von 100 Mark von der Verpflichtung, ihn mit seinem Gesinde 
jährlich eine Woche zu unterhalien. Hildesheim 1275 Januar 11. 

In nomine sancte et individue trinitatis amen.!) Otto dei gratia 
Hildenshemensis?) epischopus. Etsi e&, que publicis instrumentis 
frequencius roborari videmus, obtinent firmitatem, potissime tamen 
que pro necessitate flunt robur habere debent perpetue firmitatis. 


1) Verlängerte Schrift A B. — *) Hildensem. B. 


186 1275. 


Hinc est, quod ad noticiam tam presencium!) quam futurorum 
cupimus pervenire, quod communicato consilio prelatorum nostrorum 
et capituli nostri illud debitum, quod nos et predecessores nostri 
in ecclesia sancti Michaelis?) in Hildenshem?) hactenus *) habuimus 
videlicet in recipiendo") ibidem necessaria) victualium cum tota 
familia nostra singulis annis per?) unam septimanam pro magna 
necessitate ecclesie nostre commutavimus in summam scilicet centum 
marcarum examinati argenti huiusmodi debitum eidem ecclesie in 
perpetuo relaxando. Ne autem hoc factum nostrum) ulli veniat 
in dubium neve ab aliquo successorüm nostrorum valeat irritari, 
nos pro auctoritate nostra et consensu capituli nostri presentem 
paginam inde confectam sigillis nostro et capituli nostri roboravimus 
et ad superhabundantem cautelam et maiorem evidenciam .. pre- 
positi et .. decani ecclesie nostre necnon ecclesiarum montis sancti 
Mauricii et ibidem prepositi, sancte Crucis et?) ibidem .. prepositi 
sanctique Godehardi et ibidem . . abbatis, capitulorum et prelatorum 
sigillis procuravimus roborari. "Testes huius rei sunt Volcquinus 
de Swalenberge!?) maior prepositus, magister lohannes decanus, 
Volradus Montis prepositus, Theodericus!!) prepositus sancte Crucis, 
Hedhenricus cellerarius, Lippoldus cantor, magister Leo, Wernerus 
plebanus, Bernardus!?) de Dorstat, Arnoldus de!9) Werberge, Cono 
prepositus in Alsburg,!4) Volemarus!5) de Monte, Hoyerus!$) de 
Alta fago scolasticus, Otto de Eversten, Hermannnus de Dasle, 
Iohannes de Medem, Iohannes'7) de Asseburg, Iordanus de Went- 
husen canonici Hildenshemenses,!9) Ecbertus camerarius, Ernestus 
pincerna, Ludolfus de Cramme, Hermannus de Gandershem,19) Theo- 
dericus??) de Stochem, Ecbertus?!) de Tossem, Henricus dictus 
Grubo et Boldewinus fratres de Lapideo monte, Heinricus de Ber- 
nigerodhe, Albertus et Iohannes de Wulvinghe milites et alii quam 2?) 
plures. Actum et datum Hildensem anno domini millesimo ducen- 
tesimo?3) septuagesimo quinto, tercio?4) idus ianuarii, pontificatus 
nostri anno primo, confirmationis vero undecimo. 

1) presentium 2. *) Michahelis B. °) Hildensem B.  *) hactenus fehlt B. 
5) in exhibendo nos B. ^) necess. vict. fehlt B. ^) in septimana communi P. 
8) nostrum fehlt B. °) et ibid. prepos. fehlt B. — !9) Svalenberge B. 11) Theod. 
— Crucis fehlt B. 1%) Bernardus de Dorstad nach Arn. de Werb. B. 18) de 
über der Zeile nachgetragen A. M) Alsborch B. 15) Volc. de Monte fehlt B. 
16) Hogerus B. 17) Joh. — Wenth. fehlen B. 18) Hildensem. P. 19) Gan- 


derssem B. 3°) Thidericus de Stockem B.  *!) Die von hierab genannten Zeugen 
fehlen B. . 3*) conplures B. — $9) cc. Ixxv. B. **) iii. B. 


127b. 187 


Or. im Kgl. St.-A. zu Hannover in doppelter Ausfertigung von verschiedenen 
Schreibern, Michaeliskl. Nr. 70a (A) mit 10 Siegeln an roten und gelben Seiden- 
schnüren, und Nr. 70b (B) mit 9 Siegeln an gleicher Befestigung. Begest Doebner, 
UB. I, S. 171 Nr. 350. 


894. Bischof Otto bestätigt dem Propste und Konvente des Kl. 
Katlenburg den Besitz der Kirche in Wedtlenstedt, indem er aus den 
Einkünften der Kirche dem Vikar daselbst einen angemessenen Anteil 
bestimmt. Hildesheim 1275 Januar 16 (xvii. kalendas februarii, 
pontificatus nostri anno primo, confirmationis vero xi®.). 

Or. im Landeshauptarchiv zu Wolfenbüttel, st. Crucis, in doppelter Ausferti- 
gung. Siegel des Bischofs sehr gut erhalten an roten und gelben Seidenfäden. 
Gedr. Braunschw. Anzeig. 1745 S. 1723. 


898. Graf Ludolf vom Werder entsagt allen Ansprüchen auf 
Güter in Farmsen zu Gunsten des Maria-Magdalenklosters. Hildesheim 
1275 Januar 20. 


Universis hanc litteram inspecturis Ludolfus comes de Insula 
et sui heredes simul et fratres salutem in filio virginis gloriose. 
Tenore presencium pupplice protestamur, quod ab actione, quam 
habuimus contra prepositum et conventum sancte Marie Magdalene 
in Hildensem super quibusdam agris sitis in Vermersem penitus 
cessamus et iuri nostro cedimus, si quid in eis habuimus, instancia 
precum proborum virorum et precipue propter deum. Ne igitur 
processu temporis successoribus nostris de hiis contra predictum 
eonventum detur occasio litigandi, presens scriptum eidem con- 
tulimus sigilli nostri karactere roboratum. Testes huius rei sunt 
prepositus W(olquinus) maioris ecclesie dictus de Svalenberge, 
Ernestus pincerna dictus de Megenberge, Boldwinus de Stenberge 
milites et Hermannus filius comitis Borchardi de Woldenberge, 
Albertus de Dammone et Conradus filius Borchardi et Borchardus. 
frater eius et Henricus dictus Bocfel et alii quam plures. Acta 
sunt hec in Hildensem in curia prepositi maioris eiusdem civitatis 
anno incarnati verbi m?. cc. Ixxv9., in die beati Sebastiani martyris. 

Or. im Kgl. St.- A. zu Hannover, Mar.- Magdal. Nr. 98. Bundes Siegel des 


Ausstellers, Helm mit Adlerflug: T S. COMITIS. LVDOLFI. DE. WOLDENBERG. 
Regest Doebner, UB. I, S. 171 Nr. 351. 


596. Die Grafen Burchard, Hermann, Walther und Heinrich, 
Söhne des Burchard von Wohldenberg, übereignen in Gegenwart des 
Bischofs Otto dem Maria- Magdalenenkloster eine Hufe in Düngen 


188 1275. 


(Dunghem), die das Kloster von Dietrich von Dahlum (Dalem) gekauft 
und dieser ihnen aufgelassen hat. Hildesheim 1275 Januar 24 (in 
vigilia conversionis sancti Pauli). 


Testes huius facti sunt comes Wedekindus et Meneko comes 
de Sladem, Liodolfus comes de Insula, Ernestus miles dictus de 
Megenberch, Henricus miles dietus Rasehorn, Conradus Svaf. 


Or. im Kgl. St.-A. zu Hannover, Mar.-Magdal. Nr. 99. Siegel des Burchard 
verloren, das des Hermann gut erhalten. 


897. Die Brüder Heinrich und Otto, Grafen von Wohldenberg, 
verzichten auf den Zehnten in Oedelum, nachdem Bischof Otto, Dom- 
propst Volquin und Propst Volrad des Moritzstiftes ihnen ihre Ansprüche 
als unrechtmässig nachgewiesen haben, und verzichten nach Empfang 
von 25 Mark durch das Kl. Loccum auf den Ersatz des Schadens, 
den ihnen ihr Bruder Hermann zugefügt hat. 1275 (Februar 13). 


Huius rei testes sunt Arnoldus de Werberge, Bernhardus de 
Dorstat, Cono prepositus de Olsborch, Wernherus plebanus canonici, 
Ludolphus et Conradus frater suus fllii comitis Hermanni, Burchardus 
et Hermannus frater suus filii comitis Burchardi comites de Wolden- 
berge, Hermannus de Gandersem, Conradus de Elvethe et filius 
suus Conradus milites, Iordanis de Ylten, Hermannus de Alegri- 
mesen, Hermannus de Thinclare, Heinricus de Rothorpe famuli. 

Or. im Archiv zu Loccum. Zwei unerkennbare Siegel an weissen Hanffäden. 
Gedr. Scheidt, Vom Adel, Mantiss. S. 520, v. Hodenberg, Calenberg. UB. III, S. 222 
Nr. 341. Die sonst gleichlautende Urk. der Grafen Ludolf und Konrad, gedr. 
Scheidt S. 521, und der Grafen Burchard und Heinrich, ebenfalls im Or. im Archiv 
£u Loccum erhalten, beide erwähnt v. Hodenberg a. a. O. 


8958. Bernhard von Dorstadt, Domherr, übergiebt mit Zustimmung 
seiner Brüder Arnold und Konrad, Kleriker, Friedrich und Walther, 
Ritter, vier Hufen in Watenstedt bei Barum dem Blasüstift in Braun- 
schweig zur Feier der Memorie seiner Grosseltern Bernhard und Adel- 
heid, seines Vaters Konrad und seines Bruders Arnold. Braunschweig 
1275 Februar 24 (in die Mathie apostoli). 


Huius rei testes sunt dominus Bernhardus de Indagine, dominus 
Borchardus de Meinersheim nobiles, Lippoldus de Wenthusen, Balde- 
winus et Heinricus de Campo fratres, Ludolfus de Weverlinge, 
Iohannes de Wetelemestede, Bertoldus de Godenstede et Gevehardus 
Ludolf filius de Bortfelde milites. 


1275. 189 


Or. im Landeshauptarchiv zu Wolfenbüttel, st. Blasii Nr. 74 mit fünf gut 
erhaltenen Siegeln, nach denen Arnold Domherr in Magdeburg und Konrad Archi- 
diakon in Atzum (Atleveso) ist. 


899. Bischof Otto bekundet, dass Ritter Heinrich von Wallmoden, 
sein Ministerial, drei Hufen in Gronstede mit Zustimmung seiner Frau, 
zu deren Mitgift sie gehören, und mit Willen der Ritter Eazo von 
Gustedt und Gerhard Gos dem Kl. Neuwerk bei Goslar verkauft hat. 
Lutter 1275 März 23 (x. kalendas aprilis). 


Huic protestationi aderant Ecbertus camerarius, Hermannus de 
Ganderssem, Ludolfus de Cramme, Bruno Crevet, Iohannes de Maldem 
milites, Hogerus de Mandere, Conradus de Knistede famuli. 

Or. in der Beverinischen Bibl. zu Hildesheim. Siegel des Bischofs. Danach 


gedr. Bode, UB. II, 9. 250 Nr. 213, nach Cop. gedr. UB. des histor. Vereins für 
Niedersachsen I, S. 39 Nr. 36. 


400. Domherr Ludolf von Hallermund, Bruder des Grafen 
Wilbrand, unter den Zeugen der Urk., in welcher Ritter Johann von 
Adensen bekundet, dass Ritter Heinrich von Ahrbeck dem Kl. Marien- 
werder zwei Hufen Landes und eine Hausstelle in Velber verkauft hat. 
Schloss Hallermund 1275 März 23 (sabato ante Letare). 


Or. im Kgl. St.-A. zu Hannover, Marienwerder Nr. 39 mit stark beschädigtem 
Siegel. Gedr. v». Hodenberg, Calenberger UB. VI, S. 39 Nr. 51. 


401. Graf Meiner von Schladen bekundet den Verkauf eines Hofes 
in Dorstadt an das Kloster daselbst durch Konrad Botel und Christian. 
Schladen 1275 März 31. 


. Nos dei gratia Meinerus comes de Sladem tam presentibus 
quam futuris vobis notum esse recognoscimus, quod Conradus Botel 
et Kerstianus curiam in Dorstat claustro ibidem pro tribus marcis 
examinati argenti reliquerunt libere possidendo. In cuius rei testi- 
monium presens scriptum nostro sigillo duximus roborandum. Datum 
Sladem anno domini m. cc?. septuagesimo quinto, in die dominica 
Iudica. 

Or. im Archio zu Dorstadt. Gut erhaltenes Siegel an dem von der Urk. ge- 
schnittenen Pergamentetreifen. 


402. Bischof Otto erteilt denen, welche an den jährlichen Pro- 
zessionen beim Umhertragen der Reliquien der h. Jungfrau nach einigen 
benachbarten Dörfern Teil nehmen, zwanzig Tage Ablass. Hildesheim 


190 1275. 


1275 April 4 (ii. nonas aprilis, pontificatus nostri anno primo, con- 
firmationis vero undecimo). 


Or. im Kgl. St.-A. zu Hannover, Domstift Hildesheim Nr. 244. Bruchstück 
des bischöflichen Siegels an dem von der Urk. geschnittenen Pergamentstreifen. 
Gedr. Krätz, Der Dom zu Hildesheim III, Anh. Nr. 4, Doebner, UB. I, S. 171 Nr. 852. 


408. Herzog Johann von Braunschweig übereignet. dem Maria- 
Magdalenenkloster eine ihm resignierte Hausstätte in Ottbergen. Hannover 
1275 April 5. 

Dei gratia nos Iohannes dux de Brunswich recognoscimus per 
presentes, quod proprietatem cuiusdam aree site in villa Otberghe, 
quam Thidericus miles dictus de Tossum a nobis tenuit, conventui 
monialium penitencium ecclesie beate. Marie Magdalene in Hildensem 
contulimus pure et simpliciter propter deum. Super quo presens 
scriptum ipsis conscribi fecimus sigillo nostro roboratum. Datum 
Hanovere anno domini m?. c0c®. Ixx?v9,, in sexta feria ante palmas. 

Or. im Kgl. St.-A. zu Hannover, Mar.- Magdal. Nr. 100. Siegel des Aus- 
stellers wenig beschädigt. 


404. Konrad, Marschall von Hildesheim, unter den Zeugen der 
Urk. des Herzogs Johann von Braunschweig betr. Schenkung zweier 
Höfe in Stücken an Kl. Marienwerder. Hannover 1275 April 5 
(sexta feria ante palmas). 


Or. im Kgl. St.- A. zu Hannover, Marienwerder Nr. 40 mit dem Siegel des 
Herzogs. Gedr. Gebauer, Leben Richards S. 509, v. Hodenberg, Calenberger UB. 
VI, S. 40 Nr. 52. 


408. Dompropst Volquin, Domdechant Johann und das Dom- 
kapitel übertragen der Kapelle des h. Stephan eine dabeiliegende Haus- 
stelle zur Erbauung einer Priesterwohnung mit der Bestimmung, dass 
der Priester jährlich einen Schilling zur Beleuchtung der h. Maria im 
Chore entrichte und die Quelle auf der Hausstelle rein halte. Hildes- 
heim 1275 April 6 (viii®. idus aprilis). 

Acta sunt hec — — per venerabiles dominos V(olquinum) pre- 
positum nostrum, lo(hannem) decanum, V(olradum) montis saneti 
Mauricii prepositum, H(eidhenricum) cellerarium, H(ogerum) sco- 
lasticum et Iordanum ecelesie nostre canonicum. 


Or. im Kgl. St.- A. zu Hannover, Domstift Hildesheim Nr. 245. Siegel des 
Domkapitels und der genannten sechs, meistens beschädigt. Gedr. Doebner, UB. I, 
S. 172 Nr. 853. 


1215. 191 


406. Bischof Otto bestätigt den Knochenhauern den Ausschluss 
der Wurstmacher und Schüsselträger von ihrem Amte. Hildesheim 1275 
April 8 (viv. idus aprilis). 

Gedr. nach Copie Doebner, UB. I, S. 172 Nr. 554. 


407. Die Grafen von Wohldenberg bestätigen der Domkirche die 
von ihrem (T) Vater dem Domherrn Bernhard von Dorstadt zu Gunsten 
des Andreasaltares im Dom verkauften 96 Morgen in Heinde.  Hil- 
desheim 1275 April 19. 

Hermannus, Henricus et Otto comites de Waldenberche omnibus 
presentes litteras visuris salutem in domino. Noverint universi, quod 
pater noster comes Henricus pie recordacionis vendidit nobili viro 
domino Bernardo de Dorstat Hildensemensis ecclesie canonico nona- 
ginta sex iugera sita in villa Henede cum pascuis, pratis, silvis et 
aliis quibuslibet annexis cum omni utilitate et proprietate ad altare 
beati Andree in ecclesia maiori per sacerdotem dicti altaris et 
vicarium eiusdem ecclesie perpetue possidenda. Cui vendicioni et 
empcioni tunc consensimus, sicut in litteris patris nostri felicis 
memorie plenius continetur. Nunc autem recognoscentes protestamur 
eadem bona absque omni onere advocacie seu cuiuslibet exaccionis 
gravamine pertinere debere liberaliter ad ecclesiam supradictam. 
Testes huius sunt comes Meynerus de Sladem, dominus Wolradus 
prepositus montis sancti Mauricii Hildensem, dominus Arnoldus de 
Werreberche et alii complures. In cuius rei testimonium presens 
scriptum sigillis nostris duximus roborandum. Ego Otto quia sigillum 
non habeo, sigillis fratrum meorum sum contentus. Datum Hildensem 
anno domini m. cc?. Ixxv?., xiii?. kalendas maii. 

Or. im Kgl. St.-.A. zu Hannover, Domstift Hildesheim Nr. 246. Die beiden 
Siegel beschädigt. 


408. Die Grafen von Blankenburg entschädigen den Bischof 
Otto für Güter in Holtempnedetvorde durch das halbe Dorf Seleken- 
velde und Güter in Grasdorf. 1275 April 21. 

Nos Sifridus et Henricus comites de Blankenburg tenore pre- 
sentium notum esse volumus omnibus et constare, quod nos venera- 
bilem dominum Ottonem episcopum Hildensemensem et ecclesiam 
suam cupientes reddere indempnes de proprietate decem mansorum 
et duorum molendinorum in Holtempnedetforde sitorum per ipsum 
dominum episcopum monasterio sancti Borhardi extra muros Halber- 


192 1275. 


stat et nobis liberaliter collata in restaurum huiusmodi proprietatis 
ego comes Sifridus proprietatem medietatis ville in Selekenvelde 
cum omni iure et utilitate intra et extra villam in agris et in areis, 
pascuis et in silvis, decima et iure patronatus ecclesie eiusdem ville 
dumtaxat exceptis, de consensu comitis Henrici, Hermanni Halber- 
statdensis canonici, Borchardi canonici Magetburgensis et Sifridi 
canonici Hildensemensis ecclesie, etiam lohannis filiorum meorum 
omniumque heredum meorum eidem domino episcopo et ecclesie 
sue confero perpetuo possidendam. Ego vero Henricus comes pro- 
prietatem quinque mansorum in Gravestorpe sitorum cum omni iure 
et utilitate intra et extra villam in agris et in areis, pascuis et in 
silvis de consensu fratrum meorum predictorum necnon Sifridi et 
Henrici filiorum meorum omniumque heredum meorum dicto domino 
episcopo et ecclesie sue iam dicte confero inperpetuo possidendam, 
ita quod ego comes Sifridus meique heredes hec bona ab eodem 
domino episcopo et suis successoribus iure teneamus pheodali. In 
euius nostre collationis tenore presentem paginam sigillis nostris 
roboratam sepe dicto domino episcopo et sue ecclesie duximus con- 
ferendam. Testes huius collationis sunt dominus Volcwinus pre- 
positus maior Hildensemensis, dominus Volradus prepositus montis 
sancti Mauricii Hildensem, Hogerus scolasticus, Wernerus plebanus, 
Otto de Eversten, Bernardus de Dorstat, Arnoldus de Werberg, 
prepositus Cono canonici Hildensemenses, Gevehardus de Eversten 
canonicus Magdburgensis, Hermannus et Henricus comites filii 
comitis Henrici de Woldenberge, comes Ludolfus fllius comitis Her- 
manni de Woldenbergo,!) Borchardus et Hermannus filii comitis de 
Woldenberge, dominus Olricus de Honboken, Hermannus de Gan- 
dersem, Theodericus de Stockem, Henricus de Cattenstede milites 
et alii quam plures. Datum anno dominice incarnationis millesimo 
ducentesimo septuagesimo quinto, undecimo kalendas maii. 

Or. im Kgl. St.-A. zu Hannover, Domstift Hildesheim Nr. 247. Bunde Siegel 
des Siegfried und des Heinrich, wenig beschädigt. Gedr. v. Heinemann, Cod. 
Anhalt. II, S. 329 Nr. 456 nach Copie, Schmidt, UB. des Hochstifts Halberstadt 1I 


(Publ. aus den Preuss. St.-A. XXI) S. 399 Nr. 1298 nach dem Or. KErwähnt 
Schmidt, UB. der Stadt Halberstadt I, S. 125 Anm. zu Nr. 144a. 


409. Bischof Otto schenkt dem Jakobikloster bei Halberstadt 
fünf Hufen in Holtempnedetforde, die ihm die Grafen Siegfried und 


1) So das Or. 


1275. 193 


Heinrich von Blankenburg aufgelassen haben. 1275 April 23 (ix. 
kalendas maii). 


Testes huius donationis sunt Volcwinus prepositus maior Hil- 
densemensis, Volradus prepositus montis sancti Mauricii, Hogerus 
scolasticus, Wernerus plebanus, Otto de Eversten, Bernardus de 
Dorstat, Arnoldus de Werberg, Cono canonici Hildensemenses, 
Gevehardus de Eversten canonicus Megetburgensis, Hermannus et 
Henricus comites filii comitis Henrici de Woldenberge, comes Lu- 
dolfus filius comitis Hermanni de Woldenberge, Burchardus et Her- 
mannus filii comitis (Iohannis) de Woldenberge, dominus Olricus 
de Honboken, Hermannus de Gandersem, Theodericus de Stockem, 
Henricus de Cattenstede milites. 

Gedr. nach Abschrift auszugsweise Schmidt, UB. der Stadt Halberstadt I, 


S. 124 Nr. 144a. Hierzu gehört wohl auch Nr. 172, in der Bischof Otto 1282 noch 
als lebend bezeichnet wird. 


410. Bischof Otto bekundet die Beilegung eines Streites zwischen 
der Kirche in Bockenem und einigen Kapellen wegen des Parochial- 
rechtes. Hildesheim 1275 April 24. 


Otto dei gratia Hildensemensis episcopus universis presens 
scriptum inspecturis salutem in domino. Ut memoria rerum gestarum 
nullis erroribus subvertatur, placuit adhiberi testimonium litterarum. 
Hinc est, quod, cum inter ecclesiam Bokenem et quasdam capellas 
eiusdem parrochie super quodam iure parrochiali orta fuerit quedam 
materia dissentionis, que cum diucius ventilata fuisset et prudentum 
virorum consilio diligenter examinata, presidente iudicio magistro 
Iohanne nostre ecclesie decano et in Bokenem archidiacono, tandem 
cum multa instancia obtentum fuit, ut milites es satellites ministe- 
riales, qui in hoc negocio precipui videbantur, se committerent dicto 
decano et alis dominis prelatis et canonicis maioris ecclesie eidem 
assidentibus illa vice, ut quicquid iuris esset sentencialiter diffini- 
rent. Prefatus vero decanus domini Volcquini prepositi, Hedhenrici 
cellerarii, Hogeri scolastici, Lippoldi cantoris et aliorum prudentum 
habito consilio sentenciando pronunciavit, ut milites et alii militares, 
qui domicilia habent in villis predictarum capellarum, in festo pasche!) 
earnes suas et in festo purificacionis candelas suas et in festo 
assumptionis herbas suas in capellis predictarum villarum benedici 


1) Or. pache. 
Hildesh. UB. III. 18 


194 1275. 


faciant, ceteri vero plebei pro huiusmodi ad suam matricem ecclesiam 
transeant, confessiones plebano matricis ecclesie faciant et sacra- 
menta ecclesie omnia ibidem recipiant, et hoc predictorum militarium 
familia cum aliis plebeis prenominatis in sacramentis ecclesie cum 
omni iure, quod debetur parrochie, observabit. Verum quia hec 
sentencia iuris et de iure est, ipsam ratam et firmam esse volumus 
et inviolabiliter observari. Unde presentem cartulam nostro et pre- 
latorum nostrorum, qui dicto negocio interfuerunt, sigillis fecimus 
communiri. "Testes sunt Ernestus pincerna, Ecbertus Niger de 
Tossem, Thidericus de Stockem, Thidericus de Piscina, Hedhenricus 
de Hergershusen milites et alii complures. Actum in capitulo nostro 
anno domini millesimo cc. Ixxv., viii. kalendas maii, pontificatus 
nostri anno secundo. 


Or. im Pfarrarchiv zu Bockenem. Die sieben Siegel von den Pergament- 
streifen verloren. Gedr. Lüntzel, Ältere Diözese S. 405 nach fehlerhafter Abschrift, 
und Buchholz, Gesch. von Bockenem, UB. S. 156. 


411. Das Kreuzstift bekundet über die Verwendung eines Legates 
des verstorbenen Vikares Reinher. 1275 Mai 2. 


Theodericus dei gratia prepositus, Ludolfus decanus et capitulum 
ecclesie sancte Crucis Hildensemensis omnibus hanc cartulam in- 
specturis seu etiam audituris salutem. Notum esse volumus pre- 
sentibus et futuris, quod bone memorie magister Reyherus quondam 
vicarius noster pro remedio anime sue ecclesie nostre legavit quin- 
decim talenta Hildensemensia, que solvimus ad altare domine nostre, 
ubi ea mutuo accepimus in necessitatis articulo constituti, pro quibus 
ex consensu et consilio honorabilium virorum domini L(ippoldi) 
maioris ecclesie cantoris et domini B(runonis) parrochiani in Har- 
dessem testamentariorum ipsius de septem mansis indecimalibus 
Elvede sitis unum talentum perpetuo dari decrevimus anuatim, cuius 
medietas canonicis et omnibus vicariis nostris presentibus tantum et 
observantibus stationem in festo sancti Godehardi in monasterio 
ipsius equaliter dividetur, reliqua vero medietas fratribus et omnibus 
vicariis nostris presentibus et absentibus in aniversario predicti 
magistri R(eyheri) solempniter peragendo similiter dividetur, ita ut 
in statione et aniversario inter canonicos et vicarios currant equa- 
liter portiones. Ne igitur super hiis contingat in posterum dubitari, 
presens scriptum inde confectum sigilo ecclesie nostre duximus 
roborandum. Actum anno domini m?. c?c9. Ixxv9., vi. nonas maii. 





1275. 195 


Or. im Kol. 8t.-A. zu Hannover, st. Godehard Nr. 36. Bruchstück des Kon- 
ventssiegels. Regest Doebner, UB. I, S. 173 Nr. 355. 


412. Rat und Gemeinde der Stadt Rostock bevollmächtigen Eber- 
hard, vormals Pfarrer in Lambrechtshagen, jetzt Mitglied der Brüder- 
schaft vom h. Geist in Rostock, die Gelder einzusammeln, welche in 
Folge erzbischöflicher und bischöflicher Ablassbriefe (darunter der des 
Bischofs Otto mit vierzig Tagen) zur Vollendung des im Bau be- 
griffenen Heiligen-Geist-Hospitals in Rostock eingehen möchten. Rostock 
1275 Mai 22 (in vigilia ascensionis). 

Gedr. Mecklenburg. UB. II, S. 514 Nr. 1361. 


418. Bischof Otto überträgt den Altären der Heiligen Johann des 
Täufers und Martins des Bekenners in der Kreuzkirche ihm resignierte 
Güter in. Klein-Förste. 1275 Mai und Juni 24. 


Otto dei gratia Hildensemensis ecclesie episcopus omnibus in 
Christo sancte et pie viventibus cum oratione devota salutem in 
hoe seculo et gloriam in futuro. Quoniam eo studio, quo sengnis!) 
oblivio excluditur, eodem quoque studio tenax memoria includitur 
rebus gestis, notum esse volumus presentibus et futuris, quod, cum 
Otravonus et Conradus fratres dicti de parvo Vorsete a magistro 
Godefrido ecclesie sancte Crucis canonico xl et tria talenta Hilden- 
semensium recepissent, post modicum temporis intervallum nostro 
conspectui asistentes xxxvii iugera in eadem villa Vorsete iacencia, 
que ad se proprietatis titulo pertinere dicebant, in manus nostras 
absolute et libere resignantes nobis benigno animo humiliter suppli- 
cabant, ut eadem (xx)xvii iugera cum area illis anexa altari sancti 
Iohannis baptiste et altari beati Martini pii confessoris ecclesie 
sancte Crucis de benignitate nostra conferre velle(mus lib)eraliter 
propter deum. Nos vero eorum precibus ad nos fusis benigno affectu 
oceurere?) cupientes predicta iugera ab omni advocatia libera et 
à decimatione pe(nitus absol)uta iam dictis altaribus donavimus 
iure perpetuo possidenda firmam spem habentes, ut unde prefatis 
fratribus premium inde nobis crescat apud deum. (Nos ita)que 
credentes, nichil esse actum cum quid superesset agendum, presentem 
paginam inde confectam ad omne malignantis ingenium excludendum 
mandavimus sigilli nostri signaculo roborari. "Testes vero, cum hec 
ferent coram nobis, fuere presentes dominus Volcquinus ecclesie 





I) So das Or. — ?) Or. occurre. 
18* 


196 1215. 


nostre maior prepositus, dominus Wlra(dus) prepositus montis sancti 
Mauricii, dominus Wernerus plebanus, Iohannes capellanus prepositi 
Montis, Hugo canonicus sancte Crucis, dominus Bruno (sace)rdos 
in Hardessem, Henricus miles dictus de Svehlete et alii quam 
plures. Preterea uxsor!) Otravoni in claustro sanete Crucis in 
manus decani Ludolfi et totius capituli sancte Crucis et in manus 
domini Brunonis sacerdotis in Hardessem predictis bonis Vorsete 
voluntate spontanea resignavit. Dominus vero Henricus miles dictus 
de Svehlete, Giselerus dictus de Giltene et Conradus frater Otravoni et 
ipse Otravonus pro heredibus et pueris Otravoni, qui tunc erant 
minores annis, in manus decani predicti et Brunonis et dicti capituli 
promiserunt, quod, cum pueri pervenerint discretionis ad annos, 
debent producere bona fide, ut renuncient bonis sepius supradictis; 
debent eciam infra duos annos Henricum fratrem Otravoni et Hen- 
ricum patruelem eiusdem exhibere ad resignationem faciendam 
bonorum et iugerum predictorum. Facta est autem hec resignatio 
in caminata prepositi Montis mense maiio coram nobis et fideiussio 
in claustro sancte Crucis videlicet in die sancti Iohannis baptiste anno 
domini m?. cc®, Ixx?v9., pontificatus nostri anno primo. 

Or. im Kgl. St.-A. zu Hannover, Kreuzstift Nr. 146. Siegel des Bischofs 


wenig verletzt. Die Urk. stellenweise durch Moder stark beschädigt. — Regest 
Doebner, UB. I, S. 173 Nr. 356. 


414. Die Kl. auf dem Renneberg bei Braunschweig, Heiningen 
und Steterburg bitten den Bischof Otto, die über ihre Pröpste zu Unrecht 
verhängte Exkommunikation aufzuheben, widrigenfalls sie appellieren 
müssten. Braunschweig 1275 Juli 4. 


Reverendo in Christo patri ac domino suo O(ttoni) dei gracia 
Hildensemensis ecclesie episcopo miseracione divina abbatissa et 
conventus cenobii in Renneberch aput Brunswik, Cisterciensis 
ordinis, necnon .. priorisse, universitas conventuum in Heninghe et 
Stederborch monasteriorum ordinis sancti Augustini Hildensemensis 
diocesis cum debite subiectionis obediencia oraciones in Christo 
devotas. Noverit reverencia vestra, quod Ottonem de Horneborch 
scolarem prepositi et conventus monasterii in Heninghe, exhibitorem 
presencium procuratorem nostrum constituimus ad supplicandum 
paternitati vestre nostra ex parte humiliter et devote, quatenus 
gravamen universitati nostre in eo, quod in personas prepositorum 


1) So das Or. 


1275. 197 


nostrorum sine aliqua iusta causa nulla competenti monicione pre- 
missa excommunicationis sentenciam promulgastis, illatum dignemini 
revocare, nos alias, prout comminati nobis estis, contra iusticiam 
et pietatem paternam nullo modo gravaturi, cum pocius teneamini 
nos in cunctis necessitatibus nostris more pastoris fovere, et appel- 
landum. si in hiis non fuerit exauditus, gratum et ratum habituri, 
quitquit predictus procurator noster super premissis vel aliquo pre- 
missorum pro nobis sive nomine nostro duxerit faciendum. In cuius 
rei testimonium presens scriptum prefatorum monasteriorum nostrorum 
sigillis fecimus communiri. Datum Brunswic presentibus honora- 
bilibus viris decano et capitulo ecclesie sancti Blasii ibidem, in die 
beati Odolrici confessoris anno domini m?cc?lxxv. 


Abschr. des 15. Jahrh. in Cop. VI, 11, S. 769 Nr. 1578 im Kol. St.-A. zu 
Hannocer. 


415. Bischof Otto bekundet, dass Graf Hermann von Wohlden- 
berg neuerdings allen Ansprüchen an das Kloster Loccum auf Schaden- 
ersatz wegen des Zehnten in Oedelum vor ihm, dem Grafen Meiner 
von Schladen und den Rittern Ekbert, Kämmerer, Hermann von Gan- 
dersheim und Balduin von Steinberg entsagt hat. Greningeswech 1275 
Juli 21 (xii. kalendas augusti). 

Testes huius rei sunt Bertoldus abbas in Rygelem, Arnoldus 
de Werberg, prepositus Cono canonici Hildensemenses, Heinricus, 
Ludolfus, Borchardus, Hermannus comites de Woldenberg, Borchardus 
nobilis de Meynerssem, Volemarus de Goslaria, Grubo de Stenberg, 
Olricus de Herre milites. — — Ego Bruno notarius domini Hilden- 
scmensis episcopi recognovi. 

Or. im Archiv des Kl. Loccum. Siegel des Bischofs beschädigt, das des 
Grafen Hermann gut erhalten. Gedr. Scheidt, Vom Adel, Mantiss. S. 271, v. Hoden- 


berg, Calenberger UB. III, S. 224 Nr. 344. Die frühere Entsagung desselben v. J. 
1274 vgl. oben Nr. 377. 


416. Bischof Otto vidimiert eine Bulle des Papstes Gregor X. 
d. d. Lyon 1274 Oktober 23 (x9. kalendas novembris, pont. nostri 
anno iii&), in welcher dieser den mag. Rogerius de Merlomonte, Dom- 
herrn von Verdun und Kapellan des Bischofs Peter von Ostia und 
Velletri, beauftragt, in den Provinzen Trier, Mainz und Salzburg die 
Einsammler des im Konzil zu Lyon festgesetzten  Zehnten für das 
Heilige Land zu unterstützen und ihm wegen der Einsammlung dieses 





198 1275. 


Zehnten Verhaltungsmassregeln erteilt. — 1275 Juli 30 (iii. kalendas 
augusti). 

Or. im Kgl. St.-A. zu Hannover, Domstift Hildesheim Nr. 248. Die Urk. hat 
nie ein Siegel besessen. Gedr. Sudendorf, Registr. I, S. 115 Nr. 68, Chmel, Sitzungs- 
berichte der Wiener Akademie, Hist.-phil. Klasse XI (1853) S. 212, auszugsweise 
mit Abweichungen Raynaldi, Ann. eccles. ad a. 1274 $ 43. Regest Potthast, Reg. 
pont. 20947. 


417. Graf Ludolf vom Werder schenkt dem Kreuzstift als Mitgift 
für den Altar der h. Maria zwei Hufen in Schellerten. Auf dem Werder 
1275 (zu August 22). 


Ludolfus dei gratia comes de Insula omnibus presentem cartulam 
'inspecturis salutem in omnium salvatore. Cum ea que aguntur in 
tempore simul labantur cum tempore, necesse est, ut ea que aguntur 
scriptis publicis fulciantur. Proinde est, quod notum esse volumus 
tam presentibus quam futuris, quod nos duos mansos Scelerten 
sitos habentes quinquaginta quatuor iugera et amplius, quos!) 
dominus Ernestus et Wedego fratres de Blekenstide a nobis in 
feodo tenuerunt, post liberam resignationem eorundem in manus 
nostras factam de pleno consensu fratrum nostrorum domini Henrici 
de Waldenberch canonici Hildensemensis videlicet, Conradi et Io- 
hannis puerorum?) necnon etiam filiorum seu filiarum nostrarum 
conferimus ecelesie sancte Crucis in Hildensem iure perpetuo pacifice 
possidendos, ita ut?) memoria nostri semper ibidem habeatur et ut 
sint dos altaris domine nostre in ecclesia memorata. Ut igitur nostra 
donatio semper rata permaneat et inconvulsa subsistat, presens 
scriptum super hoc confectum sigilli nostri munimine duximus robo- 
randum. "Testes vero*) huius donationis sunt Volevinus maior pre- 
positus Hildensemensis, Iohannes decanus, Wlradus prepositus Montis, 
Arnoldus de Werberch, Eckbertus5) camerarius, Ludolfus de Cramme, 
Balduwinus et Grubo fratres de Lapideo monte milites, Borchardus 
et Ekbertus fratres de Wlfferbutle famuli et alii complures clerici 
et layci®) fide dingni. Datum") et actum in Insula?) anno domini 
m. c0c0, Ixx. v9. 


1) Für quos —factam hat B: quod habent in villa et in campo, in pascuis 
et in silvis. — ?) famulorum B. — 5) ut—habeatur et fehlt B. *) voro fehlt B. 
5) Ekbertus B.  9)laici B. 7?) Von hier ab von anderer Hand nachgetragen B. 
5) Von hier ab desgl. A. 





1275. 199 


Or. im Kol. St.-A. zu Hannover in doppelter Ausfertigung, Kreuzstift 
Nr. 148 (A), beschüdigtes rundes Siegel des Ausstellers an roten geflochtenen 
Seidenschnüren zeigt Adlerflug: T S. COMITIS LVDOL...., und Nr. 149 ( B), Siegel 
von den weissen Seidenfäden verloren. Gedr. nach B Asseburger UB. I, S. 250 
Nr. 378. nach A Nr. 379. 


418. Domherr Heinrich bekundet, dass sein Bruder Graf Ludolf 
vom Werder zwei Hufen in Schellerten dem Kreuzstift geschenkt habe. 
1275 August 22. 


Henricus dei gratia canonicus maioris ecclesie Hildensemensis 
et archidiaconus in Borsem omnibus presens scriptum visuris seu 
etiam audituris salutem in domino Ihesu Christo. Tenore presentium 
dilucide protestamur, quod comes Ludolfus de Insula dilectus ger- 
manus noster de pleno consensu et beneplacito nostro ac dilectorum 
fratrum nostrorum Iohannis videlicet et Conradi famulorum duos 
mansos Schelerten sitos habentes quinquaginta quatuor iugera et 
amplius ob reverentiam dominice passionis pro remedio animarum 
nostrarum donavit ecclesie sancte Crucis in Hildensem iure perpetuo 
pacifice possidendos. Ut igitur hec donatio predicti fratris nostri 
semper rata permaneat et inconvulsa subsistat, presens scriptum 
super hoc confectum sigillo nostro fecimus communiri. Testes huius 
rei sunt Wolcvinus maior prepositus, lohannes decanus, Wlradus 
prepositus Montis, Arnoldus de Werberhe, Eckbertus camerarius, 
Ludolfus de Cramme et alii quam plures clerici et laici fide digni. 
Actum anno domini m?. c?c?, Ixxv., in octava asumptionis domine 
nostre. 


Or. im Kgl. St.-A. zu Hannover, Kreuzetift Nr. 147. Siegel von dem von 
der Urk. geschnittenen Pergamentstreifen abgefallen. 


419. Abt Ernst des Michaelisklosters, Dompropst Volquin, Dom- 
dechant Johann und Domkantor Lippold bekunden, dass Eberhard und 
Aschwin, Söhne des Ritters Eberhard von Lutter, im Paradiese des 
Domes vor ihnen allem Recht an zwei Hufen des Cyriacistiftes zu 
Braunschweig in Sossmar (oder Sorsum? Sutherem) enisagt haben. 
1275 August 23 (in vigilia beati Bartholomei apostoli). 


Testes huius renunctiationis sunt Ekbertus camerarius, Ecbertus 
Niger de Tossem, Thidericus de Stokhem, Ekgehardus de Leven- 
stede milites, Bertoldus scolasticus ecclesie sancte Crucis, Hugo de 
Vimelse, Bertoldus de Bruggem, Iohannes Scat, Hermannus Punt- 
rogge, Mathias burgenses. 


200 1275. 


Or. im Landeshauptarchiv zu Wolfenbüttel, st. Cyriaci Nr. 16. Von den vier 
Siegeln nur kleine Reste der beiden ersten erhalten. Regest Doebner, UB. VIII, 
S. 851 Nr. 2. 


420. Herzog Johann von Braunschweig überträgt dem Kl. Marien- 
rode das Eigentum von fünfzehn Morgen in Wendhausen (Wenthusen), 
welche von ihm die Brüder Bruno, Gerhard und Wilhelm von Gustedt, 
Ritter, zu Lehn haben. Lüneburg 1275 Oktober 6 (die dominico post 
festum Michahelis). 

Or. im Kgl. St.-A. zu Hannover, Marienrode Nr. 40. Siegelrest an dem von 
der Urk. geschnittenen Pergamentstreifen. Gedr. Marienroder UB. S. 68 Nr. 52. 
Die Resignation der Brüder Bruno und Gerhard aus demselben Jahre ohne Tages- 
angabe, Or. a. a. O. 41 mit dem beschádigten Siegel Brunos, das drei Kesselhaken 


(2:1) zeigt, gedr. a. a. O. Nr. 53, die Wilhelms d. d. Lüneburg Oktober 9 (die beati 
Dionisii martiris), Or. a. a. O. Nr. 42 mit gleichem Siegel, gedr. a. a. O. 54. 


421. Das Kl. Dorstadt bekundet, dass der Edele Bernhard von 
Hagen ihm mehrere Besitzungen übergeben hat zum Unterhalte 
seines Sohnes Hoier und zur Feier seines und seiner Angehörigen 
Anniversare. 1275 November 25. 


Universis presens scriptum inspecturis Hillericus prepositus 
sanctimonialium in Dorstat totusque eiusdem loci conventus salutem 
.iu eo, qui est omnium vera salus. Noverint tam presentis temporis 
quam futuri!) quod nobilis vir dominus Bernardus dictus de Inda- 
gine de consensu heredum suorum ecclesie nostre quindecim iugera 
et unam aream sita in magno Vlotedhe cum utilitate unius mansi 
tam in pratis quam in pascuis et in silvis ac etiam omni iure ex- 
cepta decima perpetuo possidenda. Contulit etiam idem nobilis vir 
ecclesie nostre tres mansos sitos in parvo Lindedhen cum decima 
ac etiam omni iure. Quorum proprietatem venerabilis dominus Otto 
Hildensemensis episcopus ad instantiam et preces sepedicti nobilis 
ecclesie nostre perpetuo contulit et donavit. Pro quibus ecclesia 
nostra dabit fllio suo Hogero annis singulis quatuor choros bracii 
triticei et chorum humuli pro potu, et etiam lignorum sufficientiam 
eidem ministrabimus, insuper lumen pro necessitate sua ipsi dabitur 
sufficiens tempore hiemali. Preterea sicut preposito dabitur ei cibus, 
tempore autem, cum bis in die comeditur, quatuor panes ipsi da- 
buntur singulis diebus, sed diebus ieiuniorum tantummodo tres 


!) So das Or. 


1275. 201 


habebit. Si autem quinquies in die extraordinarie comedere voluerit, 
hoc sine perturbatione ipsius eidem ministrabitur. Si vero in supra- 
dictis Hogerus aliquod detrimentum habuerit, pro hoc dominus Fri- 
dericus et dominus Walterus fratres dicti de Dorstat fideliter re- 
spondebunt. Filio autem sepedicti nobilis decedente de hoc seculo 
agetur ipsius memoria sub hac forma. Ad altare beati Georgii 
dicentur tres misse pro defunctis exceptis sollempnitatibus in qua- 
libet septimana. Dominabus dabuntur singulis annis tres masse de 
allecibus, quarum una dabitur in adventu, relique due in quadra- 
gesima ante pascha, ut sic singulis diebus quelibet domina percipiat 
unum allec, quod alternis diebus antea percipere consueverunt. Hii 
sunt anniversarii, qui agentur: tertia die post Ambrosii Benedicte 
matris domini Bernardi, Kiliani Ludegeri patris sui, in vigilia Bar- 
tholomei Ludegeri fratris sui, in vigilia Lamberti Hermendrudis 
uxoris sue, quarta die post epiphaniam Ghertrudis sororis sue. 
Anniversarius autem domini Bernardi et filii sui Hogeri agentur!) 
ut dominus ordinabit. In quolibet anniversario premissorum dicentur 
vigilie cum novem lectionibus atque missa et tunc etiam dabuntur 
fideliter centum cunei dominabus. Si quis autem in premissis quic- 
quam obmiserit, domino super hiis in extremo examine respondebit. 
Ne autem aliquis successorum nostrorum premissa, que cum tanta 
deliberatione pro utilitate nostre ecclesie sunt provide ordinata, 
valeat immutare, presentem paginam nostri ac conventus nostri et 
nobilium virorum F(riderici) et V(alteri) fratrum de Dorstat sigil- 
lorum munimine fecimus roborari. Testes huius sunt Hillericus 
prepositus de Dorstat, nobiles viri Bernardus de Indagine, Burghardus 
de Mennersem, Fridericus et Walterus fratres de Dorstat, ordinis 
fratrum Minorum frater Salomon, frater Ludegerus et frater ipsius 
frater Hermannus, frater Tidericus de Ascharia. Acta sunt hec 
anno domini m?. cc?. Ixxv?., in die beate Katherine. 

Or. im Archiv zu Dorstadt. Die drei Siegel, der Propstei, das gemeinsame 
der Brüder von Dorstadt und des Konventes gut erhalten. Ebenda die im Wesent- 
lichen gleichlautende Urk. Bernhards von Hagen von demselben Datum und mit 
denselben Zeugen; Siegel Bernhards und seines Schwestersohnes, senkrecht gerautet : 


1t SIGIL. THEODERICI . STRVTIONIS . DE. PVOLE. — Regest. mit Zeugen 
vt. Heinemann, Codex Anhalt. II, S. 335 Nr. 464. 


422. Bischof Otto überträgt mit Zustimmung des Domkapitels 
dem Johannisstift eine Hufe in Machtsum (Machtelsem), welche das 


1) So das Or. 


202 1275. 


Stift von den Brüdern Heinrich und Lippold Hoyen gekauft und diese 
dem Aussteller aufgelassen haben. Hildesheim 1275 November 26 (vi. 
kalendas decembris). 

Testes sunt Volcquinus maior prepositus, Volradus Montis pre- 
positus, Lippoldus cantor, Hogerus scolasticus, Arnoldus de Werberg, 
Wernerus plebanus, prepositus Cono canonici Hildensemenses, Ec- 
bertus camerarius, Conradus marscalcus, Ernestus pincerna, Ludolfus 
de Cramme, Aschwinus de Stenberg, Thidericus de Stockem milites. 


Or. im Kgl. St.-A. zu Hannover, Johannisstift Nr. 26. Siegel des Bischofe 
und des Domkapitels. Gedr. nach Cop. Würdtwein, Nova subs. I, S. 334. 


423. Dechant Konrad und das Kapitel des Stiftes st. Simonis 
et Judae in Goslar melden dem Bischof Otto, dem Dompropst Volquin, 
dem Domscholaster Hoier sowie den delegierten Richtern, Domkantor 
Lippold und Domherrn Volkmar, die Beilegung ihres Streites mit dem 
Pfarrer Konemann von st. Thomas daselbst. 1275 Dezember 21 (in 
die beati Thome apostoli, xii?. kalendas ianuarii). 


Or. in doppelter Ausfertigung mit zehn bez. acht Siegeln im Stadtarchiv zu 
Goslar. Gedr. Bode, UB. II, S. 257 Nr. 222, Heineccius, Antiq. Goslar. S. 291. 


424. Das Kreuzstift bekundet, dass der Kanoniker Ludolf von 
Braunschweig zwei Hufen in Kemme für die von ihm gegründete Vikarie 
gekauft hat. 1275. 

Thidericus!) dei gratia prepositus, Ludolfus decanus et capi- 
tulum sancte Crucis Hildensemensis omnibus presens scriptum in- 
tuentibus in vero salutari salutem. Notum esse volumus presentibus 
et futuris, quod nos duos mansos litonum?) Kemme sitos habentes 
quinquaginta iugera, quos dominus Ludolfus de Bruneswich con- 
canonicus noster pro viginti duabus marcis examinati argenti a 
domina Margareta vidua, Thiderico, Iohanne, Helwico, Ludolfo filiis 
necnon Margareta filia eiusdem redemit et exacta diligencia com- 
paravit ad vicariam sacerdotis, quam idem dominus Ludolfus ad 
honorem dei in ecclesia nostra pro salute anime sue instituit, con- 
ferimus iure perpetuo possidendos. Huius empcionis, vendicionis 
necnon collationis testes sunt Thidericus3) prepositus, Ludolfus 
decanus, Waltherus custos, lohannes Engelhardi, Leinhardus ^) 
sacerdotes, magister Godefridus, Ludolfus de5) Bruneswich, Ber- 
toldus scolasticus, magister Lippoldus, Gerardus de9) Tekenneborch 


Die Ausfertigung B hat folgende Abweichungen: !) Theodericus. ?) litonum 
fehlt. ®) Thid. prep. fehlt. *) Leinhardus fehlt. 5) de Br. fehlt. °) de Tek. fehlt. 


1275. 203 


diaconi, Iohannes Parvus, Almarus,!) Balduwinus, Conradus, Thide- 
ricus de Stokem subdiaconi et canonici sancte Crucis, Henricus sacerdos 
primus vicarius et possessor bonorum eorundem, Iohannes Bernere 
senior, Iacobus de sancto Trudone, Burchardus et Bertoldus fratres 
ante Valuam orientalem, Iohannes Bernere iunior, qui?) promisit 
warandiam cum legitimis heredibus sepedictorum bonorum ad cau- 
cionem ecclesie in manus predicti domini Iacobi et Burchardi, Iohannes 
filius domini Eyzonis, Iohannes villicus in Dinkelere, Iohannes de Mol- 
hem, qui renunciaverunt eciam antedictis bonis nomine suarum con- 
iugum. Ne igitur super hiis inposterum aliquod alicui dubium oriatur, 
presens scriptum super hiis confectum sigillorum nostrorum munimine 
duximus roborandum. Acta sunt hec anno domini m?. cc?. Ixx v9. 


Or. im Kgl. St.-A. zu Hannover, Kreuzstift Nr. 150. Siegel des Propstes 
erhalien, des Kapitels verloren. Eine zweite, kürzere Fassung Nr. 150a (B) mit 
gleicher Besiegelung. Regest Doebner, UB. I, S. 173 Nr. 357. 


425. Propst Dietrich des Kreuzstiftes bekundet den Verzicht des 
Nantwich von Poppenburg und seines Sohnes auf eine Hufe in Achtum. 
Hildesheim 1275. 

Thidericus dei gratia prepositus ecclesie sancte Crucis Hilden- 
semensis omnibus hoc scriptum visuris seu etiam audituris in vero 
salutari salutem.  Constitutus in presentia nostra Nandewicus de 
Poppenboreh cum filio suo Hermanno inpetiit mansum quendam 
situm in Achtem pertinentem ad ius et proprietatem ecclesie sancte 
Crucis (tw. s. w. mit kleinen Abweichungen wie in der Urk. von 1265 
Mai 3, oben Nr. 88 bis:) renunciaverunt eidem manso datis eisdem 
duobus talentis et dimidio coram nobis promittentes fide data in 
manus comitis Widekindi de Poppenborch ad manus iam dicte 
ecelesie, quod super eo ipsam ammodo nullatenus molestabunt. 
Huic compositioni intererant Ludolfus decanus, Waltherus custos 
sacerdotes, Hugo, Gerardus subdiaconi et canonici sancte Crucis, 
Willehelmus nepos domini prepositi, comes Widekindus de Poppen- 
boreh, Baldewinus de Lapideo monte, Iohannes de Barenrod milites, 
Iohannes et Iohannes Hinzo servi prepositi et alii quam plures. 
Actum Hildensem anno domini m?. cc?. 1xx?. v. 

Or. im Kgl. St-A. zu Hannover, Kreuzstift Nr. 134.  Beschüdigtes Siegel 
des Propstes. 


I) Alm.— orientalem fehlt, dafür: Balduwinus, Thidericus subdiaconi. ?) Das 
folgende fehlt, dafür folgt hier: Iacobus de sancto Trudone, Burchardus ante 
Valuam orientalem, Hermannus Sapiens layci et alii complures. Actum anno 
domini m? c?c9 1xxv?. 





204 1275. 


426. Heinrich und Alberich von Burgdorf übertragen der Kirche 
in Dorstadt drei Hufen in Wedelingerode, die sie vom Reiche zu Lehn 
haben, und entschüdigen dieses mit zwei Hufen in Dörnten. 1275. 

Nos Henricus et Alvericus dicti de Borchdorp universis pre- 
sentem paginam visuris karitatis exhibitionem. Quoniam ea, que 
nostris aguntur temporibus, eternari solent memoria litterarum, ne 
in posterum attemptari possint calumpnia, noverint tam presentes 
quam posteri, quod de consensu heredum nostrorum contulimus tres 
. mansos sitos in Wedelingerode ecclesie sancte Crucis in Dorstat 
perpetuo sine omni impedimento libere possidendos, quos a nobis 
possessos ab inperio iure recognoscimus feodali, pro quibus duos 
mansos nostre proprietatis sitos in Dornethen damus in restaurum. 
Huius rei testes sunt dominus Bernardus de Indagine, dominus 
Fredericus et dominus Woltherus de Dorstat, dominus Iohannes de 
Wethelemstede. Ut autem hec rata et firma permaneant, presens 
scriptum sigillorum nostrorum munimine roboramus. Acta sunt hec 
anno incarnationis domini m?. cc?. Ixxv?. 


Or. im Archiv zu Dorstadt. Beschädigtes Siegel des Heinrich, das des 
Alberich verloren. 


427. Die Grafen Hermann und Heinrich von Wohldenberg über- 
tragen dem Vicedominus (des Mathiasstiftes) in Goslar, Aschwin, die 
Vogtei über das Allod in Harlingerode. O. D. (um 1275). 

Hermannus et Heinricus comites de Waldenberch universis 
Christi fidelibus notum facimus, quod nos ius advocatie, quam 
habemus super allodium domini Ascwini Goslariensis vicedomini in 
Herlingeroth, tempore vite sue concessimus eidem, ita videlicet 
quod, si vicedominus permaneat sive non, quamdiu vivat nullum 
ei gravamen vel iniuriam in eodem iure faciamus. Quod ut firmum 
et stabile permaneat, presenti scripto sigilli nostri appositione signato 
confirmamus. Huius rei testes sunt Adhelghardus de Burchtorp, 
Wernerus de Lengehe, fratres vicedomini Conradus et Steppo, Ber- 
nardus de Sutbürch, Heinricus de Badekenstede. 

Or. im Kgl. St.-A. zu Hannover, Domstift Hildesheim Nr. 365. An roten 
Seidenfäden das runde Siegel des Vicedominus, Brustbild des h. Mathias, die rechte 
Hand erhoben, in der linken ein Buch haltend: SIGILLV . VICEDNI . GOSL . 
S.MATHIAS. Datiert nach dem Vorkommen des Aschwin. 


42$. Bischof Otto beauftragt den Domscholaster und den Dom- 
kantor, die Klage des Kreuzstiftes gegen den Truchsess Gunzelin zu 
entscheiden. O. D. (1275—79). 


1216. 205 


O(tto) dei gracia Hildensemensis episcopus scolastico et cantori 
Hildensemensibus salutem et paterne dilectionis affectum. — Dilecti 
nostri prepositus et capitulum sancte Crucis conquesti sunt nobis, 
quod G(uncelinus) dapifer eos decima in Woltwisch contra iusticiam 
spoliavit et alias gravis et iniuriosus existat eisdem. Unde dis- 
crecioni vestre iniungimus, ut partibus convocatis ea, que ab ipsis 
coram vobis proposita fuerint, audiatis, et si vobis constiterit de 
spoliacione per probacionem legittimam vel per confessionem in iure 
factam. vos spoliatorem per censuram ecclesiasticam ad ablatorum 
restitucionem cogatis, et si quam dicti canonici contra eundem 
causam habuerint, eam similiter audiatis et fine debito terminetis 
facientes quod decreveritis per censuram ecclesiasticam firmiter ob- 
servari. "Testes autem, qui nominati fuerint, si se gracia, odio vel 
timore subtraxerint, censura simili cogatis veritati testimonium per- 
hibere. Et si ambo interesse non potueritis, unus vestrum nichilo- 
minus exequatur. Datum etc. 

Nach dem Formelbuch des Ludolf von Hildesheim, gedr. Quellen zur bayrischen 


und deutschen Gesch. IX, S. 385. Zeitlich angeselzt nach der Regierungszeit Ottos 
als Bischof. 


429. Propst Bertold des Stiftes auf dem Georgenberg (bei Goslar) 
und seine Brüder verkaufen dem Grafen Hermann von Wohldenberg 
für sechs Mark anderthalb Hufen in Lochtum (Lochtenum), die sie mit 
dem Gelde des Pfarrers Ludolf in Lochtum, der den Niessnutz davon 
auf Lebenszeit haben soll, gekauft haben; nach dessen Tode sollen die 
Hufen an das Kl. Wöltingerode fallen. O0. D. (1275—81). 

Huius facti testes sunt Thidericus Wolfgrave et frater ipsius 
Hogerus. 


Abschrift des 16. Jahrhunderts in Cop. VI, 115 S. 530 im Kgl. St.-A. zu 
Hannover. Gedr. Bode, UB. II, S. 282 Nr. 255. 


480. Bischof Otto überträgt mit Zustimmung des Domkapitels 
der Vikarie im Dome, welche der Priester Hoier Busing inne hat, eine 
Hufe in Bekum, welche der genannte Vikar und dessen Bruder Ludolf 
von dem Bürger Bernolf von Elze (Aulika) gekauft und dieser dem 
Bischof resigniert hat, zur Erleuchtung des Kronleuchters (ad lumen 
corone in medio monasterii . . procurandum). Hildesheim 1276 
Februar 24 (vi. kalendas marcii). 


Testes sunt Volequinus maior prepositus, Volradus Montis pre- 
positus, Lippoldus cantor, Hogerus scolasticus, Arnoldus de Werberge, 


206 1276. 


prepositus Cono canonici Hildensemenses, Ecbertus camerarius, Con- 
radus marscalcus, Ernestus pincerna, Aschwinus de Stenberg, Lu- 
dolfus de Cramme, Thidericus de Stockem milites. 


Or. im Kol. St.-A. zu Hannover, Domstift Hildesheim Nr. 250. Siegel des 
Bischofs und des Domkapitels gut erhalten. Gedr. Doebner, UB. I, S. 174 Nr. 358. 


481. H(oier), Archidiakon in Nettlingen (Nitenlengen), erklärt 
einen Gütertausch zwischen dem Kl. Wienhausen und dem Pfarrer in 
Hoheneggelsen für nichtig. Hildesheim 1276 März 17 (tercia feria 
post Letare). 


Nach dem Loccumer Copiar S. 87 Nr. 96 gedr. v. Hodenberg, Calenberger 
UB. III, S. 229 Nr. 352. 


432. Burchard von der Asseburg, Marschall des Herzogs von 
Braunschweig, resigniert mit Zustimmung seiner Brüder Konrad und 
Ekbert und des Ritters Heinrich von Kemme dem Herzoge (Albert) 
auf Bitten des Kl. Dorstadt anderthalb Hufen in Dorstadt. 1276 
März 31 (feria iii. post palmas). 

Testes sunt nobiles Bernardus de Indagine, Frethericus et 
Woltherus de Dorstat, dominus de Wetelemmestede, dominus Hen- 
ricus de Bortvelde. 


Or. im Archiv zu Dorstadt. Siegel gut erhalten. Gedr. Asseburger UB. I, 
S. 252 Nr. 381. 


488. Herzog Albert von Braunschweig übereignet dem Kl. Dor- 
stadt anderthalb Hufen in Dorstadt, die ihm Ritter Burchard von der 
Asseburg, sein Marschall, aufgelassen hat. Gifhorn 1276 (1275) März 31 
(feria tercia post palmas). 


Testes huius rei sunt et presentes aderant Iohannes de Wethelem- 
stede, Lodewicus de Elvelingerodhe advocatus noster in Harlinge- 
berg, Henricus de Bortvelde dapifer uxoris nostre milites et alii 
quam plures fide digni. Datum Gefhorn per manum Hermanni 
notarii nostri. 

Or. im Archie su Dorstadt. Wenig beschüdigtes Siegel an roten Seidenfüden. 
Gedr. Asseburger UB. I, S. 249 Nr. 377 zu 1275 April 9. Doch wegen Nr. 432 und 


Nr. 437 muss auch diese Urk. in das Jahr 1276 gesetzt und ein Fehler im Datum 
angenommen 1cerden. 


484. Ritter Johann von Dahlum bekundet, vor Bischof Otto 
alle seine Güter in Zweidorf (Tvedhorpe) dem Blasiusstifte in Braun- 
schweig übertragen zu haben. 1276 April 5—12 (in septimana pasche). 


1216. 201 


Testes huius rei sunt dominus Volquinus Hildensemensis ecclesie 
prepositus, dominus Volradus prepositus Montis, dominus Arnoldus 
de Wereberge, magister Bruno notarius domini episcopi, Ecbertus 
camerarius, Asquinus de Stenberge, Ernestus de Meygenberge milites, 
Albertus, Conradus et Bruno fratres dicti de Dammone, Volcmarus 
de Domo, Thidericus de Minda burgenses. 


Or. im Landeshauptarchiv zu Wolfenbüttel, st. Blasii Nr. 75. Siegel gut er- 
halten in grünem Wachs an roten Seidenschnüren. 


435. Graf Ludolf vom Werder (de Insula), seine Frau Adelheid, 
sein Bruder Konrad und Johann übertragen dem Kl. Wöltingerode 
vier Hufen in Haverlah (Haverlo) gegen drei in Klein-Schlewecke (in 
parvo Slebeke), zehn Mark Silber und zwölf Pfund. Auf dem Werder 
1276 April 8 (viv. ydus aprilis). 

Huius rei testes sunt comes Hermannus senior et frater suus 
comes Heinricus, comes Burchardus et frater suus Hermannus, 
dominus Aschvinus de Steinberg, dominus Baldvinus et dominus 
Heinricus Grubo, Borchardus et Ecbertus fratres de Wlferbutle, 
Iohannes Trobe, Waltherus de Netthe, Ulricus de Barim, Meineco 
de Osterwic. 


Or. im Kol. St.-A. zu Hannover, Wöltingerode Nr. 43. Von den vier Siegeln 
nur das letzte stärker beschädigt. Gedr. Asseburger UB. I, S. 252 Nr. 382. 


486. Bischof Otto bekundet, dass Lippold, Sohn des (T) Rudolf 
von Dahlum, und Engelbert, Sohn des Johann von Dahlum, vor ihm 
den Verkauf des Zehnten in Klein-Freden an das Kl. Wülfinghausen 
und die Resignation desselben an den Aussteller genehmigt haben. 
Winzenburg 1276 Mai 10 (sexto ydus maii). 


Testes sunt et presentes aderant Wernerus plebanus, Arnoldus 
de Werberghe, prepositus Cono canonici Hildensemenses, Leonardus 
canonicus sancte Crucis, Ecbertus camerarius, Aschwinus de Sten- 
berghe, Hermannus de Hardenberghe, Ernestus pincerna milites, 
Albertus de Wallenstede, Spange, Gherardus de Deseldessen, Florinus 
de Lidhinghe, Deghenhardus Advocatus famuli. 


Abschrift des 14. Jahrhunderts in Cop. IIL 220 S. 21 im Kgl. St.-A. zu 
Hannover. 


487.  Ekbert der Jüngere von der Asseburg und sein Sohn 
gleichen Namens verkaufen für vier Mark dem Kl. Dorstadt anderthalb 
Hufen in Dorstadt. 1276 Mai 31 (in die trinitatis gloriose). 





208 1276. 


Testes huius rei sunt nobiles de Dorstat F(redericus) et W(al- 
therus), honesti milites Iohannes de Wetelemmestede, Bertrammus 
de Veltem, Ludolfus de Weverligge, Otto de Iheresum, Bernardus 
nobilis de Indagine. 


Or. im Archiv zu Dorstadt. Bruchstück des Siegels des Ausstellers an dem 
von der Urk. geschnittenen Pergamentstreifen. Gedr. Asseburger UB. I, S. 253 Nr. 383. 


488. Dompropst Volquin, Domdechant Jo(hann) und das Dom- 
kapitel übereignen dem Kl. Nenndorf einen Hof in Hamme, den die 
Söhne des Ritters Meinfried von  Spenthove ihnen resigniert haben. 
1276 Juni 19 (in die Gervasii et Prothasii). 


Or. im Kgl. St.-A. zu Hannover, Celle Or. Des. 13, XI, 15, Nr. 5. Benähtes 
Siegel des Dompropstes und stark beschädigtes des Domkapitels. 


489. Graf Meiner von Schladen übereignet dem Kl. Dorstadt 
eine Hufe in Ohlendorf (Oldenthorp) und eine Hofstelle mit drei 
Morgen in Dorstadt für fünf Mark. 1276 Juni 24 (in festo Iohannis 
baptiste). 

Huius rei testes sunt nobiles de Dorstat Frethericus et Wol- 


therus, dominus Volcmarus miles, Henricus Friso, Henricus de Horn- 
husen, Ludolfus Pluther. 


Or. im Archiv zu Dorstadt. Gut erhaltenes Siegel des Ausstellers. 


440. Bischof Otto Mitbesiegler der Urk. seines Bruders, des 
Herzogs Johann von Braunschweig, in welcher dieser dem Lübecker 
Bürger Siegfried von Brügge fünfzig Mark Bremer Silber aus fünfzig 
Häusern der Lüneburger Saline verkauft. Lüneburg 1276 Juni 25 
(in crastino sancti Iohannis baptiste). 


Gedr. UB. der Stadt Lübeck I, S. 346 Nr. 373. 


441. Domdechant Gerhard in Minden bekundet dem Dompropst 
Volquin, dass Engelbert, Sohn des Meinfried (von Spenthove), auf ein 
Haus in Hamme, das er von ihm zu Lehn hatte, zu Gunsten des 
Domkapitels in Hildesheim verzichtet hat. 1276 Juni 29 (in die 
apostolorum Petri et Pauli). 

Or. im Kgl. St.-A. zu Hannorer, Celle Or. Des. 13, Schr. X, Kaps. 16, Nr. 3 


mit dem Siegel des Dechanten. Gedr. v. Hodenberg, Hoyer UB. I, S. 20 Nr. 29, 
Regest Westfäl. UB. VI, S. 333 Nr. 1066. 


1276. 209 


442. Propst Volrad des Moritestiftes bekundet, dass die Kollation 
der Kirche in Gleidingen ausserhalb des Kapitels ihm für diesmal aus- 
nahmsweise übertragen sei und ihm und seinen Nachfolgern kein Recht 
daraus erwachse. 1276 Juli 21. 


Volradus divina miseratione prepositus ecclesie montis sancti 
Mauricii Hildensemensis presentibus recognoscimus, quod ex eo, 
quod . . decanus et capitulum nostrum ecclesie montis sancti Mauricii 
conferendi extra capitulum ecclesiam in Gledhinge vacantem nobis 
dederunt ista vico facultatem ex gratia non ex iure, cum nos et 
successores nostri, qui pro tempore fuerint prepositi, secundum 
ordinationem venerabilis domini nostri Ottonis Hildensemensis epi- 
scopi atque nostram ipsam ecclesiam de Gledhinge de iure conferre 
infra capitulum teneamur, nullum ius simile faciendi, cum iterum 
vacare contigerit, nos et nostri successores nobis poterimus addicere, 
sed ius salvum de eadem ecclesia non obstante collatione huiusmodi 
capitulo nostro per omnia volumus remanere. Datum anno domini 
millesimo cc. Ixxvi., xii. kalendas augusti. 


Or. im Kgl. St.-A. zu Hannover, Moritzstift Nr. 40. Beschüdigtes Siegel des 
Propstes an dem von der Urk. geschnittenen Pergamentstreifen. 


448. Bischof Otto gewährt allen Reuigen, welche den Altar des 
h. Stephan in der Blasiikirche zu Braunschweig am Tage der Auf- 
findung der Reliquien des Heiligen besuchen, vierzig Tage Ablass. 1276 
August 1 (kalendas augusti, pontificatus nostri anno tercio). 


Abschrift des 14. Jahrhunderts im Ordinarius st. Blasii fol. 60 im Landes- 
hauptarchiv zu Wolfenbüttel. 


444. Graf Heinrich von Wohldenberg bekundet, kein Recht an 
den Gütern des Michaelisklosters in Seinstedt, Remlingen und Semmen- 
stedt zu haben und dass er dem Johann von Geitelde an den Gütern 
kein Gewähr geben wird. Hildesheim 1276 August 15. 


Nos dei gratia Henricus comes de Woldenberch notum esse 
volumus omnibus hanc litteram audituris, quod venerabilis dominus 
abbas ecclesie sancti Michahelis in Hildensem proveniens ad nos 
significavit nobis, quod nos domino Iohanni militi dicto de Gheth- 
ledhe in quibusdam bonis eiusdem ecclesie videlicet Senstedhe, 
Remninghe et Zimmenstedhe sitis plenam dederimus warandiam, quam 
idem Iohannes miles se à nobis iure feodali sive omagio asseritur 
recepisse. Verum cum neque in hiis neque in aliquibus iam dicte 

Hildesh, UB. III. 14 


210 1276. 


ecclesie bonis nichil iuris habeamus, presentibus protestamur, quod 
nos militi predicto et suis heredibus in bonis prenominatis nullam 
dedimus nec dabimus warandiam. Huius rei testes sunt Otto de 
Eversten, Sifridus de Blankenborch canonici Hildensemenses, Her- 
mannus et Wernerus canonici sancti Andree ibidem, milites Henricus 
dictus Ghrubo et Balduinus fratres de Monte lapideo, Ecbertus 
de Tossem, Eckehardus de Levenstedhe, Henricus de Berningh- 
gherodh, Theodericus de Rothinghe et alii quam plures. Datum 
Hildensem anno domini m?. cc?. Ixxvi€., xviii. kalendas septembris. 


Or. im Kgl. St.-A. zu Hannover, Michaeliskl. Nr. 71. Siegel des Ausstellers 
an dem von der Urk. geschnittenen Pergamentstreifen. 


445. Ritter Ekbert von der Asseburg verkauft mit Zustimmung 
seiner Söhne Bertold, Domherrn in Paderborn, Johann, Domherrn in 
Hildesheim, Burchard und Ekbert und anderer Verwandten dem Kl. 
Steterburg einen Teil der Mühle in Leiferde nebst Schweinemast, Fischerei 
und Vogelfang. Braunschweig 1276 September 21 (xi9. kalendas 
octobris). 


Or. im Landeshauptarchiv zu Wolfenbüttel. Die Siegel verloren. Gedr. 
Aaseburger UB. I, S. 254 Nr. 385. 


446. Verzeichnis der Handschriften, welche das Moritzstift an 
die Minoriten in Goslar, Magdeburg, Halberstadt, Braunschweig und 
Hildesheim verkauft und mit deren Erlös es einige Hausstellen in 
Moriteberg (in nostra villa Montis) gekauft hat. O. D. (1276 vor 
Oktober 82). 

Abschrift des 15. Jahrhunderts im Cop. des Moritzstiftes, Ms. 514 fol. 37» 


der Beverinischen Bibliothek zu Hildesheim. Gedr. Doebner, UB. III, S. 664 Nachtr. 
Nr. 57 zu 1260—1300. Ob zu 1276 Oktober 8 gehörig? 


447. Graf Hermann von Wohldenberg verkauft dem Moritzstift 
ein Haus in Moritzberg (in villa Montana), das ihm Walburg von 
Schlewecke (Slebeke) hinterlassen hat, für drei Pfund. Hildesheim 
1276 Oktober 8 (in vigilia Dyonisii). 

Abschrift des 14. Jahrhunderts im Cop. des Moritzstiftes, Ms. 514 fol. 22v 


der Beverinischen Bibliothek zu Hildesheim. Gedr. Doebner, UB. III, S. 648 
Nachtr. Nr. 33. 


448. Herzog Johann von Braunschweig überträgt das Eigentum 
von drei Hufen in Dinklar den Brüdern Hoge. Braunschweig 1276 
Oktober 11. 





1276. 211 


Dei gratia Iohannes dux de Brunswich omnibus in perpetuum. 
Noverint universi presentes ac posteri, quod nos Henrico et Lippoldo 
fratribus dictis Hoge proprietatem trium mansorum sitorum in villa 
Dhinkelere ac ipsorum heredibus contulimus libere ac quiete per- 
petuo possidendam, illorum videlicet mansorum, quos a Conrado de 
Dhinkelere emerant fratres memorati. In cuius rei evidens testi- 
monium presentes litteras sigillo nostro roboratas eisdem contulimus 
ad cautelam. Actum et datum Brunswich presentibus venerabile 
fratre nostro domino Conrado postulato Verdensi, Lippoldo nostro 
cappellano, Hildemaro de Oberghe, Willekino de Ghustede anno 
domini m^. cc?. 1xx?vi?, in die beatorum martirum Iuste et Arthemie. !) 


Or. im Kgl. St.-A. zu Hannover, Kreuzstift Nr. 151. Siegelbruchstück an 
dem von der Urk. geschnittenen Pergamentstreifen. 


449. Bischof Otto bekundet, dass in seiner Gegenwart Ritter 
Johann von Dahlum mit Zustimmung seiner Schwester Jutta und seines 
Sohnes Engelbert dem Blasiusstifte in Braunschweig zwei Hufen in 
Zweidorf (Duethorpe) übertragen hat. Hildesheim 1276 Oktober 12 
(iii. idus octobris). 


Testes sunt Volradus Montis prepositus, Arnoldus de Werberg, 
Wernerus plebanus, prepositus Cono canonici Hildensemenses, Ec- 
bertus camerarius, Conradus marscalcus, Ernestus pincerna milites, 
Albertus de Dampmone. 

Or. im Landeshauptarchiv zu Wolfenbüttel, st. Blasii Nr. 76. Siegel des 


Bischofs wenig beschädigt. Erwähnt Hünselmann, UB. der Stadt Braunschweig II, 
S. 194 Nr. 275. 


450. Bischof Otto überträgt dem Kl. Riechenberg den Zehnten 
in Beuchte (Bocdhe), den er von Johann von Immigehof, Bürger in 
Goslar, gekauft hat, nachdem dieser den Zehnten dem Edeln Bernhard 
von Hagen und dieser nebst den Söhnen des Ritters Strutio dem Bischof 
aufgelassen hat. Hildesheim 1276 Oktober 24 (ix. kalendas novembris). 


Testes huius rei sunt Iohannes maior prepositus, Volradus Montis 
prepositus, Wernerus plebanus, Bernardus de Dorstad, Arnoldus de 
Werberge, prepositus Cono canonici Hildensemenses, comes Meynerus 
de Sladem, Conradus marscalcus, Ecbertus camerarius, Ernestus 
pincerna, Volemarus de Goslaria, Hermannus de Ganderssem, Thi- 
dericus de Stockem, Aschwinus et Conradus fratres de Stenberg, 
Aschwinus de Lutthere, Ludolfus de Cramme milites. 


I) So das Or., wobei Yuste noch aus Iusti verändert tat. 
14* 


212 1216. 


Or. im diplom. Apparat der Universität Göttingen. Siegel des Bischofs und 
des Domkapitels an gelb-roten Seidenschnüren. Gedr. Heineccius, Antiquit. Goslar. 
S. 293, Bode, UB. II, S. 262 Nr. 229. 


451. Bischof Otto überträgt dem Stifte Georgenberg bei Goslar 
den Zehnten und den Salzzehnten in Wepstede, den der Goslarer Bürger 
Johann von Immigehof dem Stift verkauft und dem Edeln Bernhard 
von Hagen resigniert und dieser wieder mit den Söhnen des Ritters 
Strucio dem Bischof in Siersse aufgelassen hat. Hildesheim 1276 
Oktober 24 (ix. kalendas novembris). 


Testes huius rei sunt Iohannes maior prepositus, Volradus 
Montis prepositus, Wernerus plebanus, Bernardus de Dorstad, Ar- 
noldus de Werberge, prepositus Cono canonici Hildensemenses, 
comes Meinerus de Sladem, Volcmarus de Goslaria, Ecbertus came- 
rarius, Conradus marscalcus, Ernestus pincerna, Ludolfus de Cramme, 
Thidericus de Stockem, Aschwinus et Conradus fratres de Stenberg, 
Aschwinus de Lutthere milites. 

Or. im Kgl. St.-A. zu Hannover, Grauhof Nr. 24. Wenig beschüdigtes Siegel 


des Bischofs und des Domkapitels an roten Seidenfäden. Gedr. nach Cop. Bode, 
UB. IL S. 263 Nr. 230, Sudendorf, UB. IX, S. 222. 


452. Bischof Otto erteilt einen Ablass von zehn Tagen allen, 
welche das Marienbild im Kl. Steterburg am Sonnabend besuchen und 
verehren. Hildesheim 1276 November 19 (xiii. kalendas decembris, 
pontificatus nostri anno tercio). 


Aus dem Chronic. Stederburg. S. 212 im Landeshauptarchiv zu Wolfenbüttel. 
Erwähnt Hänselmann, UB. der Stadt Braunschweig II, S. 147 Nr. 318. 


458. Erwählter Volquin von Minden bekundet, dass er dem 
Hermann von Hardenberg wegen der zur Dompropstei in Goslar ge- 
hörigen Güter in Dingelstedt immer habe Gerechtigkeit zu Teil werden 
lassen und das Domkapitel in Hildesheim von diesem zu Unrecht be- 
schwert worden sei. Hildesheim. O. D. (1276). 


V(olquinus) dei gracia Mindensis ecclesie electus universis hoc 
scriptum inspecturis salutem in domino. Presentibus protestamur 
et notum esse volumus, quod nos domino Hermanno de Hardenberge 
pro bonis in Dingelstede prepositure Goslariensi attinentibus semper 
plenam exhibuimus iusticiam et adhuc exhibemus et libenter facie- 
mus, quitquit nobis de iure fuerit faciendum. ^ Capitulum eciam 
Hildensemense indebite et contra iusticiam ab eodem H(ermanno) 





1976. 213 


gravaretur,!) cum sua querimonia nullo modo pertineat ad capitulum 
supradictum. Datum Hildensem confirmacionis nostre anno primo. 


Abschr. des 15. Jahrh. in Cop. VI, 11, S. 752 Nr. 1526 im Kgl. St.-A. zu 
Hannover. Regest Westf. UB. VI, S. 338 Nr. 1080. 


454. Vor dem Rat von Hannover bekundet der Bürger Arnold 
Waldmann den Verzicht seiner Frau auf die Ansprüche an Güter des 
Johannisstiftes in Döteberg. 1276. 


Anno gratie m9. c?c9. Ixxvii®.,, cum consules essemus Honovere 
Theze, Bernardus de Pattenhusen, Iohannes de Stenhus, Theodericus 
de Mandeslo, Heynricus quondam fllius Olrici, Luciken, Iohannes 
Marquordi, Hildebrandus de Ymmingrodhe, Luderus Iohannis Thet- 
hardi filius, Heynricus de Pattenhusen, Helmoldus de Stenhus et 
nos magistri civium Lambertus Boc et Iohannes Duvel, accessit ad 
nos Arnoldus Waltman noster conconsul et burgensis recognoscens, 
quod eius uxor nec sui heredes aliquod ius sibi deberent ascribere 
in bonis Dhoteberge et in aliis, que censualiter habet ab ecclesia 
sancti Iohannis in Hildensem, post suam mortem tam in edificiis 
quam in ceteris ad illa pertinentibus, set libera cederent ecclesie 
memorate. Hec nos scribere rogavit sub sigilo nostre civitatis, 
quod fecimus, et si requirimur, huius recognicionis erimus testes 
constantissimi et fideles. 


Or. im Kgl. St.-A. eu Hannover, Johannisstift Nr. 27. Siegelrest an dem 
von der Urk. geschnittenen Pergamentstreifen. 


455. Burchard von der Asseburg und Gottfried von Vorsfelde 
bekunden den Verzicht des Johann von Geitelde auf einen Zins des 
Michaelisklosters in Semmenstedt und Remlingen. 1276. 


Nos Borchardus de Asseborch marscalcus domini A(lberti) ducis 
de Brunswic, Godefridus de Varsvelde advocatus in Asseborch milites 
tenore presentium publice protestamur, quod dominus Iohannes miles 
dictus de Gitlethe nobis mediantibus cessavit ab incepcione cuiusdam 
pensionis advocacie, quam se habere Zymmenstede et?) Remmelinghe 
in bonis ecclesie sancti Michaelis pertinentibus asserebat, recipiens 
a domino Ernesto dicte ecclesie abbate pro ipsa impeticionis renun- 
tiacione sex talenta. Intererant eciam hiis placitis dominus Ecke- 
bertus de Tossem, Rodolphus de Dethene, Henricus dictus Spirinch 
milites, Bernhardus de Wolethe advocatus in Bruneswic, Theodericus 


1) Cop. graveretur. — ?) et fehlt im Cop. 


214 1276. 


de Rottinghen, Arnoldus, Hermannus fratres de Germerdessen, Ber- 
toldus, Petrus fratres de Szimmenstede et alii quam plures. Ne 
vero dominus Iohannes miles de Getlethe vel sui filii vel heredes 
ecclesiam sancti Michaelis super huiusmodi pensione valeant impetere, 
nos precibus utriusque partis inclinati sigilla nostra duximus pre- 
sentibus apponenda, Actum et datum anno incarnacionis domini 
m. cc?, 1xx9. sexto. 


Abschrift des 16. Jahrhunderts im Cop. des Michaelisklosters, Ms. 277 fol. 79v 
in der Beverinischen Bibliothek zu Hildesheim. 


456. Die Grafen Burchard und Hermann von Wohldenberg ver- 
kaufen dem Kl. Dorstadt für 12 Pfund eine Hufe in Klein- Flöthe 
(in minori Vlotethe). 1276. 


Testes vero sunt dominus Bernardus de Indagine, nobiles de 
Dorstat Frithericus et Woltherus, Alvericus miles de Borchthorpe, 
Iohannes miles de Wetelemmestede, Iohannes de Halverstat. 


Or. im Archiv zu Dorstadt. Siegel des Burchard gut erhalten, des Hermann 
beschädigt. 


457. Das Andreasstift in Köln macht mit dem in Hildesheim 
eine Gebetsbrüderschaft. O. D. (um 1276). 


Honorabilibus viris et dilectis confratribus eorum in Christo 
decano et capitulo sancti Andree in Hildensem decanus et capitulum 
sancti Andree in Colonia cum orationibus devotis et obsequio fra- 
ternitatis debito!) in domino. Pro concanonico nostro G. apud vos 
defuncto, cui pro reverentia ecclesie nostre, ut audivimus, id debitum 
humanitatis exsolvistis, quod alicui concanonico vestro mortuo 
facietis, devoti vobis?) inclinamus in domino vobis etiam signi- 
ficantes, quod magistro Wer(nero) ad nos cum litteris vestris 
venienti et de fraternitate inter nos et vos, sicut a vobis in man- 
datis accepit, tractanti nomine ecclesie vestre plenam contulimus 
fraternitatem, quod idem ipse de parte vestra nobis fecit. Unde 
in posterum nomina fratrum nostrorum defunctorum in vestro et 
vers& vice vestrorum in nostro kalendario notabuntur, quibus mutuo 
in orationibus et missis et anniversariis.9) In recognitionem eiusdem 
si quis de fratribus vestris Coloniam venerit, ei prebenda illius diei 
sicut uni canonicorum nostrorum ab ecclesia nostra ministrabitur. 
Idem etiam fratribus nostris Hildensem venientibus facietis. 


1) Cop. debitum. — ?) Cop. nobis. — ?) Hier fehlen einige Worte. 


1277. 215 


Abschrift des 14. Jahrhunderts im Cop. des Andreasstiftes, Ms. 320 fol. 22 
in der Beverinischen Bibliothek zu Hildesheim. Die Urk. kann zeitlich nur nach 
dem Vorkommen eines Kanonikers Werner des Andreasstiftes angesetzt werden. 
Doch bleibt es zweifelhaft, ob dieser mit dem oben Genannten identisch ist. 


458. Bischof Otto und das Domkapitel übertragen dem Kl. 
Wöltingerode den ihnen von Gebhard von Bortfeld resignierten halben 
Zehnten in Oelper (Elbere) 1277 Januar 6—13 (infra octavam 
epiphanie domini). 

Huius rei testes sunt Ecbertus camerarius, Conradus marscalcus, 
Ludolfus et Borchardus fratres de Cramme, Ernestus pincerna, 
Aschwinus de Stenberch nostri fideles. 

Or. im Kgl. St.-A. zu Hannover, Wöltingerode Nr. 45. Wenig beschädigtes 


Siegel des Bischofs und des Domkapitels an roten Seidenfüden. Gedr. nach Cop. 
UB. des histor. Vereins für Niedersachsen I, S. 40 Nr. 37. 


459. Propst Ulrich des Bartholomäistiftes, Archidiakon in Lühnde 
(Lulenen), und der Konvent des Stiftes bekunden, das Dorf Bründeln 
auf Bitten des Abtes und Konventes in Riddagshausen von der Kirche 
in Lühnde eximiert zu haben. 1277 Januar 11 (tercio idus ianuarii). 


Or. im Landeshauptarchiv zu Wolfenbüttel, Kl. Riddagshausen Nr. 192. Siegel 
des Ausstellers zur Hälfte verloren. 


460. Die Bischöfe Otto von Hildesheim und Volquin von Minden 
und die Pröpste Bertold von st. Georgenberg, Heinrich von Neuwerk 
und Heinrich von Frankenberg transsumieren die Urk. Kaiser Friedrichs I. 
d. d. 1188 August 8 für das Stift st. Simonis und Judae in Goslar. 
1277 Januar 28 (in vigilia beati Valerii). 


Or. im Stadtarchiv zu Goslar. Gedr. Bode, UB. II, S. 264 Nr. 282. Regest 
Westfal. UB. VI, S. 339 Nr. 1081, vgl. Asseburger UB. I, S. 28 Nr. 24 Anm. 


461. Papst Johann XX. befiehlt dem mag. Rotgerus de Merlo- 
monte, Domherrn in Verdun, u. a. in der Provinz Mainz, die Zehnten 
der mit dem Kreuze Versehenen zu sammeln und bei den Dominikanern 
und Minoriten zu hinterlegen. Viterbo 1277 Februar 13 (idus februarii, 
anno primo). 

Gedr. Westf. UB. V, S. 334 Nr. 705. Der Auftrag wird erneuert 1278 Febr. 13, 
gedr. a. a. O. S. 338 Nr. 709. 


462. Bischof Otto schenkt dem Katharinenhospitale vor dem 
Ostertore zwei Hufen in Eddessem, welche mag. Gottfried, Kanoniker 
des Kreuzstiftes, von Ludolf, dem Sohne des verstorbenen Ritters Hilde- 


216 1277. 


brand von Drispenstedt, für 26 Hildesheimer Pfund gekauft und letzterer 
dem Bischofe aufgelassen hat. Die Einkünfte sollen zur Hälfte dem 
Priester und zur Hälfte den Kranken des Hospitals zufallen, wofür 
sich der Schenk Ernst, der Marschall Konrad, Johann der Schwarze 
von Salder und Sohn, Ludolf Ruschere und Konrad und Friedrich 
von Borsum, Brüder, verbürgen. Ruthe 1277 Februar 13 (in vigilia 
Valentini martyris, pontificatus nostri anno tercio). 


Testes vero facte resignationis sunt isti: Cono prepositus, 
Wernerus plebanus canonici nostri, Ecbertus camerarius, Ernestus 
pincerna, Siffridus de Rutenbere, Aswinus et Conradus fratres dicti 
de Lapideo monte, Heinricus de Berniggheroth milites, und Bürger. 

Or. in der Beverinischen Bibliothek zu Hildesheim, Katharinenhospital Nr. 1. 
Siegel des Bischofs und des Domkapitels nur wenig am Rande beschädigt. Gedr. 
Beitr. zur Hild. Gesch. II, S. 360, Doebner, UB. I, S. 174 Nr. 359 und III, S. 647 
Nachtr. Nr. 31. In einer anderen Urk. von 1277 März (mense marcio) verbürgen 
sich die oben genannten und Eberhard, Bruder des Konrad wnd Friedrich von 
Borsum, noch besonders, Or. a. a. O. Nr. 2, von den fünf Siegeln nur Bruchstücke 
des des Schenken Ernst und des des einen von Borsum erhalten. Gedr. Doebner 
a.a. O. III, S. 648 Nachtr. Nr. 32. 


468. Propst Dietrich und Dechant Ludolf des Kreuzstiftes be- 
kunden, dass der Kanoniker Ludolf von Braunschweig 14 Morgen in 
Kemme von Konrad von Hüddessum gekauft und der von ihm ge- 
gründeten Vikarie übertragen habe. 1277 März 1 (kalendas martii). 


Testes huius renunctiationis necnon donationis sunt lohannes 
Engelhardi, Bertoldus scolasticus, Gerardus de Tekenborch clerici 
et canonici ecclesie sancte Crucis, und Bürger. 


Or. im Kgl. St.-A. zu Hannover, Kreuzstift Nr. 130. Die beiden Siegel ver- 
loren. Danach gedr. Doebner, UB. I, S. 175 Nr. 360. 


464. Domdechant und Domscholaster zitieren im Auftrage des 
Bischofs den Propst von Heiningen vor sich zur Rechtfertigung in der 
Klagsache des Kl. Wöltingerode wegen der Mühle in Börssum. 1277 
März 9. 


L(ippoldus) decanus, H(ogerus) scolasticus ecclesie Hildense- 
mensis preposito in Heninge salutem in domino. Mandatum domini 
nostri episcopi recepimus in hec verba. 

Otto dei gratia Hildensemensis episcopus dilectis in Christo 
decano et scolastico Hildensemensibus salutem. Sua nobis dilecti 
in Christo prepositus et conventus in Woltingerod querimonia de- 


1277. 217 


monstravit, quod prepositus et conventus in Heninge quondam acri 
mente a molendino eorum in Börsnem iam dudum contra iusticiam 
averterunt in ipsius grave impedimentum molendini et prepositi et 
conventus predictorum in Woltingerod preiudicium non modicum 
et gravamen. Ideoque discretioni vestre auctoritate presencium 
iniungimus, quatinus partibus convocatis audiatis causam et eam 
fine debito terminetis facientes quod decreveritis per censuram 
ecclesiasticam firmiter observari. Testes vero, qui nominati fuerint, 
si se gratia, odio vel timore subtraxerint, censura simili cogatis 
veritati testimonium perhibere. Datum Hildensem nonas marcii. 

Huius igitur auctoritate mandati vobis precipiendo mandamus, 
quatinus feria quarta post dominicam qua cantatur Quasimodo 
geniti coram nobis in ecclesia nostra compareatis querimoniis dicti 
prepositi responsurus. Datum anno domini mec? lxxvii€.,, tercia 
feria post Letare. 


Or. im Kgl. St.-A. zu Hannover, Heiningen Nr. 30. Beschädigtes Siegel des 
Dechanten an dem von der Urk. geschnittenen Pergamentstreifen, das des Scho- 
lasters verloren. 


465. Domdechant und Domscholaster fordern im Auftrage des 
Bischofs die Pröpste von Heiningen und Wöltingerode auf, an einem 
bestimmten Termine Schiedsrichter zu wählen und mit diesen am 15. Mai 
zum Lokaliermine zu erscheinen. 1277 April 8. 


L(ippoldus) decanus, H(ogerus) scolasticus dei gratia et cetera. 
Anno domini m?. cc?. Ixxvii€., vi. idus aprilis presidentibus nobis 
auctoritate domini nostri Hildensemensis episcopi in causa, que 
vertitur inter!) prepositum et conventum in Waltingerode ex una 
parte et prepositum et conventum in Heninge ex altera super quodam 
aqueductu, et comparente coram nobis preposito in Waltingerode 
personaliter, de Heninge vero per procuratorem diem prorogavimus 
in sequentem et tunc auditis hinc?) inde propositis rursum partibus 
consentientibus assignavimus diem sabbatum,®) qua cantatur Karitas 
dei, et hoc ita, ut conveniant ad locum, de quo lis est, et statuant 
arbitros sive arbitratores, qui in iure vel in amicicia compositionem 
ordinent inter eos, et si quid per ipsos taxatum et ordinatum fuerit 
referant ad nos sub scriptis et sygillis suis sabbato prenotato. Sed 





1) inter fehlt im Or.  ?) hinc über der Zeile nachgetragen. °) Sonnabend 
vor Trinitatis, d. i. Mai 15. 


218 1277. 


ad arbitros statuendos convenient ad locum quarta feria ante festum 
pentecostes. 


Or. im Kol. St.-A. zu Hannover, Heiningen Nr. 31. Beide Siegel von den 
von der Urk. geschnittenen Pergamentstreifen verloren. 


466. Bischof Otto schenkt mit Zustimmung des Domkapitels dem 
Kl. Wülfinghausen eine Hufe und den Zehnten in Boitzum (Bocem), 
welche Ritter Luckemann von Jeinsen dem Edeln Johann von Adensen 
und dieser dem Bischof resigniert hat. Hildesheim 1277 April 24 
(viii. kalendas maii). 


Testes huius rei sunt Iohannes maior prepositus, Volradus 
Montis prepositus, Bernardus de Dorstad, Arnoldus de Werberge, 
Wernerus plebanus, prepositus Cono canonici Hildensemenses, Ec- 
bertus camerarius, Conradus marscalcus, Ernestus pincerna, Ludolfus 
de Cramme, Aschwinus et Conradus fratres de Stenberg, Thidericus 
de Stockem, Hermannus de Ganderssem, Albertus Bok, Iohannes de 
Wivinge, Hermannus de Stempne, Eckehardus (de Le)venstede 
milites, Hermannus et Ernestus Bok fratres, (Arno)ldus et Albertus 
Bok fratres, Albertus Bok famuli. 

Or. im Kgl. St.-A. zu Hannover, Wülfinghausen Nr. 38 mit dem Siegel des 


Bischofs und des Domkapitels. Gedr. v. Hodenberg, Calenberger UB. VIII, S. 32 
Nr. 39. 


467. Frater Conradus fratrum Minorum provintie Saxonie 
minister et servus macht mit dem Abte Ernst und den Mönchen Her- 
mann, Johann, Heinrich, Hermann und Konstantin des Michaelisklosters 
eine  Gebetsbrüderschaft und verspricht ihnen Anteil an den guten 
Werken der ihm wnterstehenden 71 Klöster. Hildesheim 1277 Mai 16 
(tempore capituli provincialis, in penthecoste). 

Or. im. Kgl. St.-A. eu Hannover, Michaeliskl. Nr. 72. 8: FRM: MINOBVM 
TOCIVS PVICIE SAXONIEN. an weissen Zwirnfäden. 


468. König Rudolf nimmt den Bischof Otto und dessen Kirche 
in seinen Schutz, ernennt den Bischof zu seinem Kaplan und bestätigt 
ihm die von den früheren Königen verliehene Gografschaft (iudicium 
seculare seu dignitatem, que gografscaff dicitur in vulgari). Wien 
1277 Mai 22 (xiv. kalendas iunii, regni nostri anno quarto). 

Or. im Kol. St.-A. zu Hannover, Domstift Hildesheim Nr. 251. Siegel ver- 


loren. Gedr. Lüntzel, Ältere Diözese S. 406 nach Cop., Lünig, Reichsarchio 17a, 
S. 258, Sudendorf, UB. II, S. 262 Anm., Regest Böhmer-Redlich, Beg. imp. VI, 773. 


Ge ss 


1277. 219 


469. Graf Siegfried von Blankenburg verkauft mit Willen seiner 
Söhne, des Grafen Heinrich und der Domherrn Hermann in Halber- 
stadt, Burchard in Magdeburg und Halberstadt und Siegfried in Hildes- 
heim, dem Paulsstift in Halberstadt eine halbe Hufe in Hohrbeck. 
1277 Mai 27 (vi. kalendas iunii). " 

Or. im Kgl. St.-A. zu Magdeburg. Gedr. Schmidt, UB. des Paulsstiftes in 
Halberstadt (Gesch.-Quellen der Prov. Sachsen XIII) S. 335 Nr. 53. 


470. Edelherr Johann von Adensen resigniert dem Bischof Otto 
eine Hufe und den Zehnten in Boitzum (Bozen) zu Gunsten des Ki. 
Wülfinghausen. 1277 Juni 11 (in die Barnabe apostoli). 


Huius rei testes sunt Iohannes summus prepositus, Lippoldus 
decanus, Wernerus plebanus, Bernardus de Dorstat, Arnoldus de 
Werberg, Cono prepositus, magister Leonius, Iohannes de Medehem 
canonici Hildensemenses, Hascwinus et Conradus de Stenberg, 
Albertus Bok, Iohannes de Wlvinge, Lukemannus de Genhusen 
milites, Henricus plebanus de Aulika, Henricus plebanus de El- 
da(gesen). 

Or. im Kgl. St.-A. zu Hannover, Kl. Wülfinghausen Nr. 39. Siegel verloren. 
Gedr. v. Hodenberg, Calenberger UB. VIII, S. 31 Nr. 36. 


471. Bischof Otto überträgt dem Kl. Loccum das Eigentum von 
vier Hufen und einer halben Mühle in Helmersen (Elmere), die er von 
Ludolf von Borsum gen. Ruschere gekauft und die dieser in Gegen- 
wart seiner Verwandten Ernst Schenk und dessen Bruders Johann und 
des Luder von Drimmenstede dem Bischof resigniert hat. Winzenburg 
1277 Juni 13 (ydus iunii). 

Abschrift des 14. Jahrh. im Cop. III, 130 S. 26 im Kgl. St.-A. zu Hannover. 


Regest v. Hodenberg, Calenberger UB. III, S. 235 Nr. 363. Über Elmere vgl. auch 
die Note v. Hodenbergs a. a. O. Nr. 408. 


472. Bischof Otto bekundet den Verzicht der von Stemmen auf 
den Zehnten in Stöckheim und Güter in Sorsum gegenüber dem Maria- 
Magdalenenkloster. Hildesheim 1277 Juni 17. 


Otto dei gratia Hildensemensis episcopus tenore presentium 
notum esse volumus et constare, quod, cum Ernestus et Lippoldus 
fratres de Stempne et .. eorum soror .. prepositum et conventum 
sororum in Hildensem pro decima in Stockem et quibusdam bonis 
de Meynerssem in Suttherem inpeterent, tandem dicti fratres et 
eorum soror moniti et instructi, quod in decima et in bonis pre- 


220 1277. 


dictis nichil iuris haberent, acceptis quinque marcis pro redemptione 
vexationis, ab inpetitione huiusmodi quieverunt renunciantes coram 
nobis digitis et linguis iuri, si quod eis in bonis memoratis com- 
petere videbatur. Ad voluntatem etiam ipsorum fratrum prepositus 
et conventus predicti unam dumtaxat aream in Suttherem a solutione 
minoris decime, que ochteme vulgariter dicitur, liberam in perpetuum 
dimiserunt. In huius rei testimonium presens scriptum sigillo nostro 
fecimus communiri. Testes sunt Volradus Montis prepositus, Ber- 
nardus de Dorstad, Arnoldus de Werberg, Wernerus plebanus, pre- 
positus Cono canonici Hildensemenses, Ecbertus camerarius, Ernestus 
pincerna, Conradus marscalcus, Thidericus de Stockem, Conradus 
et Aschwinus de Stenberg milites et alii complures. Datum Hil- 
densem anno domini millesimo cc. Ixxvii., xv. kalendas iulii. 


Or. im Kgl. St.-A. zu Hannover, Mar. Magdal. Nr. 101. Siegel von dem von 
der Urk. geschnittenen Pergamentstreifen verloren. 


478. Herzog Albert von Braunschweig überträgt dem Kl. Wöltinge- 
rode eine ihm resignierte Mühle bei Börssum. Braunschweig 1277 Juni 21. 


Dei gratia Albertus dux de Brunesvik omnibus in perpetuum. 
Ne illa, que a nobis racionabiliter ordinantur, ab hominum memoria 
cum tempore labili pariter evanescant, ea scriptis et testibus dignum 
duximus roborare, ut perennitatem, sicut decet, valeant optinere. 
Ad noticiam ergo tam futurorum quam presentium volumus pervenire, 
quod Anno et Heinricus milites, Anno etiam et Heinricus servi 
fratres dicti de Heinborch in nostra presentia in Brunesvik compa- 
rentes molendinum situm aput villam Borsne, quod vulgariter vocatur 
Morthmolen, quod a nobis tenuerant in pheodo, in manus nostras 
resignaverunt multis audientibus et videntibus, qui astabant. Igitur 
nos ipsum molendinum cenobio sanctimonialium Christi in Waltinghe- 
rode contulimus in honorem dei et sue pie genitricis ob remedium 
etiam anime nostre et nostrorum predecessorum volentes, ut nomi- 
natum cenobium molendinum illud sine qualibet advocatia libere 
perpetuo possideat et quiete. Ut autem hanc nostram donationem 
nullus posterorum nostrorum infringere valeat vel mutare, presens 
scriptum inde confectum sigilli nostri munimine iussimus insigniri. 
Huius rei testes sunt dominus Conradus de Dorstat suique filii, 
Gevehardus de Bortvelde, Luthardus de Meinersim iunior, Boldo- 
winus et Heinricus fratres dicti de Campo milites, burgenses vero 
Conradus Sophye filius, Iohannes Helye, Heinricus de Domo, Hein- 


1277. 221 


ricus Heghelardi filius, Heinricus, Hekkelighus fratres aput Cimi- 
terium et alii quam plures. Datum Brunesvik anno domini millesimo 
cc?. 1xx9. septimo, in die Albani. 

Or. im Kgl. St.-A. zu Hannover, Wöltingerode Nr. 44.  Beschddigtes Siegel 
des Herzogs. Regest Hünselmann, UB. der Stadt Braunschweig II, S. 127 Nr. 283. 


4'74. Bischof Otto genehmigt eine Verfügung des Kl. Riechenberg 
über die Verwendung der Einkünfte des Zehnten in Beuchte (Bochde) 
zur Memorie der Eltern des früheren Domdechanten in Goslar, Johannes 
von Jerxheim, der bei seiner Pilgerreise nach Jerusalem das Kloster 
mit zwölf Mark beschenkt hatte laut der eingerückten Urk. des Propstes 
Heinrich von Riechenberg d. d. 1277 Mai 28 (v9. kalendas iunii). 
1277 Juli 28 (v9. kalendas augusti, pontificatus nostri anno iiii?). 

Or. im diplom. Apparat der Univers. Göttingen. Beschädigtes Siegel des 


Bischofs, das des Domkapitels verloren, und Siegel des Propstes von Riechenberg. 
Gedr. Heineccius, Antiquit. Goslar. S. 294, Bode, UB. II, S. 265 Nr. 233. 


495. Bischof Otto bestätigt die durch seinen Kaplan, den Dom- 
herrn (richtiger Domdechanten) in Goslar, Johann von Jerxheim, ge- 
troffene Anordnung der festlichen Begehung der transfiguratio domini 
in den Kirchen des Domstiftes, des Kl. Neuwerk und des Stiftes st. 
Georgenberg, und beauftragt den Propst von Riechenberg mit der Auf- 
rechterhaltung dieser Verordnung. 1277 August 16 (xvii9. kalendas 
septembris, pontificatus nostri anno iiii9.) 


Or. im diplom. Apparat der Univers. Göttingen. Siegel des Bischofs. Gedr. 
Heineccius, Antiquit. Goslar. S. 295, Bode, UB. Il, S. 269 Nr. 237. 


476. Der Propst von Wöltingerode beklagt sich beim Domdechanten 
und Domscholaster über das Kl. Heiningen und bittet um dessen Ver- 
urteilung zum Schadenersatz. 1277 August 30. 


Coram vobis domino decano et scolastico Hildensemensis ecclesie 
iudicibus a venerabili patre Hildensemensi episcopo delegatis con- 
queror ego prepositus de Waltingerode pro me et ecclesia mea de 
preposito et ecclesia in Heninghe, que dampnificavit ecclesiam 
nostram in quodam aqueductu, cuiusmodi dampnum estimo viginti 
mareas. Unde peto, ut ipsos compellatis, ne amplius nobis in eodem 
rivo iniuriosi existant et de dampnis prescriptis satisfaciant. Hec 
petimus salvo iure addendi, corrigendi, diminuendi et declarandi. 
Editus est iste libellus anno domini m?, cc, Ixx?. vii?., in die beatorum 
martirum Felicis et Adaucti. 


222 1277. 


Or. im Kgl. St.-A. zu Hannover, Heiningen Nr. 32. Beide Siegel von den 
von der Urk. geschnittenen Pergamentstreifen ab. 


477. Bischof Otto überträgt mit Zustimmung des Domkapitels 
dem Johannisstifte eine Hufe in Wehrstedt mit Hausstelle, die das S&ft 
von Dietrich von Stockem gekauft und dieser ihm resigniert hat. Hildes- 
heim 1277 September 6 (viii, idus septembris). 

Testes sunt Iohannes maior prepositus, Lippoldus!) decanus, Vol- 
radus Montis prepositus, Heidenricus cellerarius, Wernerus plebanus, 
Bernardus de Dorstad, Arnoldus de Werberge, prepositus Cono 
canonici Hildensemenses, Ecbertus camerarius, Conradus marscalcus, 
Ernestus pincerna, Aschwinus et Conradus de Stenberg, Sifridus de 
Rutenberg milites. 


Abschrift des 16. Jahrhunderts im Copiar des Johannisstiftes, Ms. 341 fol. 10 
in der Beverinischen Bibliothek zu Hildesheim. Gedr. Würdtwein, Nova subs. I, S. 385. 


478. Hoier, Domvikar, und sein Bruder Ludolf Busing kaufen 
mit den Pflegern der armen Scholaren des Domes von Ludolf von 
Berel drei Hufen in Elbe (Elvedhe) zu gleichen Teilen zur Unter- 
stützung der Scholaren. Hildesheim 1277 September 23 (in crastino 
Mauricii). 


Testes huius emptionis sunt Lippoldus decanus, dominus Hedhen- 
ricus cellerarius eiusdem ecclesie, Ecbertus camerarius, Ecbertus de 
Tossem milites. 

Beschädigtes Or. im Stadtarchiv zu Hildesheim Nr. 1833. Bruchstücke des 
Siegels des Domkapitels und des Domdechanten, das des Domscholaster Hoier ver- 
loren. Abschrift des 15. Jahrhunderts im Cop. VI, 11, S. 179 Nr. 270 im Kgl. 
St.-A. zu Hannover. Gedr. nach Or. Doebner, UB. 1, S. 176 Nr. 862. 


479. Das Kl. Heiningen zeigt den vom Bischof verordneten 
Richtern an, dass sein Propst Auftrag habe, den ihm vom Kl. Wöltinge- 
rode zugefügten Schaden zu beschwören. Heiningen 1277 September 23. 

Honorabilibus viris L(ippoldo) decano,  H(ogero) scolastico 
maioris ecclesie in Hildensem iudicibus delegatis a venerabili patre 
nostro eiusdem ecclesie episcopo constitutis A(lheidis) priorissa 
totusque conventus in Henige devotas orationes in Christo. Vestre 
signiflcamus reverencie, quod F(riderico) preposito nostro plenum 
damus mandatum ad iurandum de expensis, iniuriis et dampnis, que 
recepimus ex eo, quod prepositus de Woltincerode nos quodam rivo, 


1) Cop. Ludolfus. 


1277. 223 


qui de Ovekere fluit per nostram curiam, spoliavit. Datum anno 
domini m. cc?, Ixxvii. Heninge sequenti die post festum beati 
Mauricii. !) 


Or. im Kgl. St.-A. zu Hannover, Heiningen Nr. 38. Siegel von dem von der 
Urk. geschnittenen Pergamentstreifen verloren. 


480. Domdechant und Domscholaster bekunden die Appellation 
des Propstes von Heiningen an den apostolischen Stuhl in der Streit- 
sache mit Kl. Wöltingerode. 1277 Oktober 2. 


Presidentibus nobis decano et scolastico iudicibus a venerabili 
domino nostro Hildensemensi episcopo delegatis prepositus de Wal- 
tingerod ex una et prepositus de Heninge comparuit parte ex altera 
coram nobis. Ex parte prepositi de Waltingerod petitum fuit, ut 
prepositus de Heninge libello petito et exhibito responderet. Re- 
Sponsum fuit, quod, nisi prepositus de Heninge restitueretur rivo 
Suo, quo esset spoliatus, et de iniuria et expensis sibi satisfleret 
competenter, dicto libello respondere minime teneretur, pluribus ad 
hoc iuribus allegatis. Ex parte alia extitit replicatum, quod petendo 
libellum et inducias ad respondendum libello dictis exceptionibus 
renunciasse videtur illa potissima ratione, cum actio spoliationis ex 
parte prepositi de Waltingerod proposita prior fuerit exceptione 
spoliationis et ideo prius de ipsa sit agendum iuxta illud: qui prior 
appellat prior agat, et alibi: qui prior est tempore pocior est iure, 
pluribus ad hoc iuribus allegatis. Nos prudentum virorum habito 
consilio taliter sumus interlocuti: cum hec petitio super spoliatione 
et iniuria in libello exposita et exceptio spoliationis ex parte altera 
proposita eundum rivum seu aqueductum contingant, tamquam mutue 
petitiones sint tractande, eundum prepositum prius debere respondere 
libello, presertim cum ista dies ad respondendum libello a nobis 
prefixa et a partibus fuerit acceptata. Idem prepositus de Heninge 
vel eius procurator appellavit in hec verba. 

Domini decane et scolastice iudices a venerabili patre Hilden- 
semensi episcopo delegati, cum multa iura proclament, quod spoliatus 
non teneatur respondere suo spoliatori,?) nisi primo fuerit restitutus 
et sibi dampna fuerint re(sar)sita et de iniuriis satisfactum com- 
petenter, et hoc excipiendo coram vobis proposuerim et iura ad 
hoc allegavérim, vos huiusmodi iura minime admisistis, sed inter- 





I) Or. Maricii.  ?*) Or. spoliatore. 











224 1277. 


loquendo pronunciastis, ea esse nullatenus admittenda. Unde ego 
Hermannus procurator prepositi et conventus in Heninge me et 
prefatos prepositum et conventum gravari senciens sedem aposto- 
licam appello in hiis scriptis et apostolos michi peto a vobis dari 
cum instancia. Quas si michi denegaveritis, iterato appello. 

Qua exhibita diem continuavimus usque in diem subsequentem 
procuratoribus videlicet magistro Johanne et magistro Hermanno ex 
parte dictorum prepositorum apud acta constitutis. Quibus compa- 
rentibus nos bonorum consilio sextam feriam post Michaelis partibus 
pro termino prefiximus, infra quem si concordare nequierint veniant 
salvo iure suo. Actum Hildensem anno domini m?cce?lxx septimo, 
sexta feria post festum Mauricii. 

Quibus comparentibus equitate suadente in diem exspectavimus 
subsequentem, quo die prepositus de Waltingerod personaliter com- 
paruit, ex parte prepositi de Heninge magistro Hermanno procura- 
tore legitimo comparente et petente suam appellationem sigillari et 
apostolos dari. Nos vero dicebamus, quod et appellationem sigillare 
et apostolos dare parati essemus appellationi premisse ideo non 
duximus deferendum propter rationes superius annotatas. Actum 
anno domini m?ce?lxxvii., sabbato post Michaelis. 


Or. im Kgl. St.- A. zu Hannover, Heiningen Nr. 34. Die beiden Siegel von 
den von der Urk. geschnittenen Pergamentstreifen verloren. 


481. Bischof Otto überträgt dem Blasiusstifte in Braunschweig 
den Zehnten von 2213 Morgen in Stedere, den es von Ritter Siegfried 
Scadhewald gekauft, und den dieser dem Grafen Burchard von Wölpe 
und dieser wieder dem Bischof aufgelassen hat. Hildesheim 1277 
November 18 (xiiii. kalendas decembris). 


Testes huius rei sunt Iohannes maior prepositus, Lippoldus 
decanus, Volradus Montis prepositus, Bernardus de Dorstad, Arnoldus 
de Werberge, prepositus Cono canonici Hildensemenses, Ecbertus 
camerarius, Conradus marscalcus, Ernestus pincerna, Aschwinus et 
Conradus de Stenberg, Ludolfus de Cramme, Thidericus de Stockem, 
Sifridus de Rutenberge milites. 

Or. im Landeshauptarchiv zu Wolfenbüttel, st. Blasi Nr. 78. Gut erhaltenes 
Siegel des Bischofs und wenig beschüdigtes des Domkapitels. Die Resignation 


des Grafen Burchard d. d. Hannover feria secunda in die omnium sanctorum 
^"ember 1) ebenda Nr. 77. 


1277. 225 


482. Bischof Otto beauftragt den Propst von Steterburg, den 
Propst von Heiningen in der Kirche daselbst für exkommunieiert zu 
erklären und den Konvent zur Sendung eines anderen Vertreters in 
der Streitsache mit dem Kl. Wöltingerode zu veranlassen. Hildesheim 
(1277) November 27. 


Otto dei gracia Hildensemensis episcopus dilecto in Christo .. 
preposito in Stederborch salutem -in domino. Cum in causa, que 
inter prepositum .. de Woltigerod ex parte una et prepositum de 
Henige parte vertitur ex altera die assignato partibus conparentibus 
prepositus de Henige innitens utpote iuris ignarus cuidam frivoli 
appellationi, cui de consilio discretorum minime duximus deferendum, 
a iudicio contumaciter recesserit, nos contumacem iudicantes eundem 
excommunicationis sentenciam protulimus contra ipsum. Ideoque 
discretioni vestre auctoritate!) presentium iniungimus in virtute 
sancte obediencie districte precipientes, quatinus ad ecclesiam in 
Henige statim post receptionem presentium personaliter accedentes 
eundem prepositum in ea excommunicatum publice nuncietis et pre- 
cipiatis ipsum tam a conventu quam ab omnibus arcius evitari, 
precipientes etiam conventui, ut usque ad sextam feriam ante puri- 
fieationem proximam in eadem causa responsalem pro se mittant, 
alioquin preposito in Woltigerod non poterimus iusticiam denegare. 
Datum Hildensem v. kalendas decembris. 

Or. im Kgl. St.-A. zu Hannover, Heiningen Nr. 35. Siegel des Bischofs von 


dem von der Urk. geschnittenen Pergamentstreifen verloren. Gedr. UB. des histor. 
Vereins für Niedersachsen I, S. 42 Nr. 39. 


488. Propst und Dechant des Kreuzstiftes bekunden, dass der 
Kanoniker Ludolf von Braunschweig für die von ihm gegründete Vikarie 
12 Morgen Land in Kemme angekauft hat. 1277 (1278) Dezember 29. 


Thidericus dei gratia prepositus, Ludolfus decanus ecclesie 
sancte Crucis Hildensemensis omnibus presens scriptum intuentibus 
in vero salutari salutem. Notum esse cupimus presentibus et futuris, 
quod dominus Ludolfus de Bruneswich concanonicus noster emit 
duodecim iugera Kemme sita cum area et omni iure pertinente ad 
ea tam in campo quam in villa a Mechthilde relicta quondam Io- 
hannis Carpentarii et suis filiis Thiderico et Symone et uxore sua 
Helenburge et filia!) sua Mechthilde necnon eorundem legitimis 


1) Or. aucoritate. ?) Or. filie sue. 
Hildesh. UB. HL 15 





286 1277 —84. 


heredibus pro duodecim talentis et dimidio Hildensemensium dena- 
riorum et ea post legitimam renunciationem predictorum heredum 
in caminata predicti domini L(udolfi) factam ad vicariam, quam pro 
remedio anime sue in ecelesia nostra instituit, contulit eidem ecclesie 
iure perpetuo possidenda. Testes huius renunctiationis et eciam 
donationis sunt Iohannes Engelhardi, Bertoldus scolasticus, Gerhardus 
de Tekenborch, Baldewinus de -Elvede clerici et canonici sancte 
Crucis, Conradus de Dinkelere, Hermannus Sapiens, Henricus Luderi 
layci, qui promiserunt data flde pro eviccione bonorum eorumdem, 
et alii quam plures tam clerici quam layci. Ne igitur super hiis 
& quoquam contingat in posterum dubitari, presens scriptum inde 
confectum sigilis nostris duximus roborandum. Actum anno domini 
m. c9c0, 1xx9viii., iiii?. kalendas ianuarii. 


Or. im Kol. St.-A. zu Hannover, Kreuzstift Nr. 154. Stark beschädigte Siegel 
des Propstes und des Dechanten. 


484. Einnahme-, Ausgabe- und Zinsregister des Domdechanten 
Johann 1277—86. 

Anno primo. 

Nomina litonum Algremissen et numerus mansorum, Plen. i.!) 
Bernhardus Aldagi. — i. Bertradis vidua. — i. Theodericus Werd, 
sol. — i. Hinricus Remboldi. — i. Hermannus Berteken. — i. Her- 
kelen Lapicide. — i. Ludolffus Siburgele ii sol. — i. Aldag. — 
i. Conradus de Iebele ii sol. —'i. Hermen Rove. — ii. Hermannus 
vidua. — i. Iohannes Volemari. — ji. Conradus Bertradi ii sol. — 
plen. ii. Rembertus ad scat iiii sol, item ii sol. — i. Helleca Olrici. 
— i. Volemarus iuxta teatrum. — i. Volemarus Alradi. — i. Borchardus 
Wichmanni. — i. Theodericus Reinoldi. — i. Alradus. — iii. Iohannes 


Remberti iiii. sol, item i. sol. — len. i. Olrieus Dives. — i. Her- 
man Uppenvelde. — len. i. Teodolfus iuxta pratum dedit ii sol. — 
len. i. Iohannes Greten ii sol. — i. Iohannes Niebur. —  plen. i. 
Hermannus Niebur. — plen. i. Henricus Suenehildis. — Buman vi 
sol. — i. Greta Opilionis. — i. Iohannes Berteken ad scatum ii sol. 
— ji. Iohannes Hermanni ii sol. — i. Conradus Preco. 
Luppenstede. i. Lutgardis vidua. — i. Bertoldus villicus ad 
scattum : sol. — i. Henricus ii sol. — i. Rizardus. — i. Conradus 


I) Anzahl der Hufen. 


1217 —84. 221 


Bledenem i. Henricus Bernhardi. — ii. Theodericus Uppenvelde. 
— ii. Henricus Menzinge. — i. Bernhardus ad scattum ii sol. — 
i. Conradus Slic ad scattum ii. sol. — i. vidua Thetmanni. — Pors 
ad scattum ii sol. 

Goderinge de consen (?) recepi vi sol, item iii sol, de Wete- 
mer ii sol. /S. 352]. — i. Volcmarus. 

Hottenem?) Arnoldus vii mans. i tal. 

Lobek i solventem iii sol. 

Scillepe i, qui dat iii mod. tritici. 

Bortorpe terram solventem iii sol. 

Aldagessem iiii sol. et viii mod. siliginis. 

Scilderlage de duabus domibus iii sol. 

Hemgehusen xviii den. 

Unsen i urnam mellis de una domo et i sol. In eadem villa 
de alia domo unam mellis et ii sol. Ibidem de tercia domo iiii sol. 
et vi den. 

Welingehusen i sol. 

Hillebechteshusen i mod. siliginis. Wulleke vi den. 

In Aleg(remissen) sunt v mansi, qui dicuntur lenhove, quorum 
quilibet dat viii sol, plenus mansus dat scattum iiii sol. et v den. 
ad vinum, in rogacionibus ovem et agnum et ix den. ad ligna, unum 
selemolder siliginis, unum ordei et v mod. Hildens. bracii. Quilibet 
mansus preter beneficiales, sive sint Aleg(remissen), sive Bled(enem), 
Sive Lupp(enstede), dat annuatim unum plaustrum lignorum, de 
quibus dantur preposito xiiii ad pirale, xiiii decano, iiii scolastico, 
iii cellerario. 

De villicacione Soledhe iiii plaustra siliginis et dimidium et 
vii modios et plaustrum ordei modio minus et v plaustra avene sex 
modiis minus. 

De villicacione Bulthen xxxi mod. tritici et ii plaustra siliginis 
et vi modios et ii plaustra ordei v modiis minus et vii plaustra 
avene duobus modiis minus. 

De villicacione Addenem ii plaustra et dimidium tritici modio 
minus et ii plaustra et dimidium siliginis et vii plaustra ordei tribus 
modiis minus et viii plaustra avene vii modiis minus. 

De villicacione Algremissen xxiii mod. tritici et 1 mod, siliginis 
et iiii plaustra ordei et xiii modios et ii plaustra avene et viii modios. 





!) Zu dem Absatz von Hottenem bis cellerario am Rande pleni mansi. 
15* 


A 7 7 0h 


228 1271 —84. 


De villicacione Muldinge xv modios tritici et liii modios siliginis 
et iiii plaustra ordei et xxvi modios et vi plaustra avene vii modiis 
minus. 

De villicacione Ysnem iiii plaustra tritici xiiii modiis minus et 
iii plaustra siliginis iii modiis minus, et plaustrum et xxv mod. 
ordei et iiii plaustra avene. 

De predictis vi villicationibus viii plaustra triticii et iiii mod. 
et xv plaustra siliginis viii modiis minus et xix plaustra ordei et 
xv modios et xxxii plaustra avene xv modiis minus. 


Anno primo. 


Hymdesdor habet in ipsa villa allodium, quod habet in ipsa 
villa x mansos et decimantur. lx iugera hyemalis seminis medie- 
tatem solvunt xxiii ordei medietatem, reliqua terciam partem et 
X porcos coquinales. 

i. Henrieus Dyabolus ad scattum iii sol, pro ove ii sol. — 
ii. Sophia Hogeri vidua ad scattum iii sol, pro ovibus iiij sol. — 
i. Iohannes Dyabolus ad scattum iii sol, pro ove ii sol. — i. Wal- 
burgis Alberti. — i. Iohannes Frederici ad scattum v sol. — i. Iohannes 
Hogeri ii sol., pro ove sol. — i. Iohannes Dyabolus. — i. Hermannus 
Wuke ii sol, pro ove ii sol. — ii. Conradus Kesemeyger iii sol, 
pro ovibus iiii sol. — i. Olricus Wuke sol. unum dedit pro vectura 
sigco wede. — i. Lutghardis Kesemeyger dedit x sol. 

Sutterem. Iohannes Docke iii sol., pro ovibus ii sol. — ii. Sternen- 


berg ad scattum vi sol, pro ovibus iiii sol. — i. Iohannes Wilde. 
— Henricus Magnus ii sol, pro ove ii sol. — ii. Henricus Wilde 
sol., pro ovibus iiii sol. — i. Hermannus de Adenes pro ovibus 
li sol. — iii. Henricus Richeidis x sol. — i. Henricus de Hoygersem 
ii sol, pro ove ii sol. — i. Conradus Docke ad scattum iiii sol, 
pro ovibus iiii sol. 

Esscherte. ii. Alheidis Hedenrici xv sol. — Alheidis Dicme- 


gersch viii sol. 

Embrike ii mansi Io(hannis?) ii, pro ove ii sol. — Olricus sol., 
pro ove ii sol. 

Bevelte allodium duos mansos, decimantur et solvunt terciam 
partem. — i. Wichman ii sol, pro ove ii sol, vii mansi litonum, 
quos nullus detinet lito. 

[S. 353.] Hasen. iii. Conradus ad scattum viii sol, pro ovibus 
vi sol. — i. vidua Reynoldi ii sol. — i. Bokenen solvit. 


127T1—84. 229 


i. Sibichtessen. 

i. Hogerssem duo molendina, unum solvit iii tal. et x sol. 
aliud pultos pullos et papaver. 

vii iugera caleiorum in Embrike. 

lohannes Rolves ii solidi de quadam domo, opilio v sol, de 
precone vii sol, ad secandum iiii sol. et iiii den., de quadam domo 
xviii den. et vi den., servo dedi sol., de parvo molendino ii sol. 


Hec recepta fuerunt in Beddingen dominica post nativitatem 
Marie. 

Bodo de Beddingen dedit ii sol, unum pertin. ad novum et 
alterum!) ad antiquum, et est meygerleen. 

Alheydis aput theatrum vi den. ad vinum et tres wedepenninge. 

Margareta Olvardi ad vinum vi den. et tres wedepenninge, pro 
bracio ii sol. 

Thidericus de Beddinge windeher?) ad vinum sex den. et tres 
wedepenninge. 

Ghertrudis Stormi de Blekenstede ad vinum vi den. et tres 
wedepenninge, unum sol. ad scattum. 

Iordan pro dimidio manso ad vinum iii. sol. et tres obulos 
wedepenninge. 

Iohannes apud paludem ad vinum i sol. et vi wedepenninge; 
item pro duobus mansis vii sol. scattum. 

Ludolffus apud dammonem vii sol. et duos den. meygerlen. 

Luderus de Beddingen ad vinum vi den. et tres wedepenninge. 

Hildebrand Storm ad vinum vi den. et tres wedepenninge et 
unum sol. scattum. 

Iohannes Olrici de Blekenstede v sol. scattum. 

Hardewicus de Beddinge vi den. ad vinum et tres wedepenninge 
et unum sol. scat. 

Tidericus aput tiliam?) ad vinum vi den. et tres wedepenninge. 

Iohannes Lamber pro quatuor mansis ad vinum ii sol. et i 
sol. wedepenn. 

Hermen Opilio pro duobus ad vinum i sol. et vi den. wedepenn. 
et ii sol. scat. 

Iohannes de curia ad vinum xvi den. et ix wedepenn. 

Iohannes Thethardi ii sol. scat. 

Iohannes Caupo ad vinum iii den. et tres obulos wedepenn. 


1) Cop. alter. — ?) So das Cop. *°) Cop. taliam. 


330 1277 —84. 


Conradus apud theatrum ad vinum iii den. et tres obulos wede- 
penn., unum sol. scatt. 

Iohannes de Stedere ad vinum vi den. et tres wedepenn. 

Olricus de curia ad vinum i sol. et sex den. wedepenn. 

Ghunterus pro tribus mansis et dimidio xxi den. ad vinum 
et x den. et obulum wedepenn. 

Ludolfus Meynrici de Blekenstede i sol. ad vinum et vi den. 
wedepenn. 

Tidericus de Tymmerla ad vinum iii den. et tres wedepenn. 

Barem. | 

Beddinge. 

Soledhe xxiii sol, item ii sol, item iiii tal, item x sol, item 
v. tal. et iiii sol. et v sol. et v den. 

Ekkelsem xxx sol, item iii sol, item viii sol, item xiii sol., 
item xxxiiii sol. et vi den., item ii tal. solido minus, item xiii sol. 

Bultem den. xii sol, item xv sol, item villicus de Vordem i 
tal, item vi sol. iii den. minus, item iii sol, item xiiii sol, item x 
sol, item x soL, item viii sol. 

Addenem xiiii sol. vinales et He(denricus) xxx detulit inde, 
item vii sol. lenpenn., item ii tal. et iiii sol. et vi den., item xxiii 
sol, item xvi sol, item xxviii sol, item meyerlen v sol, item xiii 
sol. et vi den., item vii sol., item iii sol., item ii sol., item v sol. et 
v den. item xii sol. v den. minus, item ix sol. 

Borsem xiiii sol. vinales tribus den. minus et sine istis xxx 
de He(denricus) tulit,!) item tal. vi den. minus, item Luce ewange- 
liste v tal. et vii sol. et ii den., item viii sol. et vi den. rose- 
penninhe. 

Hasen xiiii sol. tribus den. minus vinales et sine istis He(den- 
ricus) xxx detulit. 

Algremissen viii sol. vinales, Her. ix sol, item ix, item x sol. 

[S. 354.] Muldinge dimidiam markam Niger pro vacca nobis, 
item iii sol minus den. item ix sol, item xviiii sol. et iii den., 
item tihenp. v sol. et iii sol, item xxx sol, item iiii sol, item xviiii 
sol. et iii den., item xii sol., quorum vi ei ad pe?) xii mod. ordei, item 
xxix den. item iii sol. et vi den., item viii sol., item ii sol., item v 
sol., item vi sol, item xiiii sol. item i sol, item iii sol. et vi den. 


I) So das Cop. — ?) So das Cop. Hier wie an anderen Stellen konnte der 
Abschreiber offenbar seine Vorlage nicht lesen. 


1277—84. 231 


Hemedesdore 7 sol. vinales per omnia, vii sol., et!) cellerarius 
xxi detulit, item vi sol. vinales, item ad scatum iii tal. ii sol. minus. 

Isnem vi sol. et vi den. vinales per omnia ix sol, xxx de(tulit) 
cellerar., item ad scattum viii sol, triticum pro xviii sol, item iiii 
Sol, item vi sol, item v sol, item i tal. et vi den., item iiii sol, 
item xvii sol, item xvi sol, item x sol, item xiiii sol. De nova 
civitate xiii sol. et vi den., item ii tal. et xxx den. item vi den., 


dam trituratore ii. 
Anno primo. 

Villicacio Soledhe habet sexaginta duos mansos, de istis sunt 
decem, qui vocantur magni et solvunt quilibet eorum x sol, item 
quilibet mansus de villicacione ii den. ad rogum. — ii mansos Io- 
hannes Wedekinnus xw tal. den. minus. — i magn. Henricus villicus. 
— Greta Alexandri iiii sol, item ix sol. den. minus. — ii Iohannes 
Odilie iiij sol, item xii sol. — ji Iohannes Sophie. — Iohannes van 
der Weide iiii sol. — ii. Henricus Niger x sol, vi sol. — i magn. 
Iohannes Bruningi v sol, item iii sol. — i magnm. Iutta solvit iii 
sol — i magn. Iohannes de Ekkelsen vi sol. — i magn. Conradus 
frater villici xi sol. — i magn. Henricus Volberti iiii sol. — i magn. 
Iohannes Dudinge iii sol. — i magn. Meyenwardus. — ii de Bettenem?) 
Wilhelmus. — ii. Gherardus. — i. Henricus Rodolfl. — i. Henricus 
iuxta theatrum iiii sol. — i. Hinricus Rikolffl. — i. Cruseca viii 
sol. — i. Conradus Teghenhardi x sol. — ii. Henricus filius Olrici 
viii sol. 

Hemstede Luderus ix sol. — iiii Olricus de Lithinge x sol, 
item vii sol, item viii sol. et iiij sol, ix sol. — ii Iohannes villicus. 
— ij Olricus v. sol. ad scat. — ij Wilhelmus xw sol. et iiii sol. — 
i Ludeke Duge iiii sol, item iii sol. Theodericus Bernheyd vi sol, 
ii sol. 

Berbeke i. Conradus frater villici. 

Cleuwen ii. Ludolfus de Clauwen. 

Bonstede mansus puerorum, ii. Henricus villieus x sol — ii. 
Albertus Bunse i tal. — i. vidua Hermanni iiii sol. et vi den. — 
i. Bodo. — Her. socer Iutte (?) ii sol. 

Vermerdissen i mansus. 

In Stederdorpe i mansus. 


I) Cop. ex. — ?) Cop. Bettem. 


232 1277—84. 


In Dusnem i mansus. 

In Herwardissen i mod. siliginis Brunswicensis mensure. 

[S. 355.] Ludolfus Eghehardi xx sol, item v sol, item xiiii 
pro equo. 

Eghardus Treteke ii sol, pro equo dedi xxxiiii sol. 

Vorwercus Vorden iiii sol. 

Molendinarius de Haddendorp tal. et x sol. 

De Bulthem!) scattus. Bruno vi den, pro ove sol. Iohannes 
Flore ii. sol. item iii, item xxx den. Wernerus de Solede ii sol. 
Conradus de Solede iiii sol. de antiquo censu. Conradus Siboldinge 
dedit advocato quando ivimus de Bedinge iiii sol, ii sol. et Wille- 
kinus xviii den,, et ipse dedit domino meo. Echardus Treteke vii 
sol. iii den. Hildebrandus xviii den, item xv. den., wede iii den. 
Ludolfus Tideriei Longi sol, item iii sol, meyerlen x sol, wede vi 
den. Eckehardus villici iiii sol, wede vi den. Henricus Tiderici 
Longi sol, item ii sol, wede vi den. Henricus Neitsing viii sol. 
Iohannes Sigeri iili sol, ad scat. iiii sol, wede v sol. Olricus Dives 
ii sol, item vi sol, wede i sol. Iohannes Howardi iiii sol, pro 
ove ii sol, wede iii den. Bernhardus Tidmari iiii sol, wede ii den. 
Tidericus de Barem vi sol, wede viiii den. mey(erlen) iiii sol. 
Henricus Woldenberg iiii sol, wede iii den.  Her(mannus) filius 
Hermanni viii sol, wede v sol, item meyerlen iiii sol. Eghardus 
Rodolf iii sol. et y sol., wede vi den. Bertoldus de Lobeo iiii sol., 
wede iii den. Sacerdos in Bonstede v sol, wede vi den. Henricus 
de Smedenstede iiii sol, wede ix den. Bruno de Bultum iiij sol, 
wede iii obulos. Berteka xviii den., item xviii den. Alheydis Girs- 
berch x den. item xxx den. Grete vamm Tye iiii sol, item xviii 
den. Tidericus de Clinte iiii sol, wede ix den. Henricus Volcidis 
xv sol.  Ludolfus Woldrat iii sol. Henricus Honstad xvii den. 
Gherburgis iii} sol. ad scat. Io(hannes?) Wolderadis x et viii den. 


Anno primo. 


Villicacio Addenem habet xlviii mansos litonum, quorum qui- 
libet solvit ad scattum ii sol, pro ove duos sol. Item habet xii 
mansos et dimid. qui vocantur meyerlen, quorum viii et dimid. 
solvunt x sol, iii viii sol. et unus ix sol. Item solvunt xxxvi sol. 
wede, xxiiii sol. pro sicco wede, tydas xvii sol., wagenpenninge xvi 
Sol, rosenpenninge xii sol. 


1) Cop. Buthem. 


1277 —84. 233 


ii. Henricus de Rosendal iiii sol. — Albertus pro ove iiii sol., 
itii sol ad scat. — i. Lutgardis ii sol. — i. Olricus ii sol. — i. Io- 
hannes de Addenen dictus Alberti ii sol. ad scat., pro ove ii sol. — 
iiii et sol. pro ovibus. — i. Oldagus de Weneth(usen?) ii sol. — 
i Etelerus. — i. Sifridus pro ove ii sol. — Eghardus de Kemme 
ii sol, pro ove ii sol. — i. Conradus ii sol. — Lutborge i sol. pro 
ove. — i. Henricus de Uppem. — i. Thidericus de Beyne ii sol., 
pro ove ii sol. — ii. Eckehardus iiii sol, pro ovibus iiii sol. — 
i. Bertoldus sacerdos pro ove ii sol — Henricus Molendinarius vi 
sol. ad scat., iii sol. vagenpen (?)!), xviii den. pro sicco wede, vi sol. 
pro ove. 

De Huddessem. Bernhardus ii sol, pro ove i sol. 

De Eddessem. v. Iohannes Plucke x sol, pro ovibus viii sol., 
ii sol pro ove. — ii. Christianus iiii sol, pro ovibus ii sol — 
ii. Eghardus de Eddessem. — N. Accipiter iiii sol, pro ovibus iiii 
sol. — [S. 356.] i. Henricus de Edden ii sol. 

De Machtelsem. i. Henricus Bol sol. 

Wackenstede Oldihe ii sol, pro ove i sol. — ii. Tidericus iiii 
sol, pro ovibus iiii sol. 

De Sutherem ii sol, pro ovibus iiii sol., domina ii sol. pro ove. 

Eycko de Westvelde iiii sol. 

De Berberge Ethelerus iiii sol. ad scat. — i. Reynoldus ii sol. 
ii sol. pro ove. 

De Babenstede i Iohannes de Nette vel Iohannes de Olim ii 
sol pro ove. — Erkenbrehe ii sol, de ove ii sol. 


Isti qui sequuntur dicuntur meyerlen. 
i. Henricus de Rosendahl de Addenem, cuius censum bibunt. len. 


i. Ethelerus de Addenem len. 
i. Hermannus et Olricus len. 
Iohannes de Salzeke x sol. len. 
j. Iohannes de Clauwen len. 
i. Echardus de Eckelsen v sol. len. 
i. Henricus de Babenstede x sol. len. 
i. Henricus de Machtelsum. Eyco vii sol. mey(erlen), pro ove 
ii sol. len. 
i de Odelum ix sol. len. 


1) Cop. vagep. od. vugep. mit Strich über jeder Silbe. 


284 1277 —84. 


i. Ghertrudis x sol. len. 
i. Henricus de Suthrem viii sol. lén. 
i. Iohannes de Eynem v sol. len. 
i. Reinbern Niger de Hildensem iiii sol, pro ovibus iiii sol, ad 
servandum vj sol. len. 


Item de Adenem vi sol pro sicco wede, item ad scattum x sol. 
et vi den., item xii sol., item v sol. et vii den., item xx den. wedepen., 
item liii sol. et vi den. pro sicco wedde, item v sol. et iiii den. wede- 
pennih, item iii sol. pro sicco wedde, item v sol. et vi den. tydpenn. 
et wagenpenn. ii sol, item v sol, item v sol, item ii sol, item iiii 
sol, item ii sol, item xviii den. wedepenn., item v sol, item ix sol., 
item de Addenem iii sol. wagenpenn. et xxx den. wedepenn., item 
v sol, item de Beddinge ad scattum x sol, item iii sol. de Bed- 
dingen wede, item ix sol. wedepenn., item x sol. ad scattum, item 
v sol. 

Item de Soledhe xiii sol, item v sol. 

Lusbeke pro ovibus xxvii sol, item vi sol, item iiii sol, item 
ii sol. 

De Barem xviii tal. et dimid. et iiii sol. et vi den. 

Solde xvi tal. et xiii sol. et xxiii tal. et xiii sol. 

De Beddinge x tal. et xii sol. 

Bulthen xiii tal. et x. sol. 

Adenem xviij tal. et iii sol. et vi sol. et iii den. 

Algermissen viii tal. et iiii sol. et iii den. 

Muldihem x tal. et x sol. 

Hemdesdore vi tal. et iii sol. et vi den. In universo facit c 
et xxix tal. 

Isnem vii tal, xv sol. et vi sol. 

Muldihem ix tal Algermissen vii tal. et dimidium. Borsem vii 
tal et dimidium et v sol. et ix den. 


Annus quintus prepositi Iohannis. 

Barem i tal. et xviii den. item iii tal. et vi sol. et vi den,, 
item iiii. tal. et iiii sol, item ii tal. et xv. sol. vi et den., item iii 
tal. et viii sol, item xxxviii sol, item xxxvi sol, item xii sol, 
item xv. sol. 

Solede xxxi sol, item iii tal et v sol, item ix sol, item ii 
tal. et x sol, item iii tal. iiii sol. minus, item iii tal. et unus sol. 
et vi den., item xxiii sol, item xi sol, item iiii den., item ii sol, 


1271—84. 285 


item v sol, item iiii sol, item vii sol, item v sol. et vi den., item 
xi sol, item iiii den., item xviii sol, item ii sol, item v sol, item 
vii sol, item x sol, item vii sol. 

Beddinge i tal. vinalium et wedepenninhe, item iii tal. et xxxii 
den. pro bracio, item viii sol. vinales /S. 357] et wedepenn. et xxix 
sol pro bracio, item viii sol. et vi den. vinales et wedepenn., item 
pro bracio xxiiii sol, item ix sol, item ii sol. et xiiii sol. iiii den. 
minus, item iiii tal. et xv sol, item ii tal. et iiii sol, item iii tal. 
et xiii sol. item iii tal. et xv sol, item vii sol, item v sol 

Eckelsem xvi tal. et vi den. item xxvi sol. et vi den., item 
lii tal et ix sol. et vii den., item xxvi den., item ii tal. et iii sol. 
et vi den., item ii sol, item iiii sol. et vi den., item iii sol, item 
xiii sol, item i sol, item vi sol, item iii sol, item xi sol, item 
iii sol, item ii sol. | 

Bultem xxx sol, item iiii sol, item iii sol, item ii sol, item 
viii sol. iiii den. minus, item xxi den., item v sol. et vi den., item 
i tal. et xxx den. et x sol. de molendino, item vi sol, item xxxiiii 
sol. pro bracio, item de molendino x sol, item xi sol. pro bracio, 
item ii tal. et xiiii sol, item ii tal. et viii den., item v sol. et vii 
den. item iiii sol, item ix sol, item vi sol. pro bracio, item iiii 
sol, item xii sol, item xi sol. et sex den., item x sol. et vi den., 
item v sol, item v sol. et vi den., item xi sol. wedepenn. 

Adenem v sol et iii den. vinales, item xxxii sol, item iii sol, 
item iiii sol. et vi den., item de Adenem xvii sol, item viii sol., 
item xvi sol. et vi den., item vi sol. et vi den., item iii sol, item 
vi sol. et vi den., item ix sol, item iiii sol, item v sol, item iiii 
Sol, item iii sol, item wedepenn. vi sol. et viii den. item xxxi 
den., item vii sol, item xxx den., item v sol. tydpenn. et vi sol. 
wedepenn. xiiii den. minus, item xxx den. 

Borsem xvi sol. et iii devinales, item i tal, item iiii tal. et ii 
sol, item xv sol. item iii sol. ad scat. et viii sol. rosepen., item xii 
sol. et vi den. 

Algermissen x sol. vinales, item xxv sol, item x sol. item xxxi 
sol, item vi sol, item ix sol, item xii sol, item x sol, item xvii 
sol.., item viii sol. et vi den., item vi sol. lenpen. et ii ad scatum, 
item xi sol. et vi den. wedepenn., item vi sol. et iiii sol. wedepenn., 
item iii wedepenn., item ii sol, item ii sol. 

Muldinge dimid. marcam Bremens., pro vacca ii sol, item xvi 
sol, item iiii sol. de antiquo, pro calceis iiii sol. et dimid., item vii 


296 127 1—84. 


sol. et vi den., item de antiquo tal. i, item xxxiiii sol. et iii den., 
item xxiiii sol, pro calceis ii sol, item v sol. et viii den., item ix 
sol et unus de antiquo, item vii sol, item viii sol. denario minus, 
item x sol, item viii sol, de istis viiii den. pro bracio, item vi sol., 
item pro bracio xi sol. et vi den. 

Hemedesdore viii sol. vinales, item xiii sol, item xiiii sol, 
item xv sol, item xxv sol ii denariis minus, item xvi sol. lenpenn,, 
item viii et dimid. sol. ad scatum, item ii sol, item v sol. ii den. 
minus. 

Isnem ix sol. vinales, xxviii devinales, item xviii sol, item vi 
sol, item iiii sol, item iii sol, item vii sol, item iiii sol; item x 
sol, item iiii sol, item xii sol, item x sol, item viii sol, item iiii 
sol, item ix sol, item vi sol. et vi den., item iiii sol, item iiii sol., 
item xv sol, item vii sol. et vi den., item iii sol, item iiii sol. 
rosepenn., item iiii sol. 

Lehdhe xvi sol. vinales, xi sol. et vi den. 

In pacho (?) de nova civitate iii tal. et xiiii sol. et vi den. 

De nova civitate iiii talenta iiii sol. minus. 


Anno domini m?cc?|xxxi. in anno quinto dentur pro ovibus: 


Beddingen pro ovibus dentur vi sol, item xiii sol. et vi den., 
item xxvi sol, item vi sol. 

Bulten dentur pro ovibus xxxii sol, item xiii sol, item vi sol., 
item x sol, item iiii sol, item ii sol, item viii sol, item ii sol, 
item ii sol, item ii sol, item ii sol. 

Adenem dentur pro ovibus xxiii sol. et vi den., item xxvii sol, 
item iiii sol, item viii sol, item i sol, item iiii sol. et vi den. 
item ii sol, item iiii sol, item iiii sol, item iii sol, item iiii sol, 
item ii sol, item v sol. 

Algermissen dentur pro ovibus xxiii sol, item iiii sol, item xii 
sol, viii sol. et vi den., item xvii sol. vi den. minus, item viii sol., 
item x sol, item iii sol, item ii sol. 

Muldinge dentur pro ovibus ii tal. sol minus, item iiii sol, 
item iiii sol, item x sol, iiii sol. et vi den., item x sol, item vi 
den. iiii sol, item i sol, item vii sol. pro ovibus, item ii sol. 

Hemdesdore dentur pro ovibus xxix sol, item v sol, item 
xvii sol. 

Isnem dentur pro ovibus ii tal et xiiii sol, item iii sol, item 
iiii sol, item vi sol. 


1277—84. 237 


Lusbeke den. pro ovibus xxviii sol, item ii sol, item ii sol, 
item viii sol. 


In anno quinto ad annonam colligendam dentur. 


In Ysnem collectori, trituratoribus et den. curruum xviiii sol. 
vi den. minus. 

In Bevelte collectori, trituratoribus et den. curruum ii tal. et 
iii den. 

In Hemdesdore collectori, trituratoribus et den. curruum 
xxxiii sol. 

In Suthrum collectori, trituratoribus et den. curruum xxx sol. 
et xxx den. 

In Lafforde collectori, trituratoribus et den. curruum xxiii sol. 
et vi den. 

In Bonstede collectori, trituratoribus et den. curruum xi sol. 
et iii den. 

In Algermissen den. curruum vi sol. 

In Luule et in Delnem den. curruum iii sol. et iii den. 

In Beddinge et in Blekenstede collectori, trituratoribus et den. 
curruum et pro thelonio xxix sol. 


Summa istorum x tal. et viii sol. et iii den. 


Annus quintus in Isnem iii viri trituraverunt xxxviii dies et 
vendiderunt dimid. plaust. siliginis, modium pro vii den., et quod 
superest dominus meus dedit. 

Insuper den. ad curruum!) iiij sol. 

In Beddingen et Blekenstede xix sol. den. curruum iii sol, ad 
illos vendidimus annonam. 

In Bevelte xxxviiii dies trituraverunt tres viri. 

[S. 358.] Hemdesdore xliii dies trituraverunt tres viri, dimid. 
plaust. ordei vendiderunt modium pro vi den., illos acceperunt et 
den. curruum v sol. tribus den. minus. 

Suthrum xxxiii dies tres viri trituraverunt et den. curruum iiij 
sol., qui supersunt. 

Lafferde xxi dies tres viri trituraverunt, den. curruum xviii den. 

Bonstede xiiii dies tres viri trituraverunt, den. curruum ix den. 

Luule xvi (dies) tres viri trituraverunt, xv den. curruum, an- 
nonam vendiderunt pro istis den. 


1) So das Cop. 


238 1277 —84. 


Delnem xviii dies tres viri trituraverunt, annonam pro denariis 
istis vendiderunt, et xviii den. curruum sunt preter istos. 

De anno quinto villici!) pro porcis dederunt Luppenstede x soL, 
Vorden vii sol. et x sol. de Algermissen, Io(hannes) et Rembertus 
talentum, de Harlessem ii tal, de Veminge viii sol. et porcum ad 
coquinam, de Bulten iiii porcos, de Lafforde tal, de Muldinge marcam 
Bremensem. 

Annus quintus. Prepositus Cono?) dabit domino meo vi plaust. 
ii siliginis et ii de ordeo et ii de avena. De illis recepimus xviii 
modios avene et xviii mod. de silig. et dimid., item xxxij mod. 
silig. item plaust. avene et dimid. plaust. silig. et dimid. plaust. 
ordei, item plaust. et dimid. ordei. Et similiter de Hasen pro pre- 
benda domini mei dederunt plaust. ordei et xxviii mod. silig., item 
xii mod. ordei et 3 mod. silig., item xvii mod. ord., item xxv. mod. 
silig., item xii mod. ordei et xv mod. silig. 

i Con(radus?) frater Vicmanni den. pro tri. et pro ordeo. 

i. Vicmannus iii modigilos tri. et ii mod. ord. 

ii. Con. Hasenbalc vii modigelos tri. et iiii mod. ord. 

ii. Io(hannes) Dives vi modigilos tri. et viii mod. ord. 

i. dreta Hedeninc iii mod. tri. et ii mod. ord. 

i. Mighe Hedenrici ii mod. tri. et ii mod. ord. 

Io(hannes) Flancman iii mod. tri. et ii mod. ord. 

i. lo(hannes) Bos iii mod. tri. et ii mod. ord., item ii mod. ord. 

i. Io(hannes) Bos senior iii mod, tri. et ii mod. ord. 

i. Verner de Vakenstede iii mod. tri. et ii mod. ord., item ii mod. ord. 

i. Bernolf iii mod. tri. 

i 

i. Io(hannes) Helie viii mod. ord. 

i. Io(hannes) Redeman ii mod. ord. 

In anno sexto annona. 

Wolede iii plaust. silig., ii pl. ordei, pl. trit., iii pl. avene. 
Escherte ii pl. silig., ii pl. ord., iii pl. avene. Venethusen equaliter 
xiiii molt de silig. de trit, de ord., de avena. Harlessem pl. et 
dimid. trit., pl. silig., pl. ordei, pl. et dimid. avene. Machtersem pl. 
trit, pl. ord., pl. avene. Muldinge pl. et dimid. silig., pl. trit, iii 
pl ord. et pl. et dimid. avene. Lafforde pl. silig., xxiii mod. trit., 
ii pl. et dimid. avene, xxx mod. ordei. Weminge pl. silig., pl. ord., pl. 
avene. Hase pl. et dimid. silig., ii pl. ord,, iii pl. avene et xii mod. trit. 

1) villici £m Cop. doppelt. 3) von Oelsburg. 


1271—84. 239 


Anno vii®. vendita annona. 

De Wenthusen iii molt trit, iiii molt silig. et iiii molt ord. et 
jiiii molt avene. De Bevelte xviii mod. silig., xviii mod. ord. et xii 
mod. avene. De Escherte iiii pl. silig., pl. et dim. ord., ii pl. et 
dim. avene. Volede iiii pl. et dim. silig., pl. trit, pl. et dim. ord., 
iii pl avene.. Muldinge iii pl. silig., pl. tritici, iii pl. ordei, iii pl. 
avene. Hase i pl. et dim. silig., ii pl. ord., dimid. pl. trit. et ii pl. 
avene. Harlessem pl. et dimid. silig., pl. et dimid. trit., dimid. pl. 
ord., pl et dimid. avene. 


| Anno viii. 

Wolede iii pl. silig., pl. trit., pl. et dim. ord., iii pl. avene 
et dim. Venethusen equaliter xii molt de silig., de ord., de .aven. 
et vi mod. equaliter. Machtessem dim. pl. trit, dim. pl. silig., xxxiiii 
mod. ord. xxx mod. avene. Hasen ii pl. et dim. silig., ii pl. et 
dimid. ord.. ii pl. et dim. avene, xii mod. trit. De decima minori 
Bevelte xvi mod. silig., xvi mod. avene, dim. pl. ord. Esscherte 
ii pl et dim. silig., pl ord., ii pl. et dim. aven. Bulten vi pl. silig., 
vii pl. aven., x. mod. trit, x mod. ord. Harlessem pl. et dim. silig., 
pl. et dim. trit, dim. pl. ord., ii pl. et dim. avene. Muldinge ii pl. 
silig., pl. trit., iii pl. ord., iii pl. avene. 


Anno nono. 


Decima de Esscherte pl. et dim. silig. et pl. et dim. ord, iii 
pl. avene. Bonstede pl. silig. et dim. avene. Muldinge pl. silig., 
pl trit, ii pl. ord,, iiii pl. avene. 


Item de anno quinto. 


De Wolede iiii pl. silig. et pl. trit, pl. ord. et iiii pl. avene. 
De Esscherte iii pl. silig., pl. ord. et iiii pl. avene. De Asle iii 
pl silig., dim. pl. trit, dim. pl. ord. et ii pl. avene. De allodiis 
Solede et Hemstede iiii pl. silig. et iiii pl. avene et pl. ord. De 
Bulthen viii pl. silig. et vii pl. aven., dim. pl. trit, dim. pl. ord. 
De Adenem iii pl. silig. ii pl. trit, ii pl. ord., /S. 359] vi pl. 
aven. De Muldinge ii pl. silig., dim. pl. trit, ii pl. ord., iii pl. 
aven. De Harlessem pl. et dim. silig., pl. et dim. trit., pl. et dim. 
aven., dim. pl. ord. De Hasen ii pl. silig., ii pl. ord., ii pl. et dim. 
aven., dim. pl trit, De Weminge i pl. silig. et pl. ord., i pl. avene, 
totidem dedit den. De Wenethusen equaliter xiii molt de silig., 
de trit, de ord. de aven., insuper addit xii mod. avene. 


240 1271 —84. 


Annus sextus prepositi Iohannis. 


Barem vinalis, item xii sol. ad scattum, item xv sol, item ii 
tal. et xv sol, item vii tal. vi sol. minus, item iii tal. et dimid., 
item iii tal. et dimid., item xv sol, item xxxiiii sol. 


Beddinge xvi sol et iiii den., item xiiii sol, vi den. wedepen., 
item v tal. xviii den. minus pro bracio, item ix sol pro bracio, ix 
sol. et vi den., item ii tal, item iii tal. et xi sol, item v tal. xxx 
den., item iii tal. xviii den. minus, item xxxi sol. et vi den. wedepen. 
et scattum, item x sol, item xiiii sol, xviii sol, item xvi den. 


Soledhe talentum et xviii den., item ii tal. et xii sol, viii sol, 
item iii tal. et iiii sol. item xxxii sol, item xxiiii sol, item x sol.. 
item xi sol, item viii sol. 

Ekkelsem xvi sol. et iiii den. vinales, item xxxviii sol, item 
iii sol, item ii sol, item iii tal. et iiii sol. et vi den., item xii sol, 
item v sol, item i tal. et xviii den., item iii sol. et iii den., item 
xi sol, item viii sol, item iii sol, equos pro xiiii sol. 

Bultem iii sol. wedepen. et vi den., item xi sol, item v sol. 
et vi den. vinales, item viii sol. vinales, item xxi den. wedepen. 
et xxxii pro bracio den., item xviii sol. et vi den. pro bracio, item 
vii sol. et vi den. krumpen. et wedepen., item viii sol. ad scattum, 
item v sol. pro bracio, item ix sol. pro bracio, item molendinarius 
in Addendorp x sol. item xx sol. et xviii den. de scato et krumepen. 
et wedepen., item ii sol., item x sol. et vi den. wedepen. et krumepen., 
item xv sol, item x sol. pro bracio, item x pro molend., item ii 
talenta et ii sol, item xiiii sol, item viii sol. et vi den., item i sol, 
item xiii sol, item v sol, item xvi sol, item xxxiiii sol, x fuerunt 
de molendino, item vi sol. 


Addenem x sol. vinales et vi den., item viii sol. et vi den. 
wedepen., item iiii sol. et vi den., item x sol. lenpen., item ii tal. 
et iii sol, item iiii sol. lenpen., item vii sol. lenpen., item iiii sol, 
item xxx den., item xxiiii sol. et vi den., item xiiii sol. lenpen., 
item iii sol. vinales et i sol. wedepen., item ix sol. et vi den. 
lenpen., item ii sol. item pro silig. v sol, item ii sol, item i sol., 
item ii sol, item iiii sol, item xii sol. pro sicco wede, item iii 
sol. pro eodem, item iii sol. ad scattum, item ii sol, item v sol. 
pro sicco wede, item 7 sol. wedepen., item iiii sol. wedepen., item 
ii sol, item iiii sol. wedepen., item i sol. titpenninche et sol. ad 
scattum, item ii sol. 


127 —84. 241 


Borsem xvi sol et iii den., item xxiiii sol, item iiii tal. et 
xiiii sol. iii den. minus, item ix sol. 

Algermissen x sol. vinales, item vii sol, item xvii sol, item 
iiii sol item vi sol. et vi den., item xii sol, item xxii sol, item 
ix sol. lenpen. et xi sol. et vi den. ad scattum, item ix sol, item 
xiii sol, item x sol, item v sol, item vi sol. wedepen., item iiii 
sol, item vi sol. wedepen. 

Muldinge dimid. marcam pro vacca, item vi sol, item viii sol. 
et vi den., item vii sol. et vi den. vinales et wedepen., item xiiii 
sol, item pro calceis iii sol, item iiii sol. vinales et wedepen., item 
vi sol, item xxxvi sol. et vi den., item v sol. vinales et wedepen., 
item iii sol. pro melle, item vi sol. et vi den., item vi sol. et vi 
den. item iii sol. vinales et wedepen, item ii sol, item vi sol, 
item x sol. ii den. minus, item vi sol. jiii den. minus, item vi sol., 
item iii sol, item v sol. pro bracio, item iii sol. 

Hemdesdore xiii sol. et iii den. vinales, item xvi den. krume- 
pen.) item xxx den. krumepen., item ii sol lenpen., item xviii 
sol. ad scattum, item xvi sol. leinpen., item x sol. et vi den., item 
v Sol, pro bracio xviii sol, item iii sol, item xiiii sol, item iii sol., 
item iiii sol. pro bracio, item v sol. et vi den., quorum duo sunt 
pro casa, item iii sol, item xviii sol, item vii sol. 

Isnem x sol. vinales iiii den. minus, item iiii sol, item xxiiii 
sol, item viii sol. pro bracio, item ii sol, item iiii sol. pro bracio, 
item vii sol, item viii sol, item iiii sol, ii sol, item xxxviii sol., 
item iili sol, item xv sol, item vii sol, item xxiiii sol, item iii 
sol, item iii sol. et vi den., item iiii sol, item vi sol. 

Hasem xvi (sol) et iii den. 

Ledhe xvi sol. et iii den. 

Hemdesdore iiii sol, item xxv sol. et vi den., item vii sol. et 
vi den., item i sol, item iiii sol, item iiii sol. 

Ysnem iii tal. ii sol. minus, item viii sol. 

Lusbeke xxi sol. 

Illa bona que dicuntur lene de Luule ii tal. 

Item de Addenem iiii sol, item v sol, item xiiii sol. lenpen., 
item iiii sol. et vi den., item vii sol. lenpen., item iiii sol. et vi 
den. wedepen. 

De Lulersem (?) i talent. 


1) Cop. kamepen. 
Hildesh. UB. III. 16 


242 1277 —84. 


....l) et Weminge ii tal. Diderssem vi sol. De Lafforde i 
tal, de Algermissem x sol. Addenem pro porcis iii tal. . . . . . Y 
Sol. pro porcis, item v sol, item x sol. De Harlessem ii tal. ii sol. 
ii minus,?) Iohannes de antiquo de Algermissen ix sol, item xiv 
sol. vi den, item vi sol. et vi den. Isnem xv sol, item x sol, 
item x sol. Blekenstede pro porcis x sol, item v sol. Beddinge 
vi sol. pro porcis, item iii sol. Wakenstede xiiii sol, item x sol. 
item iii sol. Luppenstede x sol. /S. 360]. Nova civitas xxxiiii sol. 
et iii den., item ii tal. et iiii sol. 


In anno sexto receptum den. pro ovibus de singulis villicationibus. 
Beddinge xxi sol., item ix sol., item iiii sol., item xi sol., item ii sol. 
Bultem xxx sol. et xvii den., item ix sol, xvii sol. 

Addenem xxv sol, item iiii sol. et v den. wedepen., item xv 
sol, item ii sol, item iii sol, item vi sol, item vi sol, item iiii 
sol, item vi sol, item ii sol, item viii sol. rosenpen., item iiii sol., 
item iiii sol. 

Algermissem xxvi sol, item xv sol, item viii sol, item vi sol, 
item iiii sol., item vi sol., item vi sol. et vi den. Muldinge item x sol., 
item xii sol., item iiii sol., item viii sol., item v sol. et vi den., item ix sol., 
iii sol. et vi den., item iii sol, item ii sol, item vii sol. et v den., 
item vii sol, item xxiiii sol. 

In anno septimo de Baren receptum. 

De Beddinge xvi sol. vinales, item xv sol. et vi den. pro bracio, 
item xiiii sol. wedepen., item ii tal. et ii sol. pro bracio, item ii 
tal. et dimid., item x sol. pro bracio, item iii tal. x (sol), item iiii 
tal. et iiii sol. Summa talent. xvii et dimid. et vi sol. vi den., pro 
cambio xxx sol. 

Soledhe iii tal. et viii sol, item iii tal. et xvi sol, item i tal., 
item xiii sol, item xxii sol. Summa x tal. ii (sol. minus. Pro 
cambio xvii sol. iiii den. minus, item iii sol, item iiii sol, item iiii 
sol, item ix sol. et sex den., item ii sol, item xii sol., item xii sol., 
item ii tal, item ix sol. pro equo, item vii sol, item x sol. 

Eckelsem xvi sol. et iiii den. vinales, item xvi sol, item viii 
sol, item xviii sol, item iii tal. et xv sol. Summa vii tal. iii sol. 
et pro cambio xii sol. 

Bulthem xvi sol. vinales et iii sol. erpen., item iiii sol. wedepen., 
item v sol. wedepen., item xii sol. pro bracio, item vi tal, item 


1) Die Lücken auch im Cop. 3) So das Cop. 


1271—84. 243 


xii sol, item xi sol, item x sol. de molendino, item xxv sol, item 
ii tal. et x sol, pro bracio vi den. minus x sol, item iiii sol, item 
iiii tal. ii sol. minus. Summa xii tal. et vi sol, pro cambio i tal. 
et vi den., item post hoc ix sol. et vi den., item viii sol., item iii sol. 

Addenem xvi sol. vinales, item iiii sol. et vi den. lenpen. item 
Xxx sol. et iiii sol. et dimid. lenpen., item viiii sol. wedepen., item 
ix sol. lenpen., item x sol. pro bracio, item v sol. et vi den. wedepen., 
item v sol, item xiii sol. et vi den. et vii sol. lenpen., item iiii 
sol. pro bracio, item v sol, item vi sol, item vii sol. et vi den., 
item ii sol, item xiii sol, item v sol, item ii sol, item xxii sol, 
pro sicco wede vi den., item iiii sol. et vi den., item iiii sol., item 
vi sol. wedepen., item iiii sol. wedepen., item iiii sol. et vi den, 
item v sol. Summa x tal. et dimid. et vii sol. et dimid., pro cambio 
xviii sol, post hoc ix sol, item iiii sol, item v sol, item vi sol. 
rosepen. 

Borsen xvi sol. et iii den. vinales, item xxxi sol, item iii tal. 
et vi sol. et vi den., item iii sol. Summa v tal. et dimid. et iii 
sol. ix den. 

Algermissen x sol. vinales, item v sol. item xix sol. item xiii 
sol, item tal. et vi den., item xxxi sol, item xii sol, item vi sol. 
Summa v tal. et dimid. et vi den. 

Eximie!) de Lafforde xiiii mod. silig. et xviii mod. avene et 
x mod. ordei et vi trit. et xiiii tal. et equum unum valens x sol. 


Denarii pro porcis et porci. 
Beddinge iiii sol. pro porcis, item xi sol. — Blekenstede x sol. 
— Sowinge xii sol., item xii sol de antiquo. — Solede ii porcos. — 
Hemstede i tal. — Bulten i porc, item xvi sol. id est ii porcos. 
— Vorden xviii sol. item ii sol. — Didersem 2). — Lafferde 
i tal. — Addenem xxx sol, item x sol, item xi sol, item ix sol. 
— Suttrum x sol, item x sol. — Vakenstede xv sol, vii sol, item 
v sol. — Algermissen Io(hannes?) minor tal, maior villicus xxiiii 
sol, item iii sol, item iii sol. — Luppenstede x sol. — Muldinge 
2). — Weminge xv sol. — Luule 3). — Delnem vi sol., 
item porcum. — Hemdesdore vi porcos. — Isnem 2). — Har- 
lessem villicus ii tal. 
In anno septimo den. pro ovibus. 
De Beddinge xi sol., item iiii sol., item vi sol. 


3) Statt Exenia? — ?) Die Lücken auch im Cop. 
16* 


244 1211 —84. 


Bultem xxv sol, item xix sol, item vi sol, item iiii sol., item 
ix sol, item viii sol. 

Addenem xxvii sol, item iiii sol, item iiii sol, item iili sol, 
item v sol. rosepen.. item v sol. et viii in palleo habet, item iiii 
sol, item vii sol. iiii den. minus, item iiii sol, item iiii sol, item 
iii sol, item iiii sol, item vi sol, item iiii sol. 

Algermissen vii sol, item xviii sol, item xvii sol, item x sol 

Muldinge v sol, item xiiii sol, item iii sol., item xv sol. et vi 
den., item vii sol, item xii sol. in pallio habet (?), item v sol. in 
vadio Hermanni Heylewi et xxx den. in vadio Bistergarve, item 
viii sol. 

Hemdesdore xxii sol, item v sol. et vi den., item iii sol, item 
viii sol. et vi den., item ii sol. 

Isnem v sol, item xxiii sol. et vi den., item xvii (sol.) et vi 
den., item viii sol. et vi den., item iii sol. 

Lusbeke iiii sol, item vi sol, item iiii sol. et vi den., item iii 
sol, item ii sol. 

De Muldinge Engelbertus iiii sol. pro ovibus, Iohannes Struut 
ii sol. pro ovibus, Hildebrant ii sol. pro ovibus, Edelerus vi sol. 
pro ovibus et dedit!) pro se et pro quodam alio, Bertoldus frater 
Cononis sol, Greta ii sol. den.,?) Ludolfus ii sol, Hinricus Plastes 
ii sol, Johannes Buramberi ii sol, Conradus de Weminge ii sol. 
[S. 361], Bertoldus de ibidem iiii sol, Segehardus ibidem ii sol., 
Iohannes Rufus iiii sol, Henricus de Detberrode ii sol., Cono i sol., 
Her. Lapicida ii sol. Iohannes de Lulne ii sol. Bertoldus de Damp- 
mone iiii sol, Henricus Rufus iiii sol, Tidericus Evedhm?*) ii sol., 
Seghehardus ii sol, Ty. Himme ii, Greta v sol. ii den. minus, item 
xx den., Bertoldus Thi de Lulenem ii sol, Hermannus de Ingelem 
vii sol, apud Bistergarve ii sol, Bertoldus frater Ernonis sol., 
Tilwich ii sol, Bistergarve ix sol, item vi sol, Kregel xvii sol., 
Mechchildis surda ii sol, Ludolfus advocatus iiii sol. Her. de Ble- 
denem ii sol. 

De Isnem Tileman v sol, Luderus iii sol., Th. Ircus iii, Henrich 
Tilen iiii sol, Henrich Villice iiii, Thi. Ribecce vi, Iohannes vii sol,, 
Thi. Kylem v sol, Offenie iii sol, Thi. Lutkorginhe iii, Ludolfus 
vii Sol, Iohannes Hermanninhe iiii et istos recepit He(denricus?), 
Con(radus?) ii sol, Henrich iiii sol. istos, Henrieus Longus viii den. 


I) Cop. de. *) Zu ergänzen minus? °) So das Cop., ob für Evehardi? 


1277 —84. 245 


De Bulten Berno ii sol. pro ovibus, Wernerus i sol, Ludolfus 
ii, Eckehardus i, Bertoldus ii, Henricus ii, Iohannes ii, Tidericus 
vi, Sacerdos de Bonstede ii, Henricus Woldunberi (?) ii sol., Olricus 
Thi. filius ii, Henricus de Lafferde ii, Grete Lendeci et Iohannes 
Owarde ii, Eckehardus Hodolfi iii, Alheidis ii, Hermannus fllius 
Hermanni iiii sol, Hildebrandus ii, Berntydus (?) de Goddenstede 
xxvii den., Henricus de Monte iiii sol, Horra vidua iiii sol, item 
villicus iiii sol. 

De Addenem Eggel(hardis?) vidua iili sol, Aldach ii, Ethi ii, 
Eckehardus iiii sol, Bernhardus ii sol, Iohannes vi, Eckehardus ii, 
Tidericus vi sol, Henricus Remberti ii, Eicke ii, Thider. » pro 
ovibus, Eseco ii, Eycko iiii sol, Edelerus iiii sol, Renoldus ii, 
Teghenhardus ii sol., Conradus ii, Heinricus Molendinarius iiii, 
Tidericus Pluckes iiii, Eghardus ii. 

De Hemdesdore H. Dyabolus ii sol. pro ovibus, Iohannes Dya- 
bolus ii, Iohannes Hogherinhe ii, C. Kesemeyer iiii sol, Sterneber 
iii, H. de Hoyersem ii., Con. Docke iiii, isti sunt vani, Olricus de 
Embreke ii sol, Io. de Embreke ii, Con. de Hasen vi, Iohannes 
Docke ii, Reynoldi vidua xx den., Henr. Wilde ii, Hermannus 
Wiucke ii sol, Wichmannus ii, Henr. Longus ii sol. Sophia iiii sol. 

Mansus Cruwel ix sol. et dimid. ad scattum. 

De Lusbeke xiiii sol. pro ovibus. Bertoldus de Holthusen iiii, 
Hedenrieus ii, Thidericus ii. 

De Algermissen Ludolfus Siborg ii, Henricus Bertrammi iiii sol., 
Conradus Bertrammi ii sol, Reymbertus iiii, Borchardus ii, Greta 
Opilionis ii, Lutghardis ii, villicus de Luppen(stede) ii, Iohannes 
Scil i, Th. de Ruden (?) ii, Bernhardus Nuden ii, Conradus Scil ii, 
Pors iiii sol, Hermannus Remboldi iiii sol., Iohannes Remberti vi, 
Brugman ii, Hermannus Grote ii lenpen., item lenpenninhe vi sol., 
Thi. Drecht i sol, Thadulfus iuxta theatrum x den., Greta vidua ii 
sol, Hinricus Wege ii sol, Hinr. de Loppenstede ii sol, Rebardus 
de Luppenstede ii, villicus ibidem iiii, Iohannes Hinrici iiii, Lutradis 
vidua iiii, Conradus de Ickelo ii sol. etc. 

In anno octavo receptum de Barem ii tal. et viii sol, item 
xxxii sol, item xxx sol, item iiii tal. et xiiii sol, item xxiiii sol., 
item xviii sol, item x sol, item iii sol. pro bracio, item ix sol. et 
vi den., item iii tal. et ii sol, item xxx sol, item x sol. 

Beddinge iii sol. vinales et wedepen., item viii sol. pro bracio, 
item xv sol. wedepen. et vinales, item xxvi sol. pro bracio, item de 


246 1271 —84. 


allodio v tal. et xii sol, item ii tal. et v sol, item ii tal. et xvi 
sol. vi den., item iii tal, item xiii sol. wedepen., item xxx sol. pro 
bracio, item xxx sol. et xviii den., item xvi sol, item xxii sol., 
item ii tal. ii sol. minus. 

Soledhe i tal, item xxx sol, item vii sol. et vi den., item iiii 
tal. et dimid., item ii tal. et iiii sol, item xvii sol, item ii tal. vi 
den. minus, item vi sol. pro bracio, item j markam Bremensem, 
item iii sol, item iiii sol, item iii sol, item iiii sol, item ii sol, 
item xxx sol, item ix sol, item viii sol, item xi sol. et vi den., 
item ix sol, item ii sol, item ii tal. et v sol. 

Eckelsem xvi sol. vinales, item i tal, item x sol. et vi den., 
item xxvi sol, item iii tal, item viii sol, item vi sol, item viii 
sol, item iii sol. et vi den., item v sol. 

Bulthem viii sol. et vi den. vinales, item annonam que valuit 
tal, item xxviii sol. pro bracio, item xii sol. vinales wedepen. et 
ervepen.,!) item xxv sol, item x sol, item ix sol. pro bracio, item 
xi sol. wedepen. et ervepen., item viii sol. et vi den., item v sol., 
item xxx sol, item x sol. pro bracio, item x sol. wedepen. et 
ervepen., item iiii sol. pro bracio, item viii sol. wedepen. et ervepen., 
item i tal, item iiii sol. pro bracio, item xxiii sol, item ix sol, 
item iiii sol, item viii sol, item triturator viii sol, item xvi sol. 
de antiquo trituratori. 

Addenem xvi sol. et iii den. vinales, item xiii sol. wedepen., 
item iiii sol. et vi den., item xiiii sol. lenpen., item xxvi sol, item 
xxx sol, item xii sol, item iii sol, item v sol, item v sol, item 
xvii sol. pro sicco wede, item iii sol, item vii sol, item iiii sol. 
pro sicco wede, item iiii sol, item v sol, item v sol, item iiii sol. 
pro bracio, item vi sol. pro bracio, item iii sol, item viii sol. 
wedepen., vii sol. pro bracio, item ii sol, item iiii sol. et vi den., 
item iiii sol, item x sol, item v sol, item v sol, item iiii sol., 
item vi sol. et vi den. rosenpen., item iiii sol. pro bracio. 

[S. 362.] Borsem xvi sol. et iii den. vinales, item xviii sol., 
item iiii tal. et xv sol. et iiii den., item xiii sol. et vi den. 

Algermissen xii sol. vinales, item x sol, item xxiiii sol, item 
ii sol, item xli sol, item xxii sol, item x sol, item xiiii sol, 


I) So hier mehrmals, einige Male aber cruepen.; ob identisch mit dem öfter 
erwähnten krumepen.? Der Ausdruck scheint dem Abschreiber nicht mehr bekannt 
gewesen zu sein. 


12717 —84. 247 


item ii sol, item vi sol, item v sol, item iiii sol, item vi sol, 
item xxiiii sol. 

Muldinge dimid. marcam Bremensem pro vacca, item xvii sol. 
vinales et wedepen. iiii den. minus, item xxiiii sol, item ix sol. et 
dimid., item viii sol. et vi den., item iii sol, item vi sol. pro bracio, 
item i tal., item xvi sol, item iiii sol. pro bracio, item iii pro bracio, 
item iiii sol. et vi den., item xxiii sol, item iiii sol, item iiii sol., 
item viii sol. pro bracio, item xii sol., item vi sol pro bracio. 

Hemdesdore xii sol. vinales et vi den., item i tal. et xxx den., 
item xxx sol. et iii sol. et vi den., item iii soL, item xv sol, item 
xiiii sol, item iii sol, item iiii sol, item iii sol, item x sol. 

Barem xii tal. xvi sol. — Beddingen xxiiii tal. iii sol. minus, — 
De Soledhe xiii tal. ii sol. minus. — Eckelsem viii tal. et vi den. 
— Bulten xii tal. et vi sol. — Addenem x tal. et xxi den. — 
Borsem v tal. et vii sol. ii den, minus. — Algermissen vii tal. et 
iii sol. minus. — Muldinge viii tal. et vii sol. — Hemdesdore v tal. 
et xi sol. et vi den. — Isnem vii tal. vi sol. et ix den. 

Ledhe vi sol et iij den. vinales. 

Hasen xvi sol, et iii den. vinales. 


Denarii pro porcis et porci. 


Beddinge xii sol, item vi sol. — Blekenstede 1), — Sowinge 
vi sol. et vi den., item v sol. et vi den. — Soledhe 1). — Hem- 
stede 1). — Bultem iiii porcos. — Lafferde i tal. — Worden 
iii sol vi den., item xii sol. item xxx den. — Didersem vi sol. 
— Addenem i tal, item i tal, item x sol. — Vakenstede xvii sol. 
— Sutherum i tal. — Algermissen minor villicus i tal, maior villicus 


xii sol, item viii sol. minor villicus. — Luppenstede vii sol. — 
Muldinge x sol. — Luule 1) — Weminge ix sol, item x sol. — 
Delnem xvii sol, — Hemdesdore N), — Isnem 1), — Har- 


lessem xxx sol. 


Denarii pro ovibus de anno viii. 
Beddinge xii sol, item xxvii sol, item xiii sol et vi den. 
Bultem v sol, item xvi sol, item vii sol, item iiii sol., item 
v sol et vi den., item triturator viii sol, item x sol, item viii sol. 
Addenem xxx sol. et iiii den., item vi sol, item xx sol, item 
ii sol, item iiii sol., item vi sol, item iii sol, item v sol., item ii sol. 


1) Die Lücken auch im Cop. 


248 1277 —84. 


Algermissen viii sol, item viii sol., item xxiii sol., item xviii 
Sol, item x sol. et vi den., item v sol, item iiii sol. 

Muldinge vi sol, item x sol, item iiii sol, item xiii sol. et vi 
den., item iii sol., item xvi sol., item ix sol, item vil sol, item 
iii sol, item vi sol, item ii sol, item i sol. 

Hemdesdore xxxviii sol. et vi den., item vi sol. et vi den., 
item viii sol. et vi den., item iiii sol. 

Isnem ii tal. et ii sol, item xiii sol, item iiii sol, item vii 
sol. iii den. minus rosepen., item iiii sol. 

Lusbeke xi sol, item xii sol. 


Item anno primo. 

De villicatione Muldinge dantur ad scattum ii sol. pro ove et 
agno ii sol. omni anno, tres modios Hildens. ad bracium, duos 
modios et dimid. Hildens. siliginis et ordei quilibet x den. ad ligna, 
iii den. ad vinum, in festo purificationis quilibet plaustrum lignorum, 
ad tres tydas iiii plaustra lignorum, villicus Muldinge dat iiii 
poreos coquine. 

i. Bertoldus de Weminge ad scattum ii sol. vi den. wede. 

i. Conradus ad scattum ii sol., iii vinales den., ii den. wede, 
item vi den. wede, pro ove ii sol. 

i. Bertoldus frater Cononis iii den. vinales, iiii den. wede, item 
iiii den. wede, ad scattum ii sol. 

i. Greta Homodis ad scattum ii sol, quos biberunt, iii denm. 
vinales, viii den. wede, quos biberunt, pro ove ii sol. 

i. Bertoldus Ide ii sol. ad scattum, iii den. vinales et ii den. 
wede, item vi den. wede, pro ove ii sol. 

i. Hilbrant ii sol. ad scattum, iii den. vinales et ii den. wede, 
item vi den. wede, pro ove ii sol. 

ii. Greta Bernhardi vi den. vinales, iiii den. wede, ad scattum 
iiii sol, item iiii den. wede, pro ovibus iiii sol. 

ii. Thethardus i. sol. ad scat, iiii den. wede, item iiii den. 
wede, item viii den. wede, vi den. vinales, ad scattum xx den., 
item ad scattum vi den., pro ovibus iiii sol. 

i. Ludolffus ii den. wede, item iiii den. wede, ad scattum i sol., 
item ii den. wede, item i sol. ad scattum, quem biberunt, iii denm. 
vinales, pro ove ii sol. 

ji. Hermannus Lapicide ii ad scattum, viii den. wede, iii den. 
vinales, pro ove ii sol. 


1277 —84. 249 


i. Iohannes Brinciges ad scattum ii sol., viii den. wede et iii 
den. vinales, pro ove ii sol. 

i. Ethelerus iii den. vinales et iiii den. wede et ii sol. ad scattum, 
iii den. wede, pro ove ii sol. 

i. Bertoldus iuxta Dammonem ii sol. ad scattum, iii den. vinales, 
ii den. wede et vi den. wede, pro ove ii sol. 


[S. 363]. i. Iohanna Almari iii den. vinales, ii den. wede, item 
vi den. wede, ad scattum ii sol, pro ove ii sol. 

i. Thidericus Everhardi iii den. vinales, ii den. wede, item vi 
den. wede, ad scattum ii sol, pro ove ii sol. 

i. Preco Conradus. 

Wiringe i. Heligwigis ad scattum ii sol, ii den. wede, pro ove 
ii sol. 

i. Henricus frater preconis ii sol. ad scattum, iiii den. wede, 
item iiii den. wede, iii den. vinales, pro ove xvi den., item vi den. 

i. Henricus Plaz ad scattum ii sol, vi den. wedo, iii den. 
vinales, pro ove ii sol. 

i. Iohannes Buramber ii sol. ad scattum, iii den. vinales et ii 
den. wede, item vi den. wede, pro ove ii sol. 

Weminge. i. Conradus villicus iii den. vinales, iiii den. wede, 
ii sol. ad scattum, item iiii den. wede, pro ove ii sol. 

i. Mechtildis surda ii den. vinales, ad scattum , pro ove 
xx den. 

iii. Bertoldus i sol. vinales, xv sol. ad scattum, viii den. wede, 
item x den. wede, item viii den. wede, pro terra calceorum xviii 
den., pro ovibus viii sol. 

i. Sighehardus ii sol. ad scattum, item ii sol. ad scattum, viii 
den. wede, item viii den. wede, pro terra quadam vij sol, item pro 
eadem terra iij sol, pro ovibus iiii sol. 

i. Iohannes Ruffus ad (scattum) ii sol, iii den. vinales, v den. 
wede, item iii den. wede, pro ove ii sol. 

i Etelerus ad scattum ii sol, iii den. vinales et iiii den. wede, 
pro ove ii sol, quos biberunt. 

Luule. i. Reymbertus de Algermissen iii den. vinales, ii sol. 
ad scat, ii den. wede, pro ove ii sol. 

i. Ludolfus i den. vinales, ad scattum ii sol, pro ove ii sol. 

i. Tidericus ad scattum ii sol., iii den. vinales et viii den. wede, 
pro ove ii sol. 





250 1271— 84. 


Bledenem. i. Henricus iii den. vinales et ii den. wede, item 
v den. wede et ad scattum ii sol. et ii sol. pro terra, de qua dantur 
calcei, pro ove et agno ii sol. 

Ingenem. iiii. Hermannus. Idem Hermannus Oslevissen iiii sol. 
ad scattum et i sol. vinalis et vi den. wede, item xxvi den. wede, 
item ad scattum iiii sol. pro ovibus vij sol, item xviii den. 

Kregel ad scattum xiiii sol, item x sol. pro ovibus, xv den. 
vinales et xx den. wede. 

Gravestorp. ii. Engelbertus ad scattum iiii sol. et vi den. 
vinales, item xvi den. wede, pro ove et agno iiii sol. 

ji. Henricus Rufus ad scattum iiii sol. et vi den. vinales et 
iiii den. wede, item xii den. wede, pro ove et agno iiii sol. 

i. Henricus ii sol. ad scattum et iii den. vinales et ii den. 
wede, item vi den., pro ove ii sol. 

Wulflingerothe. iiii. Conradus xii sol. ad scattum, vi den. wede, 
item vi den. wede et ix den. vinales, pro ovibus vi sol. 

v. Bistergarve x sol ad scattum, xv den. vinales et x den. 
wede, item xxx den. wede, pro ovibus x sol. 

Iwingerothe i mansum, quem occupat dominus Siffridus de Rothen. 

i. Hilleka dedit unam trabem. 

Altene. i. Gheroldus solvit v sol. et vi den. pro ordeo. 

Senethe dedit xi sol. pro vacca. 

ii. Seghehardus ii sol. dat, vaccam vel xi sol. et iiii den., item 
ix sol. pro quadam terra. 

Wiringe xx iugera dant vi sol. 

Hernem i mansus vi sol. 

Puttenhusen i mansus ii sol. 

Boccholte i mansus dat urnam mellis. 

Muldinge v iugera urnam mellis. 

Weminge de quadam terra ix sol, item de una area xii pullos 
et xviii den. 

Oslevissen de quadam terra ii sol. 

De Iltenem ii sol. soluti sunt. 


Item anno primo. 


Villicatio Soledhe habet sexaginta duos mansos et dimid.; de 
istis sunt x qui vocantur magni et solvunt quilibet eorum xii sol. 
et reliqui quilibet x sol. Item quilibet mansus de villicatione ii den. 
ad rogum, ii mansos Iohannes Wedekindes xx sol., et iiii den. stenvore. 


1277 —84. 251 


i magn. Henricus villicus xii sol. et iiii den. sten. pro curio (?) 
xv sol. iiii mansos Ludolfus Eckehardi ix sol. et viii den. stenvore, 
item xxxi sol. 
iii. Greta Alexandri xiij sol. et vi den., item xviij sol. 
ii. Iohannes Odilie xx den. et iiii den. stenvore, item viii sol. 
et iiii den., item ii sol, item v sol, item iii sol. 
i. Iohannes Sophie vii sol. et ii den. stenvore, item iii sol. 
ii. Henricus Niger xxxii den. et iii den. stenvore, item vii sol., 
item v sol, item v sol. et iiii den. 
i magn. Iohannes Bruningi viii sol. et ii den. stenvore, item iiii sol. 
i magn. Jutta xxii den. et ii den. stenvore, item ii sol, item 
ii soL, item vi sol. et ii den. 
i magn. Iohannes de Ekkelsem xxii den. et. ii den. stenvore, 
item x sol. et ii den. 
i magn. Conradus frater villici ad scattum xvi den. et ii den. 
stenvore, item xj sol. et ii den. 
i magn. Henricus Volberti x den. et ii den. stenvore, item vii 
sol et iiii sol. et ii den. 
i magn. Iohannes Dudinges iiii sol. et ii den. stenvore, item viii sol. 
[S. 364.] i magn. Megenwardus xii sol. ii den. minus et ii 
den. stenvore. 
De Betenem ii. Wilhelmus solvit v sol, item xv sol. et iiii 
stenvore. 
ii. Gherardus ii sol. item vj sol. et iiii den. stenvore, item iiii 
sol, item viii sol. ii den. minus. 
i. Henricus Rikolfi viii sol, item xxvi den. 
i. Henricus iuxta theatrum ii den. stenvore, x sol. 
i. Henrieus Rodolfi ii den. stenvore, viij sol, item xxx den. 
i. Cruseka iiii sol. et i den. minus et ii den. stenvore, item vi sol. 
ii. Iohannes Theghenhardi quidam, qui habet unum mansum 
in Honeckelsem, qui pertinet Solede, dedit viii sol. 
ii. Olrieus x sol. et iiii den. stenvore. 
Hemstede i. Henricus villicus de Solede x sol. 
iiii. Olricas de Lithinge ix sol. et iiii den. et viii den. stenvore, 
item x sol, item xvi sol, item v sol. iiii den. minus. 
li. Thidericus Bernheidis ii sol, item iii sol. et iiii den. sten- 
Vore, item iii sol, item v sol, item vii sol. 
ij. Iohannes villicus solvit v den. stenvore, solvit xx sol. pro 
poreis, item x sol, item xv sol. 


252 1271—84. 


ij Olricus xxi den. et iii den. stenvore, item xii sol. 

ijj Willehelmus viii sol. 

i. Ludeke Duge ix sol. ii den. minus et ii den. stenvore. 

Berbeke i. Conradus Sibolding i mansum, dedit vi sol. 

i Conradus frater villici dedit vi sol. 

Clawen. ii. Ludolfus de Clawen solvit dimidiam marcam dena- 
riorum, x sol, item solvit iiii den. stenvore. 

Conradus in parvo Lafferde i mansum, Gherardus dimidium 
mansum, qui solvit iii sol, tantum iii soL, i den. stenvore. 

Bonstede i. mansus puerorum solvit ix sol et iii den, et ii 
den. stenvore. 

ii. Henireus villicus solvit vii sol. et vi den. et iiii den. sten- 
vore, item xiij sol, item vi sol. pro quodam campo. 

ii. Albertus Bunse i tal, iii den. stenvore, item iiii sol, item 
vi sol, item xxvi den. 

Vidua Hermanni iii sol. ii den. minus et ii den. stenvore et vi sol. 

i. Bodo. 

Vermersen i mansus solvit vi sol. 

In Stederdorpe i mansus ii sol. 

In Dusnem iii mansi. 

In Harwardissen i mod. siliginis Brunsv. mensure, pfo quo 
dedit iiij sol. 

Anno primo. 

Bulten i Berteka xxi den. et bracium. 

iiii. Tidericus villicus iiij sol. et bracium pro iii mansis. 

i. Henricus Honstat xxi den. v sol. pro bracio et selenmolder. 

i. Bruno xx den. et iiij pro bracio. 

Conradus Wolbering iiii sol. 

Sutbulten. i. Iohannes Etileri meierlen. 

ii. Iohannes Florie viii mod. ordei et iii sol. et iiii den., pro 
ovibus iii sol. 

ii. Hermannus de Tilia. 

Conradus Karoli meyerlen dabit . . . . !) iii sol. 

Bekem. ii. Ludolfus de Berle. 

Avenhessen. i. Quidam dabit xviii den. tantum. 

Oberghe. j. Luderus dabit iiii sol. 

ij idem Luderus, Tidericus de Barem vj sol, pro ordeo xxi 
den., pro ovibus iii sol. 

I) Es scheint thoe oder choo mit Strich darüber zu stehen. 


]271—84. 253 


j Wernerus de Seledhe x den., x den. pro bracio, pro ove i sol. 

Smedenstede i. Henricus Woldenber xxi den. 7 sol. pro bracio 
et selemolder, pro ovibus xviii den. 

Honstede ii. Hildebrandus xxi den. et iiii mod. ordei, pro ove ii sol. 

i. Olricas Thiderici ii sol. duobus den. minus. 

ii. Eckehardus Rodolffü iii} sol, pro bracio vii sol. et iiii den., 
pro ovibus iiii sol. 

ii. Hermannus filius Hermanni viii mod. ordei et iii sol. i den., 
pro ovibus iiii sol, ii selemolder. 

j idem Hermannus meyerlen iiii sol. dabit. 

i. Ludolfus Tiderici Longi meyerlen x sol. dabit, xxi den. et 
bracium et selemolder dedit, pro ove ii sol. 

i. Thidericus Longus. 

ji. Ekkehardus filius villici iiii mod. ordei et xxi den. 

i. Bertoldus de Lobio!) xxi den., iiij ad bracium, pro ove ii sol. 
et xxi den. et selemolder. 

Lafferde. i. Tidericus Danielis x sol. per omnia. 

Thidericus de Clinte xxi den. et iiii mod. ordei, pro ove ii sol. 

[S. 365.] ii. Henricus Moysinch iii sol. et den. et viij sol. ad 
bracium, pro o(vibus) iiii sol. 

ii. Iohannes Sigeri iii sol. et den. et viij sol. ad bracium, pro 
ovibus iiii sol. 

i. Greta Lenderi xxi den. iiii sol. pro bracio, sol. pro siligine, 
xxx den. scattum. 

ii. Iohannes Bertradis. 

Olrieus Dives iii sol. et den. et viii pro bracio et selemolder, 
pro ovibus iiii sol, item sol. pro vino. 

In parvo Lafforde. i. Hermannus dabit iii sol. 

Solede. i. Bernhardus Eckehardi meyerlen x sol, i Conradus 
meyerlen iii sol. 

Godenstede. i. Ludolfus Woldradis xxi den. pro bracio et sele- 
(molder) » sol. we(depen.), iii den. pro ovibus. 

i. Iohannes Howardi xxi den., et v sol. pro bracio et selem(older). 

i. Bernhardus Tidmari vi den. vinales, iii den. wedepen., sol. 
pro ove,?) ilii sol. pro bracio, pro ove ii sol, iii sol. avene. 

i. Iohannes Cosal. 

ii. Henricus de Monte vii sol, pro ove iii sol. 

1) Cop. Libio. —?) Cop. ovu. 


254 127784. 


i. Alheidis Degnesberg (?) viii den., wede vi den., pro!) bracio 
et selemolder y sol, pro ove ii sol. 

i. Henricus de Smedenstede v sol. et iii den., item viii sol., 
item xiiii sol. 

i. Idem Henricus mey(erlen) pro ovibus vi sol. 

i. Greta de Ty. sol. et vi den. vinales, vi den. wede, iiii sol. 
pro ovibus. 

i. Mater Grete bracium dedit et selemolder x sol. 

i. Iohannes in Bonstede xxi den., iiii mod. ordei, pro ove ii sol. 

Ludolfus de Adenstede dabit v sol, — Anne Evesen vii mansi, 
quorum quilibet solvit i sol. — Didersem allodium vi sol. dabit. — 
Allodium Vorden xxx sol. dabit. — Osdagessen iiii sol. dabit. — 
Gestene decima xii sol. dabit. — Haddendorp vii sol. — Oberge 
fllii Conradi militis x mansi. — Haddendorp molendinum pasturam 
duorum porcorum et ii tal. — Arbeke dimid. mold. silig., molendi- 
narius de Haddendorp x sol. 


Scriptum ante penthecosten. 


Th. de Smedenstede vi sol, item molendinarius de Haddendorp 
x sol. Item Hinric de Monte vii sol. et i sol. pro ovibus. Item 
Henning Howerdes vi den. ad scat. et ii sol. pro ovibus et iii den. 
wede. Item Ludolfus Walthardis ii sol. pro ovibus et xviii den. 
Alheidis de Ghirsberge ii sol. pro ovibus et xxx den. Item Eghehart 
de Bonstede i sol. pro ovibus villici filius. Item plebanus de Bon- 
stede ii sol. pro ovibus. Item Henric Th. Longi ii sol. pro ovibus. 
Item Hermannus Hermanni fllius iiii sol. pro ovibus. Item wete 
Eghart iii den., plebanus iii den., Hinric iii den., summa vi den. 
Item Hilbrant de Bonstede ii sol. pro ovibus. Item Werner de 
Selede i sol. Item Th. de Clinte ii sol. pro ovibus et iii den. wete. 
Item Brun de Bultem vi den. pro ove. 

De Addenem adhuc dabuntur xxi sol. pro ovibus, de Muldinge 
xxii, de Bultem xxviii, de Algermissen i tal. et vi den. 


Anno primo.?) 
Villicatio Ysnem habet in ipsa villa xv mansos litonum, quorum 
quilibet dat ad scattum iiii sol. et iiii den. vinales et iii den. ad 


I) Cop. et. —.?) Von diesem Abschnitte liegt das Or. vor mit späteren Nach- 
trägen im Kgl. St.-A., Domstift Nr. 374, das ausser orthographischen Abweichungen 
mit dieser Abschrift übereinstimmt. 


12T1—84. 955 


rogum, ovem et agnum vel tres solidos duobus annis et tercio i sol. 
ad bracium, iiii mod. ordei Hildens. mensure, tres mod. silig. ad 
selemoldere, iili plaustra lignorum ad braxatum, preposito i plaust. 
lignorum. Habet in villa Harlessem xiii mansos litonum, quilibet 
dat ad scattum ii sol, vj mod. avene ad bracium Hildens. mensure. 
Alia omnia dant sicut illi de Isnem. 

i. Luderus iii sol. pro lignis secandis, sol. pro ove. 

ii. Thidericus Bok iiii sol, item iiii sol, pro ovibus iiii sol. 

i. Henricus Eylem iiii sol, pro ove i sol. 

i. Eilef. 

ji. Hermannus v sol. 

iii. Ludolfus vi sol, item vi sol, pro ovibus vii sol. 

ii. Henricus villice iii sol, item iiij, pro ii ovibus vi sol. 

ii. Iohannes Hermanni iiii sol, pro ii ovibus vi sol. 

ii. Conradus frater sacerdotis viii sol. ad scattum, pro ii ovibus 
vi sol. 

Harlessem. ii. Theodericus Rikezem iilii sol., pro ii ovibus iiii sol. 

iii. Ekehardus viii sol, pro iiii ovibus viii sol. 

iii. Eilef iiii sol. ad scat, pro iili ovibus viii sol. 

i. Theodericus de Arbergen. 

ii. Theodericus fllius Eylevi ad scat vi sol., pro tribus ovibus vi sol. 

i. Henricus Offenye ii sol, pro ove sol. 

i. Teodericus Lutburgis. 

ii. Henricus de Eynen. 

i. Olum xiiii sol. 

Speciales mansi. ii Winge xvi sol., i Levenstede ix sol., i Dusnem 
v sol, i Ingelemstede vii sol, i Here vi sol, i Dungem iiii sol., 
i Tidckissen vi sol, ii Wetemode x sol., i in novali iii sol., i Weste- 
velde iiii sol., ii Almenstede iiii sol., i Goltorpe ilii sol, i Rago- 
dissem iili sol, i Dicholtenssen iii sol, si modo det. 

De Ysnem villicus dabit sex porcos coquine et iiii porcellos, 
de xv iugeribus tritici medietatem et de xv iugeribus ordei medietatem. 

Villicus de Harlessem iii porcos et duos porcellos, de xii iu- 
geribus tritici medietatem et de xii ingeribus ordei /S. 366] medie- 
tatem!) v sol iii den. rosepen., Moleber viii sol, Io(hannes) de 


1) Hier folgt im Or. noch: De Dusnem recepi ix solidos. — De Hwinge xvi 
solidos (v solidos et iii de. rosepen.) — De Levenstede ix solidos. — (Moleber 
viii solidos). — Ludolfus de minori (?) Livenstede vii solidos. — (Io. de Sodhere 
xxvi denarios) — Schluss. Die eingeklammerten Worte sind spätere Nachtrüge. 


256 Ä 1277-84. 


Soddhere xxvi den., de scatto recepi vi tal. den., ovium iii tal. 
i sol. minus. 
Annus primus prepositi Iohannis. 

De annona receptum in Beddinge lvi mod. silig., de Scuwinge 
vi mod. tritici, iii plaustr. silig. xi mod. minus, ii mod. ord., viii 
mod. avene, de Blekenstede plaust. silig. et iiii mod., xiii mod. avene. 

De Soledhe ii mod. trit., xxv mod. silig., xvi mod. avene, de 
Hemstede xvii mod. silig., xxiii mod. avene, de Bonstede xx mod. 
silig., xxiii mod. avene. 

De Bulthem xix mod. trit., vi plaust. silig. et v mod., xi mod. 
ord., ii plaust. avene ii mod. minus, de Lafforde v mod. trit., xxii 
mod. silig., lvii mod. avene, de Stedehem ix mod. trit., xxxi mod. 
silig.; xxi mod. ord., xxxi mod. avene. 

De Addenem lvii mod. trit, xli mod. silig., lxiiiüi mod. ord., 
Ixxxiii mod. avene, de Wenthusen xxxvi mod. trit., xxxvi mod. 
silig., xxxvi mod. ord., xxxvi mod. avene, de Sudherem xl mod. ord. 
et xx mod. avene. 

De Algremissen ii plaust. silig. et i mod., lix mod. ord., Ixxiii 
mod. avene, de Luppenstede xix mod. silig., xi mod. ordei, x mod. 
avene, de parva decima x mod. trit, vi mod. silig., iii mod. ord., 
v mod. avene. 

De Muldinge xxxviii mod. trit., Ixxiiii mod. silig., ii plaust. ord. 
et xiiii mod., iii plaust. avene et xxviii mod., de Dellenem xix mod, 
trit, 1 mod. silig., xxxi mod. ord. xix mod. avene, de Weminge 
xxxii mod. silig., xxvii mod. ord., xxii mod. avene, de Lulene xxxvi 
mod. silig., xxxvi mod. ord., xxxiii mod. avene. 

De Hymdesdore xlviii mod. trit, iiii plaust. et x mod. silig. et 
xxvii mod. silig., iii plaust. ordei et xxiii mod., de Bevelde xiii 
mod. trit. iii plaust. silig. tribus mod. minus, xxxviii mod. ord., lv 
mod. avene, decima Bevelte xii mod. silig. et ord. et avene, Esscherte 
v mod. trit, iii plaust. silig. v mod. minus, xvii mod. ordei, xlv 
mod. avene, decima in Machtelsem viii mod. trit, viii silig., xxiii 
ord, xxix avene, decima in Asle x mod. trit., lviii mod. silig., x mod. 
ordei, xix mod. avene. 

De Isnem xlviii mod. trit, iiii plaustr. et x mod. silig., xlviii 
mod. ordei, iii plaust. avene xi mod. minus, de Harlessem lii mod. 
trit, Ixix mod. silig., xiiii mod. ord., lii mod. avene. 

De Ledhe xv mod. trit., lx mod. silig., xviii mod. ord., xxi 
mod. avene, Leninghe x mod. trit., xxx mod. silig., xv mod. ord., 


12T'! —84. 257 


xxiii. mod. avene, de Eldagessen xxii mod. trit., iii plaust. silig. 
xii mod. minus, vi mod. ord., xi avene, de Alcvordhe xxv mod. sil. 
xxx mod. ord. xxviii mod. avene. 

De Bulten recepi bracium de xiiii mansis, de quolibet manso 
iili mod. ord., uno plus, Addenem recepi de xxxvi mansis iii plaust. 
ord. x mod. minus. 

Isnem de xiiii mansis de quolibet iiii mod. ord., Harlessem de 
xii mansis de quolibet manso v mod, avene et dimid., Bistergarve 
xvi mod. ordei. 

Summa tritici x plaust. et x mod., summa silig. xlvii plaust. 
et xiii mod., summa ordei xxvii plaust. et v mod., summa avene 
xxx plaustr. et xii mod. 

Hec sunt restituta domino cellerario: xl. mod. silig., xl mod. 
ord. et ii plaust. avene pro vii tal., que recepit de viii officiis. In 
prima circada dedi de Algremissen et Muldinge et Ledhe, Hym- 
desdore, Isnem, de istis dedi triticum de domo. In secunda circada 
dedi de Beddinghen, Soledhe, Bulthem, Addenem triticum de domo, 
de Algremissen, Muldinge, Ledhe de istis tribus emi triticum pro 
vii tal. sol. minus, pro istis den. dedi lx mod. silig. et tot ordei 
et avene. Iohanni tapetario dedi xix mod. ord. et ii plaust. avene 
et viii mod. ad bracium Hymdesdore et plaust. avene, item lxiiii 
mod. ord., xiiii mod. avene ad bracium Bultem, Addenem ad bracium 
iii plaustr. ordei et viii mod., iii plaustr. avene et viij mod. Isnem 
ad bracium lxiiii mod. ord. et xliiii mod. avene. Item vendidi ii 
plaustr. ord. pro tribus talentis, quos apposui ad vinales. Preposito 
misi in curiam suam iii plaustr. trit., xi plaust. silig., viii plaust. 
ordei et j plaust. avene. Villico de Addenem xxx mod. ordei, 1 mod. 
avene. Villico de Borsem xxx mod. avene. Villico de Hemstede 
plaust. avene et dimid. plaust. ord. Villico de Luppenstede xxx 
mod. avene, xx mod. ord. Villico de Bevelte xxx mod. avene. 
Villico de Stedem xxiiii mod. avene. Villico de Muldinge xxxii 
mod. ord. Thesaurario!) dimid. plaust. ordei et ix maldratas silig. 
claustralis mensure.  Olrico Carpentario iii mod. silig. et dimid. 
Item vendidi Bocfel iiii plaust. silig. pro x tal. et dimid., item iiii 
plaust. pro x tal, item ii plaust. ord. et iiii mod. pro v tal., item 
plaust. ordei pro ii tal, item xiiii mod. pro xiiii sol, item vi plaust. 
avene pro viii tal. Summa annone xxxvi tal. et iiii sol. De istis 


I) Cop. Thesauro. 
Hildesh. UB. III. 1"7 


258 | 1277—84. 


dedi vi tal. et x sol. ad vinales, de istis solvistis!) habent xvi tal. 
et xiiii sol. et vi den. pro suis debitis. 

In prima circada de Beddinge mansitis mihi debitus xlv sol. 
pro xxx mod. tritiei, xiii sol. ii den. pro iii dierum lacticiniis, in 
assumptione sancte Marie iiii porcos. 

In prima circada de Soledhe i porcum et dimid. de Bultem, 
de Addenem ii porcos, de Muldinge porcum et dimidium, de Ledhe 
porcum, de Himdesdore porcum et dimid., de Hisnem porcum et dimid. 

In secunda circada de Beddinge porcum, de Solde porcum et 
dimid., de Bulthen ii porcos, de Addenem porcum et dimidium, de 
Algremissen poreum, de Muldinge porcum, de Ledhe porcum, de 
Hymdesdore poreum et dimid. de Hisnem porcum et dimid. In 
quarta circada de Addenem porcum. Summa porcorum xxvii. 

[S. 367.] In prima circada de Beddinge x porcos, in secunda 
v porcos, In prima circada de Solde v porcos, in secunda vii porcos 
et dimid. Bultem in prima septimana vii porcos et dimid., in se- 
cunda viii porcos. Addenem in prima septimana viii porcos, in 
secunda vii porcos et dimid., in quarta v porcos. De Algremissen 
in prima septimana v porcos, in secunda v porcos. In prima 
septimana Muldinge viii porcos et dimid., in secunda iii porcos. 
De Ledhe prima septimana v porcos, in secunda v porcos. Hymdes- 
dore in prima septimana vii porcos et dimid., in secunda viii porcos. 
Isnem in prima septimana vii porcos et dimid., in secunda vii porcos 
et dimid. Summa porcorum centum et xxiiii et dimid. 

Ad vestituram recepi xlv marcas examinati argenti, de istis 
cambivi xxxiiii, quos dedi ad vestituram. Item cambivi xi marcas, 
marcam pro xxvi sol. et vi den. novorum, illos dedi ad vinales. 
Item de integra decima Soledhe recepi xvi marcas argenti, de illis 
dedi cellerario i marcam, scolaribus unam. Item cambivi viii marcas 
pro x tal. et x sol. Item cambivi v tal. indativorum denariorum 
pro lvi sol., de istis dedi Iohanni Vrankeneberg iiii tal., Henrico 
de Essem v tal, Everhardo Gallen ] sol, Danieli tal. Tiderico de 
Embrike xvi sol. Item cambivi vi marcas, marcam pro xxvi sol. 
et vi den., quos dedi ad vinales. A Iohanne tapetario recepi 
Ixx tal, a domino Hakone vi tal., in nova civitate v tal. iiii sol. 
minus, de Hasen iiii tal. et x sol, superfluum vestiture xiiii tal. et 
xi sol. et vi den., de decima in Soledhe viii tal. sol. minus, item 


1) So das Cop. für solutis? 


1278. 259 


a Iohanne recepi in vigilia nativitatis sancte Marie viii tal. et viii 
sol, item iii tal, pro quibus dedi iii plaustra ordei. — Ista summa 
facit centum tal. et xix tal. et vi sol. et vi den. 

In nativitate sancte Marie magnum servicium cum den. 

In annunciacione magnum servicium cum den. 

In die palmarum magnum servicium cum den. 

In dedicatione magnum servicium cum den. 

Hermanno dedi x sol, cellerario xiiii sol, ad concambium dedi 
pro xxi tal. xxiii sol, ad sartaginem dedi v sol. et iiii den. ad 
octo septimanas. 

Abschrift des 15. Jahrhunderts in Cop. VI, 11 Nr. 497a S. 351—67 im Kgl 


St.-A. zu Hannover. Die Abschrift nicht fehlerfrei, der Text nicht überall mit 
Sicherheit herzustellen. 


485. Dechant Jakob, Scholaster Heinrich und das Kapitel des 
Marienstiftes in Halberstadt machen mit dem Kreuzstift eine Gebets- 
brüderschaft. O0. D. (1277—99). 

Or. im Kgl. St.-A. zu Hannover, Kreuzstift Nr. 83. An roten Seidenfäden 


schönes Konvenissiegel aus grünem Wachs. Zeitlich bestimmt nach dem Vor- 
kommen des Dechanten Jakob. 


486. Bischof Otto übereignet dem Kl. Neuwerk bei Goslar den 
halben Zehnten in Dörnten (Dhornete), den dieses von den Söhnen des 
Johann von Vallstedi (Veltstede) und des Widego von Astfeld, Bürgern 
in Braunschweig, gekauft hat und den diese dem Ekbert und Burchard 
von der Asseburg und diese wieder dem Bischof aufgelassen haben. 
Hildesheim 1278 März 26 (vii®. kalendas aprilis). 


Testes huius rei sunt Iohannes maior prepositus, Lippoldus 
decanus, Volradus Montis prepositus, Bernardus de Dorstat, Wer- 
nerus plebanus, prepositus Cono canonici Hildensemenses, Ecbertus 
camerarius, Conradus marscalcus, Ernestus pincerna, Ludolfus de 
Cramme, Thidericus de Stockem, Aschwinus et Conradus de Sten- 
berehge, Sifridus de Rutenberchge milites. 

Abschrift des 14. Jahrhunderts im Cop. des Kl, Neuwerk S. 35 im Stadt- 
archiv zu Goslar. Gedr. Bode, UB. II, S. 279 Nr. 250, Asseburger UB. I, S. 256 


Nr. 391, UB. des Hist. Ver. für Niedersachsen I, S. 41 Nr. 38. Regest Hänselmann, 
UB. II, S. 128 Nr. 286, Doebner, UB. III. S. 649 Nachtr. Nr. 34. 


487. Ritter Hildemar von Oberg verkauft dem Bischof Otto die 
Burg Hudha mit Zubehör und gelobt, den Hof in der Burg nicht ohne 
Wissen des Bischofs zu verüussern. Sarstedt 1278 April 14. 

17* 


260 1278. 


Ego Hillemarus miles de Obergen presentibus recognosco et 
protestor firmiter, quod castrum meum Hudha cum agris adiacentibus, 
pascuis eultis et incultis et cum piscationibus, molendino necnon 
cum aliis attinentibus, sicut idem castrum tenui, venerabili domino 
Ottoni Hildessemensi episcopo et sue ecclesie vendidi iure perpetuo 
possidendum. De dicto castro cum suis attinentiis predictis videlicet 
agris, pascuis, tribus piscationibus, et molendino ipsum dominum 
episcopum et suam ecclesiam presentibus warando et veram waran- 
diam presto et prestabo, quando et ubi sibi et sue ecclesie fuerit 
oportunum. Recognosco eciam cisdem presentibus, quod fide 
corporali prestita firmiter repromisi, quod curiam, quam dictus do- 
minus episcopus michi iure hereditario in eodem castro contulit 
titulo castrensis mansionis, quod borechsathe vulgariter nuncupatur, 
nec ego neque mei heredes dimittere, vendere, obligare seu quo- 
cumque alio modo alienare debeamus, nisi de predicti domini episcopi 
vel suorum successorum Hildessemensium episcoporum bona fuerit 
voluntate. Ad hec promisi, quod, quando sepedictus episcopus vel 
sui successores cum eo, a quo castrum teneo, suam obtinere pote- 
runt voluntatem, ego et mei heredes prefatum castrum resignabimus, 
quando super hoc fuerimus requisiti; medio autem tempore, quamdiu 
hoc efficere non poterunt, castrum cum suis attinenciis in nostra 
pheodali possessione ego et mei heredes tenere debemus. Actum 
Serstedhe anno domini m?. cc?. 1xx?. viii®., in die sanctorum Tyburtii 
et Valeriani. 


Or. im Kgl. St.-A. zu Hannover, Domstift Hildesheim Nr. 252. Siegel des 
Ausstellers gut erhalten, zeigt Helm. Gedr. Sudendorf, UB. I, S. 56. 


488. Graf Otto von Everstein bestätigt dem Kl. Amelunzborn 
den Besitz einer Scheune innerhalb des Hofes, auf welchem die Walkmühle 
des Klosters liegt. Holzminden 1278 April 28 (quarto kalendas maii). 

Huius rei testes sunt Otto canonicus Hildensemensis et Con- 
radus filii nostri — — —. 


Nach dem Diplomat. I, fol. 100v im Landeshauptarchiv zu Wolfenbüttel gedr. 
v. Spilcker, Gesch. der Grafen von Everstein, UB. S. 171. 


489. Bischof!) Otto überträgt dem Kl. Wienhausen den Zehnten 
in Ahnsbeck (Adensbeke) und den in Lachendorf (Lachtenthorpe), die 
es von den Brüdern Jordan, Balduin, Heinrich und Widekind von 


I) episcopus fehlt im Or. 


1278. 261 


Harlingeburg und den Brüdern Balduin und Heinrich von Campe, und 
den Zehnten in Engensen (Engese), den es von Johann von Offensen 
(Offenhusen) und Walther von Oppershausen (Osbernshusen) gekauft 
und welche die Verkäufer dem Aussteller resigniert haben. Hildesheim 
1278 April 29 (iii. kalendas maii). 

Testes sunt Iohannes maior prepositus, Lippoldus decanus, 
Volradus Montis prepositus, Bernardus de Dorstad, Wernerus ple- 
banus, prepositus Cono canonici Hildensemenses, Ecbertus camerarius, 
Conradus marscalcus, Ernestus pincerna, Ludolfus de Cramme, Asch- 
winus et Conradus de Stenberge, Thidericus de Stockem, Sifridus 
de Rutenberge milites. 


Or. im Kgl. St.- A. zu Hannover, Wienhausen Nr. 3. Beschädigte Siegel 
des Bischofs und des Domkapitels. 


490. Papst Nicolaus III. beauftragt den Abt von Eylwarhtstorp, 
die Streitsachen des Kl. Heiningen mit dem Kl. Wöltingerode zu ent- 
Scheiden. Rom 1278 Mai 7. 


Nicolaus episcopus servus servorum dei dilecto filio . . abbati 
in Eylwarhtstorp Halberstadensis diocesis salutem et apostolicam 
benedictionem. Significavit nobis.. prepositus ecclesie de Heninge 
Hildesemensis diocesis, quod, cum .. prepositus ecclesie de Woltinge- 
rode predicte diocesis ipsum super quibusdam decimis, terris, pecunie 
summa et rebus aliis coram . . decano et . . scolastico Hildese- 
mensibus, quibus venerabilis frater noster .. episcopus Hildesemensis 
causam huiusmodi auctoritate ordinaria commiserat terminandam, 
traxisset in causam, ex parte ipsius prepositi de Heninge fuit coram 
decano et scolastico prefatis excipiendo propositum, quod, cum idem 
prepositus de Woltingerode ipsum prius quibusdam possessionibus 
et rebus aliis suis contra iusticiam spoliasset, prout erat legitime 
docere paratus, respondere sibi super hoc nisi restitutione prehabita 
minime tenebatur. Et quia decanus et scolasticus prefati eum super 
hoc audire contra iusticiam denegarunt, ipse senciens ex hoc in- 
debite se gravari ad nostram audienciam appellavit. ^ Quocirca 
diseretioni tue per apostolica scripta mandamus, quatinus vocatis 
qui fuerint evocandi et auditis hincinde propositis quod iustum 
fuerit usuris cessantibus appellatione remota decernas faciens quod 
decreveris per censuram ecclesiasticam firmiter observari. "Testes 
autem, qui fuerint nominati, si se gratia, odio vel timore subtraxerint, 
censura simili appellatione cessante compellas veritati testimonium 


202 1278. 


perhibere. Datum Rome apud sanctum Petrum nonas maii, ponti- 
ficatus nostri anno primo. 
Or. im Kgl. St.-A. zu Hannover, Heiningen Nr. 36. Bleibulle an Hanfschnüren. 


491. Bischof Otto übereignet dem Blasiusstift in Braunschweig 
die Hälfte des Zehnten in Stederdorf bei Peine, die es von Ritter 
Bertold von Gadenstedt gekauft und die dieser den Edeln von Meinersen 
und diese wieder dem Bischof aufgelassen haben. Hildesheim 1278 
Juni 10 (iiii. idus iunii). 

Testes sunt Iohannes maior prepositus, Lippoldus decanus, 
Volradus Montis prepositus, Bernardus de Dorstad, Wernerus ple- 
banus, prepositus Cono canonici Hildensemenses, Ecbertus camerarius, 
Conradus marscalcus, Ernestus pincerna, Aschwinus et Conradus 
de Stenberge, Ludolfus de Cramme, Thidericus de Stockem, Sifridus 
de Rutenberge milites. 

Or. im Landeshauptarchiv zu Wolfenbüttel, st. Blasii Nr. 80. Die beiden 
Siegel (des Bischofs uud des Domkapitels) mit der Befestigung verloren. In 


einer undatierten Urk. vesignieren. die Brüder B(urchard) und L{uthard) von 
Meinersen dem Bischofe den halben Zehnten, Or. ebenda. 


492. Bischof Otto erteilt allen, welche das durch Feuersbrunst 
zerstörte Aegidienkloster in Braunschweig beim Neubau unterstützen, 
vierzig Tage Ablass und lässt zu, dass die ihm von anderer Seite ge- 
währten Indulgenzien auch in seiner Diözese gelten. Hildesheim 1278 
Juni 10 (iiiv. idus iunii, pontificatus nostri anno xiiii?.). 

Gedr. Rehtmeier, Kirchenhistorie II, Beilage S. 196. | Regest Hänselmann, 
UB. der Stadt Braunschweig II, S. 129 Nr. 289. Bischof Otto hat drei Zählungen 
seiner Regierungsjahre, einmal seit seiner Wahl 1265, ziemlich mit dem Kalender- 
jahr laufend (anni confirmationis), sodann seit seiner Bestätigung durch den Papst 
April 1274 (anni pontificatus) und dritiens die Zählung seit 1265 als anni ponti- 
ficatus, wie hier. 


498. Das Johannisstift macht mit dem Kreuzstift eine Gebets- 
brüderschaft. 1278 Juni 19. 


Viris dilectis et dominis suis in dei filio reverendis Th(eoderico) 
preposito, L(udolfo) decano totique capitulo ecclesie sancte Crucis 
Hildensimensis Olricus dei gratia decanus totumque capitulum saneti 
lohannis in Dammone cum sincero karitatis affectu orationes in 
fllio virginis gloriose. Quia iuxta sententiam sapientis quasi firma 
est civitas fratris, qui adinvatur a fratre, et cum natura hominum 


1278. 263 


sit in se corruptilis et vita presens fragilis utpote vapori similis 
ad modicum apparenti!), cupientes nobis nostrisque predecessoribus 
necnon confratribus nostris successoribus utiliter providere partici- 
pationem bonorum vestrorum et confraternitatem vestram nobis 
necessariam et perutilem adtendentes cum magno desiderio et affectu 
ipsam petivimus, et petita nobis, nostris predecessoribus nostrisque 
suecessoribus karitative a vobis liberaliter est collata. Proinde 
ne tanto beneficio existamus ingrati, vicissim vobis, ut rogastis, 
vestrisque beate memorie predecessoribus necnon successoribus vestris 
cum plena confraternitate participationem bonorum omnium, que in 
nostra ecclesia fieri dederit dominus Ihesus Christus, concedimus 
tenore presentium spécialem parati studiosius adimplere, quicquid 
ordinatum est in confratrum vestrorum et nostrorum decedentium 
remedium animarum. In cuius rei certitudinem et confirmationem 
sigillum nostrum duximus presentibus apponendum in robur perpetue 
firmitatis. Actum anno domini m?. cc. IxxviiiV., xiii? kalendas iulii 
de consensu nostrorum unanimi dominorum. Hec sunt, que predicta 
confraternitas exigit ct requirit. Discedente aliquo confratrum 
nostrorum celerarius statim omnibus nostris confratribus intimabit, 
qui subito trino sonitu campane premisso omnes diligenter convenient 
in propriis ecclesiis et confratri defuncto infra sollempnem compul- 
sationem commendationem dicent et ei de vespere sollempnes vigilias 
decantabunt, de nocte ad legendum ei psalterium omnes, qui possunt, 
convenient et qui legitime impeditus venire non poterit, mittet pro 
se ydoneum responsalem. Misse animarum et sepulture ipsius de-. 
funeti qualibet occasione postposita omnes intererunt. Per totum 
tricesimum cum collecta Quesumus domine in diebus profestis ad 
omnes horas memoriam sui agant, et primum suum anniversarium 
sollempniter debent peragere sicut ipsius obitum et xxx. peregerunt. 
Quilibet subdiaconus seu dyaconus eidem tria psalteria decantabit 
et sacerdos quilibet vii missas. 


Or. im Kgl. St.-A. zu Hannover, Kreuzstift Nr. 152. Beschädigtes Kapitels- 
siegel. Die Gegenurkunde des Kreuzstiftes im Cop. des Johannisstiftes, Ms. 341 
fol. 18v in der Beverinischen Bibliothek zu Hildesheim, gedr. Würdtwein, Nova 
subs. I, S. 336. 


494. Papst Nicolaus III. bestätigt dem Bartholomäistifte seine 
Freiheiten und Privilegien. — Viterbo 1278 Juli 7 (nonas iulii, ponti- 
ficatus nostri anno primo). 


3) Or. apparentis. 





204 1278. 


Or. in der Beverinischen Bibliothek zu Hildesheim, Sültekl. Nr. 8. Bleibulle 
an roten und gelben Seidenfäden. Gedr. Doebner, UB. III, S. 649 Nachtr. Nr. 35. 


495. Die Äbte Ernst des Michaelis- und Dietrich des Godehardi- 
klosters, die Dechanten Heinrich des Moritz-, Ludolf des Kreuz-, Ulrich 
des Johannis- und Werner!) des Andreasstiftes und die Própste Ulrich 
des Bartholomäi- und der des Maria-Magdalenenklosters in Hildesheim 
und Propst (Eberhard) des Kreuzklosters in Braunschweig gewähren 
allen, welche zum Wiederaufbau des durch Feuersbrunst zerstörten 
Aegidienklosters in Braunschweig beisteuern, Anteil an ihren Gebeten 
und guten Werken. Hildesheim 1278 Juli 27 (in vigilia Pantaleonis 
martyris). 

Gedr. Rehtmeier, Kirchenhistorie I, Beilage S. 50. (R.) Regest Hänselmann, 
UB. der Stadt Braunschweig II, S. 130 Nr. 290. 


496. Bernhard Domherr in Hildesheim, Konrad Domherr in 
Halberstadt, Arnold Domherr in Magdeburg, Friedrich und Walther 
Ritter, Söhne des Konrad von Dorstadt, verkaufen dem Kl. Diesdorf 
Besitzungen in Hohendolsleben. 1278 August 3 (in die inventionis 
beati Stephani protomartiris). 

Gedr. Gerken, Dipl. II, S. 167, Riedel, Cod. dipl. Brandenburg. I, 16, S. 404. 


497. Papst Nicolaus III. beauftragt den Archidiakon in Wallensen, 
die von den Delegierten des Bischofs über den Propst von Heiningen 
verhängte Exkommunikation in Kraft zu erhalten. Viterbo 1278 
August 11. 


Nicolaus episcopus servus servorum dei dilecto filio Volcmaro 
archidiacono de Wallenhusen in ecclesia?) Hildesemensi salutem et 
apostolicam benedictionem, Sua nobis . . prepositus et conventus 
monasterii de Woltingerode per prepositum soliti gubernari Cister- 
ciensis ordinis petitione monstrarunt, quod, licet ipsi .. prepositum 
et conventum monasterii de Heninge ordinis sancti Augustini Hil- 
desemensis diocesis super quodam aqueductu, terris, possessionibus 
et rebus aliis coram . . decano et . . scolastico ecclesie Hildesemensis, 
quibus venerabilis frater noster.. episcopus Hildesemensis auctoritate 
ordinaria huiusmodi causam commiserat, traxissent in causam dictique 
prepositus et conventus monasterii de Heninge citati legitime com- 
paruerint coram dictis decano et scolastico in prefixo sibi termino 


1) R: Unherus. — ?) So das Or. statt diocesi. 


1278. 26b 


peremptorio competenti, quia tamen ab ipsorum decani et scolastici 
presentia se contumaciter absentarunt, dicti subdelegati in ipsum 
prepositum de Heninge propter huiusmodi contumaciam illorum 
excommunicationis sententiam exigente iusticia promulgarunt, quam 
dicti prepositus et conventus de Woltingerode apostolico petierunt 
munimine roborari. Quocirca discretioni tue per apostoliea scripta 
mandamus, quatinus sententiam ipsam, sicut rationabiliter est pro- 
lata, facias auctoritate nostra usque ad satisfactionem condignam 
appellatione remota inviolabiliter observari. Datum Viterbii iii. idus 
augusti, pontificatus nostri anno primo. 


Or. im Kgl. St.-A. zu Hannover, Wöltingerode Nr. 46. Bleibulle an Hanf- 
schnüren. 


498. Bischof Otto überträgt vier Hufen in  Rautenberg dem 
Martinsaltar im Kreuzstifte. Hildesheim 1278 September 10. 


In nomine sancte et individue trinitatis.!) Otto dei gratia 
Hildensemensis episcopus omnibus?) inperpetuum. Etsi ad bene- 
faciendum sumus omnibus debitores, pocius tamen hiis?) tenemur 
benefacere, qui nobis magis familiares existunt. Hinc est, quod 
notum esse cupimus tam presentibus quam futuris, quod, cum dilectus 
nobis in Christo magister Godefridus canonicus ecclesie sancte Crucis 
Hildensemensis quatuor mansos habentes *) centum et viginti iugera 
Rutenberge sitos a Roberto cive de Honovere dicto de Nova civi- 
tate cum omni integritate5) ad usum sacerdotis®) perpetui comparasset 
ad altare sancti Martini in ecclesia sancte Crucis, nos accepta") 
resignatione ipsius Roberti et uxoris sue, qui eosdem a nobis in 
feodo tenuerunt, heredum suorum quorum intererat nichilominus 
accedente consensu predictos mansos cum proprietate necnon cum 
omni iure et utilitate in ipsa villa?) et in agris, in®) pascuis et in 
silvis memorate ecclesie sancte Crucis pro remedio anime nostre 
de consensu capituli nostri contulimus iure!9) perpetuo possidendos. 
Ut autem hec nostra collatio firma et inconvulsa perpetuis temporibus 
irrefragabiliter !!) perseveret, presens scriptum inde confectum sigillis 
nostro videlicet et capituli fecimus communiri. Testes huius!?) 


l) In — trinitatis verlängerte Schrift A, fehlt B. — ?*) omn. inp. fehlt B. 
8) ten. benef. hiis und hiis übergeschrieben B. *) habentes — iugera fehlt B. 
®) utilitate et integritate B. °) peip. sac. B. ^") aceptis A. 9) villa über- 
geschrieben. B. °) et in B. 19) iure fehlt B. — 1!) irrefrag. fehlt B. 1%) buius 
donat, fehlt B. 





266 1278. 


donationis sunt Iohannes maior prepositus, Lippoldus decanus, Vol- 
radus Montis prepositus, Wernerus plebanus, Bernardus de Dorstad, 
prepositus Cono, Bruno canonici Hildensemenses, Leonardus canonicus 
sancte Crucis, Ecbertus camerarius, Ernestus pincerna, Conradus 
marscaleus, Ascwinus et Conradus de Stenberge, Sifridus de Ruten- 
berge, Ludolfus de Cramme milites, et alii conplures. Actum Hil- 
densem anno domini m?. c?c9. Ixxviii®. iiii?. ydus septembris. 


Or. im Kgl. St.-A. zu Hannover, in doppelter Ausfertigung, Kreuzstift 
Nr. 153 (A.) stark beschädigte Siegel des Bischofs und des Domkapitels an roten 
und gelben Seidenfäden, und Nr. 153a (B.) beide Siegel wenig beschädigt an 
gleicher Befestigung. 


499. Abt Konrad von Elewerdestorp erklärt die Appellation 
des Propstes von Heiningen an den apostolischen Stuhl für recht- 
mässig und dessen Exkommunikation durch den Bischof für nichtig. 
Querfurt 1278 Oktober 7. 


In nomine domini amen. Ego Conradus dei gratia abbas mo- 
nasterii in Elewerdestorp Halberstadensis dyocesis, iudex unicus a 
sede apostolica delegatus, sentenciando pronunctio, Fredericum pre- 
positum de Heninge Hildensemensis dyocesis super certo articulo 
in litteris apostolicis expresso legittime appellasse a decano et 
scolastico Hildensemensis ecclesie iudicibus a venerabili patre eius- 
dem ecclesie episcopo delegatis in causa, que vertitur inter prepo- 
situm et conventum de Woltingerode ex una et prefatum prepositum 
de Heninge suumque conventum ex parte altera super quodam rivo 
et rebus aliis, decernendo, dictum prepositum de Heninge excommuni- 
cationis sentencia, quam in personam ipsius dictus episcopus post 
dictam appellationem de facto tulit, cum de iure non posset, non 
esse ligatum et quicquid aliud a quocumque contra dictam appel- 
lationem atemptatum est vel atemptari contigerit in futuro cassum, 
irritum et nullum esse apostolica autoritate michi commissa de- 
claro, salva nichilominus questione exspensarum et negocii principalis. 
Lata est hec sentencia in Querenvorde anno domini m^. cc, 1xx?. viii?., 
in die Serii et Bachi martirum. 


Or. im Kgl. St-A. zu Hannover, Heiningen Nr. 37. Kleiner Siegelrest an 
dem von der Urk. geschnittenen Pergamenstreifen. 


500. Abt Konrad von Elewerdcstorp erklärt die Appellation 
des Propstes von Heiningen für rechtmässig, dessen Exkommunikation 
durch den Bischof für nichtig und setzt einen neuen Termin in der 


1278. 267 


Sache gegen das Kl. Wöltingerode auf den 17. Januar bez. 25. Oktober an. 
Querfurt 1278 Oktober 7. 

Anno domini mécec?lxx?viii?. in die Sergii et Bachi martirum 
coram nobis Conrado dei gratia abbate in Elewerdestorp Halber- 
stadensis diocesis iudice unico a sede apostolica delegato in causa 
appellationis, que vertebatur inter prepositum et conventum de 
Heninge ex una et prepositum et conventum de Woltingerode Hil- 
densemensis diocesis ex parte altera, dictis partibus constitutis ex 
parte dicti prepositi et conventus de Heninge petitum fuit, ut 
appellationem suam ab honorabilibus dominis decano et scolastico 
Hildensemensis ecclesie quondam iudicibus in causa, quam dictus 
prepositus et conventus de Woltingerode super quodam rivo et rebus 
aliis movere ceperat preposito et conventui de Heninge supradietis, 
& domino Hildensemensi episcopo delegatis interpositam super eo, 
quod ipsum super exceptione spoliationis, quam se coram eis obtulit 
legitime probaturum, contra libellum obiecta audire noluerunt, pro- 
nunctiaremus legitimam extitisse. Dictus autem prepositus de Wol- 
tingerode nitebatur memorate appellationis articulum aliquibus rati- 
onibus impugnare, que tamen carebant pondere veritatis. Nos autem 
auditis omnibus, que hedem partes hinc et inde proponere curaverunt, 
et cause meritis deligenter examinatis habito consilio assessorum 
et aliorum proborum virorum sentenciando pronunciavimus in scriptis, 
sepedictum prepositum de Heninge legitime appellasse super articulo 
prenotato declarantes excommunicationis sentenciam, quam dominus 
episcopus Hildencemensis post ipsam de facto tulerat in eundem, et 
quecumque alia in eiusdem prepositi preiudicium et gravamen 
atemptata forent sive atemptare contingeret in futuro, sepe dicte 
appellationis causam quomodolibet contingencia cassa fore et irrita 
ipso iure. Quo peracto rursum ex parte dicti prepositi de Heninge 
petitum fuit, quatenus prenominatum prepositum de Woltingerode in 
exspensis in lite factis, quas esset paratus legitime declarare, iudiciali 
exactione prehabita condemnaremus eidem et postmodum in causa 
principali ratione previa procedere curaremus. Verum prefatus pre- 
positus de Woltingerode ad respondendum istis duabus ultimis 
peticionibus concedi sibi competentes inducias postulavit. Nos 
igitur rursum habito consilio assessorum et aliorum bonorum virorum 
tam laicorum quam clericorum, qui dictas partes ad concordiam 
instancius invitabant, precibus inclinati dictis partibus earum ad 
hoe accedente consensu proximam feriam terciam post octavam 


268 1278. 


ephiphanie domini pro termino assignavimus tali modo, quod medio 
tempore scilicet feria tercia post festum Galli personaliter ibimus 
earum exspensis ad locum rivi, de quo contentio vertitur inter ipsas, 
et assumptis discretis viris utriusque ecclesie amicis visis instru- 
mentis, quas utraque pars produxerit, et aliis earum auditis allega- 
tionibus et probationibus receptis, causam ipsam in amicicia, si 
possumus et partibus placuerit, terminemus, alioquin extunc scilicet 
feria tercia post octavam epiphanie domini conparebunt coram nobis 
in forensi ecclesia Querenvorde ad procedendem in causa, quantum 
de iure procedi poterit et debebit. Acta sunt hec anno et die 
prenotatis in forensi ecclesia Querenvorde presentibus honorabilibus 
dominis Hinrico preposito de Niendorp, Hillebrando plebano de 
Walehusen, H. plebano de Enzinge, T(hiderico) plebano de Queren- 
vorde et tribus confratribus nostris et pluribus aliis clericis et laicis 
fide dignis. Nos vero H(inricus) prepositus de Niendorp et H(ille- 
brandus) plebanus de Walehusen supradicti loco tabellionis ad hoc 
electi et rogati hec acta conscribi fecimus et examinavimus diligenter. 
In cuius rei testimonium sigilla nostra duximus appendenda. 


Or. im Kgl. St.-A. zu Hannover, Heiningen Nr. 38. Die drei Siegel stark 
beschädigt. 


501. Das Kl. Dorstadt giebt dem Heinrich von Beinum eine 
Hufe in Beinum zu Lehn für 15!|g Mark, mit denen es die von 
Burchard von Meinersen gekauften Güter in Machtersen bezahlt, 1278 
Oktober 18. 


H(ildericus) prepositus, G. priorissa totusque conventus sancti- 
monialium in Dorstat omnibus presens scriptum inspecturis orationes 
in filio virginis gloriose. Ad cautelam futuri temporis liqueat uni- 
versis, quod nos unanimi consensu Henrico dicto de Benum et suis 
heredibus contulimus unum mansum in feodo situm in villa Benum 
pro xv marcis et dimidia absque omni censu iure feodali perhenniter 
possidendum. Prefatam autem pecuniam in usus nostre ecclesie 
convertimus persolvendo bona in Machtersem a domino Borchardo 
de Meynersem et suis heredibus comparata. Ne vero hoc factum 
uli vertatur in dubium per lapsum temporis, sigilli nostri munimine 
presens seriptum duximus roborandum. Testes huius rei sunt Theo- 
dericus Hyzzeke, Iohannes de Halverstat, Conradus apud sanctum 
Iacobum... Datum anno domini m?. cc?. Ixx. viii., in die beati Luce 
ewangeliste. 


1278. 269 


Or. im Archiv zu Dorstadt. Gut erhaltenes Konventssiegel an dem von der 
Urk. geschnittenen Pergamentstreifen. 


502. Die Klöster Wöltingerode und Heiningen einigen sich in 
der Streitfrage wegen eines Wasserlaufes. 1278 Oktober 20. 

Processu temporis dilabitur, quantumcumque rationabiliter 
aliquid negocium fuerit ordinatum, nisi accedat et confirmet illud 
tenor immobilis litterarum. Hinc est, quod nos Hildebrandus dei 
gratia prepositus sanctimonialium in Woltingerode, Elysa abbatissa 
et conventus ibidem Cystersiensis ordinis Hildensemensis diocesis 
tenore presencium recognoscimus puplice protestando, quod, cum 
inter nos ex una parte et Fridericum prepositum de Heninge, Adel- 
heidem priorissam et conventum ibidem ordinis sancti Augustini 
eiusdem diocesis pro rivo, quem bone memorie dominus Otto inclitus 
Romanorum imperator prefato conventui in Heninge concesserat ad 
ipsius curiam de flumine, quod dicitur Ovekera, deducendum, prout 
in instrumento exinde confecto plenius continetur, ac quibusdam 
dampnis et rebus aliis suborta fuisset materia questionis, tandem 
mediantibus bonis viris inter nos talis compositio amicabilis inter- 
cessit, videlicet quod idem rivus perpetuo defluet in locis actenus 
solitis et consuetis, verum eo loco, ubi primo emanat de Ovekera, 
spacium duorum pedum et dimidii dumtaxat usualis mensure in 
latitudine, profunditatem vero usque ad lignum in fundo ibidem 
positum ad signum evidens obtinebit. Non est licitum nobis de 
cetero, alveum predicti fluminis dilatare vel quoquo alio impedimento 
efficere, quominus de ipso aqua in rivum defluat memoratum. A quo 
rivo licet conventui de Heninge terram, lapides sive ligna acqueque 
meatum ipsius obstruencia quociens voluerit ammovere. Eodem 
modo liberum nobis est alveum predicti Ovekere exocupare et 
purgare usque ad fundum debitum et antiquum, salvo tamen utroque 
ipsius littore et illeso. Ceterum concessum est etiam eidem con- 
ventui de Heninge, ut, cum litus prefati rivi ex aque inundatione 
effractum fuerit, ipsum reparet terre cespitibus adiacentis secundum 
iuris beneficium et patrie consuetudinem approbatam. Hanc igitur 
ordinationem communi consensu nostro tractatu prehabito diligenti 
provide factam ratam et gratam habentes promisimus fide data 
inviolabiliter observare, renunciantes omni actioni, que super dampnis 
et expensis in lite factis sive alia ex quacumque causa nobis contra 
sepe fatos prepositum et conventum competere videbatur. In cuius 


270 1278. 


rei testimonium ipsis presens scriptum dedimus sigilli nostri muni- 
mine roboratum. Testes huius rei sunt Iohannes prepositus de 
Steterborhe, Thidericus decanus ecclesie sancti Blasii in Bruneswic, 
prout sigillorum suorum appensione apparet, preterea Rotgerus 
canonicus ecclesie saneti Cyriaci Bruneswicensis, Olricus canonicus 
Embicensis, Albertus plebanus in parvo Dalim, Thidericus plebanus 
de Borsene, layci quoque Bertramus de Werle, Bertramus de 
Tzampeleve, Eylardus de Rothdorp, Albertus de Winniggestede, 
Conradus de Bywende, Henricus Spiring, Burchardus de By wende 
milites et Hecbertus de Borsene famulus et quam plures alii fide 
digni. Áctum apud prenotatum rivum anno domini m?. ec?. Ixx?viii., 
xiii. kalendas novembris. 


Or. im Kgl. St.-A. zu Hannover, Heiningen Nr. 39. Von den vier Siegeln 
die beiden letzten erhalten, aber stark beschädigt. 


503. Das Domkapitel bestimmt, dass im Falle der Erledigung 
des Stiftes nicht früher zur Neuwahl geschritten werden solle, als bis 
jeder der Domherrn beschworen habe, falls die Wahl auf ihn falle, sich 
nicht eher in die weltlichen Angelegenheiten des Stiftes zu mischen, als 
bis die zu Gunsten des Bischofs und der Kirche gemachten Schulden 
bezahlt seien, es sei denn mit Willen des Domkapitels oder nach gütiger 
Einigung mit den Glüubigern. Hildesheim 1278 Oktober 27. 


Dei gratia Io(hannes) prepositus, L(ippoldus) decanus et capi- 
tulum Hildensemensis ecclesie. Ad supplicacionem venerabilis patris 
domini nostri Ot(tonis) Hildensemensis episcopi cavere volentes et 
sibi et eis, qui se pro ipso et ecclesia Hildensemensi fideiussorio 
nomine pro debitis obligarunt, maxime propter vitanda pericula, que 
exinde possent Hildensemensi ecclesie inminere, de consensu, volun- 
tate et autoritate ipsius domini nostri episcopi decernimus et de- 
cernendo statutum capituli nostri esse volumus, quod, cum vacante 
Hildensemensi ecclesia per mortem dicti domini nostri episcopi seu 
per cessionem aliam qualemcumque, ut moris est, in unum conveniremus 
de substitutione futuri pontificis tractaturi, ad electionem episcopi 
non procedemus, quin singuli de capitulo iuramento firmemus, quod 
quemcumque ad regimen Hildensemensis ecclesie disponente domino 
vocari contigerit, de amministratione temporalium videlicet de bonis 
episcopalibus, castris et municionibus, iuribus seu iurisdicionibus 
quibuscumque, quin prius solutis debitis pro eodem domino nostro 
episcopo et pro necessitate Hildensemensis ecclesie contractis, se 


1218. 211 


nullatenus per se vel per alium intromittet, nisi de consilio capituli 
se intromiserit vel super hoc in fideiussorum seu creditorum amicicia 
manserit et favore. Ad robur huius nostri statuti presenti littere 
sigillum capituli duximus apponendum. Actum anno domini mille- 
simo cc. Ixxviii., vi. kalendas novembris, pontificatus domini nostri 
Ot(tonis) episcopi Hildensemensis anno xiiii. 

Or. im Kgl. St.-A. zu Hannover, Domstift Hildesheim Nr. 253. Beschädigtes 
Siegel des Domkapitels. 


504. Das Stift Gandersheim überträgt dem Kl. Derneburg zwei 
ihm von den Grafen von Wohldenberg resignierte Hufe in Hachem 
und wird durch diese mit vier Hufen in Thseninge entschädigt. 
Gandersheim 1278 November 5. 


Margareta dei gratia abbatissa,!) Mechtildis preposita, Luckardis 
decana totusque conventus dominarum secularis ecelesie in Ganderseim 
omnibus Christi fldelibus presentem litteram inspecturis sinceram 
in domino caritatem. Que geruntur in tempore ne cum tempore 
labantur, seriptis et testibus merito conmendantur. Noverint igitur 
universi tam presentis temporis quam futuri, quod dilecti nobis in 
Christo comes Heinricus iunior et comes Hermannus iunior de Wolden- 
berch fratrueles coram nobis positi duos mansos in Hagchem pheo- 
dales eeclesie nostre publice resignarunt renunciantes omni iuri, 
quod in ipsis habere videbantur. Nos quoque intuitu divino et 
intenta prece comitum eorundem proprietatem illorum mansorum 
ecelesie sanetimonialium in Derneburch perpetuo possidendam libera 
contulimus voluntate, idemque comites de Woldenberg quatuor 
mansos in Thseninge sitos, quos Bertoldus?) de Hoiersem civis in 
Hildensem hoc tempore in pheodo tenuit ab eisdem, in restaurum 
ecclesie nostre perpetuo retinendos iure proprio tradiderunt. Huius 
rei testes sunt Alheidis ecclesie nostre custos, Elysabeth de Hal- 
remunt, Sophia et Alheidis de Bilstein, Mechthildis et Greta de 
Bilstein, Mechtildis et Sophia de Eversteine nostre canonice cum 
ceteris nostris dominabus, Bruningus advocatus, Iohannes de Lengethe, 
Arnoldus de Wulfenchusen, Manegoldus et Albertus de Bruckem 
nostri ministeriales et alii quam plures. Ut autem ea perpetuam 
optineant firmitatem, nos presentem litteram nostro et ecclesie 
nostre sigillis fecimus in testimonium roborari. Datum Ganderseim 
anno domini m?. cc?. Ixx9. vii?. viii?.3) nonas novembris. 


I) abbatissa fehlt im Or. — ?) Bertoldus auf Rasur. 8) So das Or. 


272 1278. 


Or. im Kgl. St.-A. zu Hannover, Derneburg Nr. 23a. Siegel der Äbtissin 
und des Konventes wenig beschädigt an roten Seidenfäden. RBegest Doebner, UB. I, 
S. 177 Nr. 364. Die betreffende Urk. der Grafen von Wohldenberg ist gedruckt 
Harenberg, Hist. Gandersh. S. 190 und S. 425, beide Male mit dem Datum m. 
cc, 1xx9. viii, nonas novembris. Hiernach dürfte auch das fehlerhafte Datum 
obiger Urk. dahin richtig zu stellen sein, dass man vii9. tilgt und viii€. zur Jahres- 
zahl zieht. 


505. Bischof Otto verleiht allen, welche zum Aufbau der durch 
Feuer zerstörten Kirche in Riechenberg beisteuern, vierzig Tage Ablass. 
Hildesheim 1278 Dezember 13 (idus decembris, pontificatus nostri 
anno xv?). 


Or. im diplom. Apparat der Univers. Göttingen. Beschüdigtes Siegel des 
Bischofs. Gedr. Heinneccius, Antiquit. Goslar. S. 297, Bode, UB. II, S. 281 
Nr. 352. 


506. Propst Volrad, Dechant Heinrich und das Kapitel des 
Moritzstiftes bestimmen zur Einschränkung der unnötigen Kosten, welche 
dem von den Scholaren zum Bischof Gewáühlten und dessen Eltern er- 
wachsen, dass fortan der Gewählte auf Lucientag eine Mark zum 
Besten der Scholaren und drei Mark zur Vermehrung des Gottes- 
dienstes und des Schmuckes an den Scholaster bez. Kantor zahle. 
1278 Dezember 13 (ydus decembris). 


Or. im Kgl. St.-A. zu Hannover, Moritzstift Nr. 41. Siegel des Propstes und 
beschädigtes des Kapi:els und des Dechanten. Gedr. Doebner, UB. I, S. 178 Nr. 366, 
Sudendorf, UB. VIII, S. 88. 


507. Bischof Otto überträgt dem Blasiüstift in Braunschweig den 
Zehnten von acht Hufen in Burgdorf bei Lichtenberg (Borchthorpe 
ante Lichtenberge), den ihm die Edeln Friedrich und Walther von 
Dorstadt, Brüder, aufgelassen haben. Hildesheim 1278 Dezember 28 
(xii. kalendas ianuarii). 


Testes huius rei Iohannes maior prepositus, Lippoldus decanus, 
Volradus Montis prepositus, Bernardus de Dorstad, Wernerus ple- 
banus, prepositus Cono, Iohannes cantor canonici Hildensemenses, 
Ecbertus camerarius, Conradus marscalcus, Ernestus pincerna, 
Ludolfus de Cramme, Aschwinus et Conradus de Stenberge, Sifridus 
de Rutenberge milites. 


Or. im Landeshauptarchiv zu Wolfenbüttel, st. Blasi Nr. 81. Siegel des 
Bischofs gut erhalten, das des Domkapitels fast zur Hälfte verloren. 





1279. 219 


508. Ritter Heinrich Rasehorn bekundet, dass eine Wiese in 
Westenem nach seinem Tode an das Kl. Wöltingerode zurückfallen 
solle. Wohldenberg 1276 März 12. 


Ego Henricus Rasehorn miles omnibus, quos presentem litteram 
videre contigerit vel audire, notum esse volo, quod pratum curie 
mee in Westenem adiacens ad vite mee tempore possidendum ad 
manus ecclesie in Woltingerode me mortuo sine difficultate qualibet 
revertetur. In huius rei argumentum presentem litteram dedi ecclesie 
memorate. Presentes aderant et audierant dominus Baldwinus de 
Stenberge miles, Conradus et Aschwinus Suevi et Henricus de 
Elvedhe et alii complures. Acta sunt hec anno domini m?. c?c?-xxviiii., 
datum Woldenberge premissis domini annis, dominica qua cantatur 
Letare Ierusalem. 


Or. im Kol. St.-A. zu Hannover, Wöltingerode Nr. 47. Es siegelt Balduin 
von Steinberg. Siegel gut erhalten. 


509. Konrad von Dorstadt, Domherr in Halberstadt, übereignet 
dem Marienstift daselbst eine Hufe in Ydellenstede und eine halbe 
in Wedersleve mit Zustimmung seiner Brüder Bernhard, Domherrn in 
Hildesheim, Arnold, Domherrn in Magdeburg, Walther und Friedrich. 
1279 Mai 12 (iiii. idus maii). 

Gedr. Schmidt, UB. des Hochstiftes Halberstadt II (Publ. aus den Preuss. 
Staatsarchiven 21) S. 423 Nr. 1343. 


510. Bischof Otto übereignet dem Kl. Frankenberg bei Goslar 
den Zehnten in Mechtshausen (Mechtegeshusen), den Ritter Erembert 
von Bockenem und dessen Söhne Bernhard und Ludolf dem Ritter 
Engelbert von Hachem und dieser dem Aussteller aufgelassen hat. 
Hildesheim 1279 Juni 23 (in vigilia nativitatis Johannis baptiste). 

Testes — — sunt Iohannes maior prepositus, Lippoldus decanus, 
Volradus Montis prepositus, Wernerus plebanus, Bernardus de Dor- 
stad, prepositus Cono canonici Hildensemenses, Ecbertus camerarius, 
Conradus marscalcus, Ernestus pincerna, Ludolfus de Cramme, 
Iohannes Bok advocatus in Woldenberge, Henricus Rasehorn, Olricus 
de Herre, Henricus de Walmode milites. 


Or. im Kgl. St.-A. zu Hannover, Frankenberg Nr. 21. Siegel des Bischofs 
beschädigt, das des Domkapitels verloren. Gedr. Bode, UB. IL, S. 284 Nr. 259. 


511. Die Brüder Bernhard, Domherr, Burchard und Luthard von 


Meinersen verkaufen dem Propste Hilderich und dem Konvente des 
Hildesh. UB. III. 18 


214 1279. 


Kl. Dorstadt für 80 Mark Silber fünf und eine halbe Hufen und 
sieben Hausstellen in Machtersen (Machtersem), welche. ihnen ihre 
Schwester. Lutgard, Frau des Ludolf von Wenden, resigniert .hat. 
1279 Juni 24 (in die beati Johannis’ baptiste). 


Huius rei testes sunt Conradus de Dorstat prepositus in Als- 
borch, comes Henricus de Blankenborch, Hermannus et Henricus et 
Hermannus eorum consanguineus comites de Woldenberch, F'rede- 
ricus et Woltherus fratres nobiles de Dorstat, Borchardus marscalcus, 
de Asseborch, Ludolfus de Wenedhen. 

Or. im Archie des Kl. Dorstadt. Von den sieben Siegeln das zweite, dritte 


und sechste, nämlich des Burchard und Luthard von Meinersen und des Grafen 
Hermann von Wohldenberg erhalten. Gedr. Asseburger UB. I, S. 257 Nr. 393. 


512. Bischof Otto bestimmt über das Gnadenjahr verstorbener 
Domherrn. Hildesheim 1279 Juni 30. 


Otto dei gratia Hildensemensis episcopus universis, quibus 
presens scriptum videre contigerit vel audire, salutem in domino. 
Prudens decrevit antiquitas, ut que ab hominibus geruntur, ne simul 
cum lapsu temporis a memoria hominum labantur, scriptis autenticis 
commendentur. Hinc est, quod, cum dilecti in Christo . . prepositus, 

. decanus et capitulum ecclesie nostre nobis humiliter supplicarint, 
quatinus redditus beneflciorum seu prelaturarum, que vel quas de 
manu nostra tenent, ipsis decedentibus uno anno post mortem 
integraliter cedant ad defunctorum debita persolvenda, quod, si 
defuncti debitorum onere gravati non fuerint, dicti redditus vel 
quiequid ultra solutionem debitorum excreverit pro ipsorum memoria 
peragenda per testatores in usus capituli convertantur, nos eorum 
piis supplicacionibus inclinati ipsorum desiderio duximus liberaliter 
annuendum, ita tamen quod si aliquem ex ipsis in die beati Iacobi 
mori contigerit, testamentarii ipsius fructus nostrorum beneficiorum 
vel prelaturarum primo anno ex consuetudine percipient approbata 
pariter et prescripta, secundo eciam anno iidem testatores pre- 
dicta percipient integraliter ex hac nostra liberali concessione se- 
cundum formam superius annotatam. Si autem, quod absit, aliquem 
ex ipsis intestatum decedere contigerit, predicta omnia cum bonis 
defuncti mobilibus et inmobilibus excepta curia sua per.. decanum 
et capitulum pro ipsius memoria peragenda in usus capituli conver- 
tentur. Illi autem, quibus beneficia vel prelature collata vel collate 
fuerint, iurisdicionem suam excercebunt et beneficiorum collacionem 


1219. 215 


liberam obtinebunt. Ad huius nostre concessionis evidenciam pre- 
sens scriptum inde confectum sigillo nostro fecimus communiri. 
Actum in capitulo nostro Hildensem anno domini millesimo cc?. Ixxviiii., 
in commemoratione beati Pauli, pontificatus nostri anno quinto decimo. 


Or: im Kgl. St -A. zu Hannover, Domstift Hildesheim Nr. 254. Gut erhaltenes 
Siegel des Bischofs. 


198. Propst Konrad von Einbeck bekundet, dass Lippold von 
Wetze (Wettessen), Ritter, und dessen Brüder Giselbert und Georg, 
Knappen, mit Zustimmung des Dietrich, Kanonikers des Kreuzstiftes 
und Sohnes des Giselbert, viertehalb Hufen in Stöckheim (Stockem) 
dem Kl. Amelunxborn verkauft und ihn entschädigt haben. 1279 
Juli 6 (in octava beatorum apostolorum Petri et Pauli). 


Abschrift des 14. Jahrhunderts im Diplomatar des Kl. Amelunxborn I, fol. 125 
im Landeshauptarchiv zu Wolfenbüttel. 


514. Domdechant Lippold, Domscholaster Hoier und Domkantor 
Johann gewähren dem Johannisstift ein zweites Gnadenjahr mit der 
Bestimmung, dass die Einkünfte dieses zur Bezahlung der Schulden 
des verstorbenen Stiftsherrn, oder, wenn solche nicht vorhanden, mit den 
Einkünften des ersten Jahres zur Memorie jenes und zum Nutzen der 
Kirche verwendet werden sollen. Hildesheim 1279 Juli 17 (xvi. 
kalendas augusti). 

Or. im Kgl. St.-4. zu Hannover, Johannisstift Nr. 28. Beschädigte Siegel 
des Domkapitels und der drei Aussteller. Auf der Rückseite von gleichzeitiger Hand: 
In erastino huius date que fuit tercia feria, fuit electus dominus Siffridus Magde- 


burgensis ecclesie decanus in episcopum Hildensemensem.  Gedr. Würdtwein, 
Nova subs. I, S. 331 nach Cop., Doebner, UB. I, S. 179 Nr. 367 nach dem Or. 


515. Wahlkapitulation (des Bischofs Siegfried). O. D. (1279 
Juli 17). 

Redditus mense episcopalis non alienabit. 

Item monetam conservabit sicut continetur in privilegio Adologii, 


et quando eam locare voluerit, advocabit prepositum et decanum 
et prelatos. 


Item advocatiam civitatis non infeodabit. 
Item officium dapiferatus non infeodabit. 
Item turres castrorum sibi conservabit et faciet eas conservari 
per fideles ministeriales vel litones ecclesie. 
Item advocatos non faciet in castris nisi ministeriales ecclesie. 
18* 


276 Ä 1279. 


Item si contigerit vacare feoda nobilium, si vult ea locare, 
faciet de consilio maiorum de capitulo et locabit ea comparibus curie. 


Item archidyaconatus, capellas sive alios redditus, qui habentur 
de manu episcopi, extra capitulum non locabit. 


Item feoda nobilium et ministerialium nulli ecclesie dabit sine 
consilio et consensu capituli. 

Item ratum habebit quod fecit dominus episcopus Conradus et 
alii episcopi de thelonio Nove civitatis. 

Item testamenta fratrum, que per se vel per alios fecerint, 
rata habebit. 

Item pueris infra scolas non conferet prelaturas et beneficia, 
que curam habent animarum. 

Item sententias antecessoris sui et capituli nisi prehabita satis- 
factione non relaxabit. 

Item iura archidyaconorum in sententiis suis et in aliis iuribus 
fideliter conservabit. 

Item privilegia ecclesie de rebus episcopi morientis in suo iure 
conservabit, et quicquid contra ea attemptatum est retractabit. 


Item iura capituli et litonum et aliorum hominum, quando sunt 
in servitio dominorum, ex parte consulum et civitatis non per- 
mittat infringi. ! 

Item obligationem bonorum episcopalium factam capitulo et 
commutationem ratam et firmam habebit. 

Item munitiones, quas ecclesia habuit et habet, fideliter ecclesie 
conservabit. 

Item bona prepositure et alia bona nostra specialia tuebitur 
sicut sua et in eis exactionem per se vel per advocatos suos non 
faciet. 

Item debita, in quibus tenetur capitulo, infra triennium con- 
firmationis sue incipiet solvere vel in gratia capituli manebit. 


Item ad alia debita, que rite contracta fuerint, tenebitur. 
Item hec sigillo capituli sigillabuntur. 


Or. im Kgl. St.-A. zu Hannover, Domstift Hildesheim Nr. 362. Bruchstück 
des Kapitelssiegels. Gedr. Neues vaterländ. Archiv 1830 S. 351, im Auszug Doebner, 
UB. I, S. 180 Nr. 369. Bischof Otto starb am 4. Juli (vgl. das Todtenbuch des 
Michaeliskl., herausgegeben v. Mooyer im Vaterländ. Archiv 1843 S. 3), die Wahl 
Siegfrieds von Querfurt erfolgte bereits am 17. Juli mitten im Kampfe des Bistums 
mit Herzog Albrecht von Braunschweig, vgl. die Notiz auf der Rückseite der Urk. 
Johannisstift Nr. 28 (oben Nr. 614) und Bertram, Gesch. von Hildesheim I, S. 294. 


1279. 277 


516. König Rudolf ersucht das Domkapitel, den Erwählien 
Siegfried zur Beilegung des Streites mit den Herzögen von Braunschweig 
zu bewegen, wie er selbst ihn schon früher dazu ermahnt habe. O. D. 
(1279 nach August 15). 


Ex officii nostri debito Hildensemensis ecclesiae, praecellentis 
imperii Romani calumpniae, zelantes honorem, quietem et commodum 
et periculosis ipsius dispendiis et dispendiosis periculis, quibus ex 
guerrarum discrimine hinc inde concutitur, interno et pio compati- 
entes affectu venerabilem vestrum electum litteris et nuntiis alias 
sollicitavimus, hortabamur et monuimus sano et utili consilio sibi 
nichilominus persuadentes, ut super tranquillando et serenando statu 
ipsius ecclesiae nostris nuntiis acquiesceret et cum clarae memoriae 
Al(berto) duce Brunswicensi, principe et praeside nostro dilecto, 
qui Hildensemensi ecclesiae et cuilibet conquerenti paratus erat, 
dum viveret, in curia nostra de iustitia respondere, ad unitatem 
karitatis intimae deveniret vel saltem ius, si quod sibi contra prae- 
dictum principem competeret, prosequeretur in iudicio coram nobis. 
Et quia praefati ducis heredes favore benigno prosequimur, ut 
tenemur, denuo ad eundem vestrum honorabilem virum providum 
et circumspectum N., nostrum familiarem et consiliarium, super 
eodem negotio cum regalibus apicibus transmittimus devotionem 
vestram rogantes et hortantes attente, quatenus ad parendum et 
acquiescendum votis regalibus et eiusdem N. monitis et exhorta- 
tionibus circa ea, quae sunt pacis et concordiae vel iustitiae, ipsum 
vestrum electum continuis inductionibus excitetis, dirigatis ac etiam, 
prout expedire videbitis, inducatis, ut praeter inaestimabile com- 
modum, quod ex hoc vobis et ecclesiae vestrae proveniet, sere- 
nitatem regiam in cunctis vestris agendis inveniatis perpetuo 
proniorem. 

Gedr. Bodmann, Cod. epistolaris Rudolfi I, Leipzig 1806 S. 119. Danach 


wiederholt. Regest Böhmer-Redlich, Reg. imp. VI, 1, Nr. 1156. Herzog Albert starb 
“m 15. August 1279. Bald darauf wird wohl der Brief geschrieben sein. 


517. Das Kl. Wöltingerode überweist dem Priester Nantwig in 
Rimbeck gegen zwölf Mark die Rente einer halben Hufe ebenda, welche 
nach seinem Tode an die Kellerei zur Feier seiner Memorie fallen solle. 
1279 November 25. 


Elysa dei gratia abbatissa, Hildebrandus prepositus totusque 
conventus sanctimonialium in Waltingerode omnibus salutem. Tenore 


218 1219. 


presentium protestamur, quod dominus Nantwicus sacerdos in Rin- 
beke in memoriam sui obitus contulit ecclesie nostre duodecim 
marcas Halberstadensis argenti, de quibus redemimus duos mansos 
et dimidium, qui fuerant graviter obligati. Nos vero considerantes 
pium eius circa nos affectum assignavimus eidem ad tempora vite 
sue reditus dimidii mansi ibidem, cum acceptare voluerit. Post 
mortem autem suam census idem cellerarie perpetuo deputabitur, 
ut exinde conventui nostro in anniversario suo servicium ministretur 
et eius memoria iugiter observetur. Huius rei sunt testes dominus 
Heinricus sacerdos in Mulbeke, Waltherus et Heinricus filii Iohannis 
Colith et alii quam plures. Datum anno domini m?. cc?. Ixxix9,, in 
die Katerine virginis. 

Or. im Kgl. St.-A. zu Hannover, Wöltingerode Nr. 48. Beschädigtes Konvents- 
siegel an dem von der Urk. geschnittenen Pergamentstreifen. 


518. Die Grafen von Wohldenberg bestätigen die Schenkung von 
zwei Hufen in Wedem durch ihre Väter an Bernhard vom Hagen und 
deren ÜUebertragung an das Krankenhaus des Kl. Wöltingerode. 
1279 Dezember 20. 


Nos Hermannus et Heynricus et Otto fratres, Burchardus et 
Hermannus et Heynricus fratres dei gratia comites de Woldenberg 
omnibus hanc litteram inspecturis salutem in eo, qui est omnium 
vera salus. Universis Christi fidelibus cupimus esse notum, quod 
patres nostri pie memorie Burchardus et Heynricus comites de 
Woldeberg duos mansos, quos lohannes de Wedem ibidem ab ipsis 
possidebat, domino Bernhardo dicto de Indagine donaverunt. Et 
licet predicti patres nostri huiusmodi donationem sine nostro per- 
petraverint assensu, nichilominus nos ob specialis dilectionis causam, 
quam idem dominus Bernhardus ad nos habuit, ac filiorum suorum 
Ludegeri et Hermanni fratrum Minorum petitionem huiusmodi do- 
nationem ratam habere volentes cum omnibus heredibus nostris una 
cum ipso claustro in Woltincherode specialiter infirmarie deputantes 
cum omni iure tam in villis quam in pratis, in silvis et in pascuis 
donamus perpetuo possidendam pro subsidio anime prefati domini 
Bernardi, cuius anniversarius in vigilia beati Martini episcopi et 
confessoris peragetur, necnon aliorum, quorum ipse usus fuerat bonis 
et ex oblivione seu ignorantia dampnum ad plenum minime restauravit, 
atque pro omnium parentum suorum et nostrorum remedio pecca- 
torum, ita quod, si prepositus seu abbatissa prefati claustri vel 


1279, 279 


quicumque alius contra hanc donationem quidquam attemptare pre- 
sumpserit auferendo aut in alios usus commutando, ipso facto sit 
excommunicationis vinculo Hildensemensis episcopi innodatus. Huius 
autem rei firmitatem nostrorum sigillorum et sepedicti domini Bern- 
hardi appensione duximus roborari. Testes vero huius sunt nobiles 
viri comes Heynricus de Blankenburg et comes Heynricus de Walde- 
berg ac nobiles dicti de Dorstat fratres Fredericus et Walterus, 
ordinis fratrum Minorum frater Ludegerus et frater Hermannus et 
frater Iohannes de Soderde conversus supradicti claustri. Acta 
sunt hec anno domini m9. cc?. Ixx?ix?., in vigilia sancti Thome 
apostoli. 


Or. im Kgl. St.-A. zu Hannover, Wöltingerode Nr. 49. Die fünf Siegel 
beschädigt. 


519. Die von Escherde verzichten zu Gunsten des Kl. Derneburg 
auf alles Recht an zwei Hufen in Ottbergen. Hildesheim 1279. 


Nos Lippoldus et filius meus Thidericus, Iohannes et filius 
meus Thidericus, Iordanus, Ludoldus milites dicti de Escherte 
omnibus hoc scriptum visuris notum esse cupimus litteras per pre- 
sentes, quod voluntarie et de pleno consensu renunciamus omni 
impeticioni et iuri, quod habuimus vel habere potuimus super duos 
mansos sitos in Otberge, renunciantes eisdem mansis cum omni iure, 
quod nostrum intererat in predictis mansis, libere dimisimus sanctis 
monialibus in Derneborch deo servientibus in perpetuum possidendos. 
Ne vero aliquis nostrorum heredum nostrum factum in posterum 
valeat reclamare, predicte ecclesie in Derneborch presens scriptum 
contulimus nostrorum sigillorum munimine roboratum. "Testes huius 
facti sunt dominus Ernestus abbas ecclesie sancti Michahelis in 
Hildensem, Sifridus de Rodhen, Iohannes Niger, Sifridus de Ruten- 
berg, Iohannes de Stedere, Egkehardus de Levenstede milites, 
Iohannes Honhorst, Iohannes de Szerstede famuli, Albertus de Dam- 
mone, Henricus Westvalus, Thidhericus Marcolfi, Hermannus Bocvel, 
Arnoldus de Mynda, Thegenardus de Indagine, Bernardus frater 
suus burgenses in Hildensem et alii quam plures. Datum in Hil- 
densem in ecclesia sancti Michahelis anno domini m?. cc?. Ixx?. ix. 

Or. im Kgl. St.-A. zu Hannover, Derneburg Nr. 24. Siegel des Johann 


hängt an der Urk. das des Lippold liegt lose bei, die anderen beiden verloren. 
Regest Doebner, UB. I, S. 179 Nr. 368. 


280 1280. 


520. Ritter Balduin von Wenden und seine Frau Jutta kaufen 
für 85 Mark Silbers vom Bischof Siegfried ein Allod in Rosenthal 
mit Ausnahme des Gerichtes und des Schlossplatzes, das zu seinen 
Lebzeiten nicht zurückgekauft werden darf. O. D. (1279-87). 

Or. im Kgl. St.-A. zu Hannover, Domstift Hildesheim Nr. 257. Siegel des 


Ausstellers an dem von der Urk. geschnittenen Pergamentstreifen. Gedr. Sudendorf, 
UB. I, S. 298. 


521. Die Grafen Meiner von Schladen und Otto von Everstein 
bekunden die Beilegung eines Streites des Bischofs mit dem  Propst, 
Dechanten und anderen Verletzten. O. D. (1279—1310). 


Nos dei gracia Menerus comes de Sladen, Otto comes de Eversten, 
omnibus presentes litteras visuris tenore presencium protestamur, 
quod facta composicione inter dominum episcopum Hildensemensem 
ex una parte et dominos prepositum et decanum maioris ecclesie 
ceterosque lesos tam religiosos quam seculares ex parte altera hanc 
formam idem dominus episcopus ore pronunciavit declarans, quod 
quitquit discordie, rancoris seu offense fuit inter ipsum et predictos, 
totum debet esse in bona et sincera amicicia complanatum et 
mortuum, ita quod inter eos numquam de cetero reviviscat et quod 
ipse dolet intime offensam istorum, et in quibuscumque offendit vel 
dampniflcavit pro tempore favore et gracia compensabit et quod 
hec et hiis similia de cetero cavebit nec ulterius attemptabit, ymmo 
clerum in iure et libertate sua faciet permanere. In cuius rei 
testimonium sigila nostra duximus presentibus apponenda. 

Abschr. des 15. Jahrh. in Cop. VI, 11, S. 686 Nr. 1319 im Kgl. St.-A. zu 


Hannover. Es lässt sich nicht feststellen, auf welche Ereignisse sich der Vertrag 
besieht. Nach den Ausstellern gehört die Urk. in die Zeit des Bischofs Siegfried. 


522. Die Herzöge von Braunschweig tauschen mit dem Grafen 
Hermann von Wohldenberg Ländereien. Braunschweig 1280 Februar 9. 


Henricus, Albertus, Wilhelmus dei gratia fratres duces de 
Brunswic omnibus presentem cartulam inspecturis salutem in omnium 
salvatorem.!) Presentibus publice protestamur, quod cum Hermanno 
comite de Waldenberch iuniori duos mansos in villa Dhinkelere 
sitos, quorum ad nos proprietas pertinebat, pro tribus aliis in villa 
Ruden sitis permutavimus, quorum proprietas sua fuit, ita quod nos 
illos tres in Ruden obtinebimus et ipse illos duos in Dhinkelere 


J) So das Or. 


1280. 281 


obtinebit. Ne igitur super hiis contingat inposterum dubitari, presens 
scriptum super hoc confectum sigillo nostro roboratum dedimus ad 
cautelam. Datum in Brunswic anno domini m?, cc9. Ixxx?., v9. idus 
februarii. 


Or. im Kol. St.-A. zu Hannover, Kreuzstift Nr. 156. Das Siegel von den 
roten und gelben Hanffüden verloren. 


528. Das Kl. Dorstadt bestimmt eine Hausstelle in Ohlendorf 
und eine Rente von vier Schilling in Mullenstede zur Anschaffung 
einer Osterkerze. 1280 März 8. 


H(ildericus) prepositus G. priorissa totumque collegium sancti- 
monialium in Dorstat omnibus in perpetuum. Quonium acta tem- 
porum, ne labantur cum tempore, scripture testimonio sunt con- 
firmanda, noverint presens scriptum inspecturi, quod nos de communi 
consensu nostri capituli ad laudem et gloriam dei aream in Olden- 
thorp sex solidos solventem pro quadam area in Benem, quam dudum 
Helyas sacerdos inspiratione divina monitus contulit nostre custodie 
ad columpnam paschalem eundem censum solventem, que secundum 
nostre ecclesie consuetudinem triginta trium talentorum cere pondere 
conficitur, insuper in augmentum jam dicte columpne quatuor soli- 
dorum redditus in villa Mullenstede, que sita est trans aquam, 
assignavimus perpetuo possidenda. Ne vero prelibata a nostris 
successoribus calumpnientur, presentem paginam sigilli nostri muni- 
mine duximus roborandam. Acta sunt hec anno domini m?, cc?. 1xxx?., 
feria sexta ante dominicam Invocavit, in generali capitulo dominarum. 


Or. im Archiv zu Dorstadt. Sehr wenig beschädigte Siegel der Kirche und 
der Propstei in Dorstadt. 


524. Papst Nicolaus III. beauftragt den Bischof (Friedrich) 
von Merseburg, dafür zu sorgen, dass die der Hildesheimer Kirche 
entfremdeten Güter dieser wieder zurückerworben werden. Rom 1280 
März 18. 


Nicolaus episcopus servus servorum dei venerabili fratri . . 
episcopo Merseburgensi salutem et apostolicam benedictionem. Ad 
audientiam nostram pervenit, quod tam dilecti filii . . decanus, . . 
prepositus et capitulum Hildesemenses, quam predecessores eorum 
decimas, terras, domos, prata, pascua, nemora, molendina, iura, iuris- 
dictiones et quedam alia bona ad ecclesiam ipsam spectancia datis 
super hoc litteris, interpositis iuramentis, factis renuntiationibus et 


282 1280. 


penis adiectis in gravem ipsius ecclesie lesionem nonnullis clericis 
et laicis aliquibus eorum ad vitam, quibusdam vero ad non modicum 
tempus et aliis perpetuo ad firmam vel sub censu annuo concesse- 
runt, quorum aliqui dicuntur super hiis confirmationis litteras in 
forma communi a sede apostolica impetrasse. Quia vero nostra 
interest lesis ecclesiis subvenire, fraternitati tue per apostolica 
scripta mandamus, quatinus ea, que de bonis ipsius ecclesie. per 
concessiones huiusmodi alienata inveneris illicite vel distracta, non 
obstantibus litteris, penis, iuramentis, renuntiationibus et confirma- 
tionibus supradictis ad ius et proprietatem eiusdem ecclesie studeas 
legitime revocare, contradictores per censuram ecclesiasticam appel- 
latione postposita compescendo. Testes autem, qui fuerint nominati, 
si se gratia, odio vel timore subtraxerint, censura simili appellatione 
cessante compellas veritati testimonium perhibere. Datum Rome 
apud sanctum Petrum xv. kalendas aprilis, pontificatus nostri anno 
tercio. 


Or. im Kgl. St.-A. zu Hannover, Domstift Hildesheim Nr. 259. Bleibulle an 
Hanfschnüren. 


525. Domherr Bernhard von Meinersen genehmigt den Verkauf 
von sechstehalb Hufen und sieben Hausstellen in Machtersen durch seine 
Brüder Burchard und Luthard an Propst Hilderich und das Kl. Dorstadt. 
Hildesheim 1280 Mai 7 (nonas may). | 


Or. im Archiv zu Dorstadt. Gut erhaltenes Siegel des Ausstellers. Vgl. oben 
Nr. 511. 


526. Die Grafen von Wohldenberg übertragen dem Kl. Derneburg 
einen Mühlenplatz an der Nette. 1280 Mai 14. 


Dei gratia nos Borgardus et Hermannus comites de Woldenberg 
omnibus, quibus has litteras videre contingerit, in vero salutari 
salutem. Ea, que pro tempore coram nobis aguntur, ne oblivioni 
tradantur, expedit, ut in scripta pupplica redigantur. Tenore igitur 
presencium notum esse volumus et constare, quod cum consensu 
fratris nostri Hinrici canonici maioris ecclesie in Hildensem renun- 
ciavimus omni iuri, quod habuimus et vendicare poteramus in quo- 
dam loco molendini ex utraque parte Nete, qui scilicet locus adiacet 
yndagini claustri sanctimonialium in Derneborch, ex promocione et 
instancia domini Iohannis ibidem prepositi et contulimus iam dicto 
conventui sanctimonialium cum omni utilitate perpetuo possidendum. 
In evidens vero testimonium has litteras sigillorum nostrorum robore 


1280. 283 


iussimus confirmari. Testes huius facti sunt dominus Otto prepositus 
de Eversten, comes Ludolfus et Conradus et Iohannes nobiles et 
fratres de Woldenberg, dominus Heidhenricus de Heiershusen, 
dominus Grubo et dominus Boldewinus de Stenberg, Wolterus de 
Nette, Hoierus de Mandere, Conradus, Ascwinus, Nicolaus Suevi, 
Ascwinus de Holle, Olricus de Barem, Lippoldus, Thidericus, Andreas, 
Hermannus de Heiershusen!) et ceteri plures flde digni. Datum 
anno incarnacionis domini m?. cc9. Ixxx9., ii. ydus magi. 

Or. in der Beverinischen Bibliothek zu Hildesheim, Kl. Derneburg Nr. 9. 
Die Siegel der drei Grafen Burchard, Hermann und Ludolf gut erhalten. 


527. Graf Gerhard von Holstein überlässt den Brüdern von 
Harlingeberg das Patronatsrecht der Kirche in Immenrode gegen zwei 
Hufen in Bansleben. Braunschweig 1280 Juli 6. 


Nos dei gratia Gherhardus comes de Holtceten recognoscimus 
per presentes publice protestando, quod de bona voluntate et maturo 
habito consilio ius patronatus ecclesie in Ymmenrodhe cum omni 
iure domino Iordano et Heynrico et Widekindo fratribus dictis de 
‚Harligeberch in proprium dedimus, in cuius donacionis restaurum 
predicti fratres de Harligberche nobis duos mansos sitos in Batesleve 
reddiderunt. . Huius rei testes sunt dominus Iohannes de Adenoys, 
comes Heydhenricus de Luterberche, comes Hermannus de Wolden- 
berch, Iohannes de Goltorn, Ludolphus de Goltorn milites, dominus 
Alf de Holte, Heyno de Bardeleve, dominus Bertoldus de Reten, 
Iohannes de Adenoys, dominus Ericus et dominus Ludolfus dicti de 
Esebeke. In huius rei testimonium presentem litteram conscribi 
fecimus et nostri sigilli munimine roborari. Datum Brunswic anno 
domini m?. ec?. Ixxx9., in octava apostolorum Petri et Pauli. 


Or. im Kgl. St.-A. zu Hannover, Wöltingerode Nr. 51. Beschädigtes Siegel 
des Ausstellers, Reitersiegel, an dem von der Urk. geschnittenen Pergamentstreifen. 


528. Ritter Johann von Escherde verkauft dem Abt Albert, 
Prior Johann und dem Konvente des Kl. Marienrode acht Hufen in 
Bemerode (Bevingerodhe) mit der Nutzung genannt colinge im 
Rodherebrok, welche Ritter Jordan von llten von ihm zu Lehn hatte, 
mit Zustimmung seiner Söhne Dietrich und Jordan und seiner Ver- 


!) Dahinter ist Trobo getilgt. 


284 1280. 


wandten Ritter Jordan und Ludold von Escherde. 12801) Juli 25 
(viii. kalendas augusti). 

Or. im Kgl. St.-A. zu Hannover, Marienrode Nr. 43. Die drei Siegel, des 
Johann von Escherde an grünen und roten, des Dietrich von Alten und des Jordan 
von Escherde an roten Seidenfüden, wenig beschädigt. Gedr. Marienroder UB. 
S. 69 Nr. 55. In einer Urk. von demselben Datum gelobt der Verkäufer die Zu- 
stimmung seines minderjährigen Sohnes später beizubringen, Or. a. a. O. Nr. 45 
mit beschädigtem Siegel des Johann von Escherde an roten Seidenfäden und dem 
stark beschädigten des Dietrich von Alten an dem von der Urk. geschnittenen 
Pergamentstreifen, gedr. a. a. O. 71 Nr. 57. In einer undatierten Urk. verkauft 
auch Jordan von Ilten die acht Hufen dem Kloster, Or. a. a. O. 44 mit dem 
beschädigten Siegel des Dietrich von Alten, gedr. a. a. O. S. 70 Nr. 56. 


529. Johann Pfarrer in. Schladen unter den Zeugen der Urk. 
der Brüder Burchard, Ekbert und Hermann von Wolfenbüttel für 
Kl. Isenhagen. Schladen 12(80) September 1 (in die Egidii). 

Or. im Landeshauptarchiv zu Wolfenbüttel, Kl. Riddagshausen. Gedr. Asse- 
burger UB. I, S. 262 Nr. 401, nach Cop. Lüneburger UB. V, S. 18 Nr. 40. 


530. Bischof Siegfried überträgt auf Bitten des Domdechanten 
Lippold, des Domscholasters Hoier und des Domkantors Johann dem 
Johannisstift das Eigentum des halben Zehnten in Lotingessen. 
Hildesheim 1280 Oktober 10 (in die Gereonis). 


Testes huius nostre donationis sunt Arnoldus de Wereberge, 
Otto de Eversten, Bernardus de Meynersen canonici Hildensemenses, 
Ernestus pincerna, Aswinus de Stenberge, Ludolfus de Cramme 

Or. im Kgl. St.-A. zu Hannover, Johannisstift Nr. 29. Beschädigte Siegel 


des Bischofs und des Domkapitels. Gedr. nach Cop. Würdtwein, Nova subs. I, 
S. 340.  Begest Doebner, UP. I, S. 181 Nr. 370. 


581. Bischof Siegfrieds Ablassbrief für Kirche und Kloster 
st. Georgen in Glaucha. 1280 Oktober 18. 
Nach dem Regest bei v. Dreyhaupt, Saalkreis I, S. 804 Nr. 39 wiederholt v. 


Mülverstedt, Heg. archiep. Magdeb. III, S. 128 Nr. 324; das. S. 132 Nr. 336 ein 
undatierter Indulgenzbrief Siegfrieds für das Marienknechtskloster in Halle. 


532. Bischof Siegfried bekundet, dass bei der Beilegung eines 
Streites zwischen den Kanonikern des Cyriacistiftes in Braunschweig 
und den Brüdern Eberhard und Aschwin von Lutter wegen zweier 


1) Or. m9. c?c9, lxxxi&., doch ist das i mit dunklerer Tinte später nach- 
getragen. 


1280. 285 


Hufen in Sossmar (Sutherem) die Brüder auf alle Ansprüche verzichtet 
haben, Hildesheim 1280 Oktober 31 (in vigilia omnium sanctorum). 


— — presentes fuerunt — — Arnoldus de Wereberge, Bernardus 
de Meynersem canonici Hildensemenses, Ecbertus camerarius, Er- 
nestus pincerna, Aschwinus de Stenberge, Ludolfus de Cramme, 
Sifridus de Rutenberge, Egkehardus de Levenstede milites, Albertus 
et Conradus fratres de Dampmone, Bernardus de Hoyersem, Heyno 
de Gustede, Brendeko Storm, Ludolfus Rufus burgenses. 


Or. im Landeshauptarchiv zu Wolfenbüttel, st. Cyriaci Nr. 17. Siegel des 
Bischofs verloren, das des Eberhard von Lutter am Rande beschädigt. 


533. Ludolf von Borsum entsagt nach Empfang von sechs Mark 
durch das Kreuzstift allen Ansprüchen an eine Hausstelle und 14 Morgen 
in Kemme. 1280 November 5. 

Ludolfus filius Ludolfi militis dicti de Borsem singulis et uni- 
versis, ad quos presens scriptum pervenerit, salutem. Tenore pre- 
seneium innotescat, quod omne ius, quod michi vendicavi in area 
et xiiii iugeribus sitis in Kemme, resignavi et mee actioni in- 
perpetuum renunciavi. Recepi tamen ab ecclesia sancte Crucis vi 
marcas et ei prestabo ab omnibus impetentibus warandiam. In huius 
rei testimonium: sigillo meo feci roborari. Testes huius sunt dominus 
Ar(noldus) de Wereberge et Ber(nardus) de Dorstat canonici Hil- 
densemenses, Aswinus de Lapideo monte et Ernestus pincerna 
milites. Datum anno domini m?. cc?. Ixxx?., nonas novembris. 

Or. im Kgl. St.-A. zu Hannover, Kreuzstift Nr. 157, Siegel des Ausstellers 
schildförmig, zeigt sechs Eisenhüte, 3: 2: 1: } SIG(IL)LVM LVD.... CTI 


DE....EM, kleiner Rest des Siegels der A. v. Warberg und »pitzovales be- 
schädigtes der B. von Dorstadt. 


584. Ekbert, Burchard und Hermann von Wolfenbüttel genehmigen 
in Gegenwart des Grafen Meiner von Schladen den Verkauf einer Hufe 
in Dorstadt durch Burchard von der Asseburch an das Kl. Dorstadt, 
das ihnen dafür drei und ein halbes Pfund entrichtet. 1280 November 18 
(in octava sancti Martini episcopi). 

Huius rei testes sunt milites Volcmarus de Goslaria, Bertoldus 
et Anno de Gowische,!) Henricus Wifgrove, Henricus Friso, Hen- 
ricus de Hornhusen, Iohannes de Gosa. 


1) Or. Howische. 


286 1280. 


Or. im Archiv zu Dorstadt. Siegel des Grafen und des Burchard von der 
Asseburg. Gedr. Asseburger UB. I, S. 265 Nr. 404. Regest Bode, UB. II, S. 291 
Nr. 271. 


535. Die Grafen Burchard und Hermann von Wohldenberg 
verkaufen dem Kl. Dorstadt die Vogtei über sechs Hufen in Wede- 
liggerode. 1280 November 27. 


Ut gesta hominum maneant illibata, litteris et testibus muni- 
untur. Hinc est, quod notum facimus intuentibus presens scriptum, 
quod nos Burchardus et Hermannus comites dicti de Woldenberc 
vendidimus advocatiam sex mansorum in Wedeliggerode ecclesie 
sanctimonialium in Dorstat, quod Ludolfus Pluder et sui legitimi 
heredes a nobis in feodo!) tenuerunt, sub titulo proprietatis quiete 
et libere perpetuo possidendas.?) Ut autem hec inconvulsa per- 
maneant, sigillorum nostrorum munimine presentem paginam duximus 
roborandam. In reconpensam vero huius donationis assignamus duos 
mansos nostre proprietatis sitos in Harige cum nostrorum heredum 
consensu ac omnium, quorum est consensus requirendus. Testes 
vero huius sunt comes Hermannus de Woldenberc, comes Ludolfus 
et frater suus de Insula, Iohannes miles de Wetelemenstede, Heiden- 
ricus miles de Hedershusen, Iohannes Trobe, Arnoldus de Elvede 
et alii quam plures flde digni. Datum anno domini m?. cc?. Ixxx?., 
quinto kalendas decembris. 


Or. im Archiv zu Dorstadt. Siegel des Burchard stark beschädigt, des 
Hermann gut erhalten an den von der Urk. geschnittenen Pergamenistreifen. 


586. Herzog Heinrich von Braunschweig, Graf Meiner von 
Schladen, die Klöster Wöltingerode, Neuwerk bei Goslar und Ringelheim, 
die Ritter Volkmar von Goslar und Heinrich von Burgdorf und 
Konrad von Wehre übertragen das ihnen bisher gemeinsam zustehende 
Patronatsrecht der Kirche in Beuchte (Bokede) dem Deutschen Hause 
in Goslar. 1280 Dezember 1 (prima dominica adventus). 


Or. im Kgl. St.-A. zu Hannover, Weddingen Nr. 3. Sieben Siegel, aus denen 
allein die Namen der Berechtigten, die in der Urk. nicht genannt werden, zu 
ersehen sind. Gedr. Bode II, S. 292 Nr. 272. 


537. Das Stift Gandersheim gibt dem Bischof Siegfried und 
dessen Kirche das Eigentum von neun Hufen in der Rodung bei 


I) Or. feado. — ?*) So das Or. 


1980. ,287 


Wohldenberg und erhält dafür als Ersatz den Zehnten des Drostehagens 
und den des Nienhagen bei Heckenbeck. Gandersheim 1280 Dezember 25. 


Margareta dei gratia Gandersemensis ecclesie abbatissa omnibus 
hanc litteram inspecturis sinceram in domino caritatem. Ad uni- 
versorum noticiam presentium testimonio cupimus pervenire, quod 
nos in Christo venerabili patri domino Sifrido Hildensemensi episcopo 
et ipsius ecclesie cum consensu nostri capituli proprietatem novem 
mansorum in novali apud Woldenberge contulimus libera voluntate 
perpetuo possidendam recipientes in restaurum ab ipso domino 
S(ifrido) Hildensemensi episcopo ex beneplacito et consensu sui 
capituli proprietatem decime indaginis que dicitur Drocethenhagen, 
quam decimam dominus Hermannus de Hardenberge et fratres sui 
ab eodem domino episcopo et ecclesia Hildensemensi in pheodo tenu- 
erunt. Et ad hec proprietatem decime indaginis que dicitur Nien- 
hagen apud Hekenbeke in supradicte proprietatis videlicet novem 
mansorum ad novale perpetuam accepimus recompensam. In cuius 
rei testimonium nos prefato domino episcopo et ecclesie Hildense- 
mensi dedimus presentem litteram nostri et ecclesie nostre sigillorum 
munimine roboratam. Datum Ganderseim anno domini m?. cc9. 1xxx?., 
viii?. kalendas ianuarii. Huius facti testes sunt Mechtildis ecclesie 
nostre preposita, Luckardis decana, Alheidis custos, Mechtildis de 
Bilsteine, Mechtilt de Eversteine nostre canonice, cappellanus noster 
Thidericus sancti Georgii plebanus, Otto de Eversteine, Otto de 
Plesse nobiles, Lippoldus de Vrethen, Hermannus de Gandersem, 
Bruningus noster advocatus milites et plures alii. 


Or. im Kgl. St.-A. zu Hannover, Domstift Hildesheim Nr. 260. Beide Siegel 
sehr gut erhalten. Gedr. Wolff, Gesch. der Fam. v. Hardenberg I, UB. S. 18. 


588. Bischof Siegfried gestattet. dem Propst des Bartholomäistiftes 
als Archidiakon in Lühnde, die Synode in den einzelnen Kirchen des 
Archidiakonates abzuhalten, doch ohne den Pfarren dadurch Kosten 
zu verursachen. Hildesheim 1280. 


Sifridus dei gratia Hildessemensis ecclesie episcopus. Ex officii 
nostri debito ad providendum utilitati et quieti ecclesiarum, que 
nobis sunt commisse, nos obligatos esse cognoscentes ea, que damp- 
norum et incommodi poterunt esse occasio, exstirpare cupimus et 
in melius salubri mutare consilio affectamus. Cum itaque ex relatione 
dilecti filii in Christo prepositi Hermanni ecclesie sancti Bartholomei 
apud Hildessem et archidiaconi in Lulene intellexerimus, quod rigor 


288 1280. 


et ius spirituale defluat et infirmetur propter diversitatem villarum 
et multitudinem populi ad synodum in Lulene pertinencium, qui una 
die diiudicari et discuti necnon et corrigi minus valent et ad Christianam 
religionem sicut fides catholica exigit informari, unde nos bona 
intentione dicti prepositi considerata necnon et fidelium saluti, que 
in rudibus et simplicibus de facili deficit et exorbitat, consulere 
cupientes iam sepe dicto preposito suisque successoribus indulsimus 
et indulgemus, ut in singulis ecclesiis ad bannum Lulene pertinentibus 
singulis diebus synodo presideant, secundum quod preposito memorato 
pro loco et pro tempore videbitur expedire, ita tamen ne sacerdotes 
qui in ecclesiis fuerint pro tempore per prepositum aut suos nuncios 
in expensis aliquibus pregraventur. Ne autem hec nostra ordinatio 
preposito sancti Bartholomei et sue ecclesie de maturo facta consilio 
ab aliquo imposterum infringatur aut immutetur, presentem ei litteram 
conscribi fecimus et sigili nostri munimine communiri. Datum Hil- 
dessem anno domini millesimo c9c0. 1xox?x9, 


Or. in der Beverinischen Bibliothek zu Hildesheim, Sültekl. Nr. 2. Kleiner 
Stegelrest. Gedr. nach Cop. Lüntzel, Ältere Diözese S. 408. 


689. Ritter Johann von Salder verkauft der Kirche in Dorstadt 
eine Hausstelle und drei Morgen ebenda. 1280. 


Or. im Archiv zu Dorstadt. Siegel des Ausstellers an dem von der Urk. 
geschnittenen Pergamentstreifen. 


540. Die Ritter Jordan und Ludold von Escherde übertragen 
das Eigentum von zwei Hufen und einem Hofe in Klein-Escherde, 
die der Bürger Heinrich Westfal von ihnen zu Lehn hat, und zwei 
Hufen und einen Hof in Wennerten dem Kl. Escherde. 1280. 


Or. im Kol. St.-A. zu Hannover, Escherde Nr. 61. Die Urk. durch Wasser 
beschädigt. Die beiden Siegel an weissen geflochtenen Hanfschnüren gut erhalten. 
Begest Doebner, UB. I, S. 180 Nr. 371. 


541. Bischof Heinrich von Havelberg verheisst allen, welche die 
Kirche (in Heiningen) am Dedikationstage und dessen Oktave und am 
Tage der Patrone (Peter und Paul) besuchen, vierzig Tage Ablass. 1280. 


Abschrift des 15. Jahrhunderts im Cop. des Klosters, beglaubigt i. J. 1713, 
Ms. 546 S. 124 in der Beverinischen Bibliothek zu Hildesheim. 


542. Die Brüder von Rautenberg bekunden den Verzicht des 
Thedolf von Klauen auf allen Schadenersatz gegenüber dem Incendiarius 
des Kreuestiftes. O0. D. (um 1280). 


1280— 1310. 289 


Nos Sifridus et Basilius fratres de Rutenberk presentibus 
publice protestamur, quod Thedolfus de Clowen homo noster et 
villicus canonicorum ecclesie sancte Crucis Hildensemensis in capi- 
tolio eiusdem ecclesie renunctiavit omni actioni et dampno, quod 
se dicebat habuisse à Conrado Otmaringe predictorum canonicorum 
incendiario, coram nobis, et ipsi ex gratia sola et non ex iure ad 
petitionem nostram quatuor libras Hildensemenses predicto villico 
de censu retento et debito remiserunt, ita tamen, quod nec idem 
vilicus nec aliquis heredum suorum sepe dictis canonicis super 
predicto dampno ullam moveat questionem. Ne igitur super hiis 
contingat inposterum dubitari, presens scriptum inde conscriptum 
sigillo nostro fecimus consigniri. Datum ... 

Or. im  Kgl. St.-A. zu Hannover, Kreuzstift Nr. 222. Beschädigtes Siegel 


Siegfrieds an dem von der Urk. geschnitttenen  Pergamentstreifen. Datiert nach 
der Schrift. 


543. Bischof Siegfried verbietet dem Kl. Wöltingerode, Ver- 
heiratete bei sich zu beherbergen, und untersagt die Bestrebungen, welche 
auf Absetzung des Propstes hinzielen. Hildesheim o. J. (1280—1310) 
August 5. 

Sifridus dei gratia Hildensemensis ecclesie episcopus preposito, 
abbatisse totique conventui in Woltingerode salutem in domino 
sempiternam. Quoniam non decet diversarum professionum homines 
insimul habitare, vobis inhibemus districte, quatinus nullos coniugatos 
in curia vestra habitare de cetero permittatis. Quod si secus fece- 
ritis, volumus et mandamus, ut tam diu divinis careatis officiis, 
quam diu tales vobiscum permiseritis commorari. Audivimus insuper, 
quod quidam ausu temerario ad depositionem prepositi vestri labo- 
rent modis omnibus quibus possunt. Cum igitur hoc ad nostrum 
pertineat officium, precipimus sub pena excommunicationis omnibus 
vobis et singulis, ut nullus vestrum talibus presumptoribus in aliquo 
suffragetur auxilium vel consilium impendendo scituri, quod, si con- 
trarium perceperimus de aliquo, ipsum graviori pena secundum 
quod ius dictaverit puniemus. Valete in Christo. Datum Hildensem 
in die Oswaldi. 


Or. im Kgl. St.-A. zu Hannover, Wöltingerode Nr. 50. Das eingenähte Siegel 
zerbröckelt. 


544. Das Kreuzstift findet den Heinrich von Elbe mit einer 
Summe Geldes ab. O. D. (1980— 1300). 
Hildesh. UB. III. 19 


290 1281. 


Notum sit omnibus presens scriptum inspicientibus, quod ecclesia 
sancte Crucis Hildensemensis!) compositionem fecit cum Henrico de 
Elvede dicto Burmestringe dans?) ei triginta solidos Hildensemensis 
monete et viginti solidos Brunswicenses. Ut compositio facta firmius 
observetur, huius facti testes sunt dominus N(icolaus) plebanus 
sancte Katerine in Brunswie, dominus Iohannes Engelhardi, dominus 
Hugo canonici sancte Crucis in Hildensem, Bertoldus, Tidericus 
et Hermannus sacerdotes et capellani sancte Katerine in Brunswic, 
Iohannes et Alexander conversi sancte Marie Magdalene in Hil- 
densem, Henricus dictus de Solecen et Hermannus filius Lodewici 
burgenses et alii quam plures, qui presentes fuerunt. Et quod 
rationabiliter facta sit hec compositio, dominus N(icolaus) plebanus 
sancte Katerine in?) Brunswic sigillo suo publice protestatur. *) 

Or. im Kgl. St.-A. zu Hannover, Kreuzstift Nr. 228. Siegel des Pfarrers in 
grünem Wachs an dem von der Urk. geschnittenen Pergamentstreifen. | Regest mit 


Zeugen Hänselmann, UB. der Stadt Braunschweig II, S. 218 Nr. 448, gedr. ebenda 
S. 551 Nr. *448 zu zweite Hälfte des 13. Jahrhunderts. 


545. Bischof Siegfried bestätigt der Stadt ihr hergebrachtes 
Recht, erkennt bei Streitigkeiten die eidliche Aussage der zwölf Ratsherrn 
als zu Recht bestehend an und verspricht ihr seinen Schutz. Peine 
1281 Januar 6 (octavo idus ianuarii). 

Istis eciam placitis interfuerunt Vulradus Montis prepositus, 
Arnoldus de Wereberge canonici Hildensemenses, Burchardus nobilis 
de Querenvorde frater noster dilectus, Gevehardus miles de Bort- 
velde, und Bürger. 


Or. im Stadtarchiv zu Hildesheim Nr. 28. Siegel des Bischofs. Gedr. zuletzt 
Doebner, UB. I, S. 181 Nr. 372, wo die älteren Drucke angegeben sind. 


546. Johann (von Salder) Marschall, Dietrich von Wallmoden, 
Burchard von Cramme und Andreas von Lutter, Ritter, Burgmänner 
in Lichtenberg, bekunden die Beilegung eines Streites zwischen den 
Söhnen des Hoier (von Salder), Hoier, Aschwin und Burchard, und — 
dem Propste Johann des Kl. Steterburg wegen einer Mühle bei Gross- 
Mahner (apud maius Mandere). Lichtenberg 1281 Januar 20 (xiii. 
kalendas februarii, die videlicet sanctorum Fabiani et Sebastiani). 

Or. im Landeshauptarchiv zu Wolfenbüttel. Die Siegel verloren. 


1) Hild. über der Zeile. ?) Verbessert aus dantes. 5) Vor in scheint etwas 
getilgt zu sein. *) Or. protestur. 


1281. 291 


547. Bischof Siegfried genehmigt die Uebertragung des Patronats- 
rechtes der Kirche in Beuchte durch die dazu Berechtigten an das 
Haus des Deutschen Ordens in Goslar. Hildesheim 1281 Januar 26 
(septimo kalendas februarii). 


Nach Cop. gedr. Bode, UB. II, S. 296 Nr. 279. Wegen der Berechtigten 
vgl. oben Nr. 536. 


548. Graf Burchard von Wohldenberg verkauft dem Kl. Lam. 
springe einen Weg vor dem Hofe in Ammenhusen. 1281 Februar 24. 


Notum sit omnibus tam presentibus quam futuris, quod nos 
Burgardus comes de Waldenberg de consensu et beneplacito fratris 
nostri comitis Hermanni vendidi domino Gotfrido preposito totique 
conventui sanctimonialium in Lammespringh communem stratam ante 
curiam Ammenhusen, ut nichil excedere possent arando, fodiendo, 
sepem faciendo, sed quicquid utilitatis in ea facere possent, libere 
et absque ulla inpetitione, data nichilominus pro ea alia via in agris 
ipsorum, ideo ut ipsorum curia in latum possent extendi. Ne igitur 
factum nostrum inposterum maliciose ab aliquo revocetur, presentem 
paginam inde confectam sigilli nostri munimine fecimus roborari. 
Datum et actum anno incarnationis dominice m?. ec?, Ixxxi?., in festo 
saneti Mathie apostoli. 


Or. im Kgl. St.- A. zu Hannover, Lamspringe Nr. 39. Das abgefallen ge- 
wesene, beschädigte Siegel des Ausstellers ist verkehrt an der Urk. befestigt. 


549. Der Rat der Stadt Hildesheim bekundet, dass Hermann 
Bokvel einen Keller und ein kleines Haus für 20 Mark dem Kreuzstift 
verkauft hat. 1281 März 18 (xv9. kalendas aprilis). 

Testes — — sunt Bruno, Bertoldus, Conradus clerici ecclesie 
sancte Crucis — — 


Or. im Kgl. St.- A. zu Hannover, st. Godehard Nr. 36a. Bruchstück des 
älteren Stadtsiegels. Gedr. Doebner, UB. I, S. 181 Nr. 373. 


550. Die Grafen Ludolf, Konrad und Johann von Wohldenberg, 
Brüder, übertragen der Domkirche in Goslar ihr Allod in Harlingerode. 
Hildesheim, im Dom 1281 März 25 (octavo kalendas aprilis). 

Testes sunt dominus Lippoldus decanus, Iohannes cantor canonici 
Hildensemensis ecclesie maioris, Borchardus et Hermannus fratres 
comites de Woldenberghe, Theodericus miles dictus de Piscina, 
Borchardus de Wildenstein, Lippoldus de Rottinge. 

19* 


292 1281. 


Or. im Stadtarchiv zu Goslar. Die drei Siegel an roten Seidenfäden er- 
halten. Gedr. Leuckfeld, Antiquit. Poeld. S. 298, Bode, UB. II, S. 297 Nr. 280 und 
unvollständig Harenberg, Hist. Gandersh. S. 190. 


551. Bischof Siegfried erteilt allen, welche zur Aufbesserung des 
langen Dammes bei Vechelde beisteuern, vierzig Tage Ablass. Hildes- 
heim 1281 März 26 (pontificatus nostri anno secundo, vii?. kalendas 
aprilis). 

Or. im Stadtarchiv zu Braunschweig. Siegelbruchstück an weisser Seiden- 
schnur. Gedr. Hänselmann, UB. der Stadt Braunschweig II, S. 138 Nr. 302. 


552. Bischof Siegfried überträgt dem Kl. Wienhausen das 
Eigentum von sieben Hufen im Alten Dorfe bei Rosenthal (in Veteri 
villa apud Rosendale) und den Zehnten über vierzehn Hufen ebenda 
mit Zustimmung des Domkapitel. Hildesheim 1281 März 26 (vii. 
kalendas aprilis). 


Testes huius sunt Lippoldus decanus, Volradus Montis pre- 
positus, Arnoldus de Wereberge, Bernardus de Dorstad, prepositus 
Otto de Eversten, Hermannus de Dasle canonici Hildessemenses, 
Ecbertus camerarius, Conradus marchalcus, Conradus de Elvede et 
fllius?) suus Conradus, Sifridus de Rutenberge, Aswinus de Luttere, 
Hermannus Lepel, Theodericus de Prome milites. 


Or. im Archie des Kl. Wienhausen, Nr. 92. Wenig beschädigte Siegel des 
Bischofs und des Domkapitels an roten Seidenfäden. 


558. Domdechant Lippold vermietet zugleich mit dem Scholaster 
des Johannisstiftes und Verweser des Hospitales zwei Hausstellen in 
Harber dem Kl. Wienhausen. Hildesheim 1281 März 26. 


Nos dei gratia Lippoldus Hillensemensis ecclesie decanus uni- 
versis Christi fidelibus notum esse cupimus per presentes, quod una 
cum Iohanne scolastico ecclesie sancti Iohannis procuratore hospi- 
talis nostri locavimus duas areas dicti hospitalis sitas in Hertbere 

. abbatisse et conventui sanctimonialium in Winhusen pro sex 
solidis legalium denariorum Hildensemensis monete in festo Micha- 
helis hospitali nostro omni occasione postposita annis singulis per- 
solvendis. Facta est collatio ex consensu tocius ecclesie nostre 
capituli. Testes huius rei sunt venerabilis pater dominus S(ifridus) 
Hildensemensis episcopus, Wolradus sancti Mauricii prepositus, 


') Or. filus. 


1281. 293 


T’hidericus prepositus sanete Crucis, layci Ecbertus camerarius, 
Asguinus de Lapideo monte et alii quam plures. Ut autem hec 
locatio firma et perpetua maneat, ecclesie nostre capituli sigillo 
fecimus roborari. Acta sunt hec in Hildensemensi capitulo anno 
domini m?. c?c9. Ixxxi?., vii?. kalendas aprilis. 

Or. im Archiv des Kl. Wienhausen, Nr. 91. Stark beschädigtes Kapitelssiegel. 


554. Bischof Siegfried entscheidet einen langen Streit zwischen 
den Domherrn in Goslar und den Pfarrern daselbst über das Glocken- 
geläute in den Pfarrkirchen vor oder nach dem im Dome, über die 
Beteiligung der übrigen Pfarren an den Prozessionen des Domes und 
über die Rangverhältnisse der Domherrn und der anderen Pfarrer. 
Goslar, im Dom 1281 April 5 (nonas aprilis). 

Or. im Stadtarchiv zu Goslar. Siegel des Bischofs. Gedr. Leuckfeld, Antiquit. 


Poeld. S. 299, UB. des hist. Ver. für Niedersachsen I, S. 43 Nr. 40, Bode, UB. II, 
8. 297 Nr. 281. 


555. Bischof Siegfried bekundet die Gründung einer Vikarie 
in der Kreuzkirche durch den Kanoniker Ludolf von Braunschweig. 
Hildesheim 1281 April 7. 


Sigfridus dei gratia Hildesimensis ecclesie episcopus omnibus 
in perpetuum. Officii nostri debitum exigit et requirit, ut ea, que ad 
cultum divinum a fidelibus in domo domini ordinantur, perpetuo 
robore confirmemus. Proinde notum esse cupimus tam presentibus 
quam futuris, quod dominus Ludolfus de Brunschwig canonicus 
ecclesie sancte Crucis et noster clericus specialis pia motus intentione 
ad honorem dei et salutifere Crucis pro remedio anime sue et 
parentum suorum vicariam perpetuam sacerdotis instituit nostra 
fultus authoritate in ecclesia sancte Crucis eo modo videlicet, quod 
eiusdem vicarie sacerdos in conventu de quarta et sexta feria 
celebret missas, et si in eisdem feriis occurrit aliquod festum habens 
vigiliam cum missa sua, eandem vigiliam similiter observabit. Idem 
etiam diebus aliis a predictis canonicis si rogatur pro eis celebrare, 
si aliquo modo potest, erit benevolus et paratus. Ad debitum quo- 
que cbori ipse tanquam alii vicarii sancte Crucis erit perpetuo 
obligatus. Quia vero propter collationem talium beneficiorum ad 
capitulum spectantium nonnunquam propter vota dissidentium graves 
dissensiones in capitulis oriuntur, idem dominus Ludolfus ad futuras 
controversias precavendas provida deliberatione perhabita collationem 


294 1281. 


predicte vicarie absolute confert decano, scholastico et custodi, ut 
ipsi habentes deum pre oculis ecclesie sancte Crucis et predicto 
beneficio super animas suas provideant idonea de persona. Nos 
igitur considerantes prefati domini Ludolfi statutum omnimodis esse 
pium, ipsum authoritate beatorum apostolorum Petri et Pauli et 
nostra presentibus in nomine domini confirmamus precipientes sub 
pena excommunicationis, ne aliquis ullo unquam tempore ipsum 
presumat ausu temerario violare. Volumus preterea, ut bona ad 
predictam vicariam conquisita vel procedente tempore conquirenda 
eadem sententia, quam premisimus, sint defensa. Ne etiam super 
hoc contingat a quoquam imposterum dubitari, presens scriptum 
inde confectum sigilli nostri munimine duximus roborandum. Datum 
Hildesem anno domini millesimo cc®. lxxx. primo, vii. idus aprilis, 
pontificatus?) nostri anno secundo. 

Abschrift des 18. Jahrhunderts in Ms. 185 S, 67 im Museum zu Hildesheim. 


556. Propst und Konvent des Maria- Magdalenenklosters bestimmen 
über die Verwendung der Spende des Johann von Luthzingeworden. 
1281 April 26. 


Henricus dei miseracione prepositus et conventus sanctimonialium 
in Hildensem ordinis sancte Marie Magdalene penitencium omnibus 
hoc scriptum visuris orationes in Christo devotas. Noverint universi 
tam posteri quam presentes, quod elemosinam illam, que vulgariter 
dicitur spenda, quam dominus Iohannes de Luthzingheworden bone 
memorie in anniversario patris et matris sue fleri ordinaverat in 
ecclesia nostra in die Vitalis et Severi, cum consensu conventus 
nostri et domini Lippoldi decani maioris ecclesie commutavimus in 
hanc formam, videlicet quod in diebus predictis a conventu nostro 
sollempnis fiet memoria predictarum personarum in vigiliis et in 
missa et a tribus sacerdotibus aliis cantabuntur tres misse, ad quas 
missas invitabuntur duo sacerdotes, quibus flet consolacio in come- 
dendo et in solidis duobus, tercius capellanis nostris, quartus Pre- 
dicatoribus, quintus Minoribus fratribus, sextus infirmis in hospitali 
et insuper honesta procuratio conventui nostro fiet. In huius rei 
testimonium presens scriptum sigillo nostri conventus et sigillo 
domini decani prefati fecimus communiri. Acta sunt hec anno 
domini m, cc?. Ixxxi?., viv. kalendas mayi. 


1) fehlt im Cop. 


1281. 295 


Abschrift des 14. Jahrhunderts im Cop. des Klosters, Me. 357 fol. 41v in 
der Beverinischen Bibliothek zu Hildesheim. Gedr. Beitr. zur Hildesh. Gesch. III, 
S. 43. 


557. Ritter Ludolf von Cramme gesteht dem Bischof das Rück- 
kaufsrecht der Güter in Söhlde (Solede) zu, die er für 44 Mark ge- 
kauft hat. 1281 Mai 9 (vii. idus maii.!) 

Or. im Kgl. St.-A. zu "Hannover, Domstift Hildesheim Nr. 265. Beschädigtes 


Siegel des Ausstellers an dem von der Urk. geschnittenen Pergamenstreifen. Gedr. 
Scheidt, Vom Adel, Mantiss. S. 438. 


558. Die Brüder Ludolf und Burchard von Cramme, Ritter, 
kaufen von Bischof Siegfried Güter in Söhlde unter Vorbehalt des 
Rückkaufe. O.D. (zu 1281 Mai 9). 

Nos Ludolphus et Borchardus fratres milites dicti de Cramme 
presentibus protestamur, quod a reverendo domino Sifrido Hıldense- 
mensi episcopo cum consensu sui capituli bona in Solede nobis et 
nostris heredibus comparavimus pro ducentis marcis examinatis 
Hildensemensis ponderis et valoris cum omni iure et utilitate, quam 
dictus episcopus habuit in eisdem. Memorata bona dicto?) domino 
nostro vel eius successori sive capitulum) liberum erit et licitum 
pro dicta summa pecunie reemere dicta bona,4$ quandocumque id 
posse habuerint faciendi, ita tamen ut dicta pecunia semper inter 
festum nativitatis domini et dominicam qua cantatur Invocavit dicta 
pecunia nobis fuerit persoluta. In cuius rei testimonium presentem 
litteram sigillis nostris fecimus communiri. 


Or. im Kgl. St.-A. zu Hannover, Domstift Hildesheim Nr. 256. Siegel des 
Ludolf beschädigt, das des Burchard gut erhalten, zeigt drei (2:1) Lilien. 


559. Graf Meiner von Schladen bekundet, dass die Hinter- 
bliebenen des Ludolf Pluther dem Kl. Dorstadt sechs Hufen in Wedelige- 
rothe unter angegebenen Bedingungen übertragen haben. 1281 Mai 14. 


Meynerus dei gratia comes in Sladem omnibus in perpetuum. 
Quoniam ea, que geruntur in tempore, ne simul labantur cum tem- 
pore, eternari solent memoria litterarum, innotescat presentibus et 
sciant posteri, quod in nostra presentia constituti prepositus in 
Dorstat et superstites Ludolfi Pluther videlicet Cesarius filius suus 


I) Der Monat fehlt im Or., ergänzt nach dem Drucke. *) Or. dicta mit 
Rasur, die sich auch hinter domino und nostro findet, — 9) So das Or. *) So 
das Or. 


296 1281. 


cum Margareta noverca sua conventione facta de sex mansis sitis 
in Wedeligerothe, quos ecclesie cum silvis, pratis et pascuis et 
omni utilitate ad ipsos spectantibus assignaverunt sub hac forma, 
quod iam dicta ecclesia recepit filiam in consororem, que a prelato 
procurabitur in necessariis usque ad obitum matris; qua decedente 
percipiet ii choros siliginis. Filius procurabitur in victu et vestitu 
secundum formam familie in Nienrothe.  Vidua& autem percipiet 
singulis annis de duobus mansis iiii choros siliginis et ii avene et 
dimidium tritici, iiii sexagenaria lignorum et sexagenam straminum. 
Ea vero decedente in suis exequiis a prelato dabuntur iii marce 
argenti nigri ad conventus consolationem et debitorum suorum per- 
solutionem. Si debita fuerint ampliora, ecclesia manebit indempnis. 
Ut autem hec inconvulsa permaneant, presens scriptum sigilli nostri 
munimine duximus roborandum. Acta sunt hec anno gratie m?. d9.!) 
lxxx. i0., ii9. idus maii. 
Or. im Archiv au Dorstadt, Bruchstück des Siegels des Ausstellers. 


560. Graf Ludolf vom Werder (de Insula) überträgt dem 
Kl. Derneburg 34 Morgen und zwei Hofstellen in Sottrum (Sutherum 
apud Woldenberge), die es von Heinrich von Elbe gekauft hat. 
1281 Mai 19 (xiii. kalendas iunii). 


Huius rei testes sunt Burchardus et Hermannus comites cognati 
nostri, Heinricus de Walmode, Erembertus de Bokenem, Heinricus 
de Barkenvelde milites, Ascwinus de Holle, Tydericus dictus Schayt, 
Iohannes Wrighe de Bokenem. 

Or. im Kgl. St.- A. zu Hannover, Derneburg Nr. 25. Die beiden runden 


Siegel wenig beschädigt, zeigen den Helm mit Flug; in dem des Ludolf der Helm 
aus schwarzem Wachs, sonst aus gelbem. 


561. Die Ritter Ludolf und Burchard von Cramme verkaufen 
dem Stift st. Georgenberg bei Goslar die Hälfte des Zehnten in Hachem, 
stellen den Kämmerer Ekbert, den Schenken Ernst und Siegfried von 
Rautenberg als Bürgen, welche in die Hände des Domscholasters Hoier 
von Hohenbüchen garantieren. Hildesheim 1281 Juni 6 (feria vie. 
septimane pentecostes). 

Or. im Kgl. St.- A. zu Hannover, Stift Grauhof Nr. 26. Von den beiden 
Siegeln fehlt das erste. Gedr. Bode, UB. II S. 300 Nr. 283. In einer undatierten 


Urk. resignirt Graf Hermann von Wohlenberg den halben Zehnten dem Bischof 
Siegfried, Or. in der Beverinischen Bibl. zu Hildesheim, gedr. a. a. O. S. 300 Nr. 284. 


1) So das Or. 


1281. 297 


562. Bischof Siegfried überträgt dem Stifte st. Georgenberg bei 
Goslar den halben Zehnten in Hachem, den ihm die Grafen Hermann 
und Heinrich von Wohldenberg und diesen die Ritter Ludolf und 
Burchard von Cramme, Brüder, aufgelassen haben. Hildesheim 1281 
Juni 7 (septimo idus iunii). 

Testes huius nostre collationis sunt Iohannes maior prepositus, 
Lippoldus decanus, Wolradus Montis prepositus, Arnoldus de Wer- 
berge, Hoygerus scolasticus, Iohannes cantor, Bernardus de Meynersen 
canonici Hildessemenses, Ecbertus camerarius, Conradus marchalcus, 
Ernestus pincerna, Aswinus de Stenberge, Sifridus de Rutenberge, 
Aswinus de Luttere milites. 


Or._in der Beverinischen Bibliothek zu Hildesheim. Siegel des Bischofs, ein 
zweiles verloren. Gedr. Bode, UB. II, S. 301 Nr. 286. 


563. Bischof Siegfried erteilt allen, welche die Kirche des 
Cistercienserklosters Altenberg am Dedikationstage und dessen Oktave 
besuchen und sie unterstützen, einen vierzigtägigen Ablass. Hildesheim 
1281 Juni9 (v. idus iunii, in die beatorum martirum Primi et 
Feliciani). 

Or. im Kgl. St.-A. zu Düsseldorf, Abtei Altenberg Nr. 151. Siegel des Bischofs. 
Erwähnt Lacomblet, UB. für die Gesch. des Niederrheins IL, S. 444 Nr. 750, Anm. 1. 


564. Bischof Siegfried nimmt die Kongregation der Schwestern 
des Hauses Meienberg in seinen Schutz und sichert ihr die Habe der 
austretenden Schwestern zu. Hildesheim 1281 Juni 12 (in die beatorum 
Basilidis, Cirini, Naboris). 

Or. im Stadtarchiv Nr. 399a. Siegel des Bischofs. Gedr. Doebner, UB. 1, 
S. 182 Nr. 374. 


565. Papst Martin IV. nimmt das Kl. Marienrode mit allen 
Besitzungen in seinen Schutz. | Orvieto 1281 Juni 13 (idus iunii, 
pontificatus nostri anno primo). 

Or. im Kgl. St.-A. zu Hannover, Marienrode Nr. 46. Bleibulle an roten und 


gelben Seidenfüden. Gedr. Marienroder UB. S. 72 Nr. 58. Regest Potthast, Reg. 
pont. 21763. 


566. Papst Martin IV. bestätigt dem KI. Marienrode seine 
Freiheiten und Immunitäten. Orvieto 1281 Juni 13 (idus iunii, 
pontificatus nostri anno primo). 


Abschrift des 17. Jahrhunderts in Cop. III, 148 fol. 156 im Kgl. St.- A. zu 
Hannover. Gedr. Marienroder UB. S. 73 Nr. 59. Regest Potthast, Reg. pont. 21764. 


+ 
298 1281. 


567. Bischof Siegfried übereignet dem Ki. Escherde zwei Hufen 
in Bekum (Bekem) mit Zustimmung des Domkapitels und in der Er- 
wartung, dass es seine Memorie feiern werde. Hildesheim 1281 Juni 15 
(xvii9. kalendas iulii). 

Testes huius nostre collationis sunt et presentes fuerunt Iohannes 
maior prepositus, Wolradus Montis prepositus, Arnoldus de Were- 
berge, Hogerus scolasticus, Bernardus de Dorstad, Bernardus de 
Meynersem canonici Hildessemenses, Conradus marchalcus, Ernestus 
pincerna, Aswinus et Conradus fratres de Stenberge, Ludolfus de 
Cramme, Sifridus de Rutenberge milites. 


Or. im Kgl. St.-A. zu Hannover, Escherde Nr. 62. Siegel des Bischofs und 
des Domkapitels beschädigt. 


568. Bischof Siegfried teilt dem Rate mit, dass er bei seiner 
Wahl geschworen habe, die Befestigungen und die Türme der Burgen 
zu erhalten und in den Burgen nur Ministerialen der Kirche als Vögte 
einzusetzen mit Genehmigung des Domkapitels. Hildesheim 1281 Juni 15 
(xvii. kalendas iulii). 


Or. im Stadtarchiv zu Hildesheim Nr. 517. Beschädigtes Siegel des Bischofs. 
Gedr. Doebner, UB. I, S. 183 Nr. 374. 


569. Herzog Heinrich von Braunschweig tauscht mit dem Kreüz- 
stift Hórige. 1281 Juni 29. 


Nos Henricus dei gratia dux de Brunswic omnibus presens 
scriptum intuentibus salutem in vero salutari. Noverint universi 
tam posteri quam presentes, quod nos cum consensu omnium fratrum 
nostrorum Eyleken propriam feminam nostram cum quinque pueris 
suis, uxorem Iohannis Fredherzinge civis in Lafferde, que nobis 
pertinebat iure litonico, dominis et ecclesie sancte Crucis in Hil- 
densem eo iure, quo ad nos et fratres nostros spectabat, dedimus 
liberam et solutam hoc modo, ut econverso prelibati domini beate 
Crucis Adhelheydem uxorem Tiderici de Betmere commorantis in 
Bultem cum quinque pueris suis iure litonico, quo ad eosdem 
canonieos pertinebat, in signum commutationis solutam et ab ipsis 
liberam nobis tradant. Igitur ne aliquis nobis succedens hoc factum 
a nobis ex utraque parte actum temptet infringere, presentem 
paginam prefate Eyleken ac suis quinque heredibus sigillo nostro 
roboratam tradimus in munimen. Huius rei testes sunt dominus 
Bertrammus miles de Werle tunc temporis advocatus in Asseburg 


1281. 299 


et Henricus de Smerdeshusen suus subadvocatus. Anno domini 
m?. co?. 1xxxi?. hec facta sunt in die beatorum apostolorum Petri 
et Pauli. 

Or. im Kgl. St.- A. zu Hannover, Kreuzstift Nr. 159. Regest. Asseburger 
UB. I, S. 269 Nr. 413. Siegelrest. A. a. O. Nr. 160 die unbesiegelte Urk. (Konzept) 
des Propstes Dietrich, Dechanten Ludolf und des Kreuzstiftes über denselben 
Tausch (actum anno domini m. cc?. Ixxxi., vi?. idus iulii). Danach wurden dem 
Herzog überlassen die Kinder der Adelheid Heinrich, Dietrich, Adelheid, Gertrud 


und Margarete, während die andern, Johann, Friedrich und Ludolf, sich das Stift 
reserviert. 


570. Graf Meiner von Schladen bekundet, dass Elias namens 
seiner Frau dem Kl. Dorstadt eine jährliche Rente von fünf Schilling 
verkauft hat. 1281 Juni 29. 


M(einerus) dei gratia comes de Sladum omnibus in perpetuum. 
Innotescat presentibus et sciant posteri, quod de nostro consensu 
Helyas ex parte sue uxoris, que possedit v solidorum redditus 
singulis annis in ecclesia Dorstat, eosdem cum consensu sue matris 
ac heredum pro vii fertonibus argenti examinati iam dicte ecclesie 
vendidisse!) perpetuo possidendos. Ut autem hec inconvulsa per- 
maneant, presens scriptum sigilli nostri munimine duximus robo- 
randum. Acta sunt hec anno domini m. cc9. loxxx9ij9., in die sanc- 
torum apostolorum Petri et Pauli. 


Or. im Archiv zu Dorstadt. Gut erhaltenes Siegel des Ausstellers an dem 
von der Urk. geschnittenen Pergamentstreifen. 


571. Graf Meiner von Schladen überträgt mit seiner Frau der 
Domkirche die Güter der Obedienz in Winnigstedt mit Vorbehalt des 
Niessnutzes zu ihren Lebzeiten. 1281 Juni 29. 


M(einerus) dei gratia comes de Scladem omnibus presens scriptum 
inspecturis salu(tem in domino). Nos cum uxore nostra Adelheydha 
presentibus protestamur et universis ac si(ngulis) notum esse cupi- 
mus, quod bona obediencie maioris ecclesie in Hildensem sita in 
Vinnigenstede quoad usumfructum ad tempora vite nostre recepimus 
sub hac forma. Dicta bona a quolibet detentore expediemus et ab 
advocatia absolvemus nostris laboribus et expensis, ut sic expedita 
et absoluta post obitum utriusque nostrum predicta bona ad pre- 
nominatam ecclesiam libere revertantur, nulli heredum nostrorum 
recognoscentes aliquod ius aut petitorium aut possessorium in eisdem. 


I) So das Or. 


300 1981. 


In cuius rei evidenciam presens scriptum sigilli nostri appensione 
duximus roborandum. Datum anno domini m. c?c?, Ixx9xi?,, in die 
beatorum apostolorum Petri et Pauli. 

Or. im Kgl. St.-A. zu Hannover, Domstift Hildesheim Nr. 261. Die Schrift 


stellenweise cerschwunden. Siegel des Ausstellers an dem von der Urk. geschnittenen 
Pergamentstreifen zerbrochen, zeigt aufgerichteten gekrönten Löwen. 


572. Bischof Siegfried überträgt dem Kl. Steterburg mit Zu- 
stimmung des Domkapitels den Zehnten von fünfzehntehalb Hufen (in 
Stedere), den ihm Ritter Siegfried Scadewalt aufgelassen hat. Hildes- 
heim 1281 Juli 27 (viv. kalendas augusti). 

Testes sunt et presentes fuerunt Iohannes maior prepositus, 
Lippoldus decanus, Arnoldus de Werberge, Bernhardus de Dorstat, 
Bernhardus de Meinerseim canonici Hildensemenses, comes Otto de 
Eversten, Ekbertus camerarius, Conradus marscalcus, Ernestus pin- 
cerna, Hillemarus de Oberge, Aschwinus de Stenberche, Ludolfus 
de Kramme, Sifridus de Rutenberge milites. 

Nach dem Chron. Stederburg. S. 198 im Landeshauptarchiv zu Wolfenbüttel. 


578. Dechant und Kapitel des Kreuzstiftes übertragen dem Heinrich 
von Linden Land daselbst auf Lebenszeit. Hildesheim 1281 August 9. 


L(udolfus) dei gratia decanus et capitulum ecclesie sancte 
Crucis Hildensemensis omnibus presens scriptum videntibusfsalutem. 
Publice protestamur, quod nos honorabilium militum dominorum 
Thiderici de Walmeden et Thiderici de Gudenstede et Gevehardi 
iunioris de Borvelde necnon Andree de Luttere precibus inelinati 
Henrico de parvo Lindete et 1) filio fratris sui sedecim iugera 
non decimalia et aream in parvo Lindete sita et quinque maldratas 
pure siliginis in festo Michahelis solventia dimisimus temporibus 
vite eorundem. Quibus mortuis et defunctis ecclesia nostra si 
voluerit eorum legitimis heredibus quinque talenta Brunwicensia 
refundet et predicta bona ad ipsam sine omni questione libere 
revertentur. Testes huius rei sunt Bertoldus scolasticus et Almarus 
de Boymenborch custos bonorum eorundem. Ne igitur super hoc 
contingat inposterum dubitari, presens scriptum inde confectum 
sigillo ecclesie nostre fecimus insigniri. Datum Hildensem anno 
domini m?. cc?, Ixxxi€., v?. ydus augusti. 

Or. im Kgl. St.-A. zu Hannover, Kreuzstift Nr. 161. Beschädigtes Konvents- 

siegel an von der Urk. geschnittenem Pergamentstreifen. 


1) Die Lücke auch im Or. 


1281. 801 


574. Abt Dietrich des Godehardiklosters gibt dem Katharinen- 
altare im Dom zwei und einen halben Morgen in der Feldmark der 
Neustadt und erhält dafür von jenem zwei Morgen ebenda. 1281 
August 25 (octavo kalendas septembris). 

Or. im Kgl. St.-A. zu Hannover, Domstift Hildesheim Nr. 262. Siegel verloren. 
Qedr. Doebner, UB. I, S. 183 Nr. 376. Die Gegenurk. des Dompropstes Johann 


von demselben Tage im Cop. des Godehardikl. im Stadtarchiv Or. 1368d Nr. 5, 
erwähnt Doebner a. a. O. Anm. 


575. Bischof Siegfried überträgt mit Zustimmung des Domkapitels 
dem Katharinenhospital vor der Stadt das Eigentum zweier Hufen in 
Eddessem, welche ihm der Schenk Ernst resigniert hat, sodass die Hälfte 
der Einkünfte dem Priester und die Hälfte den Kranken zugute komme. 
Hildesheim 1281 September 3 (tercio nonas septembris). 


Testes sunt Wolradus Montis prepositus, Arnoldus de Were- 
berge, Wernerus plebanus, Bernardus de Dorstad, prepositus Cono, 
Bernardus de Meynersem canonici Hildensemenses, Ecbertus came- 
rarius, Conradus marchalcus, Aswinus et Conradus fratres de Sten- 
berge, Ludolfus de Cramme, Sifridus de Rutenberge milites, wnd 
Bürger. 

Or. in der Beverinischen Bibliothek zu Hildesheim, Katharinenhospital Nr. 3. 


Stark beschädigte Siegel des Bischofs an roten, des Domkapitels an weissen Woll- 
füden. Gedr. Doebner, UB. III, S. 650 Nachtr. Nr. 37. 


576. Bischof Siegfried überträgt dem Kl. Dorstadt das Eigentum 
des halben Zehnten in Dorstadt. Hildesheim 1281 September 9 (quinto 
idus septembris). 


Testes sunt huius nostre collationis Io(hannes) maior prepositus, 
Lippoldus decanus, Wolradus decanus, Volradus Montis prepositus, 
Arnoldus de Warberge, Bernhardus!) de Dorstat, Burchardus de 
Meinersem canonici Hildensemenses, Eggebertus camerarius, Con- 
radus marschalcus, Ernestus pincerna, Aschwinus de Steinberge, 
Ludolfus de Cramme, Sifridus de Ruttenberge milites. 

Abschrift des 14. Jahrhunderts im Cop. des Kl. Dorstadt zu Dorstadt fol. 12, 


der die meisten Zeugen und die Datierung fehlen; ergänzt nach der Abschrift 
Krätz’s in Ms. 545a fol. 50 in der Beverinischen Bibliothek zu Hildesheim. 


577. Ritter Johann von Gladebeck überträgt dem Bischof Siegfried 
das Eigentum einer Hufe in Gladebeck, die er von ihm zu Lehn erhält, 


1) Cop. Burchardus. 


302 1281. 


als Ersatz einer dem Kl. Mariengarten übertragenen Hufe in Schneen. 
Hildesheim 1281 September 30. 


Nos Iohannes miles dictus de Gladebeke tenore presentium 
recognoscimus et protestamur, quod nos de consensu et beneplacito 
heredum nostrorum proprietatem unius mansi in Gladebeke siti, qui 
Walbackesse hove dicitur, ecclesie Hildensemensi dedimus et eundem 
& venerabili domino nostro S(ifrido) Hildensemensis ecclesie episcopo 
in feodo recepimus iure ministerialium in restaurum cuiusdam mansi 
in Snehen, qui dicitur Cothen hove, quem ad petitionem nostram 
iam dictus episcopus dominus noster de consensu sui capituli claustro 
sive cenobio in Garden proprietavit, prout in eorum litteris super 
hoc confectis continetur. Ut autem iam dicti mansi in Gladebeke 
hec nostra donatio a nullo nostro herede cum tribus areis ibidem 
sitis in posterum revocari possit seu infringi, super hoc presentem 
litteram Hildensemensi ecclesie dedimus nostro sigillo roboratam. 
Datum Hildensem anno domini m9. cc9. Ixxxi?., pridie kalendas 
octobris. 

Or. im Kgl. St.-A. zu Hannover, Domstift Hildesheim Nr. 263. Beschädigtes 


Siegel des Ausstellers, Schild geteilt, oben rechts schreitender Hund, unten drei 
Wolkenbalken. 


578. Bischof Siegfried übereignet mit Zustimmung des Dom- 
kapitels dem Kl. Mariengarten eine Hufe genannt Cothenhove mit einer 
Hausstelle in Gross-Schneen (Snehen), welche ihm Johann von Gladebeck 
resigniert hat. Hildesheim 1281 September 30 (pridie kalendas octobris). 


Testes autem huius rei sunt dominus Ar(noldus) de Wereberg, 
Ot(to) de Eversten, B(ernardus) de Meynersem canonici Hildense- 
menses et dominus Asc(winus) et C(onradus) fratres milites de 
Lapideo monte et S(ifridus) de Ruthenberg. 


Or. im Kgl. St.-A. zu Hannover, Mariengarten Nr. 43. Gut. erhaltenes Siegel 
des Bischofs und des Domkapitels. 


579. Bischof Siegfried überträgt dem Kl. Steterburg den Zehnten 
von fünfzehn Hufen in Stedere nach der Resignation des Grafen 
(Bernhard) von Wölpe, dem sie Ritter Siegfried Scadewalt aufgelassen 
hat. Hildesheim 1281 Oktober 22 (xiv. kalendas novembris, die 
videlicet sancti Severini, in nostra synodo maiori). 


Testes huius rei sunt Iohannes maior prepositus, Lippoldus 
decanus, Wiradus prepositus Montis, Thidericus prepositus sancte 


1281. 803 


Crucis, Hoyerus scolasticus, Heydenrieus cellerarius, Arnoldus de 
Werberche, Bernhardus de Dorstat, prepositus Cono, Iohannes de 
Medem cantor, Otto prepositus dictus de Eversten, Hermannus de 
Dasle domini et canonici ecclesie nostre, Ecbertus camerarius, 
Ernestus pincerna, Conradus marscalcus, Aschwinus de Stenberche, 
Ludolfus de Cramme, Gevehardus de Bortvelde senior et iunior, 
Henricus de Campe, Hillemarus de Oberche, Iohannes de Wetelemen- 
stede milites, Conradus et Henricus dicti Holtnicker, Ludolfus Mathie, 
Iohannes Elye, Herbordus Clericus, Wedekindus de Gandersem 
burgenses. 

Aus dem Chron. Stederburg. S. 199 im Landeshauptarchiv zu Wolfenbüttel. 
Regest Hänselmann, UB. der Stadt Braunschweig II, S. 141 Nr. 305. In einer un- 


datierten Urk. a. a. O. S. 179 resigniert Graf Bernhard von Wölpe obigen Zehnten 
dem Bischof auf Bitten des Ritters Hildemar von Oberg. 


580. Bischof Siegfried überträgt dem Kl. Loccum das Eigentum 
von vier Hufen und einer halben Mühle in Helmersen (Melmere) und 
eine Hufe in Garmissen (Germerdessen), welche ihm Gottfried von 
Varsveldhe mit seinen Söhnen und Johann von llameln mit Sohn 
Heinrich resigniert haben. Braunschweig 1281 Oktober 31 (ii. kalendas 
novembris). 


Testes sunt et presentes fuerunt Wolradus Montis prepositus, 
Arnoldus de Wereberge, Bernardus de Dorstad, Bernardus de 
Meynersen canonici Hildessemenses, Ecbertus camerarius, Conradus 
marschalcus, Aswinus de Stenberge, Iohannes de Wetelemstedhe, 
Ludolfus de Cramme, Sifridus de Rutenberch, Aswinus de Luttere, 
Albertus Bock, Iohannes de Stedere milites, Heitwicus de Peyna 
fllius Iohannis de Peyna burgensis in Bruneswich. 


Or. im Archiv des Kl. Loccum. Siegel des Bischofs an roten Seidenfüden 
zur Hälfte fort. Gedr. v. Hodenberg, Calenberger UB. III, S. 254 Nr. 406. 


581. Ritter Willikin von Gustedt bekundet, dass Bischof Siegfried 
ihm die Vogtei in Baddeckenstedt verpfündet hat. Braunschweig 1281 
November 8. 


Ego Willekinus miles dietus de Gustedhe omnibus presens 
scriptum visuris cupio fleri manifestum, quod venerabilis dominus 
meus Syfridus Hildensemensis episcopus accedente capituli sui una- 
nimi consensu advocatiam in villa Badekenstedhe michi et iustis 
heredibus meis pro viginti et septem marcis puri argenti Brunswi- 


304 1281. 


censis ponderis obligavit cum omni iure, quo eandem advocatiam 
dominus episcopus et capitulum antedictum hactenus habuerunt, ea 
conditione adiecta, quod, si dominus episcopus aut capitulum pre- 
libatum advocatiam iam dietam ad usus suos proprios, quia ad usum 
alterius cuiuscumque, si forte ipsam alii obligare seu vendere in- 
tenderent, redimere non poterunt nec debebunt, a me aut a meis 
heredibus redimere decreverint, cum memoratam pecuniam videlicet 
viginti et septem marcas puri argenti Brunswicensis ponderis michi 
seu meis heredibus sepedictis persolverint, sepefatam advocatiam 
liberam rehabebunt. Ne autem contractus huiusmodi a me aut a meis 
posteris violari valeat aut infringi, presens scriptum sigili mei 
robore communivi. Datum Brunswic anno domini m?. cc?. Ixxxi?., 
ipso die quatuor coronatorum. 

Or. im Kgl. St.- A. zu Hannover, Domstift Hildesheim Nr. 264. Das wenig 


beschädigte Siegel des Ausstellers an dem von der Urk. geschnittenen Pergament- 
streifen zeigt drei (2: 1) Kesselhaken. 


582. Bischof Siegfried bekundet, dass die Brüder Hugo und 
Hermann von Dinklar allen Ansprüchen an eine halbe Hufe in Oedelum 
entsagt haben. Hildesheim 1281 November 9 (quinto idus novembris). 


Testes sunt et presentes fuerunt Wlradus Montis prepositus, 
Arnoldus de Wereberge, Bernardus de Meynersen canonici Hildes- 
semenses, Iohannes noster notarius canonicus sancte Crucis, Aswinus 
de Stenberch, Sifridus de Rutenberch, Albertas Bock milites. 


Or. im Archiv des Klosters Loccum. Siegel des Bischofs von den roten 
Seidenfäden verloren. Gedr. v. Hodenberg, Calenberger UB. III, S. 255 Nr. 407. 


583. Bischof Siegfried gibt allen, welche das Predigerkloster in 
Halberstadt an gewissen Festtagen besuchen, vierzig Tage Ablass. 
Hildesheim 1281. 


Or. im Kgl. St.-A. zu Magdeburg. Qut erhaltenes Siegel des Bischufs. Gedr. 
im Auszug Schmidt, UB. der Stadt Halberstadt I, S. 135 Nr. 157. 


584. Bischof Siegfried überträgt mit Zustimmung des Domkapitels 
dem Kl. Loccum vier Hufen und eine halbe Mühle in Helmersen 
(Melmere) und eine Hufe in Garmissen (Germerdessen), die ihm Jutta, 
Frau des Johann von Hohenhameln, Bertha, Frau des Johann Lenkener, 
und Bertha, Frau des Johann von Adenstedt, mit ihren Kindern 
resigniert haben. Hildesheim 1281. 


1281. 305 


Testes sunt et presentes fuerunt Lippoldus decanus nostre 
maioris ecclesie, Arnoldus de Wereberge, Bernhardus de Dorstat, 
Bernhardus de Myenersen (!), Cono prepositus de Olsborg canonici 
maioris ecclesie nostre, Iohannes de Herkenvelde et Hermannus de 
Thinglare famuli. 

Or. im Archiv des Kl. Loccum. Siegel des Bischofs an roten Seidenfüden. 
Gedr. v. Hodenberg, Calenberger UB. III, S. 256 Nr. 409. Auf die Güter verzichten 
auch Heinrich Kegel und die von seiner verstorbenen Frau, der Tochter des Otto 
von Schwanebeck, geborenen Söhne, gedr. a. a. O. Nr. 408, vgl. auch Nr. 421. In 
einer ferneren Urk. mit derselben Datierung bekundet der Bischof den Verzicht 
des Gottfried von Varsfelde und des Johann von Hohenhameln auf dieselben Güter, 
Abschrift des 14. Jahrhunderts im Cop. III, 130, S. 27 im Kgl. St.-A. zu Hannover. 


585. Der Rat der Stadt tauscht mit Bruno von Hardessem, dem 
Scholaster (Bertold) des Kreuzstiftes und mit Balduin von Elbe (Elvede), 
Kanoniker desselben Stiftes, Grundstücke zur Erweiterung und Gerade- 
legung der Strasse. 1281. 


Or. im Kgl. St.-A. zu Hannover, Kreuzstift Nr. 158. Zerbrochenes älteres 
Stadtsiegel. Gedr. Doebner, UB. I, S. 183 Nr. 377. 


586. Ritter Engelbert. von Hachum (Hachim) überträgt dem 
Kl. Frankenberg bei Goslar eine Hufe in Mahlum (Maldym), welche 
Konrad von Betheln dem Kloster verkauft hat. 1281. 

Or. im Kgl. St.-A. zu Hannover, Lamspringe Nr. 40. Siegel des Ausstellers, 


wenig beschädigt, zeigt Turnierkragen schräg links. Gedr. Bode, UB. II, S. 305 
Nr. 291 nach dem Kopiar des Kl. Lamspringe. 


587. Das Kl. Wienhausen bekundet, von dem Michaeliskloster 
eine Hausstelle mit neun Morgen in Harber gegen einen jährlichen 
Zins erhalten zu haben. 1281. 


Henricus dei gratia prepositus, Elisabeth abbatissa totusque 
conventus sanctimonialium in Winhusen omnibus presentem cedulam 
inspecturis salutem in Christo Ihesu. Quia solet oblivio novercari 
rerum noticie, quedam decrevimus propagare in posteros et ad 
successorum noticiam prorogare. Noverit igitur omnium Christi 
fidelium discretio, quod nos aream et novem iugera in villa Hert- 
bere sita ecclesie saneti Michaelis in Hildensem libere pertinentia 
recepimus ab eadem eeclesia sub annua octo solidorum pensione 
hospitalario memorate ecclesie in festo sancti Michahelis perpetuo 
solvenda. Hunc vero censum expeditum et sine dilatione qualibet 


persolvi a nobis cupientes presens scriptum sigillis nostris commu- 
Hildesh. UB. III. 20 


306 1282. 


nitum dicto dedimus monasterio futurorum ad cautelam. Actum 
anno domini m9. cc9. ]xxxi?. 

Abschrift des 14. Jahrhunderts in Cop. VI, 75 fol. 50 im Kgl. St.-A. zu 
Hannover. Die Gegenurk. des Abtes Ernst und des Konventes im Archiv des 
Kl. Wienhausen, Or. Nr. 90 mit gut erhaltenem Siegel des Abtes und Bruchstück 
des Konventssiegels. 


588. H(enrich) Propst von Riechenberg, mag. P(etrus) Domherr 
in Hildesheim und Dietrich) Propst von Neuwerk bei Goslar bekunden 
gehört zu haben, dass Propst Wit(ekind) von Georgenberg dem Priester 
H. in Wartjenstedt für den zugefügten Schaden Ersatz geboten, dieser 
aber das Anerbieten zurückgewiesen habe. O. D. (um 1281—95). 


Or. im Kgl. St.-A. zu Hannover, Grauhof Nr. 17. Die drei Siegel nebst 
Befestigung verloren. Datiert nach dem Vorkommen der genannten Dignitare. 


589. Bischof Siegfried befiehlt auf die Beschwerde des Dom- 
dechanten und Domkapitels in Goslar der Geistlichkeit der dortigen 
Stadtkirchen, den von ihm früher genehmigten Vergleich über die 
Prozessionen zu halten. Hildesheim O. J. (1281—1310) in die cinerum. 

Or. im Stadtarchiv zu Goslar. Stark beschädigtes Siegel des Bischofs. 
Gedr. Bode, UB. III, S. 115 Nr. 161. Vgl. oben Nr. 554, woraus sich die Datierung 
ergiebt. 


590. Johann Strutz teilt dem Ritter Gebhard von Bortfeld mit, 
dass er ihn mit den Gütern in Weddem und Heerte zu Unrecht be- 
lehnt habe. Magdeburg 0. J. (vor 1282) nach September 22. 


Iohannes dei gratia dictus Strutz strenuo militi domino G(eve- 
hardo!) de Bordveld ceterisque militibus castellanis in Lechtenberge 
salutem et omne bonum. Meminimus, quod accessistis ad nos in 
Peina rogantes una cum dilecto nostro cognato domino Ar(noldo) 
de Werberge Hildensemensi canonico in hac forma, ut quedam bona, 
que nobis vacare non possent, videlicet duos mansos in Wedem et 
in Herte dimidium, quem Iohannes de Weddem a nostro dilecto 
avunculo possidebat, vobis porrigeremus iure feudali. Quod de facto 
fecimus, non de iure, nam respicientes diligentius literam bona pre- 
dicti nostri avunculi continentem illic annotata bona non invenimus 
supradicta, nam idem noster avunculus adhuc vivens, sicut didicimus, 
bona ipsa restituerat comitibus de Woldenberg, quorum patres ea 
sibi donaverant iure proprio sine heredum consensu. Unde vobis?) 


1) Cop. C. — *) Cop. nobis. 


1282. 307 


et universis, ad quos hec litera pervenerit, protestamur, vos iure 
predicte nostre collationis bona non!) posse possidere supradicta, 
quia vobis?) bona conferre non potuimus aliena. Et quia sigillum 
proprium non habemus, sigilo fratris nostri presentem literam 
fecimus roborari. Datum Magdeburg feria quarta post Mauritii. 
Abschrift des 16. Jahrhunders in Cop. VI, 115, S. 721 im  Kgl. St.-A. zu 


Hannover. Datiert nach dem Jahr, in dem Arnold von Warberg zuerst als 
Domdechant erscheint. 


591. Bischof Siegfried vertauscht den Brüdern vom Werder die 
Kapelle in Schulenburg mit der in Bodenburg und entschädigt für 
letztere das Domkapitel mit der Kirche in Detfurth. 1282 Januar 26. 


In nomine sancte et individue trinitatis. Sifridus dei gratia 
Hildensemensis episcopus. Et si in temporabibus pocius in spiri- 
tualibus dampnum pro cultu divini nominis ampliando non immerito 
toleratur, per quod duplex aut forte multiplex utilitas generatur, 
igitur, cum pro utilitate ecclesie nostre immo pro tocius terre com- 
modo, quod in hoc prospeximus, capellam in Sculenborch Mindensis 
dyocesis cum Lippoldo et Wlvero fratribus militibus dictis de Insula, 
ad quos ius patronatus ipsius capelle spectabat, pro capella nostra 
in Bodenborch, que ex antiqua et honesta et hactenus servata con- 
suetudine infra capitulum conferri solebat, de consensu capituli 
nostri ex deliberato consilio commutaverimus et ad hoc capitulum 
pro consensu nobis adhibito affectuosum invenerimus et paratum, 
nos affectum huiusmodi grata vicissitudine compensantes et proinde 
ipsum capitulum in partem melioris commutationis ponentes ecclesiam 
in Detforde eidem capitulo nostro eo iure, quo capellam in Boden- 
boreh tenuit, liberaliter contulimus in restaurum, ita quod per nos 
et successores nostros Hildensemenses episcopos, qui pro tempore 
fuerint, ipsam ecclesiam ex nunc in antea inperpetuum infra capi- 
tulum conferri debeat, ordinatione seu procuratione iam dicte ecclesie 
ei, cui pro tempore collata fuerit, in omnibus semper salva. Ut 
autem hec nostra collatio firma et inconvulsa perpetuis temporibus 
perseveret, presens scriptum inde confectum sigilli nostri munimine 
roboratum capitulo nostro duximus conferendum. Nulli ergo omnino 
ws. tc. Si quis autem u. s. w. Datum anno domini m?. cc?. Ixxx. 
secundo, vii. kalendas februarii. 


1) non fehlt im Cop. — ?*) Cop. nobis. 
90* 


308 1282. 


Or. im Kgl. St.-A. zu Hannover, Domstift Hildesheim Nr. 266. Beschädigtes 
Siegel des Bischofs. Auszug Lüntzel, Ältere Diözese S. 409. 


592. Propst Johann und das Domkapitel geben dem Johannis- 
hospital, das in Verfall geraten, eine neue Hausordnung. Hildesheim 
1282 Februar 11 (in die cinerum). 


Abschrift des 15. Jahrh. in Cop. VI, 11, S. 629 Nr. 1203 im Kgl. St.-A. zu 
Hannover und des 15. Jahrh. im Cop. des Johannisstiftes im Stadtarchiv zu 
Hildesheim, Museum Nr. 180 fol. 1 und fol. 6. Nach beiden gedr. Doebner UB. I, 
S. 184 Nr. 378. 


598. Ludolf von Cramme bekundet, dass Bischof Siegfried ihm 
und seinem Sohne Burchard die Hälfte des Hofes in Ahrbergen auf 
Lebenszeit überlassen hat. Hildesheim 1282 Februar 26. 


Universis presens scriptum inspicientibus Ludolfus de Cramme 
salutem in domino. "Tenore presentium protestor, quod dominus 
noster Sifridus Hildensemensis episcopus dimisit michi et fllio meo 
Burchardo medietatem curie sue in Areberge vite nostre temporibus 
liberaliter possidendam. Post mortem vero meam et iam dicti filii mei 
B(urchardi) ad dominum nostrum episcopum vel successores suos 
eadem bona omni cessante impedimento libere revertentur. Nullus 
etiam heredum meorum vel mei filii B(urchardi) in eisdem bonis 


sibi iuris aliquid vendicabit. In cuius rei testimonium presens . 


scriptum sigilli mei munimine roboravi. Actum et datum Hildensem 
anno domini m. cc?, Ixxx®ii., iiij. kalendas martii. 


Or. im Kgl. St.-A. zu Hannover, Domstift Hildesheim Nr. 266a. Beschädigtes 
Siegel des Ausstellers. 


594. Bischof Siegfried überträgt die Vogtei in Söhlde dem 
Domkapitel für 240 Mark und verzichtet auf die Abgabe von elf Hufen 
in Söhlde, Himstedt und Bonstede. 1282 März 7. 


In nomine sancte et individue trinitatis. Sifridus dei gratia 
Hildessemensis ecclesie episcopus omnibus imperpetuum. Licet 
omnibus ecclesiis nobis subiectis ex officii nostri debito teneamur, 
plus tamen ecclesie nostre, a qua dignitatis nostre tenemus insignia, 
tamquam matri speciali prerogativa dilectionis districtius obligamur. 
Hine est, quod, cum litones villicationis in Solede solutis a capitulo 
et ab eis ducentis quadraginta marcis puri argenti advocatiam villi- 
cationis eiusdem a nobis emptionis tytulo absolvissent, nos pro 
gloriose dei genitricis reverentia necnon et pro capituli nostri 


1282. 309 


dilectione sincera dictam advocatiam et omne ius, quod nobis ex 
ea competebat, prefato capitulo nostro iure perpetuo contulimus in 
hunc modum, videlicet ut in dicta villa nec in viis nec in domibus 
nec in areis nec in agris nec in pascuis nec in silvis aliquod ius 
nobis de cetero advocacie nomine ascribamus. Homines eciam 
eiusdem villicationis, sive in dicta villa sive alias ubicumque fuerint, 
sive mansos litonum habeant sive non habeant, nullam exactionem, 
nullam peticionem nomine suarum personarum aut rerum, utpote ab 
omni onere advocacie exempti advocacie nomine sustinebunt. Omnes 
eciam excessus, quos ratione advocacie iudicavimus, . . prepositus 
nostre Hildessemensis ecclesie, qui pro tempore fuerit, iudicabit. 
Preterea pro undecim mansis de tribus allodiis capituli in Solede, 
Heymstede, Bonstede recepimus annis singulis pro omni iure advo- 
cacie plaustratam tritici, pro qua sepedictum capitulum in predicta 
emptione solvit nobis viginti duas marcas puri argenti, ideoque 
dicta allodia pronunciamus ab omni advocacie et advocatorum onere 
specialiter absoluta. In cuius rei testimonium presens scriptum inde 
confectum sigillo nostro duximus roborandum. "Testes sunt Iohannes 
maior prepositus, Wlradus Montis prepositus, Heydenricus celerarius, 
Hoygerus scolasticus, lohannes cantor canonici Hildessemenses, 
comes Otto de Eversten, Ecbertus camerarius, Conradus marchalcus, 
Ernestus pincerna, Aswinus de Stenberch, Ludolfus de Cramme, 
Sifridus de Rutenberch milites et alii complures. Actum et datum 
anno domini millesimo c9c9. 1x0x0x0, secundo, nonas marcii. 

Or. im Kgl. St.-A. zu Hannover, Domstift Hildesheim Nr. 258. Siegel des 
Bischofs wenig beschädigt. Gedr. Deductio jurisdict. meyerding. (Hildesheim 
1758) S. 60. 


595. Bischof Siegfried überträgt mit Zustimmung des Domkapitels 
dem Kl. Loccum vier Hufen in Helmersen (Melmere) und eine in 
Garmissen (Germerdessen), welche ihm Gottfried von Varsfelde resig- 
niert hat. Hildesheim 1282 März 7 (nonas marcii). 

Or. im Archiv des Kl. Loccum mit dem Siegel des Bischofs und des Dom- 


kapitels an roten Seidenfüden. Gedr. v. Hodenberg, Calenberger UB. III, S. 262 
Nr. 416. 


596. Bischof Siegfried überträgt dem Domstift zu Goslar die 
Hälfte des Zehnten in Klein-Lengde (in parvo Lengede), welche Bitter 
Johann von Sudburg, Burgmann in Harzburg, dem Grafen Konrad 


910 1282. 


von Wernigerode und dieser dem Bischof aufgelassen hat. 1282 
März 9 (vii?. ydus marcii). 
' Testes huius nostre collationis sunt Iohannes maior prepositus, 
1) decanus, Vulradus Montis prepositus, Arnoldus de Were- 
berge, Hogerus scolasticus, Iohannes cantor Ber(n)hardus de Menersem 
canonici Hildenssemenses, Ecbertus kamerarius, Conradus marscalcus, 
Ernestus pincerna, Aswinus de Stenberge milites. 
Or. im Stadtarchiv su Goslar. Gedr. Leuckfeld, Antiq. Poeld. S. 300, nach 


dem Or. UB. des histor. Vereins für Niedersachsen I, S. 44 Nr. 41, Bode, UB. II, 
S. 314 Nr. 295. 


597. Bischof Siegfried überträgt dem Domkapitel den Zehnten 
in Haimar, den es vom Bürger Bernhard von Heyersum und dessen 
Frau gekauft und den diese ihm resigniert haben. Hildesheim 1282 
März 23. 


In nomine domini amen. Sifridus dei gratia Hildessemensis 
ecclesie episcopus omnibus inperpetuum. Licet omnibus ecclesiis 
nobis commissis et subiectis ex officii nostri debito teneamur, plus 
tamen ecclesie nostre, a qua dignitatis nostre tenemus insignia 
tamquam matri speciali prerogativa?) dilectionis districtius obligamur. 
Ad perpetuam igitur memoriam notum esse cupimus tam presentibus 
quam futuris, quod, cum capitulum nostrum comparasset pro septua- 
ginta marcis examinatis a Bernardo de Hoyersem burgense nostro 
Hildessemense et uxore sua Lucchardi decimam in Kerecheynbere, 
nos recepta a dicto Bernado et uxore sua dicta libera et voluntaria 
resignatione prefatam decimam cum proprietate ipsius et omni iure 
tam in villa quam in campis contulimus capitulo nostro ad usus 
ipsius pro salute anime nostre et pro gloriose dei genitricis reve- 
rencia inperpetuum possidendam. Ut autem hec nostra collatio 
capitulo nostro a nobis liberaliter facta perpetuis temporibus firma 
permaneat et inviolabiliter observetur, presens scriptum inde con- 
fectum sigillo nostro in evidens testimonium fecimus roborari. Testes 
sunt Iohannes maior prepositus, Wolradus Montis prepositus, Heynden- 
ricus cellerarius, Arnoldus de Wereberch, Wernerus plebanus, Ber- 


1) Im Or. Lücke für den Namen, wohl nicht ohne Grund, da wahrscheinlich 
die Stelle noch erledigt war, denn Arnold von Warberg, der hier und in der 
folgenden Nr. noch als Domherr erscheint, ist im April (vgl. Nr. 599) bereits 
Domdechant. Sein Vorgänger Lippold wird zuletzt 1287 (Nr. 584) genannt. 
3) Or. progativa. 


1282. 911 


nardus de Dorstad, Hoygerus scolasticus, Iohannes cantor, Bernardus 
de Meynersem canonici Hildessemenses, Arnoldus de Empne sacerdos 
noster et capellanus, Aswinus!) de Stenberch, Ecbertus camerarius, 
Sifridus de Rutenberch milites et alii quam plures. Actum et datum 
Hildessem anno domini millesimo c?c9. 1x?x?x?. secundo, decimo ka- 
lendas aprilis. 


Or. im Kgl. St.-A. zu Hannover, Domstift Hildesheim Nr. 267. Gut erhaltenes 
Siegel des Bischofs an roten Seidenfüden. — Regest Doebner, UB. I, S. 185 Nr. 379. 


598. Das Domkapitel in Goslar verspricht dem Grafen Konrad 
von Wernigerode dafür, dass er dem Bischofe Siegfried den halben 
Zehnten in Klein- Lengde resigniert und dadurch den Dank des Stiftes 
erworben hat, die Feier der Memorie für ihn und seine Gemahlin. 
1282 April 2 (iiii. nonas aprilis). 

Gedr. nach Cop. Bode, UB. II, S. 318 Nr. 298. 


599. Bischof Siegfried bekundet, dass Propst Johann von Steter- 
burg einen Hof, zwei Hausstellen und drittehalb Hufen in Dusnem 
von Ritter Johann von Salder gekauft und dem Kloster zur Feier 
seiner Memorie übertragen, nach Jahresfrist aber diese Güter mit solchen 
in Alvesse (Alvedessen) vertauscht habe. 1282 April 19 (xiii?. kalendas 
maii). 

Testes huius rei sunt Iohannes maior prepositus, Arnoldus 
decanus, Volradus Montis prepositus, Bernardus de Dorstat, Hogerus 
scolasticus, Iohannes cantor canonici Hildensemenses, Conradus 
marscaleus, Ernestus pincerna, Iohannes marscalcus, Bodo frater 
suus, Iohannes dictus Lenkener, Bertoldus et Thidericus fratres de 
Godenstede milites. 


Nach dem Chron. Stederburg. S. 204 im Landeshauptarchio zu Wolfenbüttel. 
Vgl. oben Nr. 361. 


600. Propst Johann, Dechant Arnold und das Domkapitel über- 
lassen dem Bischof Siegfried den Raum zwischen der Kurie des Ludolf 
von Hallermund und der des (T) Heinrich Reimfredi neben der Papen- 
brücke unter der Bedingung, dass der Platz nicht bebaut, sondern als 
Garten benutzt werde. Hildesheim 1282 Mai 7 (secundo nonas maii). 


Or. in der Beverinischen Bibliothek zu Hildesheim, Domstift Nr. 13. Be- 
schädigtes Kapitelssiegel. Gedr. Doebner, UB. III, S. 651 Nachtr. Nr. 38, 


1) Or. Awinus. 


312 1282. 


601. Bischof Siegfried bekundet, dass der Domherr Bernhard 
von Meinersen auf drei Hufen in Klein- Mahner (in parvo Mandere), 
welche seine Brüder und Oheime dem Kl. Steterburg verkauft haben, 
verzichtet hat. Hildesheim 1282 Juni 13 (idus iunii). 


Testes sunt Robertus patruus noster canonicus Magdeburgensis, 
Ernestus pincerna, Aschwinus de Stenberche milites. 


Nach dem Chron. Stederburg. S. 195 im Landeshauptarchio zu Wolfenbüttel. 
In einer besonderen Urk. mit denselben Zeugen und gleichem Datum bestätigt obiges 
Bernhard von Meinersen selbst, a. a. O. S. 196. 


602. Bischof Siegfried erteilt allen Besuchern der Kirche der 
Predigerbrüder in Warburg einen vierzigtägigen Ablass unter Vorbehalt 
der Bestätigung des Bischofs Otto von Paderborn. 1282 Juni 20 
(sabbato ante festum beati Iohannis baptiste). 


Or. im Kgl. St.-A. zu Münster, Dominik. in Warburg Nr. 10, Siegel ab. 
Gedr. Westfäl. UB. IV, S. 798 Nr. 1685. 


608. Propst Dietrich des Kreuzstiftes schenkt demselben Stift 
12 Morgen und eine Hausstelle in Essem zu seiner Memorie, der seines 
Vorgängers und des verstorbenen Domkantors Hermann von Paderborn. 
Hildesheim 1282 Juni 22. 


Thidericus dei gratia prepositus ecclesie sancte Crucis!) Hil- 
densemensis omnibus presens scriptum cernentibus salutem in omnium 
salvatore. Cum secundum apostolum hic manentem civitatem nulla- 
tenus habeamus, sed futuram sollicite inquirere debeamus, nobis est 
sumopere satagendum, qualiter hic in presenti miseria temporalia 
seminemus, ut in futuro cum multiplicato tenore eterna metere 
valeamus. Hinc est, quod nos, ut post hane exiciabilem et erump- 
nosam vitam bravium eterne salutis adipisci feliciter mereamur, 
duodecim iugera cum area Essem sita cum omni iure ad ea perti- 
nentia nobis per mortem Iohannis de Essem et lohannis filii sui 
necnon per resignationem Vibperti similiter filii sui vacantia de 
consensu capituli nostri conferimus et donamus ecclesie sancte 
Crucis iure perpetuo possidenda, statuentes irrefragabiliter, ut qui- 
cumque pro tempore fuerit scolasticus sancte Crucis annonam iugerum 
eorumdem tamquam obedientiarius colligat et custodiat diligenter 
et de pretio eiusdem in anniversario nostro?) quinque solidos et 
in anniversario prepositi Alberti predecessoris nostri quinque solidos 


I) Crucis von anderer Hand übergeschrieben. *) nostro verändert aus meo. 


1282. 313 


necnon in anniversario magistri Hermanni de Paderburna quondam 
cantoris Hildensemensis ecclesie quinque solidos vigiliis et misse 
animarum tantum interessentibus fideliter amministret. Testes huius 
donationis ac institutionis sunt Leonardus decanus, Iohannes Engel- 
lardi, Bruno de Hardessem sacerdotes, Ludolfus de Bruneswich, 
Bertoldus scolasticus, Gerardus custos diaconi, Almarus, Balduwinus 
de Elvede subdiaconi et canonici sancte Crucis. Ne igitur factum 
nostrum aliquis imposterum!) aliquo modo valeat violare, presens 
seriptum inde confectum sigillis nostro videlicet et capituli sancte 
Crucis duximus roborandum. Actum Hildensem anno domini m^. cc?, 
Ixxxii&., x9. kalendas iulii. Servantibus pax et gaudium in domino, 
infringentibus sit anathema maranatha. 


Or. im Kgl. St.-A. zu Hannover, Kreuzstift Nr. 162. Siegel des Propstes 
beschädigt, des Kapitels zur Hälfte abgefallen. Bischof Siegfried genehmigt diese 
Schenkung am 3. August (tercio nonas augusti) Or. a. a. O. Nr. 164, stark be- 
schädigte Siegel des Bischofs und des Domkapitels. 


604. Bischof Siegfried bekundet die gerichtliche Entscheidung in 
einem Streite des Michaelisklosters mit Aschwin von Steinberg wegen 
Güter in Salzdetfurth zu Gunsten des Klosters. 1282 Juni 25. 


Sifridus dei gratia Hildensemensis ecclesie episcopus universis 
ac singulis presentem paginam inspecturis sinceram in domino cari- 
tatem. Quoniam temporalia tamquam pulvis ante faciem venti a 
memoria hominum transeunt, expedit ea scripturarum auctenticarum 
robore ac testium ydoneitate flrmiter perhennare. Hinc est, quod 
omnibus, ad quos presentes littere pervenerint, volumus fore notum, 
quod, cum nuper strennuus miles Ássvinus de Stenberghe moverit 
honorabili domino domino Ernesto abbati monasterii sancti Micha- 
helis in Hildensem questionem, nobis presentibus quadam die, que 
vulgariter utelegede dach dicitur, valido milite Alberto dicto Bok 
nomine nostro iudicio presidente super quodam iure advocatie fontis 
ac bonorum dicti monasterii sitorum in Saledetforde, que vulgariter 
Paustadel dicuntur, in dicti domini abbatis ac monasterii preiudicium 
minus iuste, igitur dominus abbas antedictus proponi fecerat, ut 
aliquociens etiam proposuerat, quod dictum suum monasterium eadem 
bona cum advocatia eorundem a multis temporibus iusto possessionis 
tytulo possedisset et donacionem eorum legitime suscepisset ac 
fructus et proventus inde provenientes absque omni inpeticionis 


I) im am Rande nachgetragen. 


314 1282. 


occasione percepisset. Unde per sentencias, sicut ministerialium ac 
vasallorum nostrorum protune presencium exstitit diffinitum, domino 

. abbati prefato super possessione retinenda delatum fuerat iura- 
mentum. Cum etenim possessio temporis tam longevi iuxta tenorem 
legum omnem actoris probationem funditus excludat, Assvinus supra- 
dictus penitus nichil petere seu requirere haberet et deberet in iure 
advocatie supradicte. Iuramento quoque per sepedictum dominum 
.. &bbatem prestito pretactum advocatie ius ipsi ac monasterio suo 
exstitit adiudicatum et Assvino pretacto ac suis .. heredibus super 
antedicta inpeticione perpetuum silencium inponebatur, velud com- 
munes et publice astancium sententie docuerunt. In huius facti 
testimonium presentem litteram nostro sigilo fecimus communiri. 
Testes huius rei geste sunt Ecbertus camerarius, Ernestus pincerna, 
Ecbertus de Tossem, Sifridus de Rutenbergh, Iohannes de Stedere, 
Grubo de Stenbergh milites, Theodericus de Rothinge famulus et 
complures alii fide digni. Datum anno domini m?. ec?. Ixxxii€., in 
crastino beati Iohannis baptiste. 


Or. im Kgl. St.-A. zu Hannover, Michaeliskl. Nr. 73. Beschädigtes Siegel 
des Bischofs. Gedr. Sudendorf, UB. IX, S. 222. 


605. Herzog Otto von Braunschweig bestätigt den Brüdern Hoge 
das Eigentum von drei Hufen in Dinklar, die ihnen einst ihr Vater 
übertragen hat. Celle 1282 Juni 29. 


Nos Otto dei gratia dux de Brunswich omnibus inperpetuum. 
Noverint universi presentes ac posteri, quod nos Hinrico et Lippoldo 
fratribus dictis Hoge proprietatem trium mansorum sitorum in villa 
Dinkelere ac ipsorum iustis heredibus collatam a patre nostro Io- 
(hanne) quondam duce Brunswichcense ratam et firmam dictis fra- 
tribus volumus observare, illorum videlicet mansorum, quos a Con- 
rado de Dinkelere emerant fratres memorati. In cuius rei testimonium 
presens scriptum eisdem ad cautelam duximus concedendum. Datum 
Tsellis anno domini m?. ec?. Ixxx?. secundo, die apostolorum Petri 
et Pauli. 


Or. im Kgl. St.-A. zu Hannover, Kreuzstift Nr. 163. Siegel von dem von 
der Urk. geschnittenen Pergamentstreifen zur Hälfte abgefallen. 


606. Bischof Siegfried überträgt dem Johannisstift elf Hufen 
und den Zehnten einer Hufe in Schellerten, die ihm Ritter Brand von 
Linde resigniert hat. Im Kapitel zu Hildesheim 1282 Juli 9. 





1282. 915 


In nomine sancte et individue trinitatis. Sifridus dei gratia 
Hildensummensis episcopus omnibus in perpetuum. Quoniam omnium 
habere memoriam pocius est divinitatis quam humanitatis, conscribi 
facimus ea que coram nobis aguntur, ne oblivioni tradantur. Igitur 
notum esse volumus universis Christi fidelibus tam presentibus quam 
futuris, quod, cum canonici sancti Iohannis in Dampmone Hildense- 
mensi et hospitale nostre Hildensemensis ecclesie ibidem xi mansos 
in Scelerthe sitos, quorum quinque indecimales cum duobus allodiis 
et tribus areis, et preterea decimam de uno manso in ipsa villa a 
domino Brant milite de Lindethe fideli nostro, qui dicta bona a 
nobis iure tenuit feodali, de consensu iustorum heredum suorum. 
filiorum suorum Conradi et Hildebrandi, et omnium heredum suorum 
tam presentium quam futurorum necnon de collaudatione Conradi, 
Hildebrandi et Henrici filiorum fratris sui cum omni iure et utilitate, 
prout ipse tenuit in eadem villa et extra in agris et in pascuis et 
in silvis, procurante domino Arnoldo de Werberch decano Hildense- 
mensi datis c et xv marcis puri argenti comparassent, nos accepta 
resignatione dicti militis et renunciatione fratrum predictorum, qui 
coram nobis positi renunciaverunt omni iuri, quod ipsis in eisdem 
bonis competere videbatur, credentes nichil esse actum, cum quid 
superesset agendum, predicta bona cum omni iure et utilitate necnon 
eum proprietate eorumdem de consensu capituli nostri pro remedio 
anime nostre ecclesie sancti Iohannis in Dampmone ad communes 
usus et canonicorum et hospitalis ibidem ad devotam supplicationem 
memorati decani contulimus in perpetuum possidenda. Ut autem 
hec nostra collatio firma et inconvulsa perpetuis temporibus per- 
severet, presens scriptum inde confectum sigillis nostro et nostri 
capituli fecimus communiri. Testes sunt Iohannes maior prepositus, 
Arnoldus decanus, Heydenricus cellerarius, Wlradus Montis pre- 
positus, Bernardus scolasticus, Volcmarus de Monte, Hermannus de 
Dasle, Iohannes cantor, Bernardus de Meynersen canonici Hildense- 
menses, Ecbertus camerarius, Conradus marscalcus, Ernestus pin- 
cerna, Asscuinus de Stenberch, Ludolfus de Cramme, Tidericus de 
Stockem, Sifridus de Rutenberch milites et alii quamplures. Actum 
et datum in capitulo Hildensemensi anno domini m?. cc?. Ixxxii?., 
viiv. idus iulii. 

Or. im Kgl. St.-A. zu Hannover, Johannisstift Nr. 30a.  Beschüdigtes Siegel 


des Bischofs und Bruchstück des Kapitelsiegels. Gedr. nach Cop. Würdtwein, 
Nova subs, I, S. 343. In einer besonderen Urk. von demselben Tage und mit den- 


316 1282. 


selben Zeugen resigniert Bitter Brand von Linde dem Bischof die elf Hufen, Or. a. 
a. O. Nr. 30, Siegel des Ausstellers, geteilt, im unteren Felde drei Kesselhaken 
neben einander: S. BRANDI DE LINDEDE, und des Grafen Heinrich von Wohl- 
denberg, gedr. nach Cop. Wiürdtwein, Nova subs. I, S. 341. 


607. Bischof Volquin von Minden überträgt dem Kl. Marienrode 
zwei Hufen und eine Mühle in Jeinsen (Geinhusen) auf Bitten des 
Edeln Johann von Adensen, welcher der Mindener Kirche dafür zwei 
Hufen und eine Mühle in Adensen (Adenoys) übergiebt. Minden 1282 
Juli 19 (xiiii. kalendas augusti). 

Or. im Kgl. St.-A. in Hannover, Marienrode Nr. 50. Siegel des Bischofs an 
roten und gelben Seidenfüden, das des Domkapitels verloren. Gedr. Marienroder 
UB. S. 76 Nr. 62.  Hegest. Westfäl. UB. VI, S. 401 Nr. 1957. Die. Tauschungs- 
urk. Johanns von Adensen mit der Mindener Kirche von demselben Jahre ohne 
Tagesangabe, Or. a. a. O. Nr. 49 mit dem Siegel des Johann an weissen Hanf- 
füden, gedr. a. a. O. S. 75. Nr. 62, Regest Doebner, UB. I, S. 188 Nr. 384, Westfäl. 
UB. a. a. O. Nr. 1258. 


608. Bischof Siegfried, Propst Johann, Dechant Arnold und 
das Domkapitel bekunden den Verzicht des Ritters Gerhard von 
Gandersheim auf drei Hufen des Michaelisklosters in Essem, welche 
dessen Schwester bereits dem Kloster resigniert hat. Hildesheim 1282 
Juli 24 (nono kalendas augusti). 


Testes sunt Ecbertus camerarius, Ernestus pincerna, Ecbertus 
de Tossem, Sifridus de Rutenberch, Iohannes de Stedere, Grubo de 
Stenberch milites, Theodericus de Rottinge. 


Or. im Kgl. St.-A. zu Hannover, Michaeliskl. Nr. 74. Bruchstück des Siegels 
des Bischofs und beschädigtes Kapitelssiegel. 


609. Ritter Heinrich von Barienrode überträgt dem Kl. Escherde, 
in das seine Tochter getreten, Besitzungen in Havekhorst und Eber- 
holzen. Escherde 1282 Juli 25. 

Henricus dei gratia miles dictus de Beringgerothe!) et Hilde- 
gundis uxor sua omnibus presentem paginam visuris salutem et 
beatitudinem sempiternam. Notum esse volumus tam posteris quam 
presentibus, quod, cum dominus Henricus prepositus, priorissa totusque 
conventus sanctimonialium in Escherte cum communi consensu filie?) 
nostre prebendam contulissent propter deum, nos moti paterne pie- 
tatis affectu eidem ecclesie cum consensu filiorum nostrorum Sifridi, 
Iohannis, Lippoldi et Sifridi duodecim iugera cum iure silve qui?) 


1) Berningerothe B. 3) duabus filiabus nostris. 5 So A, B. 


1282. 317 


echtwart dicitur in silva Havekhorst et unum!) mansum cum area 
in Elbereholthusen cum omni iure et proprietate prati et nemoris con- 
tulimus propter deum. Pro?) filiis autem nostris fidem dedimus cum 
avo ipsorum Thiderico de Rothingge, quod idem facient, cum ipsos 
ad annos discretionis contigerit devenire. Contulimus etiam sepe 
dicte ecclesie in Escherte in eadem villa Elberholthusen aream cum 
echtwardo et sex iugeribus cum omni proprietate et iure, que a 
nobis Conradus et Ascwinus fratres dicti Svevi in feodo tenuerunt. 
Testes huius rei sunt Bodo de Betenem, Iohannes de Rethen, 
Luderus®) plebanus de Escherte, Rothmannus de Menstede, Her- 
mannus*) de Elbere, Eylardus de Domo, 'Thidericus de Rethen 
milites, Henricus de Monte, Iohannes de Sutherem,5) Henricus de 
Betenem, Hermannus Suriggus,®) Henricus dictus Buzhardus et alii 
quam plures. In cuius rei testimonium presentem paginam nostri 
sigilli munimine duximus roborandam. Actum et datum in ecclesia 
Escherte anno domini m?. cc. Ixxxii0,, in die beati Iacobi apostoli. 

Or. im Kgl. St.-A. zu Hannover in doppelter Ausfertigung von verschiedenen 
Händen, Escherde Nr. 63, (A). Das stark beschädigte Siegel an weissen geflochtenen 


Hanfschnüren zeigt zwei rechtschräge Fische: S - DMI - H....CI: DE: ...... 
RODE, und Nr. 64, Siegel von derselben Befestigung verloren. 


610. Bischof Siegfried bekundet, dass Ritter Heinrich Kegel von 
Susa allen Ansprüchen an fünf Hufen in Helmersen (Elmere), welche 
das Kl. Loccum von Ritter Gottfried von Vorsfelde gekauft hat, entsagt 
habe. Hildesheim 1282 August 31 (pridie kalendas septembris). 


— — presentibus amicis nostris Meynrico comite de Sladhem, 
domino Volrado preposito Montis, domino Bern(ardo) de Dorstat, 
Syffrido de Rutenberg, C(onrado) de Elvede militibus, Hartmano et 
Willikino monachis in Lucka. 

Abschrift des 14. Jahrhunderte in Cop. III, 180 S. 26 $m Kgl. St.-A. zu 


Hannover. Erwähnt von Hodenberg, Calenberger UB. III, S. 265. Nr. 421 zum 
Druck der Resignationsurk. des Heinrich Kegel von August 27. 


6ll. Erzbischof Johann von Colocza und neun andere Bischöfe 
erteilen allen, welche das Johannishospital unterstützen, vierzig Tage 
Ablass. Orvieto 1282 August. 


1) duos mansos cum duabus areis B.  ?) Pro— devenire fehlt B. °) Lud. 
— Esch. fehlt B. *) Hier folgt in B: Hermannus de Elberenholthusen sacerdotes, 
Sifridus de Rutenberche, Thid. de Rethen, Eylardus de Dotessen milites. 5)Suthem A. 
6) Suringgus B. 


318 1282. 


Abschrift des 15. Jahrhunderts in Cop. 180 fol. 7o im städtischen Museum in 
Hildesheim. Gedr. Doebner, UB. I. S. 185 Nr. 380. 


612. Ritter Gerhard Ziegenbart und Sohn verzichten auf alle 
Ansprüche an eine Hufe in Achtum, die dem Kreuzstift gehört. 1282 
September 20. | 


Gerardus dietus Ciegenbart miles et Gerardus filius suus notum 
esse cupimus omnibus presens scriptum cernentibus, quod, cum nos 
super manso quodam Achtem sito pertinente ab antiquo ad ius et pro- 
prietatem ecclesie sancte Crucis movissemus eiusdem ecclesie capitulo 
questionem, tandem, cum evidenter appareret, quod nichil iuris habere- 
mus penitus in eodem, mediantibus amicis nostris domino Ekberto came- 
rario et Bernardo dicto Heydenen in presentia venerabilis patris ac 
domini nostri Hildensemensis episcopi Siffridi renunctiavimus ore et 
manu eidem manso et promisimus in manus predicti camerarii fide data, 
quod numquam de cetero super predicto manso nec super aliquo 
infestabimus antedictam ecclesiam sancte Crucis. Quod videntes 
decanus et capitulum sepe dictum non pro iure aliquo sed pro bono 
pacis et amicitie nobis marcam et dimidiam contulerunt. Testes 
huius renunctiationis sunt!) Leonardus decanus, Iohannes et Bruno 
sacerdotes, Bernardus de Meynersem canonicus maioris ecclesie, 
Bertoldus scolasticus, Gerardus diaconi, Balduwinus, Iohannes de 
Roden subdiaconi et canonici sancte Crucis, Ekbertus camerarius 
miles, Bernardus dictus Heydene famulus et alii quam plures. Ne 
igitur super hoc contingat inposterum dubitari, presens scriptum 
inde confectum sigillo nostro duximus sigillandum. Actum anno 
domini m?. c0c9, ]xxxii?,, xii. kalendas octobris. 


Or. im Kgl. St.-A. zu Hannover, Kreuzstift Nr. 165. Siegel abgefallen. 


G18. Ritter Andreas von Lutier übergibt dem Kl. Derneburg drei 
Hufen in Gustedt zu seinem und seiner Eltern Anniversar und zur 
Unterstützung seiner im Kloster lebenden Schwestern. 1282 Oktober 1. 


In nomine domini amen. Ego Andreas miles dictus de Luttere 
publice protestor paginam per presentem, quod de consensu filiorum 
meorum Lippoldi, Conradi, Ludolf, Hatberti videlicet et Andree 
necnon et Alberti tres mansos Gustede sitos pio favore motus pariter 
et inductus ecclesie in Derneburch contuli cum omni utilitate tam 


1) sunt über der Zeile. 


1282. 319 


in campis quam eciam pratis et silvis iure perpetuo possidendos eo 
videlicet modo, ut anniversarius meus et uxoris mee post mortem 
nostram et parentum meorum in vigiliis et missarum celebracionibus 
devocius celebretur et peragatur et sororibus meis in claustro de- 
gentibus viginti solidi et unus annis singulis persolvantur, et quic- 
quid de curia in pullis et ovis temporibus vite provenerit earumdem 
eis sine obstaculo presentetur. Ne igitur aliquis heredum meorum 
huic facto tam racionabiliter ordinato in posterum valeat reclamare, 
predicte ecclesie in Derneburch presens scriptum contuli sigilli mei 
munimine roboratum. Actum anno domini m?. cc9. Ixxxii€., kalendas 
octobris, venerabilis patris domini Sifridi Hildensemensis episcopi 
anno tercio. 


Abschrift des 13. Jahrhunderts in Cop. VI, 105 S. 22 im Kgl. St.-A. zu 
Hannover. 


614. Papst Martin IV. beauftragt den Dechanten des Blasius- 
stiftes in Braunschweig, der über genannte Adeliche durch Bischof 
Siegfried wegen Zerstörung von Itzum und Himmelsthür verhängten 
Exkommunikation Geltung zu verschaffen. Montefiascone 1282 Oktober 13. 


Martinus episcopus servus servorum dei dilecto fllio . . decano 
ecclesie sancti Blasii in Brunswic Hildesemensis diocesis salutem 
et apostolicam benedictionem. Sua nobis dilecti fllii .. decanus et 
capitulum ecclesie Hildesemensis petitione monstrarunt, quod, cum 
nobiles viri Ludolfus de Insula, Hermannus et Burgardus de Waldem- 
berg comites, Burgardus de Barbuge ac Hildemarus de Oberg milites 
Hildesemensis diocesis de Isnim et de Hemdesdore villas et quedam 
alia bona ad dictam ecclesiam pertinentia per incendias et rapinas 
nequiter devastassent, venerabilis frater noster Sifridus episcopus 
Hildesemensis in dictos nobiles et milites, quia ab eo moniti dili- 
genter predictis decano et capitulo super hoc satisfacere contu- 
maciter non curarunt, cum nichil rationabile proponerent, quare id 
facere non deberent, et id esset ita notorium, quod nulla poterat 
tergiversatione celari, auctoritate ordinaria excommunicationis sen- 
tentiam exigente iustitia promulgavit. Quare prefati decanus et 
capitulum nobis humiliter supplicarunt, ut eandem sententiam robur 
faceremus firmitatis debitum obtinere. Quocirca discretioni tue per 
apostolica scripta mandamus, quatinus sententiam ipsam, sicut ratio- 
nabiliter est prolata, facias auctoritate nostra usque ad satisfactionem: 


320 1282. 


condignam appellatione remota inviolabiliter observari. Datum apud 
Montemflasconem iii. idus octobris, pontificatus nostri anno secundo. 


Or. im Kgl. St.-A. zu Hannover, Domstift Hildesheim Nr. 268. Bulle nebst 
Befestigung verloren. 


615. Bischof Siegfried bekundet den Verzicht des Ritters Gerhard 
Ziegenbart (Ceghenbart) und dessen Sohnes Gerhard in die Hand des 
Kämmerers Ekbert auf eine Hufe in Achtum, die dem Kreuzstift 
gehört, nach Empfang von anderthalb Mark. Hildesheim 1282 
Oktober 15 (ydus octobris). 


Huic compositioni intererant Leonardus decanus, Johannes, 
Bruno sacerdotes, Bernardus de Meynerseym canonicus sancte Marie, 
Bertoldus scolasticus, Ludolfus diaconi, Baldewinus et Iohannes de 
Roden subdiaconi et canonici sancte Crucis. 

Or. im Kgl. St.-A. zu Hannover, Kreuzstift Nr. 166. Kleiner Siegelrest. 


616. Propst Hilderich, Priorin Elisabeth und der Konvent des 
Kl. Dorstadt verkaufen dem Ludolf Münzer in Braunschweig für 
26 Mark Silber drittehalb Hufen in Lehndorf (Lendorpe) 1282 
Oktober 18 (in die beati Luce ewangeliste). 


Huius rei testes sunt Wernerus, Bruno et Albertus conversi 
claustri nostri, Iohannes de Wetelmestede miles, Conradus et Luderus 
dicti de Helmestede, Heyno Boneko, Iohannes Monetarius, Heyno 
Hakelenberch. 


Or. im Landeshauptarchiv zu Wolfenbüttel. Siegel an roten Seidenfäden. 
Gedr. Braunschweig. Anzeigen 1745 Sp. 1824, Hänselmann, UB. der Stadt Braun- 
schweig II, S. 148 Nr. 319. 


617. Graf Siegfried von Blankenburg übereignet dem KI. 
Wöltingerode zwei und eine halbe Hufe mit einem Walde (in Lengde), 
die ihm Detlef von Wehre resigniert hat. Blankenburg 1282 November 2. 


Nos Sifridus dei gratia comes in Blankenburch recognoscimus 
et presentibus protestamur, quod ex consensu filiorum nostrorum 
scilicet Hinrici comitis in Blankenburch et Hermanni portenarii 
Halberstadensis et Burchardi canonici in Magdeburg et Sifridi canonici 
Hildensemensis et lohannis duos mansos et dimidium cum silva una 
continente mansum dimidium, quos Dhetlevus de Werre de manu 
nostra iure tenuit feodali et nobis eosdem cum silva resignavit, 
libere contulimus conventui sanctimonialium in Woltingerode in 


1282. 321 


perpetuum proprietatis tytulo possidendo. In cuius rei evidens testi- 
monium presentem paginam sigilli nostri munimine duximus roborari. 
Datum Blankenburch anno domini m’. ccO. Ixxx®, ii., iiii?. nonas 
novembris. 


Or. im Kgl. St.-A. zu Hannnver, Wöltingerode Nr. 52. Beschädigtes Siegel 
des Ausstellers. Auf der Rückseite von moderner Hand Lengede. 


618. Bischof Siegfried hebt mehrere durch seinen Vorgänger 
für das Moritzstift erlassenen Bestimmungen auf. Hildesheim 1282 
November 28. 


Siffridus dei gratia Hildensemeusis ecclesie episcopus omnibus 
presens scriptum intuentibus salutem in domino. Quia non est re- 
prehensibile iudicandum, si secundum varietatem temporum statuta 
quandoque humana variantur, hinc est, quod venerabilium virorum 
Volradi prepositi, Ludegheri decani tociusque capituli montis sancti 
Mauricii nostre civitatis precibus inclinati quandam ordinacionem 
sive arbitrium presenti tempore minime conveniens confirmatum & 
felicis recordacionis domino Ottone predecessore nostro, quod erat 
super villicacionum locationibus et collacione duarum ecclesiarum 
et extraordinariis obventionibus et ceteris in prefata ordinacione et 
arbitrio comprehensis et arbitrium et confirmacionem iam dictam de 
maturo nostrorum prelatorum consilio auctoritate diocesana pre- 
sentibus infirmamus et totaliter revocamus mandantes sub anathe- 
mathis interminatione districtius inhibendo, ne aliquis huius nostre 
infirmationis et revocationis tenorem infringere audeat veniendo 
contra in aliquo articulo predictorum, que nostra auctoritate de tam 
proborum virorum consilio sunt cassata. In huius rei testimonium 
presentem litteram nostro sigillo fecimus communiri. Datum Hil- 
densem anno domini m?. cc®. Ixxx®. secundo, iiii. kalendas decembris. 


Abschrift des 14. Jahrhunderts im Cop. des Moritzstiftes, Ms. 514 fol. 22v 
in der Beverinischen Bibliothek zu Hildesheim. 


619. Das Moritzstift verfügt, dass der jedesmalige Propst die 
Meiereien entweder zur Verwaltung durch ihn zurückbehalten soll oder 
nur innerhalb des Kapitels nach eigenem Ermessen und niemals mit 
einem Laien besetzen darf. Hildesheim 1282 Dezember 4. 


Dei gratia Volradus prepositus, Ludhegherus decanus totumque 
capitulum montis sancti Mauricii in Hildensem universis tenorem 
presentium inspecturis cum sinceritate veram in domino karitatem. 

Hildesh. UB. III. 91 


922 1282. 


Cum enim congregato, ut moris est, nostro capitulo varia et diversa 
de ecclesie nostre honore et utilitate communiter tractaremus, tandem 
invenimus inter cetera, nostram ecclesiam de villicationum suarum 
locatione extraneis maxime laicis facta enormem hactenus incurrisse 
et adhuc cottidie gravem incurrere lesionem. Cui nisi cautela!) 
celeri in quantum possumus obviemus, non solum nobis, sed et 
nostris successoribus erit quam plurimum onerosum, Quia igitur 
pericula preterita precavere nos ammonent in futurum, idcirco de 
communi et unanimi nostro consilio et assensu sic provide duximus 
ordinandum, ut ab hac hora inantea nos Volradus nunc prepositus 
nostrique legitimi successores, qui pro tempore fuerint, plenum 
arbitrium et meram habeamus de cetero potestatem ecclesie nostre 
villicationes iam vacantes vel in futurum vacaturas apud nos, si 
voluerimus, libere retinere et si nobis apud nos retinere non pla- 
cuerit, ex tunc infra nostrum capitulum tantum cuicumque voluerimus 
fideliter committemus, et iterum sic commissas ab hiis, quibus com- 
misimus, prout utilitas temporis id exposcit quandocumque voluerimus 
sine contradictione cuiuslibet poterimus revocare. Sic vero revocatas 
villicationes ab ipsis ex eodem arbitrio et ex eadem potestate apud 
nos, si maluerimus, retinebimus libere et quiete, vel si nobis retinere 
non placuerit, tunc tantum infra nostrum capitulum cuicumque nobis 
placuerit, ut predictum est, sine alicuius iniuria secundum pro- 
videnciam a deo nobis datam diligentissime committemus, sic tamen 
ut laicis nullo modo locemus vel aliquo modo committamus, hac 
potissima adiecta conditione, ut de sepedictis villicationibus secundum 
antiquam nostram consuetudinem hactenus observatam census et 
debita prebendarum servicia nobis de cetero prebeantur, sicut iuris 
et equitatis ratio bene postulat et requirit. Ut autem huius nostre 
provisionis ordinatio magis firma et illibata valeat custodiri, presens 
scriptum inde confectum sigillis nostro videlicet et capituli ad per- 
hennem memoriam fecimus roborari. Datum et actum Hildensem 
anno domini m. cc. Ixxx?. secundo, ii. nonas decembris, indictione 
decima, 


Or. im  Kgl. St.-A. zu Hannover, in doppelter Ausfertigung von derselben 
Hand, Moritzstift Nr. 45, Siegel des Propstes und beschädigtes des Kapitels an 
roten und grünen Hanffäden, und Nr. 46 (B), beide Siegel beschädigt an gleicher 
Befestigung. Bischof Siegfried bestätigt obige Bestimmung am 11. Dezember (iii. 
idus decembris), Abschrift des 14. Jahrhunderts im Cop. des Moritzstiftes, Ms. 514 
fol. 28 in der Beverinischen Bibliothek zu Hildesheim. 


1) celeri cautela P. 


1282. 323 


620. Die Grafen von Wohldenberg verzichten gegenüber dem 
Kl. Escherde auf drei Hufen in Reden. Hildesheim 1282 Dezember 8. 

Dei gracia Hermannus et Heinricus comites de Woldenberg 
omnibus presentes litteras inspecturis seu eciam audituris salutem 
in omnium salvatore. Tenore presencium publice notum esse volumus 
et constare, quod actionem a nobis intemptatam minus iuste contra 
prepositum et conventum sanctimonialium in Eskerte Hildensemensis 
dyocesis pro tribus mansis in Redhen propter deum et iusticiam 
liberaliter postposuimus iuris peritorum necnon!) amicorum nostrorum 
consilio plenius expediti, quod prefatum claustrum impeteremus super 
hiis tribus mansis minus racionabiliter et iniuste adicientes, quod 
nos comes Hermannus et filii nostri Iohannes, Heinricus et Her- 
mannus et nos comes Heinricus cum filiis nostris Heinrico et Ludolfo 
prefato claustro de sepedictis tribus mansis in Redhen, pratis, pas- 
euis, silvis et omni iure libere plenariam prestamus warandiam ubi- 
cumque et quandocumque a quolibet preposito dicti claustri fuerimus 
requisiti. Ceterum publice protestamur, quod nos sepe dicti comites 
una cum fratre nostro Ottone pro nobis et heredibus nostris et 
quolibet eorumdem coram domino nostro Hildensemensi episcopo 
omni iuri renunciavimus, quod nobis et prenominatis heredibus in 
sepedictis tribus mansis in Redhen et eorum attinenciis excogitata 
et excogitanda occasione cuiuslibet conpetere videbatur. Testes 
huius facti sunt dominus Arnoldus de Werbergh decanus, Bernardus 
scolasticus, Volradus montis sancti Mauricii prepositus, Otto de 
Eversten, Gevehardus frater domini nostri episcopi, Ludolfus de 
Halremunt canonici Hildensemenses, Hermannus et Borchardus 
fratres de Blankenburg canonici Halberstadenses, Iohannes de 
Roden, Arnoldus de Empne capellani domini nostri episcopi, Asch- 
winus de Lapideo monte, Ernestus pincerna, Conradus marscalcus, 
Ecbertus camerarius, Ludolfus de Cramme, Sifridus de Rutenberg, 
Albertus Ircus milites et ministeriales Hildensemensis ecclesie cum 
aliis compluribus fide dignis. Ut autem presens factum pie con- 
fectum inconvulsum et inturbatum perpetuis temporibus perseveret, 
presens scriptum publice super hoc confectum vel datum sigillis 
nostris duximus roborandum. Datum Hildensem anno dominice in- 
carnacionis m?. cc9, Ixxx?. secundo, sexto ydus decembris. 

Or. im Kgl. St.-A. zu Hannover, Escherde Nr. 65. Beschädigte Siegel der 
Aussteller an weissen geflochtenen Hanfschnüren. 

1) Or. necnen. 

21° 





324 1282. 


621. Der Hat der Stadt bekundet, dass Degenhard vom Hohen 
Wege und Heinrich von Hüddessum, Bürger und Provisoren der 
Bruderschaft des h. Andreas, eine Rente aus einem Hause beim Kirch- 
hofe des Andreasstiftes gekauft haben. 1282. 


Erhalten als Transsumt des Rates von 1435 Februar 14 (Valentii) im Stadt- 
archiv zu Hildesheim, Or. Nr. 1670. Gedr. Doebner, UB. I, S. 186 Nr. 381. 


622. Graf Hermann von Wohldenberg überträgt dem Maria- 
Magdalenenkloster fünf Morgen in (Ding-?) Elbe (Elvede), die es von 
Hartmann Pludere gekauft hat. Hildesheim 1282. 

.. Testes huius rei sunt plebanus sancti Lamberti dominus Iohannes, 
milites dominus Ernestus pincerna, Iohannes de Wilwingge, Thide- 
ricus de Stockem, burgenses Conradus de Valva, Bertrammus de 
Quercu. 

Or. im Kgl. St.-A. zu Hannover, Mar.-Magdal. Nr. 102. Siegel des Ausstellers 


an dem von der Urk. geschnittenen Pergamentstreifen. | Regest Doebner, UB. I, 
S. 186 Nr. 382. 


928. Verzeichnis der Einkünfte und Verpflichtungen des Johannis- 
hospitals. 1282. 


Anno incarnacionis!) dominice m?cc?Ixxxii. Iohannes sacerdos 
scolasticus sancti Iohannis in Hildensem et procurator ex parte?) 
capituli Hildesemensis hospitalis ibidem conscribi fecit redditus 
hospitalis, quos ibidem invenit et tunc temporis cum diligencia in- 
vestigare potuit. 

In Maghedevelt tres mansos, in Bennekesschen unum mansum. 
in Volerimissen unum mansum, in Doteberghe octo mansi, in Lone 
duo mansi in Lameste iiii$) mansi, in Lettere unus mansus. Hec 
prescripta sunt in dyocesi*) Mindensi. 

In Bodeke tres mansi et una area et iiii$) iugera, que habet 
quidam lito hospitalis, in Wetsende duas curias et septem mansos, 
in Algremisse*) duos mansos, in Hertbere duas curias et parvam 
aream et novem mansos, in Bethmare tres mansos, in Wennerde 
unum mansum, Westvelde®) unum mansum, Embrike duos mansos, 
in parvo?) Esscherte viginti duo iugera, in Aulica dimidium mansum, 
Bethenem unum mansum, Hymdesdore®) unum mansum, Asenstede 
dimidia decima, in Lottingessen?) sex mansos. 


I) dom. incarn. B. ?) experte B. ®) quatuor B. *) diochesi B. 5) Algri- 
misse B. °) Westfelde B. ^7) parve B. 9) Himdestore B. °) Lothingesse B. 


. 1282. 325 


Isti mansi qui sequuntur!) solvunt censum in denariis: Wallede 
aput Brunswigk?) unum mansum, Lodoldeshen unum mansum, Zibbe- 
tessen®) quadraginta iugera. 

Iste est census hospitalis de areis: in lusca platea de tribus 
areis undecim solidos; tres aree contigue inter sanctam Crucem et 
urbem xvi solidos; & valua sancti Panthaleonis sursum versus urbem 
sex aree solvunt triginta unum solidum; stupa ante pontem et proxima 
area solvunt xvi solidos; secunda domus a stupa versus pontem solvit 
viginti solidos et iiii solidos; 4) proximam domum et casam ante 
pontem locabit singulis annis procurator hospitalis; duodecim aree 
a curia sancti Iohannis sursum versus Montem solvunt hospitali 
prima aput valuam ix solidos, secunda ix solidos, tercia ix solidos, 
quarta iii solidos, quinta iii solidos et sex denarios, sexta iii solidos, 
septima iii solidos, octava id) solidum, nona i*) solidum, decima 
iii solidos, undecima iii®) solidos, duodecima v solidos; transversus 
meridiem habet iiii*) areas, inferior versus pontem septem?) solidos, 
secunda vii?) solidos, tercia triginta denarios, quarta, que est 
superior versus Montem, iiii solidos et sex denarios; in Villa montis 
habet duas areas, quarum una solvit v solidos, altera iiii*) solidos; 
in villa Honersheym?) de decem iugeribus iii!9) solidos ad lumen 
hospitalis; de Levede quatuor solidos ad mandatum; in villa Hert- 
bere de duabus areis dabit claustrum de Winthusen!!) Michaelis 
sex solidos; Maghedevelde area una solvit sex solidos; consules de 
Dammone pro fossato solvunt Michaelis duos!?) solidos. In moneta 
viginti quinque solidis. 

Iste sunt aree!?) in villa Lotingessen: in via!4) qua itur ab 
oriente versus occidentem ad dexteram manum quatuor areas, istei5) 
quatuor dicuntur Ackeshove;!®) in fine ejusdem vie ad sinistram 
manum molendinum, quod solvit talentum et modium papaveris et 
octo pullos; in villa media contra meridiem magnam aream, proxima 
aput!7T) villam versus occidentem, que dicitur area virginum; ante 
pomerium monachorum aream, que dicitur acuta area; aream aput 
viam, qua itur versus Lutzingeworden aput!") illam parvam aream; 
in eadem via magnam aream, quam diu habuit Meinardi,!®) et19) 
campum aput!7) aquam, qui est hospitalis et canonicorum sancti 


1) secuntur B. 3) Brunsswig P. 5) Zibbethessen B. 4) quatuor 2. 
5) unum B. °) tres B. ?) vii P. 9) septem B. °) Honersheim B.  !9) tres B. 
11) Winchusen B.  !*)ii B.  !5) aree hospitalis B. — !*) villa B. — 19) isti A. 
16) atkeshove A.  !7) apud B.  !5) Meynardi B. 19) de B. 


328 1282. 


Iohannis.  Istas areas predictas consuevit procurator hospitalis 
seminare vel locare, prout sibi melius visum fuerit expedire singulis 
annis. In anniversario Gerwici decani de Blekenstede septem!) 
solidos. 

Hec sunt bona obediencie: in Suinghe quatuor mansi, qui 
decimantur; in Aulica tres mansi cum decima; in Heisede?) tres 
mansi cum decima. 

Hec sunt servicia, que dantur de istis bonis: in festo sancte 
Marie Magdalene magnum servicium dominis maioris ecclesie in 
refectorio et canonicis maioris et canonicis sancte Crucis, quod 
servicium redimi debet ex gracia istis denariis dominis de summo; 
quadraginta octo solidos et candelas circa chorum vel duas libras 
cere custodi, canonicis sancti Mauricii decem et septem solidos, 
canonicis sancte Crucis quindecim solidos; servicium coquinale 
dominis de summo in vigilia assumpcionis sancte Marie eodem die, 
que dies est anniversarius fundatoris hospitalis, candelam de libra 
cere ecclesie sancti Iohannis, que accendetur ad vigilias et ardebit 
usque post missam animarum; ipsa die panem pauperibus de talento, 
karitatem®) in octava assumpcionis beate Marie, superflua cande- 
larum vel xii*) libras cere ecclesie sancti Iohannis.) 

Hec sunt que dantur canonicis sancti Iobannis de curia hospi- 
talis ibidem: in festo Egidii de bonis Meghedhevelde quatuor solidos, 
de campo, qui situs est aput aquam, duodecim solidos, in vigilia 
assumpcionis de anniversario Reynaldi episcopi consolacionem ex 
gracia. 

Isti sunt anniversarii, qui ministrantur pauperibus de obedienciis 
in summo: de obediencia in Blekenstede viij solidos, quorum iiii 
solidi iii denariis minus dantur in anniversario Gerwici decani, qui 
obiit in kathedra sancti Petri, et iiii solidi iii denariis minus dantur 
in anniversario Margarete sororis Gherwici decani, que obiit in festo 
vincula Petri; item in anniversario Ludigeri sacerdotis, qui obiit in 
quondam provisoris hospitalis, qui obiit pridie kalendas aprilis, iiii 
solidos; isti octo solidi dantur de quodam beneficio summi prepositi, 
quod hovelen dicitur. Habent eciam dicti pauperes vi solidos redditus 
in Nova civitate de quadam area et domo, qui pertinent ad spensam 
ipsorum in cena domini. 


1) vii B. *?) Heysede B. ®) caritatem B. *) duodecim B. 5) Ende von B. 


1282. 327 


Isti sunt homines, qui pertinent hospitali curie sancti Iohannis: 
de Herdbere Hinricus villicus et duo pueri, Thidericus Swartemeyger 
et sex pueri, Ghertrudis soror istorum et sex pueri, uxor Olves, item 
Soror istorum et v pueri, uxor Rotsers et quatuor pueri, de Heysersche 
et sex pueri, Tidericus Berberinge et duo pueri, Henricus Bere 
filius istius Heydeke, item frater et duo pueri, Hanne soror eorum 
et v pueri, uxor Iohannis Roders et quatuor pueri, uxor Wegheners 
et quatuor pueri, Meynerd, Henricus filius eius et pueri eorum, 
uxor Lindemannes et v'pueri, Luderus Luderinghe et Alheidis soror 
eorum, Tidericus Everdingk in Rosendale et soror eius, Henricus 
Faber in Hamelen et iii pueri, Mechildis soror eius et iii pueri, 
Olrieus in Bodekem, Elizabeth, Berteke Krubenhower in Arberghe, 
Beteman et pueri eius. In Oslevessen Kyperotghe de Hertbere et 
vii pueri. 

Istis festivitatibus dabuntur servicia super hospitale ad graciam: 
in festo pasche, penthecosten, Martini, in nativitate domini, in 
epyphania, in quatuor festivitatibus beate virginis Marie etc. 

Hec sunt que expenduntur ad mandatum in refectorio maioris 
ecclesie in Hildensem in bona: quinta feria scolaribus de dormitorio 
cuilibet i denarium et i semellam et i allec, aliis extra dormitorium 
cuilibet i obulum et i semellam et i allec, custodi dormitorii ii denarios 
ii alecia, camerariis vi denarios xiii semellas et tot allecia, campa- 
nariis cum suo famulo iii denarios iiii semellas et iiii allecia, werstat 
et suo famulo portario iiii denarios ii semellas et ii allecia, circui- 
toribus curie cuilibet i denarium et i semellam et i allec, prebendariis 
in hospitali cuilibet i denarium et i semellam et i allec. 

Abschr. des 15. Jahrhunderts im Cop. VI, 11, S. 630 Nr. 1205 im Kgl. St.-A. 
zu Hannover (A) und desselben Jahrhunderts in Cop. 180 fol. 2-- 3 im städtischen 
Museum in Hildesheim (B). Teilweise gedr. Doebner, UB. I, S. 187 Nr. 383. — 


Der erwähnte Gründer des Hospitals ist Reinhold von Dassel. Der Todestag des 
Domdechanten Gerwich wird sonst zum 18. Februar angegeben, vgl. Bd. II, Nr. 911. 


624. Die Äbte Hermann von Riddagshausen und Albert von 
Marienrode bekunden, dass der Priester Hermann gen. von Hildesheim 
dem Kl. Marienrode die Hälfte des Zehnten in Barfelde (Bervelte) 
mit der Bedingung übertragen habe, dass der Infirmarius während 
der Advents- und Fastenzeit einen Häring und an den Freitagen 
ausserhalb dieser Zeit einen Bücking der Mahlzeit der Mönche und 
der Laienbrüder hinzufüge und den Überschuss zum Besten der Kranken 


328 ‚12883. 


des Klosters verwende. Bei Vernachlässigung dieser Bestimmung sollen 
die Einkünfte des Zehnten an das Kl. Riddagshausen fallen. 1282. 


Or. im Kol. St.-A. zu Hannover, Marienrode Nr. 47. Siegel des Abtes 
Hermann in rotem und des Abtes Albert in grünem Wachs, beide beschädigt. 
Gedr. Marienroder UB. S. 73 Nr. 60. 


625. Dietrich, Propst des Kreuzstiftes und Domherr, Dietrich 
von Stücken, Kanoniker des Kreuzstiftes, und Ritter Heinrich von 
Barienrode (Bernigerode) genehmigen den Tausch zweier Hofstellen in 
Eitzum (Eytsem) zwischen dem Kl. Marienrode und den Söhnen 
Eilberts unter den Bedingungen, dass der Zins, der der Kirche in 
Eberholzen (Elbereholthusen), und das Recht, das Heinrich von 
Barienrode zusteht, ebenfalls wechseln. Eitzum 1282. 


— — presente domino Thiderico de Stockem canonico sancte Crucis, 
domino Heinrico de Bernigerode milite, domino Ludolfo cellerario 
Novalis sancte Marie. 


Or. im Kgl. St.-A. zu Hannover, Marienrode Nr. 48. Siegel des Propstes, 
des Dietrich, beschädigt, und des Heinrich, zeigt zwei links schräge Fische über- 
einander. Gedr. Marienroder UB. S. 74 Nr. 61. 


626. Die von Asel verkaufen dem Kl. Derneburg zwei Hufen in 
Luttrum. Lichtenberg 1283 Januar 5. 


Noverint universi presencium inspectores, quod nos Heinricus, 
Syfridus, Bernhardus, Iohannes fratres, fllii Bernardi quondam dicti 
de Asle, Bernardus filius Gyseken et Bernardus sororii nostri 
nostrique iusti heredes unanimi cum consensu vendidimus pro decem 
et septem talentis Brunswicensium denariorum ecclesie in Derneburg 
sub temporibus providi et honesti viri domini Bernardi prepositi 
eiusdem ecclesie duos mansos sitos in Lutthenem cum omni iure 
et omnibus attinenciis, pratis, pascuis, areis et in silvis perpetuo 
possidendos, quos a dicta ecclesia hactenus possedimus et tenuimus 
censuales, solvendo pro eisdem mansis racione census unum talentum 
denariorum Brunswicensium singulis annis ecclesie memorate. Et 
resignavimus sepedictos duos mansos Lechtenberge nos et nostri 
iusti heredes prefati preposito et ecclesie antedictis bona et libera 
voluntate presentibus viris honorabilibus et discretis Thiderico de 
Walmedhe, Willekino de Gustedhe tunc temporis advocato, 'Thiderico 
de Godenstedhe, Andrea de Luttere, Hakone de Barem militibus et 
castellanis in Lechtenberg, Aschwino de Walmedhe, Iohanne de 





1283. 328 


Godenstedhe, Rothero de Gustedhe, Lippoldo de Lutthere famulis 
et aliis quam pluribus probis viris. Ne igitur prelibata ecclesia a 
nostris successoribus seu ab aliis aliquibus pro venditione huiusmodi 
in posterum molestetur, presens scriptum sigillis predictorum militum 
de Lechtenberg procuravimus communiri. Datum Lechtenberg anno 
dominice incarnationis m?. cc?. Ixxx®, tertio, nonas ianuarii. 

Or. im Kol. St.-A. zu Hannover, Derneburg Nr. 26. Siegel des A. von 
W'aimoden, drei (2: 1) aufgerichtete Böcke, des W. v. Gustedt, drei (2:1) Kessel- 
haken, und des D. von Gadenstedt, Pfahl, wenig beschädigt, das S. TIDERICI 
AMEE....VM (Pferderumpf) und des A. von Lutter, Jagdhorn, mehr beschädigt. 


627. Bischof Siegfried kauft das kleine Allod und den Zehnten 
im Alien Dorf bei Alfeld, die er dem Ritter Aschwin von Steinberg 
verpfündet hatte und von ihm nicht lösen kann, mit dem Gelde des 
Domkapitels zurück. 1283 Januar 20. 

Sifridus dei gratia Hildensemensis episcopus. Et si ad bene- 
faciendum sumus omnibus debitores, pocius eis tenemur benefacere, 
qui nobis magis familiares existunt. Hinc est, quod notum esse 
volumus, quod, cum gravis nobis necessitas inmineret, fecimus quod 
potuimus et Aschwino militi dicto de Stenberg!) fideli nostro minus 
allodium nostrum in Veteri villa Alvelde de quinque mansis et 
decimam in ipsa villa de viginti septem mansis, bona videlicet epi- 
Schopalia, pro centum marcis puri argenti tali conditione vendidimus, 
quod infra certum terminum possemus reemere, quo neglecto sibi 
pro iusto feodo iure hereditario remanerent. Ad quod cum con- 
sensum capituli habere non possemus, protestati fuimus, quod ipsa 
bona recuperare vellemus dubio quolibet amputato. Instante vero 
termino reemptionis bonorum huiusmodi, cum et tempus artaret et 
facultas ad hoc propter defectum pecunie minus suppeteret, nostram 
in hac parte inpotenciam?) capitulo exposuimus persuadentes eisdem, 
quatinus ad hoc pro posse intenderent, ut predicta bona, que quasi 
alienata viderent, ad ecclesiam revocarent. Unde nos et capitulum 
in hoc consenciendo?) convenimus, quod triginta marcis puri argenti 
& capitulo in favorem acceptis memorata bona videlicet minus 
allodium de quinque mansis in Veteri villa Alvelde et decimam de 
viginti septem mansis in eadem villa cum omni integritate cum 
pecunia capituli videlicet pro centum marcis puri argenti reemimus 
et cum omni iure et utilitate in ipsa villa et extra in agris et in 


Abweichungen in B: !) Stenberch. ?) inpotentiam. —) consentiendo. 


330 1283. 


pascuis et in silvis nostre Hildensemensi ecclesie ad usus capituli 
in proprium contulimus iure perpetuo possidenda. Ut autem hec 
nostra collatio firma et inconvulsa perpetuis temporibus perseveret, 
presens scriptum inde confectum sigilli nostri munimine fecimus 
roborari. Testes huius rei sunt Iohannes maior prepositus, Arnoldus 
de Werberge decanus, Volradus Montis prepositus, Heydhenricus!) 
cellerarius, Bernardus de Dorstad?) scolasticus, Wernerus plebanus, 
Bruno canonici Hildensemenses et alii conplures. Actum et datum 
anno domini millesimo cc. ]xxx. tercio, in die sanctorum Fabiani et 
Sebastiani. 

Or. im Kol. St.-A. zu Hannover in doppelter Ausfertigung von verschiedenen 


Händen, Domstift Hildesheim Nr. 271 mit wenig beschädigtem Siegel an Pergament- 
streifen, und Nr. 272 (B) mit gleichem Siegel an roten und grünen Hanffüden. 


628. Das Domkapitel bekundet, dass Herbord von Hapenhorst 
und dessen Schwester beim Ankaufe von fünf Hufen und des Zehnten 
im Alten Dorf bei Alfeld soviel aus ihrer Erbschaft beigesteuert hätten, 
dass der zeitige Vikar des Andreasaltares ihnen auf Lebenszeit eine 
jährliche Rente zahlen solle. 1283 Januar 20. 

Dei gratia Iohannes prepositus, Arnoldus decanus et capitulum 
ecclesie Hildensemensis. Ea non inmerito affectu ampliori®) pro- 
sequimur, que et honorem dei et commodum personarum prospicere 
dinoscuntur. Eapropter notum esse volumus tam presentibus quam 
futuris, quod Herbordus dictus de Hapenhorst Mindensis diocesis *) 
et soror eius Hilleka in emptione bonorum Veteris ville in Alvelde 
videlicet quinque mansorum et decime ipsius ville pro illa scilicet 
parte, que ex pia ordinatione domini Bernardi de Dorstad ecclesie 
nostre scolastici cedit ad altare sancti Andree apostoli in ecclesiu 
nostra, tantum de suo proprio per distractionem hereditatis sue pro 
anime sue remedio inpenderunt, quod vicarius eiusdem altaris, qui 
pro tempore fuerit, tres plaustratas annone, unam tritici, unam 
siliginis et unam ordei, ipsis quoad vixerint, altero etiam5) eorum 
premortuo alteri in integrum debebit annuatim de eisdem bonis et 
de aliis predicti altaris redditibus in festo Michahelis,9) qui solu- 
tionis erit terminus, ministrare. Post mortem vero amborum hec 
pensio ad supplementum prebende memorati vicarii?) erit libera et 
soluta, ita®) tamen quod quicumque eorum diem beati Iacobi apostoli 


Abweichungen in B: !) Heydenricus. —?) Dorstat. — 9) prosequimur ampliori. 
*) dyocesis. 5) eorum eciam. °) Michaelis. ")..vicarii. 9) ita—pensionem fehlt. 


1283. 991 


supervixerit, de novo presentis anni sive in vita sive in morte 
dictam percipiat pensionem. Ne autem super hoc facto contingat 
inposterum dubitari, presens scriptum inde confectum sigillo capituli 
.nostri duximus roborandum. Huius rei testes sunt Iohannes ecclesie 
nostre prepositus, Arnoldus ecclesie nostre decanus, Volradus Montis 
prepositus, Hedhenricus cellerarius, magister!) Bruno, prepositus 
Cono,?) Otto de Eversten, Iohannes de Medem cantor,3) Bernardus 
de Meynersem,*) Sifridus de Blankenborch, Borchardus de Dren- 
leve?) ecclesie nostre canonici et alii conplures. Actum et®) datum 
anno domini millesimo c?c9. 1x0x0x°, tercio. in die sanctorum Fabiani 
et Sebastiani. 

Or. im Kgl. St.-A. zu Hannover in doppelter Ausfertigung von verschiedenen 


Händen, Domstift Hildesheim Nr. 269 (A), Kapitelssiegel am Rande beschädigt, 
und Nr. 270 (B), stark beschädigtes Kapitelssiegel. 


629. Bischof Siegfried löst die sogenannte kleinere Officialskurie 
bei dem Stadttor nach den Minoriten hin von dem Kämmerer Ekbert 
und vertauscht sie dem Domkapitel gegen die zwischen dem bischöflichen 
Obstgarten und der Schatzkammer (tresecamera) gelegene und jetzt 
abgebrannte Kurie. 1283 Januar 27 (vi. kalendas februarii). 


— — presentibus dominis Arnoldo de Werberghe decano, Volrado 
Montis preposito, Bernardo de Dorstat scolastico, Iohanne de Medum 
cantore, Bernardo de Meinersem nostris canonicis, Arnoldo nostro 
capellano et notario nostro, Iohanne de Roden canonico sancte 
Crucis, Ecberto camerario, Aschwino de Stenberch militibus. 


Or. im Kgl. St.-A. zu Hannover, Domstift Hildesheim Nr. 273. Siegel des 
Bischofs an roten und grünen Hanffüden. Gedr. Doebner, UB. I, S. 188 Nr. 385. 


680. Propst Hermann des Bartholomäistiftes übergibt dem Basil 
von Rautenberg drei Hufen nebst Hofstätte in Lobke auf Lebenszeit 
gegen einen jährlichen Zins. 1283 Februar 2. 


Her(mannus) dei gratia prepositus Sulte apud Hildensem omnibus 
hanc litteram inspecturis salutem in domino. Recognoscimus in hiis 
scriptis publice profitentes, nos Basilio dicto de Rutenberch tres 
mansos sitos in Lobeke commisisse cum area una et cum omni 
fructu ac utilitate vite sue temporibus percipiendos, (it)a tamen 
quod?) ipse talentum ecclesie nostre singulis dabit annis, cuius 

l1) magister fehlt. *) prepositus Cono hinter Eversten. 5) Hier folgt Ludolfus 


de Halremunt. —*) Moynerssem. 5) Dreleve. 6) et datum fehl. 7°) quod 
fehlt im Or. 


332 1283. 


medietatem in festo palmarum persolvet, reliquam vero in festo 
Michahelis, sicut solet fleri persolutio census nostre ecclesie per- 
tinentis. Ut autem hoc firmum maneat, hoc scriptum sigillo nostro 
ac nostri capituli fecimus communiri. Datum anno gratie millesimo : 
ccOIxxxojii?., iiii?. nonas februarii. 

Or. im Kgl. St.-A. zu Hannover, Bartholomäistift Nr. 12. Stark beschädigte 
Siegel des Propstes und des Kapitels. 


681. Abt Bertold, Kustos Bertram, Kaplan Willekin und Pfarrer 
Dietrich in Ringelheim unter den Zeugen der Urk. des Kanonikers 
Dietrich in Gernrode, in welcher dieser seine Kurie daselbst nach 
seinem Tode seinen Brüdern auf Lebenszeit überträgt. 1283 Februar 2 
(quarto nonas februarii). 


Or. im Haus- und Staatsarchiv zu Zerbst. Gedr. v. Heinemann, Codex 
Anhalt. II, S. 392 Nr. 549. 


€ 
632. Graf Ludolf von Wohldenberg übereignet mit Zustimmung 
seiner Brüder Konrad und Johann und seiner Söhne Hermann, Heinrich, 
" Ludolf und Burchard dem Kl. Wöltingerode zwei Hufen in Haverlah 
(Haverla). 1283 Februar 2 (in die purificationis sancte Marie). 


Huius collacionis testes sunt Hermannus et Henricus, Borgardus 
et Hermannus comites de Woldenberg, dominus de Dalem dominus 
Iohannes, dominus Thidericus de Piscina, dominus Grubo de Sten- 
berg, dominus Her(mannus) de Stenberg, dominus Eggelbertus de 
Hachem, dominus Henricus Rasehorn, dominus Conradus Svaf. 


Or. im Kgl. St.-A. zu Hannover, Wöltingerode Nr. 53. Siegel von dem von 
der Urk. geschnittenen Pergamentstreifen verloren. 


638. Propst Gottfried von Lamspringe bekundet den Ankauf 
von Grundstücken in Brodesende. 1283 Februar 10. 

Gotfridus dei gratia prepositus in Lammesprigh omnibus Christi 
fidelibus tam presentibus quam futuri temporis posteritati notorium 
esse volumus, quod nos et ecclesie nostre conventus bona in Brodes- 
ende de Theoderico et fratribus suis emimus sub hac forma, vide- 
licet quod nos eidem Theoderico vi talenta dedimus pro parte sua 
tam in agris quam in domorum edificiis illo excepto, quod istius 
anni fructus hyemales agrorum est integraliter recepturus. Hinricus 
vero frater Theoderici iam dicti partem suam nobis vendidit pro 
*"ibus talentis, taliter ut nichil iuris habeat tam in agris quam in 


1283. 999 


perceptione fructuum eorum et in edi(flcii)s domorum. Preterea alii 
duo fratres scilicet Iohannes et Hermannus venerunt et una cum 
predictis fratribus Theoderico et Hinrico manibus coniunctis, si quid 
iuris vel partis in hiis bonis habere viderentur, libere resignabant. 
Testes autem, qui huic venditioni cum fleret affuerunt, sunt dominus 
Gerhardus miles dictus de Gandersem advocatus in Wincenburgh, 
Hinricus dictus de Monte advocatus in Alvelde, item cives in Lam- 
spring Bertoldus fllius Iohannis dicti Stilleg(hingh), Wldeghe, Ber- 
toldus apud Puteum, Iohannes Advocatus et filius suus Iohannes. 
Ut igitur nostra emptio inviolabilis perseveret, (presentem pa)ginam 
sigilli munimine domini Gerhardi militis predicti advocati de Wincen- 
burgh fecimus roborari. Actum anno domini m?. cc®, Ixxx?, iiio., 
quarto idus!) februarii, indictione i, epacta xx®. 

Or. im Kgl. St.-A. zu Hannover, Lamspringe Nr. 42. Wenig beschädigtes 
Siegel des Gerhard von Gandersheim. 


684. Die Grafen Hermann und Heinrich von Wohldenberg über- 
eignen dem Kl. Wöltingerode eine Mühle bei Bornum. 1283 Februar 14. 


Dei gratia nos Hermannus et Henricus comites de Woldenberg 
protestamur presentibus munitis nostris sigillis, quod cum consensu 
benivolo filiorum nostrorum et aliorum heredum nostrorum contulimus 
et assignavimus proprietatem molendini iacentis prope villam Bornem 
in Ambriga claustro sanctimonialium in Woltingrode perpetuo possi- 
dendam. Illud molendinum solvet annuatim decem maldras et sex 
solidos Hildensemensium denariorum cellerarie iam dicti claustri, 
quod serviat dominabus cum piscibus vel alia re in anniversario 
comitis Henrici de Woldenberg?) patris nostri. Huius collationis 
testes sunt comes Ludolfus de Insula et fratres sui Conradus, 
Iohannes, dominus Henricus Rasehorn, dominus Conradus Svaf et 
ceteri. Datum anno domini millesimo ducentesimo octuagesimo 
tertio, in die Valentini martiris. 


Abschrift des 16. Jahrhunderts in Cop. VI, 115, S. 156 im  Kgl. St.-A. zu 
Hannover. 


6835. Das Domkapitel bekundet, dass der Domvikar Alex einen 
Zins von einem Pfund aus dem Zehnten in Ottbergen angekauft hat, 
welcher nach seinem, seiner Mutter und seines Bruders Tode zu seiner 
Memorie verwendet werden soll. 1283 Februar 18. 


I) Loch im Perg. des Or., ergänzt nach den Cop. des Klosters, Ms. 530 
S. 339 in der Beverinischen Bibliothek zu Hildesheim. *) Cop. Wolenberg. 


334 1283. 


Dei gratia Iohannes prepositus, Arnoldus decanus et capitulum 
Hildensemensis ecclesie tenore presentium notum esse volumus tam 
presentibus quam futuris, quod dominus Alexius ecclesie nostre 
vicarius sacerdos pensionem unius talenti Hildensemensium dena- 
riorum apud nos pro remedio anime sue sua pecunia comparavit 
de decima in Otberge sibi vite sue temporibus in media quadra- 
gesima annis singulis persolvendam hoc adiecto, quod, si ipsum 
premori contigerit, Conegundi matri sue et Iohanni fratri suo et 
uter premortuus fuerit alteri in solidum huiusmodi pensio debebit 
annuatim de eadem decima in prefato termino Letare quoad vixe- 
rint ministrari. Defunctis vero omnibus tribus memoria tantum 
Alexii sacerdotis in ecclesia nostra de eodem talento singulis dominis 
quatuor et vicariis duobus denariis distributis iuxta ordinationem 
capituli peragetur. Ut autem hoc factum inviolabile suo tempore 
perseveret, presens scriptum inde confectum sigillo nostri capituli 
duximus roborandum. Datum annno domini millesimo ducentesimo 
octuagesimo iii€., xii. kalendas marcii. 


Or. im Kgl. St.-A. zu Hannover, Domstift Hildesheim Nr. 274. Beschädigtes 
Kapitelssiegel an roten Seidenschnüren. 


636. Bischof Siegfried erteilt allen, welche zum Neubau des 
durch Alter baufälligen Michaelisklosters in Lüneburg beitragen, vierzig 
Tage und eine Karene Ablass. Hildesheim 1283 Februar 20 (x9. 
kalendas martii). 


Nach Cop. gedr. Lüneburger UB. VII, S. 89 Nr. 121. 


687. Graf Heinrich von Wohldenberg erlaubt der Domkirche, 
das ihm verpfändete Allod in Klauen, das er dem Kl. Riddagshausen 
verpfändet hat, nach neun Jahren zurückzukaufen. Hildesheim 1283 
März 6. 

Nos dei gratia Henricus comes dictus de Woldenberch tenore 
presentium publice protestamur, quod de consensu et beneplacito 
heredum nostrorum allodium in Clowen nobis ab ecclesia Hildense- 
mensi obligatum, quod abbati et conventui in Riddagheshusen de 
consensu eiusdem ecclesie ad novennium obligavimus, dimittimus 
eidem ecclesie liberum et solutum tali conditione interiecta, ut 
quandocumque voluerit!) post novennium expletum habeat plenum 


I) Verbessert aus voluerint. 


1283. 835 


arbitrium et plenissimam potestatem idem allodium redimere a nobis 
vel nostris successoribus pro eadem pecunia, qua nobis extitit obli- 
gatum ab ecclesia supradicta. Et in maiorem huius rei firmitatem 
presens scriptum sigillo nostro munitum ipsis super hoc dedimus 
ad cautelam. Datum Hildensem anno domini m?. cc. Ixxx?. tercio, 
indictione undecima, secundo nonas marcii. 


Or. im Kgl. St.-A. zu Hannover, Domstift Hildesheim Nr. 275. An dem von 
der Urk. geschnittenen Pergamentstreifen Bruchstück des Siegels des Ausstellers. 


688. Bischof Siegfried erteilt allen, welche die Kirche in Levern 
an bestimmten Tagen besuchen, vierzig Tage Ablass. Hildesheim 1283 
März 21 (xii*. kalendas aprilis pontificatus nostri anno quarto). 


Or. im Kgl. St.-A. zu Münster, Levern Nr. 94. Siegel nebst Befestigung 
verloren. Gedr. Westfäl. UB. VI, S. 405 Nr. 1272. 


689. Bischof Siegfried überträgt dem Domkapitel einen Zins von 
16 Schilling aus der Venedig, von dem die ersten sechszehn unter die 
beiden Kurien an der Papenbrücke verteilt werden sollen. Hildesheim 
1283 April 13 (idus aprilis). | 

Testes sunt Iohannes maior prepositus, Arnoldus decanus, 
Heydenricus cellerarius, Volradus Montis prepositus, Bernardus 
scolasticus, Hermannus de Dasle, Wolcmarus de Monte, Iohannes 
cantor, Bernardus de Meynersem, Ludolfus de Halremunth, Sifridus 
de Blanckenburch canonici Hildensemenses. 

Or. im Kgl. St.-A. zu Hannover, Domstift Hildesheim Nr. 276. Gut erhaltenes 


Siegel des Bischofs und beschädigtes des Domkapitels. Gedr. Beitr. zur Hildesh. 
Gesch. I, S. 363 zu 1280, Doebner, UB. I, S. 189 Nr. 386. 


640. Ritter Ernst von Meienberg überträgt dem Maria- Magdalenen- 
kloster zwei Hufen in Ingeln zu einer Rente für seine in dem Kloster 
lebenden Töchter. 1283 April 25. 


In nomine sancte et individue trinitatis. Sciant universi pre- 
sentium inspectores, quod ego Ernestus miles dictus de Meyen- 
berche claustro beate Marie Magdalene, quod situm est extra muros 
Hildensemenses, duos mansos sitos in villa Igennem, quos tytulo 
tenui emptionis, ex consensu heredum meorum scilicet Tutte filie mee 
et Hinrici et Iohannis filiorum meorum et Iohannis fratris mei contuli 
propter deum imperpetuum possidendos, ita tamen ut filiabus meis 
in eodem claustro existentibus x solidos Hildensemensis monete 


336 1283. 


quamdiu vixerint a preposito dicti claustri infra octavam sancti 
Michaelis annis singulis ministrentur. Ut igitur dicta mea collatio 
dicto claustro inviolabilis perseveret, presentes litteras feci sigilli 
mei munimine confirmari. Acta sunt hec coram venerabili domino 
Hildensemensi episcopo. "Testes sunt dominus Bernardus de Mey- 
nersem Hildensemensis ecclesie canonicus, dominus Iohannes de 
Rode, Everardus de Borsem et dominus Albertus miles Boc et 
Ernestus et Hermannus Boc et ali quam plures. Datum anno 
domini m?. cc?. IxxxiiiV., vii?. kalendas mai. 


Or. im Kgl. St.-A. zu Hannover, Mar.-Magdal. Nr. 127. Wenig beschädigtes 
Siegel des Ausstellers an dem von der Urk. geschnittenen Pergamentstreifen. 


641. Der Rat der Stadt bestimmt, dass ein Raum bei der Papen- 
brücke unterhalb der Kurie des Domherrn Ludolf von Hallermund und 
der des Heinrich Reynfridi nicht bebaut, sondern als Garten gehalten 
werden solle. 1283 Mai 9 (vii®. idus maii). 


Or. im Kgl. St.-A. zu Hannover, Domstift Hildesheim Nr. 277. Bruchstück 
des älteren Stadtsiegels. Gedr. Doebner, UB. I, S. 189 Nr. 387. 


642. Bischof Siegfried überlässt der Stadt den Teil eines Grabens 
an der Papenbrücke zwischen der Kurie des Domherrn Ludolf von 
Hallermund und der des Heinrich Reinfridi nicht zur Bebauung, sondern 
als Garten. Hildesheim 1283 Mai 18 (xv. kalendas iunii). 


Or. im Stadtarchiv zu Hildesheim Nr. 788. Gut erhaltenes Siegel des Bischofs. 
Gedr. Doebner, UB. I, S. 190 Nr. 388. 


643. Bischof Siegfried gibt denen, welche das Bonifaciusstift in 
Halberstadt an bestimmten Tagen besuchen, vierzig Tage Abhlass. 
Hildesheim 1283 Mai 31 (ii. kalendas iunii). 


Or. im Kgl. St.-A. zu Magdeburg. Gedr. Schmidt, UB. des Stiftes st. Bonif. 
und st. Pauli in Halberstadt (Gesch.-Quellen der Prov. Sachsen XIII) S. 59 Nr. 75. 


644. Bischof Siegfried bekundet, dass Ritter Johann von Dahlum 
und Lippold von Dahlum und Engelbert und Rudolf, Söhne des ge- 
nannten Johann, dem Kl. Wülfinghausen den Zehnten in Klein-Freden 
(in parvo Wredene) übertragen haben. Hildesheim 1283 Juni 20 
(duodecimo kalendas iulii). 

Testes sunt et presentes fuerunt Arnoldus decanus, Bernardus 
scolasticus, Bernardus de Meynersem canonici Hildensemenses, Ber- 
toldus plebanus de Wincenburch, Bertrammus sacerdos in Veteri villa 





1283. 337 


apud Alvelde, Gerbodo clericus, Theodericus de Stockem, Sifridus de 
Rutenberch, Albertus Bock, Theodericus de Piscina, Heynricus 
Rasehorne, Conradus de Elvede milites, Hermannus Bock, Ernestus 
et Lippoldus fratres de Stempne, Hermannus de Stempne, Conradus 
Spado, Theodericus Berneri, Theodericus Bere, Heynricus de Betenem. 

Or. im Landeshauptarchiv zu Wolfenbüttel, Stift Gandersheim Nr. 88 in 


doppelter Ausfertigung. Von beiden die drei Siegel abgefallen. Gedr. Harenberg, 
Hist. Gandersh. S. 786. 


645. Bischof Siegfried gibt dem Bürger Ludolf Rode (Rufus) 
eine Hufe in Eykerten zu Lehn. Hildesheim 1283 Juli 3 (quinto 
nonas iulii). 

Testes sunt Arnoldus decanus, Volradus Montis prepositus, 
Bernardus scolasticus, Iohannes cantor, Bernardus de Meynersen 
canonici Hildensemenses, Ernestus pincerna, Sifridus de Rutenberch, 
Albertus Bock, Theodericus de Stockem milites, und Bürger. 

Or. im Kgl. St.-A. zu Hannover, Kreusstift Nr. 167. Siegel des Bischofs 


und beschädigtes des Domkapitels an roten Seidenschnüren. Gedr. Doebner, UD. I, 
S. 190 Nr. 389. 


646. Abt Moritz von Amelungsborn bekundet, neun Hufen in 
Eddinghausen vom Kl. Lamspringe mit der Verpflichtung eines jährlichen 
Zinses gekauft zu haben. 1283 August 24. 

In nomine domini. Nos frater Mauritius dictus abbas in Ame- 
lungesborne universis hoc scriptum videntibus aut visuris orationes 
in domino salutares. Liquidum esse cupimus et manifestum omnibus 
tam presentibus quam futuris, quod nos unum mansum in Edinge- 
husen, qui titulo donationis a domino Ascuino de Stenberge pro 
remedio anime generi sui domini Henrici de Achem ad ecclesiam 
Lamspringe devenerat, ab eadem ecelesia eo, quod inter alia bona 
nostra locatus erat, conparavimus conventui nostro perpetuo possi- 
dendum. Iam dicta itaque ecelesia ipsi manso ad manus nostre 
ecclesie tali conditione penitus renuntiavit, ut habito respectu ad 
nos sive nostros successores xii solidos Hildensemensis monete 
annuatim recipiat, quos nos vel conventus noster, sicut presenti 
protestamur littera, domino preposito vel conventui ipsius annis 
singulis persolvemus. Proprietatem vero eiusdem mansi et aliorum 
bonorum nostrorum ibidem venerabilis dominus Sifridus Hildense- 
mensis ecclesie epischopus liberam ecclesie et conventui nostro 

Hildesh. UB. III. 99 


998 1283. 


contulit et solutam. Actum anno domini mécc?lxxx?iii?,, Bartholomei 
apostoli, 
Or. im Kol. St.-À. zu Hannover, Lamspringe Nr. 41. Gut erhaltenes Siegel 


des Abtes an dem von der Urk. geschnittenen Pergamentstreifen. Falcke, Tradit. 
Corb. S. 891 die entsprechende Urk. des Kl. Lamspringe gedruckt. 


647. Abt Dietrich des Godehardiklosters genehmigt den Verkauf 
einer Hufe in Eddinghausen an das Kl. Escherde unter der Bedingung 
des Zahlens eines Zinses an das Godehardikloster. In der Godehardi- 
kirche 1283 September 1. 

Theodericus dei gratia abbas sancti Godehardi Hildensemensis 
omnibus presentem paginam visuris salutem in vero salutari. Notum 
esse cupimus tam posteris quam presentibus, quod, cum dominus 
Henriens prepositus in Escherte mansum unum censualem ecclesie 
nostre situm in Ettigehusen a Henrico dicto Seminatore compa- 
rasset, idem H(enricus) cum suis heredibus in nostra presentia con- 
stitutus eundem mansum in nostras manus libere resignavit. Cui 
emptioni ob specialem dilectionem, quam habemus ad eandem 
ecclesiam in Escherte, consensum prebuimus sub hac forma, quod 
iam dicta ecclesia eundem mansum habebit in possessione et per- 
petuo ministrabit ecclesie nostre singulis annis censum debitum 
decem videlicet solidos. In cuius rei testimonium presentem paginam 
nostro sigilo fecimus roborari. "Testes huius rei sunt Bodo de 
Bethenem, Luderus de Eskerte plebani et sacerdotes, Tidericus de 
Reden, Elardus de Duthesem, Henricus de Berniggerode milites, 
Iohannes de Suterem, Heno Westfalus, Hermannus Puntroke et alii 
quam plures. Actum in ecclesia nostra anno domini m, cc?. Ixxxiiio., 
in die sancti Egidii confessoris. 


Or. im Kgl. St.-A. zu Hannover, Kl. Escherde Nr. 66. Siegel verloren. 
Regest Doebner, UB. I, S. 191 Nr. 390. 


648. Knappe Dietrich de Piscina entsagt allen Ansprüchen an 
einer Hufe in Giesen, die dem Altar der h. Maria im Kreuzstifte ge- 
hört. Hildesheim 1283 September 8. 


Thidericus dictus de Piscina famulus omnibus presens scriptum 
cernentibus salutem in domino. Sciant omnes et sciant singuli, 
quod, cum ego Thidericus a quibusdam inductus immo verius se- 
ductus super manso uno in superiori Ihesen sito et area pertinente 
ad ipsum, quo altare beate Marie virginis dotatum est in ecclesia 


1283. 939 


sancte Crucis, Thiderico preposito, Leonardo decano et capitulo 
eiusdem ecclesie questionem movissem, tandem a domino Iohanne 
maioris ecelesie preposito et domino Volkmaro canonico eiusdem 
ecclesie et 'Thiderico de Perremont famulo et aliis amicis meis 
monitus salubriter et inductus et publicis instrumentis domini Hogeri 
militis et domini Henrici canonici maioris ecclesie patris et fratris 
mei et eciam meo proprio convictus coram capitulo memorato sum 
publice protestatus, quod in predicto manso michi vel meis filiis 
Holrico et Conrado nullum ius penitus competebat. Propter quod 
fide data promisi in manus predictorum domini prepositi et domini 
Volkmari et eciam Leonardi decani et Thiderici de Perremont 
famuli nomine ecclesie sancte Crucis, quod super eodem manso in 
presens tempus et futurum à me vel meis predictis filiis numquam 
sepe dicta ecclesia de cetero inpetetur. In cuius rei evidens testi- 
monium presens scriptum sigillis predictorum dominorum videlicet 
domini Io(hannis) maioris ecclesie prepositi et domini Volk(mari) 
eiusdem ecclesie canonici et Th(iderici) de Perremont famuli et 
etiam meo est studiosius communitum. Testes huius rei sunt Thi- 
dericus prepositus, Leonardus decanus, Iohannes Hengellardi, Bruno 
de Hardessim sacerdotes, Ludolfus de Bruneswic, Bertoldus sco- 
lastieus, Gerardus custos, Daniel dyaconi, Almarus, Boldewinus, 
Egidius, Bertoldus subdyaconi et canonici ecclesie sancte Crucis, 
Heinricus sacerdos et vicarius ibidem. Actum Hildensem in capitolio 
ecclesie sancte Crucis anno domini m^. cc, Ixxxiii., vi€. idus septembris. 


Or. im Kgl. St.-A. zu Hannover, Kreuzstift Nr. 168. Beschädigtes Siegel 
des Dompropstes und des Ausstellers; die beiden anderen verloren. 


649. Bischof Siegfried überträgt dem Kl. Escherde das Eigentum 
zweier ihm von den Brüdern Johann, Heinrich und Eilhard von 
Barfelde (Bervelthe) resignierten Hufen in Rocke. Hildesheim 1283 
Oktober 12 (quarto idus octobris), 


Testes sunt Iohannes maior prepositus, Arnoldus decanus, 
Volradus Montis prepositus, Bernardus scolasticus, Iohannes cantor, 
Bernardus de Meynersen canonici Hildensemenses, Ernestus pincerna, 
Ludolfus de Cramme, Sifridus de Rutenberch, Albertus Bock, Heyn- 
ricus de Berningerodhe milites, Lippoldus et Theodericus fratres de 
Rodtinge, Iohannes de Sutterem, Heynricus de Berenrodhe famuli. 

Or. im Kgl. St.-A. zu Hannorer, Escherde Nr. 67. Beschädigte Siegel des 
Bischofs und des Domkapitels, 

29% 


340 1283. 


650. Die Brüder Burchard und Hermann Grafen von Wohlden- 

berg übertragen dem Kl. Marienrode eine halbe Hufe im Felde von 
Wendhausen. 1283 Oktober 18 (in die beati Luce ewangeliste — — 
xv9. kalendas novembris). 
— — presentibus nobilibus viris consangwineis nostris Hermanno, 
Ludolfo, Conrado et Iohanne comitibus de Woldenberg, domino 
Hermanno de Stenberg, Wilbrando de Harboldessen, Olrico de 
Barem, Hakone advocato de Woldenberg. 


Or. im Kgl. St.-A. zu Hannover, Marienrode Nr. 51. Siegel Burcharde ver- 
loren, das des Hermann erhalten an weissen Hanffäden. Gedr. Marienroder UB. 
S. 78 Nr. 65. 


651. Die Brüder Arnold, Balduin, Justaz und Heinrich von 
Varenholz (Vorenholte) übertragen dem Kl. Marienrode eine Mühle in 
Jeinsen (Geynhusen), die Lukemann von Jeinsen und Sohn Johann 
von ihnen besass. Rinteln 1283 Oktober 29 (sequenti die Symonis 
et Iude). 


Or. im Kgl. St.-A. zu Hannover, Marienrode Nr. 52. Von den beiden Siegeln 
nur das des Dietrich von Broke erhalten an dem von der Urk. geschnittenen 
Pergamentstreifen. G@edr. Marienroder UB. 8.78 Nr. 66. 


652. Das Domkapitel überträgt dem Bertold von Algermissen ein 
Allod in Algermissen und zwei in Lobke statt des Zehnten in Oberg. 
Hildesheim 1283 November 15. 

Nos dei gracia Iohannes prepositus, Arnoldus decanus totumque 
capitulum maioris ecclesie in Hildensem presentibus recognoscimus 
et publice profitemur, quod in commutacionem et recompensationem 
decime in Oberghe allodium nostrum in Algremessen et duo nostra 
in Lobeke cum omni iure et utilitate inde proveniente tam in villis 
quam in campis ab omni exactione libera, sicud nos retroactis tem- 
poribus habuimus, Bertoldo de Algremissen et filiis fratris sui et 
eorum legitimis heredibüs iure feodali ministerialium, quod vulgariter 
dieitur hovelen, deliberato consilio contulimus in perpetuum possi- 
denda. Et si forte super hiis bonis seu super libertate eorum pre- 
dicte persone vel eorum heredes aliquando iudicialiter fuerint im- 
petiti, ipsos legitime defendendo ipsorum bonorum, cum requisiti 
fuerimus, prestabimus veram et debitam warandiam. De cetero 
autem prefate persone vel eorum legitimi heredes horum bonorum 
feodalem investituram & domino decano nostro, qui nunc est vel 


1288. 341 


qui pro tempore fuerit, nomine nostri capituli recipient sicut si 
bona consimilia a qualibet alia reciperent eciam layca potestate. 
In maiorem vero huius rei firmitatem presentem litteram inde con- 
scriptam sigillo nostro auctentico roboratam ipsis super hoc dedimus 
ad cautelam. Datum Hildensem anno domini m? cc? lxxx tercio, 
xvii. kalendas decembris. 


Abschr. des 15. Jahrh. in Cop. VI, 11, S. 125 Nr. 194 im Kgl. St.- A. zu 
Hannover. 


658. Bischof Siegfried überträgt dem Johannisstift drei Hufen 
mit Zubehör in Klein-Escherde, die jenes von den Blome gekauft und 
diese ihm resigniert haben. Hildesheim 1283 November 15. 


Nos Siffridus dei gratia Hildensemensis ecclesie episcopus tenore 
presentium notum esse volumus universis, quod, cum canonici sancti 
Iohannis in Dampmone nostre Hildensemensis civitatis tres mansos 
in parvo Escherde et tres areas ibidem cum omni iure et utilitate 
in ipsa villa et extra in agris, pascuis et in silvis a Reinero et 
Arnoldo militibus fratribus dictis Blome ministerialibus ecclesie 
Mindensis fidelibus nostris de consensu et collaudatione filiorum 
suorum Reineri, Arnoldi et Iohannis et omnium heredum suorum, 
quorum intererat, bona videlicet, que dicti fratres in eadem villa 
a nobis in feodo tenuerunt, pro viginti octo et dimidia marcis puri 
argenti comparassent, nos recepta ipsorum resignatione tam patrum 
quam filiorum necnon omnium, quorum videbatur interesse, predictos 
mansos cum suis areis et universo iure ac utilitate, sicut ipsi a 
nobis habuerant, cum omni iure et proprietate prefate ecclesie sancti 
Iohannis de consensu et beneplacito nostri capituli pro anime nostre 
remedio contulimus propter deum. Ut autem — — Huius vero rei 
testes sunt Iohannes prepositus, Árnoldus decanus, Volradus Montis 
prepositus, Bernardus scolasticus, Iohannes cantor, Cono prepositus 
in Olsborch, Bernardus de Meinersem nostre ecclesie canonici, 
Ernestus pincerna, Conradus marscalcus, Ascwinus et Conradus 
fratres de Stenberghe, Ludolfus de Cramme, Siffridus de Rutenberch 
milites et nostri ministeriales et alii complures fide digni. Datum 
et actum Hildensem anno domini millesimo cc?. lxxx?. tercio, xvii?. 
kalendas decembris. 

Or. im Kgl. St.-A. zu Hannover, Johannisstift Nr. 31. Siegel des Bischofs 


und des Domkapitele, letzteres am Rande beschädigt. Gedr. Würdtwein, Nova 
subs. I, S. 344. 


942 1283. 


654. Bischof Siegfried gestattet dem Propst von Lamspringe, die 
Almende, derentwegen ihn sein Vogt belästigt hatte, zum Nutzen des 
Klosters zu verwenden. Hildesheim 1283 November 30. 


Sygfridus dei gratia Hildensemensis ecclesie episcopus. Sciant 
universi, quod de consensu et beneplacito nostri capituli dedimus 
preposito et monasterio sanctimonialium in Lamspringe commune 
illud, super quo noster advocatus dominus Gerhardus de Gandersem 
preposito questionem et placita movere inceperat et movebat ipsum 
de quodam excessu in communi illo perpetrato inpetendo.  Con- 
cedimus vero preposito, ut commune illud convertat ad utilitates sui 
monasterii de illo quicquid sibi commodum et utile fuerit ordinando. 
In huius autem — —. Datum Hildensheim anno domini millesimo 
ducentesimo octogesimo tertio, pridie kalendas decembris. 


Abschrift des 16. Jahrhunderts im Cop. des Klosters, Ms. 530 S. 65 in der 
Beverinischen Bibliothek zu Hildesheim. Gedr. Harenberg, Hist. Gandersh. S. 786. 


655. Gerhard von Gandersheim beschreibt die Almende, auf die 
er gegenüber dem Kl. Lamspringe Ansprüche erhoben und die der 
Bischof dem Kloster zugesprochen hat. O0. J. (zu 1283 November 30). 


Nos Gherardus dietus de Gandersem advocatus in Winzeburgh 
universis, quibus hoc scriptum exhibitum fuerit, notum facimus, 
quod nos dominum Gotfridum prepositum in Lammespringhe pro 
quodam communi inpetivimus, quod vulgariter mende dicitur, in 
quo ipsum fodiendo, arando diximus excessisse. Ut autem situatio 
locorum sciatur, pro quo ipsum et ecclesiam inpetivimus, presenti 
littere inserere curavimus. Illud commune ante agrum qui dicitur 
Heydcamp, item montem qui dicitur Sodherberg, item pro fossa, 
que est apud aquam que dicitur Mer, in quibus sibi iniuriam et 
violentiam fieri dicebat dominus prepositus. Ista autem inpetitio 
nota fuit et manifesta tam militibus et castellanis de Winzeburg 
quam etiam villanis et aliis pluribus, qui presentes fuerunt cum 
fieret. Notum fuit istis militibus domino Asswino de Stenberg, 
domino Hermanno de Gandersem, domino Lippoldo de Fredhen, 
domino Thiderico de Celenstede, preterea aliis Hinrico dicto de 
Monte, Conrado de Horhusen, Hinrico de Woldersen. Postea emen- 
datione facta dominus Sifridus episcopus Hildensemensis totumque 
eiusdem ecclesie capitulum domino preposito et ecclesie in Lamme- 
spring illud commune, de quo supradictum est, concesserunt, ut 


1288. 948 


illud ad utilitatem sue ecclesie converteret, sicut in privilegiis 
ipsorum super hoc datis patebit plenius intuenti. 
Or. im Kgl. St.-A. zu Hannover, Lamspringe Nr. 38. Das wenig beschädigte 


Siegel des Ausstellers an dem von der Urk. geschnittenen Pergamentstreifen zeigt 
Helm im Visir. 


656. Priorin V(olquigis) und der Konvent des Maria- Magdalenen- 
klosters machen mit dem Moritzstifte eine Gebetsbrüderschaft. 1283 
November (mense novembris). 


Abschrift des 14. Jahrhunderts im Cop. des Moritzstiftes, Ms. 514 fol. 84e 
in der Beverinischen Bibliothek zu Hildesheim. 


657. Propst, Dechant und das Domkapitel schlichten einen Streit 
des Johannishospitals mit dem Kl. Marienwerder wegen Güter in 
Letter. Hildesheim 1283 Dezember 15. 


Dei gratia Iohannes prepositus, Arnoldus decanus totumque 
Hildensemensis ecclesie capitulum omnibus hoc scriptum vis(ur)is 
salutem et noticiam rei geste. Orta inter hospitale sancti Iohannis 
in Dampmone nostre Hildensemensis civitatis, cuius provisio et pro- 
prietas ad nos et ecclesiam nostram dinoscitur pertinere, ex una 
parte, et monasterium de Insula apud Honnovere Mindensis dyo- 
cesis ex altera materia questionis super proprietate quorundam 
agrorum in villa Lettere sitorum Mindensis diocesis et litigantibus 
hinc inde partibus talis tandem de proborum virorum consilio com- 
positio intervenit, quod nos nostro et hospitalis predicti nomine 
renunciavimus actioni et proprietatem predictorum agrorum et quic- 
quid iuris habuimus in eisdem contulimus monasterio supradicto, 
ita quod ipsum monasterium sit obligatum nobis hospitalis nomine 
in annua pensione videlicet in dimidia marca Bremensis argenti et 
ponderis in festo sancti Michahelis annis singulis persolvenda. In 
huius rei — —. Datum et actum Hildensem anno domini m?. cc, 
Ixxx9. tercio, quarta feria post festum sancte Lucie virginis. 


Or. im Kgl. St.-A. zu Hannover, Marienwerder Nr. 47. Siegel verloren. Gedr. 
v. Hodenberg, Calenberger UB. VI, S. 45 Nr. 61. 


658. Bischof Siegfried stellt dem Herzog Otto von Braunschweig 
einen Revers aus über den mit diesem geschlossenen Vergleich betreffend 
die Stadt Hannover und die Schlösser Lauenrode, Hallermund und 
Hude. Hannover 1283 Dezember 16. 


344 1288. 


Super discordia, que vertitur inter ecclesiam Hildensemensem 
et inclitum ducem Ottonem de Bruneswic, placitatum est in hunc 
modum. Dux prefatus — — — — de capituli sui beneplacito et 
consensu, Nos igitur Sifridus Hildensemensis ecclesie episcopus 
data fide promisimus hec servare, nobiscum vero similiter data fide 
promiserunt Arnoldus decanus, Volradus Montis prepositus, Ber- 
nardus scolasticus, Hermannus de Dasle, Iohannes cantor, Bernardus 
de Meynersem, Borchardus de Dreinleve, Fredericus de Adenoys, 
Sifridus de Blankenborg, Bernardus de Hardenberg canonici Hil- 
densemenses, item Ascwinus de Stenberg, Ludolfus de Cramme, 
Sifridus de Rutenberg, Conradus marschaleus, Ascwinus de Luttere, 
Ernestus pincerna, Henricus de Walmede, Conradus Swews, Hen- 
ricus Rasehorn, Iohannes Bok de Illedehusen, Gerhardus Cegenbart 
de Gandersem milites, item burgenses Borchardus ante Orientalem 
valuam, Hermannus Puntrogge, Everhardus Ludolfi, Iohannes Berneri, 
Bruno Insanus, Arnoldus de Minda, Beteco de Hoyersem, Thidericus 
Friso, Iohannes de Munstede, Hildebrandus Storm. Si vero aliquem 
ex hiis fideiussoribus canonicis videlicet, militibus et burgensibus 
mori contingeret, alius in locum suum poni deberet infra mensem. 
Canonici et milites intrabunt ad loca eis deputata, burgenses autem 
iacebunt extra muros Hildensemenses vel in curiis dominorum non 
exituri, nisi de ducis sepedicti fuerit voluntatem. Ad maiorem eciam 
firmitatem hec placita sigillo nostro fecimus roborari. Datum Honovere 
anno domini m?. cc. 1xxxiii?., xvii®. kalendas ianuarii. 


Or. im Kgl. St.- A. zu Hannover, Celle Or. Des. 9 H. Schr. VIII Caps. 24 
Nr. 1. Siegel verloren. Danach gedr. im Auszug UB. der Stadt Hannover (UB. 
des histor. Vereins für Niedersachsen V), S. 47 Nr. 47b, Regest Doebner, UP. I, 
S. 191 Nr. 391. Die Urk. stimmt bis auf den Schluss, abgesehen von einigen 
orthographischen Abweichungen, wörtlich überein mit Or. Domstift Hildesheim 
Nr. 278, der entsprechenden Urk. des Herzogs Otto, gedr. Sudendorf, UB. I S. 62 
Nr. 100 — S. 683 Z. 36, UB. der Stadt Hannover a. a. O. S. 48 Nr. 47a, Scheidt, Cod. 
dipl. su Mosers Einleitung II, S. 752. 


659. Herzog Otto von Braunschweig verbürgt sich dafür, dass 
seine Schwester Mathilde das Eigentum des Schlosses Lauenrode und 
der Stadt Hannover bis nächsten 26. Februar dem Stift Hildesheim 
ausliefert, und verspricht die Zustimmung seiner Mutter Lutgard 
hierzu beizubringen. Hannover 1283 Dezember 16 (xviiv. kalendas 
ianuarii). 


1283. 345 


Or. im Kgl. St.-A. zu Hannover, Domstift Hildesheim Nr. 279. Siegel von 
dem von der Urk. geschnittenen Pergamentstreifen verloren. Gedr. Scheidt, Cod. 
déplom. zu Mosers Einleitung S. 757, Sudendorf, UB. I, S. 64 Nr. 101. 


660. Ritter Albert der Jüngere von Wülfingen bekundet, dass 
Bischof Siegfried ihm zwei Allode in Förste verpfändet hat. 1283. 


Nos Albertus miles iunior dictus de Wlvighe notum esse 
volumus omnibus — —, quod venerabilis dominus Siffridus Hilden- 
semensis ecclesie episcopus nobis pro nonaginta marcis tribus minus 
allodia in Vorsethe maius videlicet et minus cum bonis ad ea spec- 
tantibus obligavit premissa tali forma, quod due marce de prefata 
summa, quamdiu eadem bona in possessione nostra fuerint, annis 
singulis elabantur. Preterea si prefatus venerabilis dominus epi- 
Scopus vel aliquis suus successor legitimus bona redimere voluerit 
memorata, in festo sancti Iobannis baptiste redimenda sunt quo- 
cumque ea sibi anno absolvere complacebit. Ut autem — —. Datum 
anno domini millesimo cc?. 1xxx?. iiio. 


Or. im Kgl. St.-A. zu Hannover, Domstift Hildesheim Nr. 280. Das wenig 
beschädigte Siegel des Ausstellers zeigt zwei sprungbereite Wölfe über einander. 


661. Die Grafen Siegfried und Johann von Blankenburg, Dom- 
herrn, unter den Zeugen der Schenkungsurk. ihres Bruders Heinrich 
für das Domstift in Halberstadt. 1283. 


Gedr. Schmidt, UB. des Hochstifts Halberstadt II (Publ. aus den Preuss. 
Staatsarchiven 21) S. 467 Nr. 1429. 


662. Der Rat der Stadt bekundet, dass die Erben des Johann 
Berner eine Rente von zehn Schilling zur Beleuchtung der Andreaskirche 
gestiftet und Degenhard (vom Hohen Wege), Provisor (der Bruderschaft 
des h. Andreas), eine gleiche Rente zu demselben Zwecke gekauft habe. 1283. 


Erhalten als Transsumt des Rates von 1354 April 28 im Stadtarchiv zu 
Hildesheim, Or. Nr. 1663. Gedr. Doebner, UB. I, S. 192 Nr. 398. 


668. Propst Dietrich, Dechant Bernhard und das Kapitel des 
Kreucstiftes verpflichten sich gegenüber dem Abte Ernst, dem Prior 
Hermann und dem Konvente des Michaelisklosters, an der Feier des 
Festes des h. Bernward, des Patrones des Klosters, in deren Kirche 
teilzunehmen, wofür unter sie jährlich sechs Schilling von zwölf Morgen 
in Klein-Förste (in parvo Vorsethe) verteilt werden sollen. Hildes- 
heim 1283. 


946 1283. 


Or. im Kgl. St.-A. zu Hannover, Méichaelisk]. Nr. 75. Gut erhaltenes Kapitels- 
siegel. Gedr. Doebner, UB. I, S. 191 Nr. 392. 


664. Graf Ludolf von Wohldenberg verkauft mit Zustimmung 
seiner Brüder Konrad und Johann und seiner Söhne Hermann, Heinrich, 
Ludolf und Burchard dem Kl. Derneburg für drei Pfund die Vogtei 
über eine Hufe in Sillium (Silium), die zur Beleuchtung der Kirche 
in Holle gehört. 1283. 

Testes huius vendicionis fuerunt comes Hermannus senior, comes 
Borgardus de Woldenberch, dominus Hermanus de Stenberch, 
dominus Eggelbertus de Hachem et Thidericus filius suus, Olricus 
de Barem. 


Or. im Kgl. St.- A. zu Hannover, Derneburg Nr. 27. Siegel des Grafen 
Ludolf wie oben Nr. 560 und beschädigtes Konrads. 


665. Graf Heinrich von Wohldenberg übereignet dem Kl. Derne- 
burg vier Hausstellen und 75 Morgen in Sottrum. Wohldenberg 1283. 


Henricus dei gratia comes de Woldenberge omnibus in perpetuum. 
— — Proinde noverint universi presentes litteras inspecturi, quod 
nos cum filiis et filiabus nostris Ludolfo, Hinrico, Luthgardi et 
Iudita propter deum et remedium anime nostre quatuor areas et 
septuaginta quinque iugera in villa Sotterem ante Woldenberge sita, 
que a nobis Thidericus de Roden in feodo detinebat, cum omni iure 
et utilitate tam in villa quam in campo tam in silvis eciam quam 
in pratis de consilio et consensu fratrum nostrorum videlicet comitis 
Hermanni et Ottonis, licet eadem bona eos iure hereditario non 
attingant, ecclesie in Derneborch presentibus proprietavimus et 
proprietando conferimus sine omni impeticione iure perpetuo possi- 
denda. Testes huius collacionis sunt Iohannes cantor ecclesie 
Hildensemensis, Cono prepositus in Olesborch, Leonardus decanus, 
Bertoldus scolasticus ecclesie sancte Crucis clerici, Ludolfus de 
Cramme, Iohannes de Illedehusen, Brandt de Lyndede, Conradus 
Swevus milites de Waldenberch, Tidericus de Walmode, Wil- 
kinus de Gustede, Tidericus de Gudenstede, Andreas de Luthere, 
Haco de Barem milites de Lechtenberge, Lippoldus de Cramme, 
Conradus, Brant, Ásswinus, Hinricus, Conradus, Asswinus de Wal- 
mode, lohannes de Godenstede, Rotgerus de Gustede, Lippoldus 
de Luttere famuli de Waldenberch et Lechtenberch et alii com- 
plures clerici et layci fide digni. Ne igitur super huiusmodi colla- 


1288. 947 


cione in posterum aliquod dubium oriatur, presens scriptum inde 
confectum sigillis nostro videlicet et fratris nostri comitis Hermanni 
duximus roborandum. Actum et datum in castro Waldenberch anno 
domini m?. cc. 1xxxiii?. 

Abschrift des 15. Jahrhunderts im Cop. VI, 106, S. 31 im Kgl. St.-A. zu 
Hannover. 


666.  Volrad von Depenou überträgt dem Kl. Loccum seine Güter 
in Mölme (Molnem), die Dietrich von Prome von seinem Vater Dietrich 
von Depenou zu Lehn getragen und dem Kloster verkauft hat. 
Oedelum 1283. 

Or. im Archiv des Kl. Loccum mit dem beschädigten Siegel des Ausstellers. 
Gedr. v. Hodenberg, Calenberger UB. III, S. 270 Nr. 428, Grupen, Orig. Germ. II, 
S. 377. Dies bestätigt Graf Johann von Wunstorf als Erbe des verstorbenen Volrad 
v. D. in demselben Jahre, gedr. v. Hodenberg a. a. O. Nr. 429 und Grupen, Orig. 
Hannov. S. 117. Graf Burchard v. Wölpe ersucht in einer undatierten Urkunde 
den Bischof Siegfried um den Schutz des Klosters wegen derselben Güter, gedr. 
v. Hodenberg a. a. O. S. 279 Nr. 443, Grupen a. a. O. S. 117. Im J. 1286 be- 
stätigen die Brüder Edelherrn von Hessen den Besitz dieser Güter, gedr. v. Hoden- 
berg a. a. O. S. 285 Nr. 450. 


667. Die Brüder Aschwin und Konrad von Steinberg bekunden, 
dass Konrad und Ulrich genannt de Piscina allem Recht an einer 
Mühle bei Ahrbergen zu Gunsten des Abtes A(lbert) des Kl. Marien- 
rode entsagt haben. 1283. 

Or. in der Beverinischen Bibliothek zu Hildesheim. Die beiden Siegel nebst 


Befestigung verloren. Nach Abschrift des 15. Jahrhunderts in Ms. XXIII, 767, 
fol. 142 in der Kgl. Bibliothek zu Hannover, gedr. Marienroder UB. S. 77 Nr. 64. 


668. Bischof Siegfried bekundet, dass Ritter Gebhard von Bort- 
feld kein Vogteirecht an dem Allod des Kl. Ringelheim in Flóthe habe. 
Hildesheim 1283. 


Sygfridus dei gratia Hildensemensis ecclesie episcopus. Sciant 
universi, ad quos hec litere pervenerint, quod pro vero expediti 
sumus a quibusdam nostris militibus, ministerialibus nostre ecclesie, 
et civibus parrochie in Vlotede, quod dominus Gevehardus miles 
de Bortvelde ius non habeat advocatie in allodio dilecti in Christo 
abbatis et conventus monasterii in Ringelem, quod habere dinoscuntur 
in Vlotede, et quod abbatem et conventum prefatum iniuste et in- 
debite hactenus molestavit predictum allodium advocatie nomine 
impetendo. Datum Hildensem presentibus Arnoldo decano, Volrado 


348 1284. 


Montis preposito, Bernhardo scholastico, Bernhardo de Meynersem 
canonicis Hildensemensibus et aliis compluribus anno domini millesimo 
ducentesimo octuagesimo tertio. 


Abschrift des 16. Jahrhunderts im Cop. des Abtes Heinrich Wirschius im 
Archiv zu Ringelheim S. 122. 


669. Das KI. Wöltingerode vertauscht Besitzungen in Haverlah, 
die zur Kämmerei gehören, gegen solche in Alvesse, denen Margarete 
Lodege noch welche in Klein- Flóthe und eine Rente in Westenum hin- 
sufügt. 1283. 

Dei gratia Elisa abbatissa, Th(idericus) prepositus, Bertradis 
priorissa totusque conventus in Woltingrodh protestamur presenti 
littera sigillo nostro munita, quod duos mansos in Haverla cum 
duabus areis et loco in sale, quas emit domina Margareta Lodege 
pro xxv marcis puri argenti ad officium camerarie,!) concambivimus 
pro bonis in Alvessum, ita videlicet quod assignavimus eadem bona 
ad officium illud perpetuo possidenda. Addidit etiam nobis iam dicta 
Greta dimidium mansum in parvo Vlotedhe et tres marcas puras 
et in Westenum annuatim xxiiii solidos Hildensemenses. Datum 
anno domini m. cc. Ixxxiii. 


Or. im Kgl. St.-A. zu Hannover, Wöltingerode Nr. 54. Bruchstück des 
Konventssiegels an dem von der Urk. geschnittenen Pergamenistreifen. 


670. Abt B(ertold) von Ringelheim, J(ohann), einstiger Propst 
von Derneburg, Arnold und Heinrich von IIeere, Bruno Krebs (Crevet) 
und Albert Bock (Hircus) von Poppenburg, Ritter, ermahnen den Johann 
Trobe und den Heinrich von Haringen, ihrer Bürgschaft für das 
Kl. Neuwerk bei Goslar wegen dreier Hufen in Sörhof (Tzerede) nach. 
zukommen. 0. D. (um 1283). 

Or. in der Beverinischen Bibliothek in Hildesheim. Die Siegel teils stark 
beschädigt, teils verloren. Gedr. Bode, UB. II, S. 259 Nr. 225 zu um 1276. Johann 
ist als Propst von Derneburg bis 1280 nachweisbar, also kann die Urk. nicht vor 
diesem Jahre ausgestellt sein. Propst Bertold ist 1283 beglaubigt. 


671. Bischof Siegfried übereignet dem Marienhospitale in Braun- 
schweig den Zehnten in Vechelde, den ihm die Brüder Heinrich und 
Dietrich Boneken und die Brüder Heinrich, Konrad und Johann Holt- 
nicker, Bürger von Braunschweig, aufgelassen haben. Hildesheim 1284 
Januar 6 (viii®. idus ianuarii, pontificatus nostri anno quinto). 


1) Or. camarie. 


1284. 849 


Huius donationis testes sunt lohannes prepositus, Arnoldus 
decanus, Bernardus scolasticus, Wilradus prepositus Montis, Ber- 
nardus de Meynersem ecclesie nostre canonici, Conradus Holtnicker, 
Hillebrandus Longus, Henricus de Domo, Deneko de Pattenhusen, 
Henricus Gigas. 

Or. im Stadtarchiv zu Braunschweig. Beschädigte Siegel des Bischofs an 


gelben, des Domkapitels an roten Seidenfäden. Gedr. Pistorius, Amoen. polit.- 
jurid. VILI, S. 2851, Hänselmann, UB. der Stadt Braunschweig II, S. 151 Nr. 337. 


673. Papst Martin IV. beauftragt den Abt des Aegidiiklosters 
ira Braunschweig, den Streit des Kl. Heiningen mit dem Grafen Meiner 
von Schladen zu entscheiden. Orvieto 1284 Januar 28. 

Martinus episcopus servus servorum dei dilecto filio . . abbati 
monasterii sancti Egidii in Bruneswic Halberstadensis diocesis salutem 
et apostolicam benedictionem.  Conquesti sunt nobis . . prepositus 
et conventus monasterii monialium in Henige per prepositum soliti 
gubernari, quod nobilis vir Meynerus comes de Sladem Hildese- 
mensis diocesis ipsos indebitis exactionibus aggravans super certis 
debitis, possessionibus et rebus aliis iniuriatur eisdem. Ideoque 
discretioni tue per apostolica scripta mandamus, quatinus partibus 
convocatis audias causam et appellatione remota debito fine decidas 
faciens quod decreveris per censuram ecclesiasticam firmiter (obser- 
va)ri proviso, ne in terram dicti nobilis excommunicationis vel 
interdicti sententiam proferas, nisi super hoc a nobis mandatum 
receperis speciale. Testes autem u. s. wv. Datum apud Urbem veterem 
v. kalendas februarii, pontificatus nostri anno tertio. 


Or. im  Kgl. St.-A. zu Hannover, Heiningen Nr. 40.  Bleibulle an Hanf- 
schnüren. Die Schrift ist stellenweise durch Stockflecke vernichtet. 


673. Ritter Johann von Wülfingen verspricht eine Hufe in Elze 
nach Empfang von zehn Mark und einem Ferto durch Bischof Siegfried 
frei zu lassen und verpflichtet sich zur Zahlung einer jährlichen Rente. 
Hildesheim 1284 Februar 8. 

Ego Iohannes miles de Wivinge presentibus recognosco, quod 
unum mansum in Elze ad piscaturam ibidem pertinentem cum omni 
iure et utilitate una area excepta, in qua residet piscator, qui iam 
est et qui pro tempore fuerit, dimittam liberum et solutum redditis 
michi seu meis heredibus!) x marcis et uno fertone a domino nostro 


1) heredibus hinter marcis gesetst und hierhin gewiesen. 


850 1284. 


episcopo vel suis successoribus, sicut in litteris inde conscriptis 
sigillis domini nostri?) episcopi Siffridi et. capituli sigillatis de hoc 
plenius continetur, qui nobis eadem bona obligavit, dummodo de 
singulis annis vi denarios ego vel mei heredes libere persolvamus. 
In cuius rei testimonium — —. Datum Hildensem anno domini 
m?. cc9, 1xxxiiii?.,, vi. ydus februarii. 


Or. im Kgl. St.-A. zu Hannover, Domstift Hildesheim Nr. 281. Siegelrest 
an dem von der Urk. geschnittenen Pergamentsireifen. 


674. Bischof Siegfried, Domdechant Arnold und Domscholaster 
Bernhard entscheiden einen Streit zwischen dem Domdechant (Sigebodo) 
und mehreren Domherrn in Goslar über verschiedene Punkte. Hildes- 
heim 1284 Februar 19 (xi. kalendas marcii). 

Gedr. nach Cop. Bode, UB. II, S. 333 Nr. 316. 


675. Das Kreuzstift verpachtet einen Hof in Klauen, den der 
bisherige Meier wegen Schulden hat räumen müssen, dem Liten Dietrich 
von Harber unter genannten Bedingungen. 1284 Februar 22. 


Thidericus dei gratia prepositus, Leynardus decanus et capitulum 
ecclesie sancte Crucis Hildensemensis notum esse volumus omnibus 
presens scriptum cernentibus, quod, cum Henricus Bekemeyger 
quondam villicus curie nostre maioris in Clowen depauperatus adeo 
exstitisset, quod censum debitum?) eiusdem curie persolvere non 
valeret, nos censum retentum usque ad quatuordecim talenta Hil- 
densemensia summavimus computando, pro quibus ipsum excommuni- 
cari promovimus iusticia exigente, tandem, cum idem in excommuni- 
catione?) aliquamdiu contemptibiliter exstitisset *) et ad solutionem 
predictorum xiiii talentorum insufficiens esset ratione nimine pauper- 
tatis, ipse ad cor rediens fecit quod potuit et de expresso consensu 
uxoris sue Alheydis necnon filiorum suorum Iohannis, Henrici, Reyn- 
berti, Bernardi et Fredece sororis eorundem eandem curiam in presentia 
nostra et domini Siffridi de Rutenberch et domini Alberti Bok militum 
cum omni iure, si quod in eadem videbatur habere, manu et lingua nobis 
libere resignavit. Quam de suo rogatu et nostro beneplacito Thiderico 
de Hertbere litoni ecelesie nostre et Alheydi uxori sue ac filio suo 
Iohanni et fllie sue Mechtildi5) a festo cathedre sancti Petri pre- 
terito usque ad idem festum in antea ad viginti annos pro statuto 


1) nostri über der Zeile nachgetragen. ?) deb. cens, B. 9) communicatione 4. 
4) perstitisset B. — ^) Mechildi B. 


1284. 351 


et antiquo censu ipsius,!) si expedite et certo tempore ipsum 
dederint, locavimus isto modo. Idem enim Thidericus et sui heredes 
eisdem xx annis evolutis nichil sibi iuris in predicta curia penitus 
vendicabunt, et capitulum, si voluerit et potuerit, refundet eidem 
Th(iderico) vel suis heredibus duodecim talenta Hildensemensia, pro 
quibus unum mansum Clowen situm xxvii iugera habentem cum 
area, quem à Ludolfo Prekel contra nostram emerat voluntatem, 
nobis dimisit liberum omnimodis et solutum. Quibus eis redditis 
vel etiam non redditis et refusis de supradicta curia, si eam?) 
ulterius volunt et possunt excolere, decimam et terciam partem 
solvent cum porcis, ovis, anseribus atque pullis. Quod si eam taliter 
habere noluerint, sine omni contradictione liberum erit ecclesie sancte 
Crucis, alteri cuicumque villico tunc post solutionem predictorum 
xii talentorum pro tali firma locare curiam sepe dictam. Testes horum 
placitorum sunt Iohannes Engelardi,®) Thidericus de Wetessem, 4) 
Bruno de Hardessem sacerdotes, Ludolfus de Bruneswich,*) Bertoldus 
scolasticus, Gerardus?) custos dyaconi, Almarus Craz, Balduwinus 
de Elvede, magister Egidius subdyaconi et canonici sancte Crucis 
et alii clerici et layci fide digni. Ne igitur super hiis contingat in 
posterum dubitari, presens scriptum inde confectum sigillis capituli 
nostri et domini Siffridi de Rutenberch et?) domini Alberti Bok 
militum,9) qui audiverunt hec omnia et viderunt, fecimus commu- 
niri. Actum anno domini m9. cc’. Ixxxiiiio., viii. kalendas marcii, 
in claustro ecelesie sancte Crucis. 


Or. im Kgl. St.-A. zu Hannover in doppelter Ausfertigung von derselben 
Hand, Kreuzstift Nr. 169 (A), Siegel des Kapitels und des Bock abgefallen, das 
schildförmige des Rautenberg wenig beschädigt, zwei Weckenbalken: SIG(ILL)VM 
SIFRIDI DE RVTEN(BER)CH, und Nr. 170 (B.), Stück des Kapitelssiegels und 
beschädigtes des Rautenberg, das des Bock abgefallen. 


676. Bischof Siegfried bekundet, dass Siegfried, Ritter, Balduin 
und Johann, Kanoniker des Kreuzstiftes, Brüder von Roden (Rodhen), 
und des ersteren Söhne Johann und Siegfried auf alle Ansprüche an 
die Güter in Eautheim (Rottene) zu Gunsten des Kl. Wienhausen ver- 
zichtet haben. Hildesheim 1284 Februar 23 (septimo kalendas marcii). 

Testes sunt Iohannes cantor, Bernardus de Meynersem canonici 
Hildensemenses, Sifridus de Rutenberch, Ernestus pincerna, Iohannes 
de Stedere, Albertus Bock milites, 


1) m B. Lücke für 2—3 Wörter. 3) ulterius eam B. 5) Engellardi B. 
4) Wethese B. 5) Bruswich B. °) Gehardus B. °) ac B. °) militum fehlt B. 


352 1284. 


Or. im Archiv des Kl. Wienhausen, Nr. 95. Beschädigtes Siegel des Bischofs 
an roten Seidenfäden. 


677. Siegfried, Ritter, Balduin und der Kanoniker des Kreuz- 
stiftes Johann, Brüder von Roden (Rodhen), verkaufen dem Kl. Wien. 
hausen ihre Güter in Rautheim (Rottene). Hannover 1284 Februar 24 
(vi. kalendas marcii). 


Actum coram inclito principe Ottone duce de Bruneswich pre- 
sentibus militibus Iohanne de Eskerten, Borchardo de Cramme, 
Iohanne de Goltorne, Theoderico de Alten, Ludero de Hanese. 


Or. im Archiv des Kl. Wienhausen, Nr. 96. Beschädigte Siegel des Siegfried 
(3 Lilien, 2:1) und des Johann an roten Seidenfäden. 


078. Graf Ludolf von Wohldenberg überträgt mit Zustimmung 
seiner Brüder Konrad und Johann und seiner Söhne Ludolf, Hermann, 
Heinrich und Burchard dem von ihm besonders verehrten Kl. Derneburg 
eine Hofstätte und eine halbe Hufe in Sillium (Silium). Im Werder 
(in Insula) 1284 Februar 24 (viv. kalendas martii). 


Testes huius rei sunt Hermannus de Stenberch, Ludolfus de 
Cramme, Henricus de Walmede, Conradus Swaf milites. 

Or. im Kgl. St.-A. zu Hannover, Derneburg Nr. 28. An der Urk. hängt das 
Siegel des Andreas von Lutter, das aber jedenfalls erst viel später an Stelle des 
abgefallenen gräflichen daran befestigt worden ist. 


679. Bischof Siegfried überträgt die Vogtei der Kirche in Wrisberg- 
holzen und der Dos, welche Abt Ernst des Michaeliskloster und Ernst 
Schenk von Meienberg von denen von Wülfingen gekauft haben, derselben 
Kirche. 1284 März 10. 


In nomine domini amen. Siffridus dei gratia Hildensemensis 
ecclesie episcopus omnibus in perpetuum. Cum ecclesie et earum 
dotes crebro per advocatos et eorum angariam molestentur, cum 
tamen ipsas ex officio suo tenerentur pocius defensare, talia 
incommoda pro posse nostro tollere cupientes ea proponimus 
quantum possumus inmutare. Ad perpetuam igitur rei memoriam 
notum esse volumus tam presentibus quam futuris, quod, cum 
dominus Ernestus abbas monasterii sancti Michahelis in Hildensem 
et Ernestus pincerna noster dictus de Meynberge advocatiam 
ecclesie in Hughesholthusen et sue dotis ab Alberto seniore de 
Wlvighe et suis legitimis heredibus Arnoldo videlicet et Ernesto 
pro. viginti talentorum numero comparassent, que ecclesia cum dote 


1284, 353 


sua multipliciter advocatorum angariis premebatur, prefatus Ernestus 
fidelis noster cum aliis nobis fidelibus sollicite nobis institit, ut 
proprietatem iam dicte advocatie conferremus ecclesie memorate. 
Quorum honestis precibus inclinati pretactam ecclesiam cum dote 
sua et omnibus bonis ad dotem pertinentibus ab omni advocatia 
et advocatorum honere absolvimus dantes advocatiam pro remedio 
anime nostre sancto Martino et sepedicte ecclesie libere perpetuo 
possidendam. Ut autem — —. "Testes sunt Arnoldus decanus, 
Wiradus Montis prepositus, Bernhardus scolasticus, Iohannes cantor, 
Bernhardus de Meynersem canonici Hildensemenses, Conradus mar- 
scalcus, Theddericus de Stockem, Siffridus de Rutenberg, Aschvinus 
de Luttere, Conradus de Elvede, Albertus Bock, Iohannes de Stedere, 
Iohannes de Wlvinghe milites, Arnoldus et Ernestus Bock, Iohannes 
de Meyenberg, Ludolfus camerarius, Ernestus et Lippoldus fratres 
de Stempne famuli et alii quam plures. Datum anno domini 
m, ec?, Ixxx?. quarto, sexto idus marcii. 

Or. im Kgl. St.- A. zu Hannover, Michaeliskl. Nr. 76. Beschädigtes Siegel 


des Bischofs und des Domkapitels an roten Seidenfüden. Gedr. nach Cop. zu 
1280 März 12 Lüntzel, Aeltere Diözese S. 407. 


680. Bischof Siegfried bekundet, dass das Andreasstift von Ritter 
Albert Bock den halben Zehnten in Hary (Haringe) im Ammergau 
(Ambriga) für 60 Mark Silber unter der Bedingung gekauft hat, dass 
der Verkäufer innerhalb eines Jahres von Mariä Verkündigung an dem 
Stift das Eigentum des halben Zehnten verschaffen wird, wofür dieser 
den Schenken Ernst von Meienberg und Siegfried von Rautenberg, Ritter, 
(Hermann) Bock von Northolte, Arnold und Ernst gen. Bock, Knappen, 
und Bürger mit dem Versprechen des event. Einlagers als Bürgen stellt 
und sie für den Fall seines Todes verpflichtet, das Stift aus seinem 
Nachlasse zu entschädigen, wie es der zeitige Bischof und der Pfarrer 
der Andreaskirche für angemessen erklären werden. Diese Bürgschaft 
nehmen Pfarrer Werner, zugleich Dechant, die Kanoniker des Stiftes und 
Bürger entgegen. Hildesheim, im bischöflichen Palast 1284 März 18 
(xv9. kalendas aprilis). 

Or. in der Beverinischen Bibliothek zu Hildesheim, Andreästift Nr. 10. Siegel 


des Bischofs verloren. Gedr. Doebner, UB. I, S. 193 Nr. 394 nach Cop. und III, 
S. 651 Nachtr. Nr. 39 nach dem Or. 


681. Ritter Dietrich Hake bekundet kein Recht an der Meierei 
in Barum zu haben. Lichtenberg 1284 März 22. 
Hildesh. UB. III. 99 


954 1284. 


Thi(dericus) miles dictus Hake — -— presentibus recognosco 
et notum esse cupio, quod in villicatione Barem dominorum meorum 
Hildensemensium nullum ius habeo nec feodale nec hereditarium!) 
nec pignoraticium. Unde quicumque pro tempore fuerit prepositus 
quod michi commissum est in dicta villicatione, cum voluerit, a me 
poterit revocare. Hoc aliquando coram capitulo viva voce pro- 
testabar et etiam postea coram preposito, decano, cellerario et 
Conone preposito in capitulo recognovi. In cuius rei — —. Datum 
in Lectenberge anno domini m, c9c9. Ixxx. quarto, xi. kalendas aprilis. 

Or. im Kgl. St.-A. zu Hannover, Domstift Hildesheim Nr. 282. Siegel des 


Ausstellers an dem von der Urk. geschnittenen Pergamentstreifen zeigt Pferderumpf 
mit Zaum: * S’. TIDERICI - HAKEN - D - P'BV. 


682. Das Moritzstift überträgt eine Hufe in Sorsum mit einer 
Klaustralkurie der Vikarie des Hochaltares. 1284 März 28. 


Volradus dei gratia prepositus, Luderus decanus totumque 
capitulum montis sancti Mauricii in Hildensem omnibus inperpetuum. 
Quia pro defectu mortalium probatio deflcit vive vocis, necesse est, 
ut geste rei veritas privilegiorum clareat instrumentis; singula enim 
de nobis anni predantur euntes.?) Noverint igitur universi, quibus 
presens scriptum fuerit recitatum, quod nos de maturo capituli 
nostri consilio et unanimi voluntate quendam mansum in Sotherem 
scitum una cum claustrali curia addidimus vicarie summo altari in 
nostra ecclesia pertinenti, ut hiis mediantibus sacerdos, qui dicte 
prefuerit vicarie, de suo profectu et comodo valeat ordinare. In 
cuius rei — —-. Datum anno domini m?, cc, ]xxx9. iii, v9. kalendas 
aprilis. 

Or. im Kgl. St.-A. zu Hannover, Moritzstift Nr. 47. Beschädigte Siegel des 


Propstes und des Kapitels und gut erhaltenes des Dechanten an den von der 
Urk. geschnittenen Pergamentstreifen. 


683. Das Kl. Derneburg belehnt Dietrich von Roden mit drei 
Hufen in Sottrum. 1284 Juni 17. 

Bernardus dei gratia prepositus in Derneborch, Bya priorissa 
cum toto eiusdem loci conventu — — notum esse volumus tam 
presentibus quam futuris, quod nos domino Tiderico de Novali tres 
mansos in Sutherem prope Woldenberch porreximus iure feodali 


I) Qr. hereditarum. — ?) anni— euntes sind Daktylen. 


1284. 355 


cum omnibus attinentiis eiusdem loci. — — Datum in nostra curia 
anno domini mcelxxxiiii., xv. kalendas iulii. 


Abschrift des 18. Jahrhunderts in Cop. VI, 108a fol. 13 im Kol. St.-A. zu 
Hannover. 


684. Domherr Dietrich von Irzleben (Irekesleve) unter den 
Zeugen der Urk. des Abtes Hermann von Nienburg, in welcher dieser 
und sein Konvent dem Nicolaistifte in Magdeburg Ländereien in Polne 
verkaufen. 1284 Juli 2 (sexto nonas iulii). 


Gedr. nach Cop. von Heinemann, Codex Anhalt. II, S. 407 Nr. 571. Regest 
v. Mülverstedt, Reg. archiep. Magdeb. III, S. 169 Nr. 438. 


685. Propst Gebhard des Kreuzstiftes bekundet, dass der Meier 
in Kemme die Verpflichtung zur Entrichtung eines jährlichen Zinses 
an den Vikar des Stiftes Konrad von Adenem zugegeben habe. Hil- 
desheim 1284 Juli 9. 


Nos dei gracia Gevehardus prepositus ecclesie saucte Crucis Hilden- 
semensis presenti littera protestamur, quod Iohannes villicus in Kemme 
in nostra presentia recognovit, quod ipse et fratres sui domino Con- 
rado de Adenem vicario ecclesie sancte Crucis vel eius successoribus 
ratione cuiusdam aree in villa Kemme site ad censum tenentur in 
festo sancti Michahelis solvere duos solidos Hildensemenses annuatim. 
Testes huius recognitionis sunt Leonardus decanus, Iohannes Engel- 
hardi, Bruno de Hardessem sacerdotes, Bertoldus scolasticus, Gerardus 
custos, Daniel dyaconi, Henricus capellanus prepositi, Ekbertus de 
Tossem elerici, Bernardus de Ponte, Iohannes Bernere, Degenardus 
iunior, Bruno Insanus, Albertus de Molnem, Arnoldus Aurifaber, 
Iohannes Eyzeko et tota familia prepositi. Ne igitur — —. Actum 
anno domini m?. ec9. Ixxxiiiio., in crastino Kyliani, in lobio curie 
nostre. 

Or. im Kgl. St.-A. zu Hannover, Kreuzstift Nr. 171. Siegel des Propstes an 


dem von der Urk. geschnittenen Pergamentstreifen. | Regest Doebner, UB. I, S. 194 
Nr. 395. 


686. Bischof Siegfried übereignet dem Kreuzstift einen Garten 
beim Butterbrunnen (boterborne) und ein Grundstück im Alten Dorfe, 
das ihm der Bürger Dietrich von Minden resigniert hat. Hildesheim, 
im bischöflichen Palast 1284 Juli 11 (quinto idus iulii). 

Testes — — sunt Iohannes maior prepositus, Arnoldus decanus, 
Bernardus scolasticus, Wiradus prepositus Montis, Gevehardus pre- 

23* 


356 1284. 


positus sancte Crucis, Heindenricus cellerarius, Iohannes cantor, 
Wernerus plebanus, Cono prepositus in Olsborg, Hermannus de 
Dasle, Balduinus prepositus sancti Blasii Bruneswicensis, Leonardus 
decanus ecelesie sancte Crucis, Iohannes Engellardi, Bruno sacer- 
dotes, Bertoldus scolasticus, Gerardus custos diaconi, Almarus, 
Iohannes notarius episcopi subdiaconi et canonici sancte Crucis. 

Or. im Kgl. St.-A. zu Hannover in doppelter Ausfertigung, Kreuzstift Nr. 172. 
Bruchstücke des Siegels des Bischofs und des Domkapitels, und Nr. 173, Urk. stark 
beschädigt, Siegel des Bischofs verletzt, des Domkapitels abgefallen. Gedr. Doebner, 
UB. I, 194 Nr. 396. 


687. Ludolf, Konrad und Johann, Brüder, und Hermann, 
Heinrich, Burchard und Ludolf, Söhne des Ludolf, Grafen von 
Wohldenberg, übereignen dem Kl. Derneburg die sogen. Coningeshove 
in Hackenstedt (Havekenstede). Braunschweig 1284 Juli 15 (xviii®. 
kalendas augusti). 


Testes huius collationis sunt Hermannus comes de Waldenberch, 
item iunior comes Hermannus, Ludolfus de Cramme, Hermannus de 
Stenberch, Henricus Rasehorn, Conradus Swaf milites, Wikbrandus 
de Harboldessem, Lippoldus de Cramme, Ascwinus de Walheden, 
Olricus de Barem, Thidericus et Eylardus de Nethe, item Henricus 
de Nethe, Albertus et Bernardus de Haringe, Gunceko et Wgrighe 
advocati. 

Or. in der Beverinischen Bibliothek zu Hildesheim, Kl. Derneburg Nr. 10. 


Beschädigte Siegel des Grafen Ludolf an Pergamentstreifen und des Grafen Konrad 
an weissen Zwirnfäden. 


688. Schenk Ernst von Meienberg stellt dem Bischofe oder dem 
Domkapitel den Rückkauf eines Allodes in Mahlerten immer vor Johannis 
frei. Hildesheim 1284 September 1. 


Ego Ernestus pincerna miles dietus de Meynberch recognosco 
presentibus et protestor, quod allodium in Malerten episcopus Hil- 
densemensis qui pro tempore fuerit vel capitulum Hildensemense 
reemere potest semper ante festum Iohannis baptiste pro sexaginta 
marcis examinatis, quando id posse habuerit faciendi. In cuius 
rei — —. Datum Hildensem anno domini millesimo c9c9. 1x0x0x0, 
quarto, kalendas septembris. 

Or. im Kgl. St.-A. zu Hannover, Domstift Hildesheim Nr. 288. Siegel des 


Ausstellers an dem von der Urk. geschnittenen Pergamentstreifen zeigt zwei Quer- 
balken: t 8’. ERNESTI DE MEYENBERGE. 


1284. 357 


689. Abt Ditmar von Walkenried bekundet, dass der frühere 
Propst Heinrich von Escherde dem Propste und Konvente daselbst den 
halben Zehnten und vier Hufen in Brüggen resigniert hat. Walkenried 
1284 September 29. 

Frater Dithmarus dictus abbas in Walkenrid — — tam pre- 
sentibus quam, futuris volumus notum esse, quod dominus Heinricus 
quondam prepositus in Eschire in presencia nostri conventus con- 
stitutus bona ad dies vite sue!) designata medietatem scilicet decime 
et quatuor mansos in Brucken preposito et conventui in Eschere 
resignavit libere propter deum. Testes huius rei sunt Gerhardus 
de Gandersheim, Iohannes de Herste milites, Heinricus de Awer- 
stede, Engelhardus de Wetenborne, Hermannus de Brucke, Bodo 
de Betenhem plebani et sacerdotes, Heinricus de Monte, Iohannes 
de Suttherhem, Heinricus de Aulica et alii quam plures. In cuius 
rei testimonium — —. Datum et actum in conventu nostro anno 
domini m?. cc?, Ixxxiiii?., in die sancti Michahelis. 

Or. im Kgl. St.-A. zu Hannover, Escherde Nr. 68. Gut erhaltenes Siegel des 
Abtes an dem von der Urk. geschnittenen Pergamentsireifen. 


690. Graf Gerhard von Schaumburg resigniert dem Bischof 
Siegfried die Hälfte des Zehnten in Hary im Ammergau (Haringe 
super Amberga). 1284 November 12 (postera die beati Martini 
episcopi). 

Testes huius rei sunt dominus cantor Hildensemensis, Iohannes 
de Raden canonicus sancte Crucis, milites vero Asswinus de Monte 
lapideo, Conradus marscalcus, Sifridus de Rutenberge, Ernestus 
dictus Boec, dominus Alexander cappellanus eiusdem domini, item 
milites Otto de Kyle, Lodowicus Post. 


Or. in der Beverinischen Bibliothek zu Hildesheim, Andreasstift Nr. 11. 
Siegel verloren. 


691. Bischof Volrad und das Domkapitel von Halberstadt be- 
stätigen die durch den verstorbenen Domherrn Konrad von Dorstadt 
gestiftete Vikarie auf Bitten Bernhards, des Bruders Konrads (Dom- 
scholasters in Hildesheim). Halberstadt 1284. 


Gedr. Schmidt, UB. des Hochstifte Halberstadt II (Publ. aus den Preuss. 
Staatsarchiven 21) S. 473 Nr. 1445. 


1) sue über der Zeile nachgetragen. 


358 1284. 


692. Bischof Siegfried bekundet den Verzicht des Johann von 
Dahlum auf Güter des Bartholomäistiftes in Hotteln. 1284. 


Nos dei gratia Sifridus Hildensemensis ecclesie episcopus uni- 
versis Christi fidelibus presencia visuris volumus esse notum, quod 
Iohannes miles dictus de Dalem bonis in Hothenem sitis, super 
quibus dominum prepositum Sulte et suam ecclesiam, inpetivit, cum 
omnibus suis veris renunciavit heredibus in hunc modum. 


Venerabili domino suo S(ifrido) Hildensemensis ecclesie epi- 
scopo Io(hannes) miles dictus de Dalem debite fidelitatis constanciam 
cum affectu. Dominationi vestre tenore presentium duximus inti- 
mandum, quod nos de communi consensu et bona voluntate omnium 
verorum heredum nostrorum renunciavimus omni iuri, quod habuimus 
seu habere videbamur in bonis ville Hothenem, super quibus in- 
petivimus ecclesiam sancti Bartholomei canonicorum regularium 
extra muros Hildensemenses, ad vestram specialem dilectionem 
pariter et favorem, volentes de cetero dictam ecclesiam pro in- 
festatione et dampno, quod per nos et nostros in hac parte sustinuit, 
cum sincero studio in quibuscumque poterimus promovere. In cuius 
rei — —. Actum anno domini m?. cc9. Ixxx?. quarto. 


Ne igitur hoc factum alicui dubium generet in futuro, presentem 
litteram scribi fecimus et sigilli nostri munimine communiri. Testes 
huius rei sunt dominus Iohannes maior prepositus, Arnoldus maioris 
ecelesie decanus, Wlradus montis sancti Mauricii prepositus, 
Grubo dictus de Monte lapideo, Gerhardus dictus de Gandersem 
milites et alii quam plures. Acta sunt hec anno domini m?. cc?. Ixxx?. 
quarto. 

Or. im Kgl. St.-A. zu Hannover, Bartholomäistift Nr. 14. Siegel des Bischofs 
verloren. Die Urk. Johannes von Dahlum ebenda Or. Nr. 13. Das gut erhaltene 


Siegel des Ausstellers an dem von der Urk. geschnittenen Pergamentstreifen zeigt 
geteilten Schild, im unteren Felde zwei Fehpfähle. 


698. Johann von der Innerste, Scholaster des Johannisstiftes, 
überlässt mit Zustimmung des Domdechanten Arnold und des Dom- 
kapitels das Vorkaufsrecht einer Hausstätte gegenüber der Johanniskirche 
mit dabeiliegenden (Gebäuden seinen Mitkanonikern. Hildesheim 1284. 

Or. im Kgl. St.-A. zn Hannover, Johannisstift Nr. 32. Siegel des Dom- 


dechanten verloren, das des Kapitels von st. Johann zur Hälfte abgefallen. Gedr. 
Würdtwein, Nova subs. I, 346 nach Cop., Doebner, UB. I, 195 Nr. 397 nach dem Or- 


1285. 359 


694. Bischof Siegfried bekundet, eine Urkunde Gevehardi 
Brandenburgensis, Bernardi Humanas, Guidonis Papyensis, Iohannis 
Evellini, Bartholomei de Turtybero, Vincentii Portugalensis, fratris 
Reynaldi archiepiscopi Messanensis, Roberti Rossevensis, Petri 
Civitatensis, Reyneri Gadicensis, Asserii Wexionensis, fratris 
Bartholomei Silvensis episcopi et Rostangi archiepiscopi Aquensis 
gesehen zu haben, in welcher diese den Unterstützern der büssenden 
Schwestern der h. Maria Magdalena in Deutschland vierzig Tage Ablass 
gewähren. Hildesheim 1284. 


Or. im Kgl. St.-A. zu Hannover, Mar.-Magdal. Nr. 103. Siegel des Bischofs 
an weissen und blauen Zwirnfäden. 


695. Graf Burchard von Wohldenberg und sein Verwandter 
Graf Konrad vom Werder bekunden unter dem Zeugniss Ekberts des 
Schwarzen von Tossem und des Hermann von Steinberg, dass Ludolf, 
Sohn des Kämmerers Ekbert von Tossem, gegen sechs Mark allen An- 
sprüchen an die Güter des Kl. Marienrode in Söhre (Sodherre) entsagt 
hat. Auf dem Werder bei Wohldenberg 1284. 

Or. im Kgl. St.-A. zu Hannover, Marienrode Nr. 53. Die drei Siegel an 


weissen Zwirnfäden stark beschädigt. Gedr. Marienroder UB. S. 79 Nr. 67, 
Harenberg, Hist. Gandersh. S. 1524. 


696. Bischof Siegfried überträgt dem Andreasstift die ihm 
resignierte Hälfte des Zehnten in Hary. 1285 Januar 9. 

Sifridus dei gratia Hildensemensis episcopus — — notum esse 
volumus tam presentibus quam futuris, quod, cum canonici sancti 
Andree nostre Hildensemensis civitatis capellani?) nostri medietatem 
decime in Haringhe?) super Ambriga cum omni iure et utilitate 
ab Alberto milite dicto Boch*) fideli nostro datis sexaginta marcis 
puri argenti redemissent, et idem miles eandem medietatem decime 
in manus nobilis viri comitis Gerhardi de Scowenborg et Holtzacie, 
a quo eam tenebat, de consensu heredum suorum et omnium, quorum 
intererat, continuo resignassent, nos accepta resignatione dicti 
comitis credentes nil esse actum, cum quid superesset agendum, ad 
devotam supplicationem comitis et militis predictorum ipsam medie- 
tatem decime cum proprietate necnon cum omni iure et utilitate 
memoratis canonicis capellanis!) nostris de consensu capituli nostri 
pro remedio anime nostre contulimus in usibus ipsorum perpetuo 
possidendam. Ut autem — —. "Testes huius rei sunt Arnoldus de 


1) Or. Civitanensis. Abweichungen in B: *) cappelan. 5) Haringe. *) Boc. 


960 1285. 


Wereberghe!) decanus, Volradus Montis prepositus, Wernerus ple- 
banus, Cono prepositus de Olsborg,?) Iohannes cantor, Bernardus?) 
de Meynersem canonici Hildensemenses,*) Conradus marscalcus, 
Ernestus de Meygenberg pincerna, Aschwinus®) de Steinberg, 
Sifridus de Rutenberg milites et alii quam plures. Datum per 
manum notarii Iohannis de Roden®) canonici sancte Crucis anno 
domini millesimo c9c9.7) 1x0x%x0, quinto, quinto idus ianuarii. 

Or. in der Beverinischen Bibliothek zu Hildesheim, Andreasstift Nr. 12, in 
doppelter Ausfertigung von verschiedenen Händen (A und B) an beiden stark 


verleiztes Siegel des Bischofs und Bruchstücke des Domkapitelssiegels. Begest 
Doebner, UB. III, S. 652 Nachtr. Nr. 40. 


697. Ritter Siegfried Schadewald stellt dem Bischof oder dem 
Domkapitel den Rückkauf des ihm verpfändeten Zehnten in Betheln 
und eines Allodes in Empne frei. Hildesheim 1285 Januar 25. 


Ego Siffridus miles dictus Scadewalde presentibus; recognosco, 
quod decimam in Bethenem et allodium in Empne michi cum suo 
iure et utilitate a venerabili domino meo Siffrido Hildensemensi 
episcopo de consensu sui capituli pro centum quinquaginta marcis 
argenti Brunswicensis ponderis et valoris obligatum potest idem 
dominus meus episcopus vel eius successores aut capitulum pro 
eadem quantitate pecunie & me vel heredibus meis vel ab illis, 
quibus forte ego seu heredes mei obligaverint, quolibet anno infra 
nativitatem domini et epiphaniam redimere, quando posse id habuerit 
faciendi, et in huius rei — —. Testes sunt venerabiles viri et 
domini Iohannes maior prepositus, Arnoldus decanus, Volradus 
Montis prepositus, Iohannes cantor canonici Hildensemenses, comes 
Henricus de Woldenberch, Ecbertus camerarius, Conradus marscalcus, 
Ernestus pincerna, Aschwinus et Conradus fratres de Stemberch, 
Siffridus de Rutenberch, Albertus Boch milites, Ludolfus camerarius, 
Everhardus de Borsem, Lippoldus et Thydericus fratres de Rottinghe 
et alii complures fide digni. Datum Hildensem anno domini m?. cc?. 
]xxx?. quinto, viii?. kalendas februarii. 

Or. im Kgl. St.- A. zu Hannover, Domstift Hildesheim Nr. 284. Siegel des 
Ausstellers an dem von der Urk. geschnittenen Pergamentstreifen am Rande beschädigt, 
zeigt Dreieck mit der Spitze nach oben. 


!) Werberge.  ?) Olsborch. 3) Bernhardus de Meynershem. *) Hildes- 
semenses. 5) Asscuinus de Stenberg. *)Raden. ?) ducentesimo octogesimo quinto. 


1285. 961 


698. Abt Dietrich des Godehardiklosters bekundet, dass der 
Domvikar Berthold Ghrimpo (viccarius sancte Marie virginis) demselben 
Kloster eine Rente von 4 Schilling aus einer Hausstätte zur Beleuchtung 
des Altars der h. Maria während der Nacht übergeben habe mit der 
Bestimmung, dass er selbst und sein Bruder Walther, Mönch daselbst, 
und nach ihrem Tode der zeitige Küster für das Licht zu sorgen habe. 
1285 Januar 25 (in conversione sancti Pauli apostoli). 


Presentes erant domini nostri scilicet dominus Florentius prior, 
Waltherus, Olricus, Thetmarus, Hildebrandus, Albertus, Arnoldus. 
Or. im Kgl. St.-A. zu Hannover, st. Godehard Nr. 37. Siegel des Abtes be- 


schädigt an dem von der Urk. geschnittenen Pergamentstreifen. Gedr. Doebner, 
UB. 1, S. 195 Nr. 398. 


699. Die Brüder Hermann und Heinrich von Dinklar stellen 
dem Bischof den Rückkauf von vier Hufen in der Rodung bei Sarstedt 
frei. Hildesheim 1285 Januar 29. 

Nos Hermannus et Henricus fratres dieti de Dinchlere pre- 
sentibus recognoscimus et publice profitemur, quod quatuor mansos 
sitos in novali apud Tserstede nobis et nostris heredibus a venerabili 
domino nostro episcopo Hildensemensi de consensu sui capituli pro 
xiiii marcis puri argenti obligatos idem dominus noster episcopus 
potest et sui successores a nobis vel nostris heredibus cum omni 
suo inre quolibet anno ante festum pasche redimere reddita nobis 
vel nostris heredibus eadem pecunie quantitate sicut in litteris 
domini nostri episcopi Siffridi sigillo sui capituli roboratis plenius 
continetur. Et in huius rei testimonium presens scriptum inde 
confectum domini Siffridi de Rutenberch sigillo, quia proprium non 
habuimus, fecimus roborari. Datum Hildensem anno domini m?. ec. 
]xxx?. quinto, quarto kalendas februarii. 

Or. im Kgl. St.-A. zu Hannover, Domstift Hildesheim Nr. 285. Siegel des 


Siegfried von Rautenberg von dem von der Urk. geschnittenen Pergamentstreifen 
zur Hälfte verloren. 


700. Das Kreuzstift bekundet, dass das Kl. Escherde eine halbe 
ersterem zinspflichtige Hufe von den Bodere gekauft hat. Hildesheim 
1285 Februar 1. 

Gevehardus dei gratia prepositus, Leynardus decanus et capitulum 
ecclesie sancte Crucis Hildensemensis notum esse cupimus omnibus 
presens scriptum cernentibus, quod Luderus prepositus, M(echtildis) 


302 1285. 


priorissa et conventus in Escherte dimidium mansum in villa 
Escherten situm habentem xvi iugera et solventem xii solidos 
annuatim ecclesie nostre in festo sancti Michahelis a Henrico seniore 
et iuniore patre et fllio dictis Rodere a iure emphiteonico redime- 
runt!) de nostro beneplacito et consensu pro sex libris Hildense- 
mensibus, quas in edificiis in area predicti mansi dimidii expenderant 
evidenter, eo modo videlicet quod nos ab eisdem predictum dimidium 
mansum?) cum edificiis eque bonis pro vi libris Hildensemensibus 
possimus sine omni questione redimere?) cum voluerimus quando- 
cumque et quod ab ecclesia in Escherte in festo sancti Michahelis 
expedite nostre ecclesie persolvatur census debitus annuatim. "Testes 
huius rei sunt Iohannes Engelhardi, Bruno de Hardessem sacerdotes, 
Bertoldus scolasticus, Gerardus custos dyaconi, Almarus, Bertoldus 
subdyaconi. Presens scriptum super hiis confectum sigillo ecclesie 
nostre duximus roborandum. Datum Hildensem anno domini m^. c0c°, 
]xxxv9., kalendas februarii. 


Or. im Kgl. St.-A. zu Hannover, Escherde Nr. 69. Stark beschädigtes Siegel 
des Kapitels an dem von der Urk. geschnittenen Pergamentstreifen. Am 26. Januar 
(vii. kalendas februarii) hatte das Kl. Escherde die Rodere aus dem Lehnsverbande 
entlassen und dem Kreuzstift den Rückkauf der halben Hufe freigegeben; Zeugen: 
frater Alwardus, frater Iohannes, frater Hermannus, Or. a. a. O. Kreuzstift Nr. 175, 
beide Siegel verloren. 


701. Bischof Siegfried überträgt dem Johannisstift drei Hufen in 
Ochtersum, die er gekauft hat von dem Bürger Siegfried und dessen 
Frau, welche für ihre unmündigen Kinder Bürgen stellen. Hildesheim 
1285 Februar 24. 


In nomine s. et ind. trin. Sifridus dei gratia Hildesemensis 
episcopus — — notum esse volumus tam presentibus quam futuris, 
quod, cum canonici sancti Iohannis in Dammone Hildensemensi 
procurante Arnoldo de Werberge tunc decano nostre Hildensemensis 
ecclesie tres mansos in Ochterssem cum omni iure et utilitate in 
ipsa villa in agris et in pascuis et in silvis a Sifrido filio Ludolfi 
cive Hildensemensi et Elisabet uxore sua, qui eos a nobis iure 
ministerialium tenebant, accedente consensu Everardi fratris dicti 
Sifridi et Sophye sororis sue et omnium heredum tam presentium 
quam futurorum datis octoginta marcis puri argenti rite et ratio- 
nabiliter comparassent, nos accepta resignatione bonorum huiusmodi 


I) So das Or. — *) Über der Zeile nachgetragen. 


1285. 363 


necnon renuntiatione predictorum in manus nostras facta, qui omnes 
digitis et linguis bonis renunciavere predictis, ipsa bona cum 
proprietate necnon cum omni iure et utilitate predictis prefate 
ecclesie sancti Iohannis ad usus canonicorum deo ibidem famulantium 
de consensu capituli nostri pro remedio anime nostre contulimus 
in perpetuum possidendos. Ut autem — —. Et ad habundantem 
cautelam ne alicuius inpedimenti seu cavillationis materia predicte 
ecclesie et canonicis memoratis pro eisdem bonis posset inposterum 
suboriri, pro pueris sepe dicti Sifridi videlicet Bernardo, Sifrido, 
Helmoldo filiis et Mecbtilde filia dictus Sifridus pater ipsorum, 
Tidericus de Tossum, Everardus Galle, Theodericus filius Henrici 
socer Sifridi et Iohannes de Gothinge nepos eiusdem Sifridi et 
Everardus frater Sifridi cives Hildensemenses fide interposita fir- 
miter repromiserunt in manus Arnoldi decani, Heitherici!) celerarii, 
Werneri plebani, Brunonis sacerdotis et Volemari canonicorum Hil- 
densemensium, quod, cum ad annos legitimos pervenerint, sine omni 
difficultate venditionem predictam ratam habebunt et renuntiabunt 
bonis sepe dictis et omni iuri, quod eis competeret in eisdem. "Testes 
sunt Iohannes maior prepositus, Arnoldus decanus, Volradus Montis 
prepositus, Iohannes cantor, Wernerus plebanus, Volchmarus dya- 
conus canonici Hildensemenses, Ecbertus camerarius, Conradus 
marschalcus, Ernestus pincerna, Ludolfus de Cramme, Aschuinus 
de Stenberch, Theodericus de Stoccum milites, Theodericus et Lip- 
poldus de Rothingen fratres et alii quam plures. Datum Hildensem 
anno domini m?. cc?, Ixxx?. v?9., in die Mathie apostoli. 

Or. im Kgl. St.-A. zu Hannover, Johannisstift Nr. 33. Beschädigtes Siegel 


des Bischofs und des Domkapitels. Gedr. nach Cop. Würdtwein, Nova subs. I, 
347. Regest Doebner, UB. I, S. 196 Nr. 399. 


702. Die Pröpste des Domes und von Oelsburg tauschen Hórige. 
1385 Februar 25. 


Nos Iohannes dei gratia prepositus maioris ecclesie Hildense- 
mensis et Cono prepositus in Olsborch presentibus litteris publice 
protestamur, quod Iohannem vulgariter dictum Monekemeyger a 
iugo originarie et litonice servitutis dimisimus absolutum et Con- 
radum de Olsborch campanarium in Dinkelere recepimus loco sui. 
Testes huius permutationis sunt Leonardus decanus, Bertoldus sco- 
lasticus, Gerardus custos, Bertoldus Dives canonici sancte Crucis, 


I) Or. Heithericus mit übergeschriebenem ersten i. 





364 1285. 


Arnoldus sacerdos in Dinkelere, Conradus miles ibidem et alii quam 
plures clerici et layci fide digni. Actum anno domini m?. c9c9. Ixxxv?., 
v9, kalendas martii. 

Or. im Kgl. SL.-A. zu Hannover, Kreuzstift Nr. 176. Bruchstücke des Siegels 
des Propstes Johann an dem von der Urk. geschnittenen Pergamentsireifen, das 
des Kono verloren. Auf der Rückseite von gleichzeitiger Hand: de permutatione 
villici in Dinkelere. 


703. Kanoniker Johann des Kreuzstiftes schreibt an Bertold, 
Scholaster desselben Stiftes, dass dem Ankaufe der Güter in Dinklar 
nichts mehr im Wege stehe. O. D. (zu 1285 März 9). 


Amicorum suorum dil(ectissi)mo domino B(ertoldo) sancte Crucis 
in Hildensem scolastico Iohannes eiusdem ecclesie canonicus quic(quid) 
amicus amico et se totum. Notum vobis esse cupimus per presentes, 
quod monachi bona quinque videlicet mansos in Digkelere sitos 
pro octoginta marcis libenter persolvissent, sed hoc fuit impedi- 
mentum, quia neque a duce neque ab aliis, qui inpediverunt, fuerunt 
expedita. Nunc autem a duce sunt expedita, dedit enim ei comes 
tres mansos sue proprietatis in Rüden videlicet in recompensam 
pro duobus ad eum pertinentibus. Ab aliis etiam, sicuti vobis 
scripseramus, sunt expedita. Unde si placet vobis predicta bona 
solvere pro octoginta marcis ex toto a comite et ab eo, qui in 
pheodo tenet, potestis comparare. Omnem (cer)titudinem, quam 
cogitare poterimus, comes promisit faciendam, solus adhuc placitavi. 
Unde si ad finem producere proponitis, quantocius transeatis; forte 
de summa aliquid adhuc minuetur. Diem adventus vestri nobis re- 
Scribatis, ut domi vos expectemus, quia diversis incommodis sumus 
occupati. 


Or. im Kgl. St.-A. zu Hannover, Kreuzstift Nr. 192. Geschlossener Brief. 
Siegel verloren. 


704. Propst Johann von Steterburg teilt dem Scholaster des 
Kreuzstiftes mit, dass der Braunschweiger Bürger Dietrich von Blecken- 
stedt im Stande sei, fünf Hufen in Dinklar zu verkaufen oder mit 
sieben in Klein-Stöckheim zu vertauschen. O. D. (zu 1285 März 9). 


Honorabili domino ac predilecto confratri suo B(ertoldo) sco- 
lastico sancte Crucis in Hildensem Io(hannes) eiusdem ecclesie 
canonicus et prepositus in Stederborch debiti honoris et obsequii 
cum omni qua potest diligentia famulatum et quod potest salubrius 
adoptare. Presentibus vobis notum esse cupio, quod secundum 


1285. 365 


tenorem litterarum vestrarum cum Theoderico dicto de Blekenstede 
civi in Brunswich familiariter placitavi, qui dicit, quod septuaginta 
marcis examinati argenti illos quinque mansos in Dhinkelere sitos 
vendere possit. Sed si placeret domino nostro preposito, iniret 
bene concambium cum eo cum illis septem mansis, quos ipse habet 
in Capestockem. Dicit etiam, quod omnes, qui eum in predictis 
bonis inpedire nitebantur, Lippoldum dictum de Roddinge, Thylois 
et Arnoldum theloniarium, muneribus suis placatos habuerit, ita 
quod puplice renunciaverunt. "Tenet etiam eadem bona ex toto a 
comite Hermanno dicto de Woldenberch filio comitis Borchardi, qui 
duos mansos in eisdem bonis tenet & duce Brunswich iure pheodali, 
alios tres se dicit proprietatis titulo possidere.  Innotuit etiam 
michi, quod monachi de Betzingerodhe eadem bona proponunt sibi 
comparare, sed dicit idem T(heodericus), quod secundum meam 
voluntatem vobiscum velit placitare. 


Or. im Kgl. St.- A. zu Hannover, Kreuzstift Nr. 227. Geschlossener Brief. 
Siegel verloren. 


705. Genannte Bürger von Braunschweig bekunden, dass der 
Bürger Dietrich von Bleckenstedt fünf Hufen in Dinklar dem Grafen 
Hermann von Wohldenberg resigniert und dieser dem Kreuzstift verkauft 
hat. Braunschweig 1285 März 9. 


Nos Conradus Holtnickeri senior, Herbordus dictus Clericus, 
Ludolfus Mathie, Wedekindus dictus de Gandersem cives Brunswic 
presenti scripto protestamur, quod dominus Thidericus de Bleken- 
stede concivis noster de pleno et expresso consensu omnium, quorum 
voluntas et consensus requirendus erat, resignavit quinque mansos 
Dinkelere sitos habentes centum et viginti iugera et tres areas 
cum omni iure pertinente ad ipsos comiti Hermanno iuniori!) de 
Waldenberch, qui eos contulit ecclesie sancte Crucis Hildensem 
iure perpetuo possidendos, datis sibi a domino Ludolfo de Brunswic 
eiusdem ecelesie canonico pro proprietate quindecim marcis et eidem 
Thi(derico) pro ipsis bonis sexaginta octo marcis examinati argenti 
per manum domini Iohannis prepositi in Stederborch, multis pre- 
sentibus probis viris. Ne igitur — —. Datum Brunswic anno 
domini m?. cc?, Ixxx9?y9., vii?, idus marcii. 

Or. im Kgl. St.-A. zu Hannover, Kreuzstift Nr. 177. Von den vier Siegeln 
der Aussteller nur das zweite und vierte erhalten, doch beschädigt. 


I) Or. iuniore. 


366 1285. 


706. Johann von Dahlum verkauft dem Kl. Lamspringe das 
Dorf Rolfshagen. 1285 März 12. 

Quoniam omnium rerum gestarum habere memoriam potius est 
divine potentie quam humane fragilitati asscribendum, hinc est, 
quod ego Iohannes dictus de Dalem universis Christi fidelibus tam 
modernis quam futuri temporis posteritati notum facio, quod de 
consensu et voluntate omnium legitimorum heredum meorum vide- 
licet uxoris mee Alheydis et filiorum meorum Enghelberti et Rodolfi 
et nepotis mei Lippoldi et sororis mee Iutte et filie sue Mechtyldis 
uxoris domini Thiderici militis dicti de Piscina et omnium aliorum 
heredum meorum vendidi domino Godefrido preposito totique con- 
ventui sanctimonialium in Lammespringh villàm Rolveshaghen pro 
centum et triginta marcis cum omni iure, quod in ea ego et heredes 
mei habere videbamur tam in iure patronatus quam in advocatia, 
in decima in villa et extra villam, in agris cultis et incultis, pratis, 
sed specialiter pratum, ubi locus piscine fuerat, que ad curiam in 
Panteshusen pertinebat, vendidi, item quicquid in pascuis, nemoribus, 
aquis, aquarum decursibus, piscationibus iuris habui cum omni pro- 
prietate possidenda perpetuo; item ad pascendum gregem in pascuis 
ville Panteshusen participes feci. Ut igitur hec venditio — —. 
Testes sunt Iohannes maior prepositus, Arnoldus decanus, Volradus 
Montis prepositus, Iohannes cantor canonici Hildensemenses, Eg- 
bertus camerarius, Ernestus pincerna, Sifridus de Rutenberg, Ghe- 
rardus de Gandersem milites, Conradus de Orientali valua, Hinricus 
Cure, Bernardus de Hoiersem burgenses et alii quamplures clerici 
et layci fide digni. Preterea quid et quantum unicuique civium in 
predicta villa Rolveshagen datum sit, pro sua portione datum sit, 
ut omnia libera essent et soluta tam agri culti et inculti quam 
domorum edificia. Ne oblivionis nubilo denigretur, presentibus litteris 
est insertum: Bertoldo et Iohanni filis quondam Iohannis dicti 
Stylleghing xii talenta Hildensemensis monete, Hermanno novo civi 
v talenta, Iohanni de Hildebechteshusen iii talenta, Ludolfo Crispo 
xxxvi solidi, Ludolfo Cnop ii marce argenti puri, Bertoldo dicto 
Kemenade iiii talenta, Mechtildi de Ceninghe xxx solidi et filio 
eius i ferto argenti, Hermanno dicto Dryhovet xvii solidi, Reymaro 
xv solidi, Hermanno de Hildebechteshusen x solidi, Ulrico et Dhan- 
wardo et duabus feminis i talentum Sehusensis monete, Hinrico 
dicto Kerstening i talentum, Iohanni Carpentario i talentum. Acta 
sunt hec anno gratie m, cc?. Ixxx?. quinto, Gregorii pape et confessoris. 


1285. 367 


Or. im Kgl. St.-A. zu Hannover, Lamspringe Nr. 44. Siegel des Ausstellers 
wenig beschädigt, geteilt, im unteren Felde zwei Pfähle gewülkt. Regest Doebner, 
UB. I, S. 196 Nr. 400. 


707. Bischof Siegfried übereignet mit Zustimmung des Domkapitels 
dem Kl. Lamspringe den Zehnten in Rolfshagen (Rolveshaghen), den 
ihnen Ritter Johann von Dahlum, dessen Söhne Engelbert und Rudolf 
und dessen Oheim (patruus) Lippold aufgelassen haben. Hildesheim 
1285 (zu März 12). 


Testes sunt Iohannes maior prepositus, Arnoldus decanus, 
Wlradus Montis prepositus, Cono prepositus in Alsborg, Iohannes 
eantor canonici Hildensemenses, Ecbertus camerarius, Ernestus 
pincerna, Sifridus de Rutenberg, Gerhardus de Gandersem, Grubo 
de Stemberg milites, Conradus de Orientali valua, Heynricus Cure, 
Wernerus de Pattensen burgenses Hildensemenses. 


Or. im Kgl. St.-A. zu Hannover, Lamspringe Nr. 51. Siegel des Bischofs 
und eingenähtes zerbröckeltes Siegel des Domkapitele. | Regest Doebner, UB. I, 
S. 199 Nr. 406. 


708. Die Brüder Ludolf und Burchard von Cramme gestatten 
dem Bischof Siegfried den Rückkauf genannter ihnen verpfändeter 
Güter unter angegebenen Bedingungen. Hildesheim 1285 März 14. 


Nos Ludolfus et Borchardus milites fratres dicti de Cramme 
notum esse volumus universis, quod bona nobis et nostris heredibus 
& domino nostro S(iffrido) episcopo Hildensemensi de consensu sui 
capituli pro centum et viginti marcis examinatis Brunswicensis 
valoris et Goslariensis ponderis vendita et infeodata dabimus ad 
reemendum infra festum?!) sancti Martini et nativitatem domini usque 
ad duos annos a festo nativitatis domini proxime venturo reddita 
nobis vel nostris heredibus ab eodem domino nostro episcopo vel 
eius successore?) pecunia predicta, sicut in litteris eiusdem domini 
nostri episcopi munitis suo et capituli sigillis plenius continetur. 
Bona vero hec sunt: xii mansi in novali apud Tserstede, ii mansi 
in Gravestorpe, v mansi in Latehusen, v mansi in Wlflede, x mansi 
in Rodhen et census duorum talentorum in allodio ibidem denariorum 
Honovergensium, item ibidem ii mansi, qui pertinent ad scutellas, 
unus etiam mansus ibidem, qui?) pertinet ad bicharia, in Anderten 


I) Hinter festum ist infra getilgt. 2) Or. successori. 5) qui doppelt, 
Ende und Anfang der Zeile. 


368 1285. 


iii mansi, in Anecampe i mansus, insuper bona in Biscopinctorpe 
et super Wede cum omni utilitate et iure. Hec bona et etiam 
litones, qui in dictis bonis morantur et resident, in feodo recepimus 
hoc tamen cauto, quod, si aliquis eorum uxorem duxerit vel aliqua 
ex dominabus alicui nupserit, ius suum faciet, quod beddemunt 
dicitur, et postmodum de bonis illis recesserint, quo facto in ipsis 
servabitur ius sequele. Et in huius rei testimonium — —. Datum 
Hildensem anno domini m?. cc9. Ixxx®, y9., secundo idus marcii. 


Or. im Kgl. St.-A. zu Hannover, Domstift Hildesheim Nr. 286. Die beiden 
Siegel gut erhalten, zeigen drei (2:1) Lilien. 


709. Die Brüder Ludolf und Burchard von Cramme, Ritter, 
verkaufen dem Stift st. Georgenberg bei Goslar ihre Güter in Mahlum 
(Maldem) und übertragen ihm das Patronatsrecht der Kirche daselbst. 
Wohldenberg 1285 März 17 (xv. kalendas aprilis, in die sancte Ger- 
trudis virginis). 

Huius autem rei testes sunt Iohannes prepositus maioris ecclesie, 
Arnoldus decanus, Wlradus prepositus Montis, Bernardus scolasticus, 
Iohannes cantor, Iohannes notarius domini episcopi, milites Ernestus 
pincerna, Syfridus de Rutenberch, Conradus de Stenberch, Albertus 
Hyrcus, Brant de Lindedhe, Conradus Swaf, Iohannes Hyrcus mini- 
steriales, prelati vero dominus Henricus prepositus de Richenberch, 
Albertus prepositus Novi operis, Henricus prepositus montis Fran- 
korum, Thidericus prepositus de Dorstat, Thidericus de Maldem, 
Ecbertus de Bornem, Thidericus de Gerenrode, Dedheco viceplebanus 
in Bokenem sacerdotes. 

Or. im Kgl. St.-A. zu Hannover, Grauhof Nr. 27. Siegel der beiden Aus- 


steller an roten und gelben Seidenfüden. Gedr. Bode, UB. II, S. 338 Nr. 322, 
erwähnt Behrens, Histor. praepos. S. 54. 


710. Propst Gebhard des Kreuzstiftes überträgt eine Hufe in 
Kemme der vom Kanoniker Ludolf von Braunschweig gegründeten 
Vikarie in demselben Stifte. Hildesheim 1285 April 3. 


Gevehardus dei gratia prepositus ecclesie sancte Crucis Hil- 
densemensis — — notum esse cupimus presentibus et futuris, quod 
nos ob remedium anime nostre et ad petitionem capituli nostri 
mansum unum Kemme situm habentem xxvi iugera, quem dominus 
Ludolfus de Brunswich concanonicus noster emit pro xxvi talentis 
Hildensemensibus a Henrico dicto Heyzinge, qui eumdem a nobis 


1285. 369 


in feodo detinebat, post liberam resignationem ipsius de consensu 
filiorum suorum Henrici, Bertoldi, Everardi et Iohannis in manus 
nostras factam ad vicariam, quam idem dominus Ludolfus pro remedio 
anime sue in ecclesia nostra instituit, de assensu capituli nostri 
conferimus iure perpetuo irrefragabiliter possidendum. "Testes huius 
resignationis necnon nostre donationis sunt Leynardus decanus, 
Iohannes Engellardi, Bruno de Hardessem sacerdotes, Bertoldus 
scolasticus, Gerardus custos, Daniel dyaconi, Almarus, Balduwinus, 
Bertoldus Dives subdyaconi et canonici sancte Crucis. Fideiussores 
sunt idem Henricus et filius suus, Bertoldus et Henricus Gunteringe, 
qui omen inpetitionis in se penitus receperunt et ab omni gravamine 
usque ad xxxi. annum et vi septimanas eximent ecclesiam sancte 
Crucis. Ne igitur — —. Datum et actum Hildensem in lobio 
nostro anno domini m. c9c9. Ixxxv®., iii?. nonas aprilis, in nomine 
domini amen. 


Or. im Kgl. St.-A. zu Hannover, Kreuzstift Nr. 178. Siegel des Propstes 
verloren, des Kapitels beschädigt. 


711. Balduin, Thesaurar des Blasiusstiftes in Braunschweig, 
päpstlicher Delegierter, bekundet die Beilegung eines Streites des Pfarrers 
Werner des Andreasstiftes und des Domkapitels mit Heinrich Dus in 
Braunschweig wegen dreier Hufen in Lusbeke. Braunschweig 1285 
April 8 (sexto idus aprilis). 

Abschr. des 15. Jahrh. im Cop. VI, 11, S. 621 Nr. 1178 im Kgl. St.-A. zu 


Hannover. Danach gedr. Doebner, UB. I, S. 197 Nr. 401. Im Auszug Hänselmann, 
UB. der Stadt Braunschweig II, S. 154 Nr. 334. 


712. Bischof Siegfried bekundet den Verzicht der Brüder von 
Rössing auf Güter (des Moritestiftes) in Betheln. O. D. (zu 1285 
April 132). 

Sifridus dei gratia Hyldensemensis episcopus omnibus hanc 
litteram inspecturis salutem in domino. Notum esse volumus et 
presentis scripti serie protestamur, quod Lippoldus et Thidericus 
fratres de Rothinge cum consensu matris ac sororis sue coram nobis 
renunciaverunt libere et absolute omni iuri, quod in quatuor mansis 
cum duabus curiis ville Betenem adiacentibus et in quatuor areis 
et in una area feodali cum quatuor iugeribus in eadem villa sitis 
se habere asserebant. Ut autem — —. Huius rei testes sunt 
Ludegherus decanus, Conradus scolasticus, Iohannes cantor, Iohannes 

Hildesh. UB. III. 24 


910 1285. 


de Schildez, Iohannes de Rodhen, Egbertus camerarius, Ernestus 
pincerna, Thidericus de Rothinge dictus de Perremunt. 

Or. im Kgl. St.-A. zu Hannover, Moritzstift Nr. 44. Siegel des Bischofs. 
Der Verzicht der Brüder vor dem Bischof und den oben genannten Zeugen eben- 
falls ohne Datum, Or. a. a. O. Nr. 43, die beiden Siegel, beschädigt, zeigen drei 
(2:1) Rosen. Ob zu 1285 April 13 gehörig? 


713. Pfarrer Bodo in Betheln (Bethenem) bekundet den Verzicht 
der Alburg, Wittwe des Thetmar, auf zwei Lathufen ebenda nebst Zu- 
behör, die sie dem Propst Volrad, Dechant Ludinger und dem Kapitel 
des Moritzstiftes für 171/2 Pfund verkauft hat. Betheln, in iudicio 
dicto meygerdinc, 1285 April 13 (ydus aprilis). 

Testes huius rei sunt Conradus scolasticus eiusdem ecclesie, 
Nantwicus de Sibechtessen,!) Henricus de Betenem, Arnoldus de 
Germedessem,?) Hermannus Suringus, Thidericus®) Lesge, Hermannus 
de Dersen,*) Wolmarus*) villicus, Conradus et Bernardus fratres, 
Reynerus et Mathyas®) fratres,") Thidericus Dolingus cives in 
Bethenem.9) 

Or. im Kgl. St.-A. zu Hannover in doppelter Ausfertigung von verschiedenen 
Händen, Moritzstift Nr. 48 (A) mit beschädigtem Siegel des Pfarrers und des 
Klosters, und Nr. 49 (B) mit kleinem Stück des Siegels des Pfarrers und be- 


schddigtem des Klosters. Gedr. Sudendorf, UB.VIIL S. 372, beide Ausfertigungen 
hinter einander. 


714. Dechant und Domkapitel einigen sich mit dem Dompropste 
wegen der Verwaltung der Präbenden. 1285 April 19. 


Arnoldus dei gracia decanus et capitulum Hildensemensis ecclesie 
universis presens scriptum inspecturis salutem in domino. Notum 
esse volumus, quod inter magistrum Iohannem ecclesie nostre pre- 
positum et nos talis ordinacio facta est super amministracione pre- 
bende nostre. Capitulum et nos recipimus amministracionem pre- 
positure et relinquimus ipsi preposito Novam civitatem cum omni 
iure et utilitate, quo eam prepositus Ludolffus in simili casu tenebat. 
Insuper allodium et villicacionem in Losbeke integraliter eidem 
relinquimus et decimam in Hase et decimam in Isnem, fructus 
earundem decimarum una cum predictis ad usus suos per annos 
quatuor convertendos, piscaturas eciam duas in Isnem et in Hasen 


1) Sibenchtessem A. *) Germedessen B. *) Tidericus Lesche P. 4) Derssem B. 
5) Volemarus B. °) Mathias B. 7) Hinter fratres folgt in B noch Eylmarus. 
8) Betenem B. 





1285. 371 


debet habere et omnia retenta a villicis a litonibus sive mutuo data 
repetendi et recipiendi dietus prepositus habebit liberam facultatem, 
et si ministratores ad hoc invitaverit, ipsum fideliter adiuvabunt. 
Feoda et ecclesiastica beneficia porrigenda ad dictum prepositum 
pertinebunt. Amministratores quatuor annis amministrabunt et am- 
ministrare incipient finita quarta circada!) huius anni; elapsis vero 
quatuor annis, preposito redeunte ad suam amministracionem et non 
prius, si de aliquibus tempore sue amministracionis non solutis quis 
agere voluerit, hoc faciet iure capitulari; sepedictus prepositus 
amministratores sentenciis suis, cum requisitus fuerit, fideliter ad- 
iuvabit. Acta sunt hec in capitulo nostro anno domini m^. cc?. Ixxxv., 
xiii. kalendas maii. 


Abschrift des 15. Jahrh. in Cop. VI, 11, S. 609 Nr. 1126 im Kgl. St.- A. zu 
Hannover. Gedr. Doebner, UB. I, S. 197 Nr. 402. 


715. Bischof Siegfried überträgt der Propstei des Kreuzstiftes 
zwei Hufen in Dinklar, die ihm die Brüder Hogen resignieren, welche 
das Domstift mit zwei Hufen in Helperde entschädigen. 1285 Mei 7. 

Siffridus dei gratia Hildensemensis episcopus — — notum esse 
volumus presentibus et futuris, quod nos duos mansos Dinkelere 
sitos, quos a nobis Henricus et Lippoldus fratres dicti Hogen in 
feodo detinebant, post liberam resignationem eorumdem in manus 
nostras factam de consensu capituli nostri proprietamus et pro- 
prietando conferimus ad preposituram ecclesie sancte Crucis Hil- 
densemensis iure perpetuo irrefragabiliter possidendos, et quod idem 
fratres de suorum heredum beneplacito legitimo et consensu duos 
mansos Helperde sitos eorum proprios in recompensam nostre ecclesie 
reddiderunt. "Testes huius rei sunt Iohannes prepositus, Arnoldus 
decanus, Hendenricus cellerarius, Wolradus prepositus Montis, Bern- 
hardus?) scolasticus, Iohannes cantor, Iohannes de Roden. Ne 
igitur — —. Datum et actum anno domini m?. coc90, lxxxv?., 
nonas may. 


Or. im Kgl. St.-A. zu Hannover, Kreuzstift Nr. 179. Siegel des Bischofs 
abgefallen, das des Domkapitels stark beschädigt. 


716. Bischof Siegfried bekundet den Verzicht des Ludolf von 
Wedem auf vier Hufen in Rautenberg, die das Kreuzstift gekauft hat. 
Hildesheim, im bischöflichen Palast 1285 Mai 15. 


l) Cop. cicada. *) Or. Berhardus. 
94* 


372 1285. 


Siffridus dei gratia Hildensemensis ecclesie episcopus notum 
esse cupimus universis presens scriptum cernentibus, quod, cum in 
presentia nostra Ludolfus de Wedem famulus super quatuor mansis 
in villa Rutenberch sitis movisset questionem licet minus iustam 
ecclesie sancte Crucis, Ghevehardus prepositus, Leynardus decanus 
et canonici ipsius ecelesie eidem Ludolfo breviter responderunt, quod 
eadem bona diu quiete iusto emptionis titulo possedissent et dominum 
Siffridum de Rutenberche ministerialem nostrum, qui eadem bona 
vendiderat, produxerunt petentes, ut warandus esset bonorum legi- 
timus predictorum, Qui annuens precibus eorumdem ipsis veram 
warandiam prestitit coram nobis. Cumque hoc vidisset predictus 
L(udolfus), ex inductu nostro et aliorum suorum amicorum pro se 
et suis omnibus heredibus manu et lingua renunctiavit illi et omni 
de cetero questioni, cum ipse et sui nichil iuris in predictis 
bonis sibi possent penitus vendicare. "Testes huius renunctiationis 
sunt Iohannes cantor, Bernardus de Meynersem, Iohannes de Roden 
notarius noster clerici, Ekbertus camerarius, Ernestus pincerna, 
Conradus marscharcus,!) Ascwinus et Grubo de Lapideo monte 
milites, Ludolfus Ruschere, Iohannes de Meygenberch, Henricus de 
Holle famuli et alii plurimi fide digni. Ne igitur — —. Datum et 
actum Hildensem in pallatio nostro anno domini m?. c9c9, Ixxx(v)?., 
ydus may. 


Or. im Kgl. St.- A. zu Hannover, Kreuzstift Nr. 180. Siegel des Bischofs 
verloren. 


717. Bischof Siegfried überträgt mit Zustimmung des Domkapitels 
dem Kl. Lamspringe den Zehnten in Bönnien (Bonighe), dessen eine 
Hälfte von ihm Graf Meiner von Schladen und von diesem Hermann 
Bock von Nordholz und die Brüder Dietrich, Johann und Heinrich 
von Reden, und dessen andere Hälfte die letzteren vier von ihm un- 
mittelbar zu Lehn hatten, nach der Resignation sämtlicher. 1285 Mai 18 
(xv9. kalendas maii). 

Testes sunt dominus Iohannes prepositus maior, Arnoldus 
decanus, Wlradus Montis prepositus, Gevehardus prepositus sancte 
Crucis, Iohannes cantor, Ernestus abbas saneti Michahelis clerici, 
Aschuinus de Stemberch, Ecbertus camerarius, Ernestus pincerna, 
Siffridus de Rutenberg, Grubo de Stemberg milites, Arnoldus Boch, 
Iohannes Trobo. 


I) So das Or. 


1285. 373 


Or. im Kol. St.-A. zu Hannover, Lamspringe Nr. 45. Siegel des Bischofs 
und stark beschädigtes des Domkapitels. Eine zweite Ausfertigung ebenda Nr. 46 
sehr stark beschädigt mit dem verletzten Siegel des Domkapitels. 


@18. Bischof Siegfried bekundet, dass die Brüder Hogen dem 
Kreuzstift zu den Tafelgütern des Propstes fünf Hufen in Dinklar 
verkauft haben. Hildesheim 1285 Mai 19. 


Siffridus dei gratia Hildensemensis ecclesie episcopus — —. 
Constituti in presentia nostra Lippoldus miles et Henricus famulus 
fratres dicti Hogen de pleno et expresso laudamento, beneplacito 
et consensu uxorum suarum Rithmodis scilicet et Gertrudis ac 
flliorum suorum Hermanni, Broderludoldi, Lippoldi et Iohannis nec- 
non suarum etiam filiarum Vredece atque Gisle et!) omnium heredum 
suorum, quorum intererat, pro octoginta quinque marcis examinati 
argenti quinque mansos Dinkelere sitos, quorum duos de nobis et 
tres de duce Iohanne de Bruswich?) in feodo detinebant, cum 
omni iure et utilitate in villa, campis, pratis, pascuis atque silvis 
absolute vendiderunt ad mensam prepositi ecclesie sancte Crucis 
iure perpetuo sine inpedimento quolibet possidendos, promittentes 
predicti fratres nobis et Gevehardo preposito, Leynardo decano, 
Bertoldo scolastico aliisque quam pluribus canonicis ad manus 
ecelesie fide data, quod ipsi veri warandi predictorum bonorum 
erunt xxxi annis et vi septimanis secundum conswetudinem et ius 
terre. Posuerunt insuper fideiussores dominos Ekbertum camerarium 
nostrum, Ascwinum et Conradum fratres de Lapideo monte, Thide- 
ricus de Stokem milites, Hugonem et Hermannum de Dinkelere 
famulos et fratres, qui ab omni inpetitionis genere, si necesse fuerit 
medio tempore, eximent ecclesiam sancte Crucis; alioquin predicti 
fideiussores, cum requisiti fuerint, Hildensem vel Alveldiam intra- 
bunt numquam inde aliquatinus exituri, nisi prius indempnem pre- 
dietam reddant ecclesiam a qualibet molestia et illesam. "Testes 
huius venditionis necnon promissionis sunt Iohannes maior prepositus, 
Arnoldus decanus, Wolradus prepositus Montis, Iohannes cantor, 
Cono prepositus in Olsborch, Bernardus de Meynersem, Iohannes 
de Roden notarius noster clerici, Conradus de Dinkelere, Grubo de 
Lapideo monte, Gerardus Cyegenbart, Conradus marscalcus milites 
et alii quam plures clerici et milites fide digni. Ut autem — —. 


1) et — quinque auf Rasur.  ?) So des Or. 


914 198b. 


Datum et actum Hildensem in pomerario nostro anno domini 
m?, coco, Ixxxv®., xiiii?. kalendas iunii. 


Or. im Kol. St.-A. zu Hannover, Kreuzstift Nr. 181. Siegel des Bischofs 
an dem von der Urk. geschnittenen Pergamentstreifen beschädigt. 


719. Bischof Siegfried übereignet der Marienkirche in Gandersheim 
den Zehnten in Meynolveshusen, den sie von Ludolf Raven gekauft 
und den dieser dem Ritter Johann von Dahlum, dessen Söhnen Engel- 
bert und Rudolf und dessen Brudersohne (fratruelis) Lippold, und 
diese wieder dem Bischof aufgelassen haben. 1285 Juni 2 (iiii. nonas 
iunii). 

Testes prime resignationis facte per Iohannem militem de Dalem, 
filios et fratruelem suos sunt dominus Iohannes de Medehem cantor 
ecclesie nostre, Iohannes de Roden notarius noster clerici, Aschwinus 
de Stenbere, Sifridus de Rutenbere, Conradus marscalcus, Conradus 
Swevus, Gerhardus de Gandershem milites. "Testes secunde resig- 
nacionis facte per Ludolfum Raven et donationis nostre sunt Ec- 
bertus camerarius, Borchardus de Saldera, Sifridus de Rutenberg, 
Ernestus de Meienberc, Albertus Bok, Gerhardus de Gandershem 
milites. 


Or. im Landeshauptarchiv zu Wolfenbüttel, st. Maria in Gandersheim Nr. 25. 
Beschädigtes Siegel des Bischofs und des Domkapitels. 


720. Bischof Siegfried übereignet dem Kl. Derneburg eine Hufe 
in Eberholzen (Elberholthusen) mit Hausstätte, Wiese und zwei Holz- 
nutzungen (echtwardos), die ihm Hermann von Gandersheim resigniert 
hat. Hildesheim 1285 Juni 5 (nonas iunii). 


Testes sunt Iohannes maior prepositus, Arnoldus decanus, Geve- 
hardus prepositus sanete Crucis, Iohannes cantor canonici Hildense- 
menses, Ludolfus de Cramme, Sifridus de Rutenberge, Heynricus 
Rasehorn, Iohannes de Illedehusen, Conradus Svaph milites. 


Or. im Kgl. St.-A. zu Hannover, Escherde Nr. 70. Siegel des Bischofs und 
des Domkapitels stark beschädigt. 


721. Dompropst Johann bekundet, dass in der Beilegung eines 
Streites zwischen dem Propst von Lamspringe und dem Pfarrer in 
Mahlum letzterer versprochen habe, den zur Dos der Kirche gehörigen 
Zehnten zu zahlen. Hildesheim o. J. (12852) Juni 7. 


Nos Iohannes dei gratia prepositus ecelesie maioris in Hildensem, 
archydiaconus in Bokenem, omnibus in perpetuum. Notum esse 


1285. 375 


volumus, quod quondam inter dominum prepositum de Lammespring 
et dominum Theodericum plebanum in Maldem pro decima, que 
datur de dotis area, dissentio est exorta. Unde ad instantiam domini 
prepositi et conventus dictum plebanum ad nostram citavimus pre- 
sentiam querimoniis dicti prepositi legitime responsurum. Qui com- 
paruit termino sibi prefixo et cum ipso domini prepositi procurator. 
De consensu itaque utriusque partis dominum Theodolfum vice- 
plebanum in Bokenem iudicem in hac causa constituimus, ideo ut 
predicte cause sacerdotes per circuitum constituti possent et viri 
probabiles interesse. Convenientibus igitur partibus ad iudicium in 
ecclesia Bokenem requisitis et habitis discretorum virorum sententiis 
pro dicta decima sepe dictus plebanus tandem suorum quondam 
vicariorum et antecessorum testimonio vinctus predicto domino pre- 
posito et conventui sanctimonialium in Lammespring decimam de 
bonis tam in villa quam extra villam doti predicte ville Maldem 
pertinentibus singulis annis solvere repromisit. Huius rei testes 
sunt dominus Theodericus plebanus in Dhitfordhe, dominus Bertoldus 
viceplebanus in Luttere, dominus Bertoldus plebanus in Nette, 
dominus Henricus viceplebanus in Hachem, precipue dominus Flo- 
rentius prior sancti Godehardi procurator dicti prepositi. Ne igitur 
— —,. Datum Hildensem vii®. ydus iunii. 


Or. im Kgl. St.-A. zu Hannover, Lamspringe Nr. 43. Gut erhaltenes Siegel 
dem Dompropstes. Vgl. unten Nr. 725, ob dasu gehörig? 


723%. Der Rat der Stadt Hildesheim bekundet, dass der Bürger 
Henricus dictus de sancto Spiritu zu seiner und seiner verstorbenen 
Frau Adelheid Memorie dem Andreasstifte eine jährliche Rente von 
sechs Schilling aus seinem Hause übertragen hat. 1285 Juni 9 (quinto 
idus iunii). 

Or. im Kgl. St.-A. zu Hannover, Andreasstift Nr. 13. Siegel verloren. Danach 
gedr. Doebner, UB. I, S. 198 Nr. 403. 


728. Graf Heinrich von Blankenburg verkauft dem Jakobikloster 
in Halberstadt zwei Hufen in Holtemne Ditforde. Unter den Zeugen 
auch seine Brüder Siegfried und Johann, Domherrn. 1285 Juni 26 
(vi. kalendas iunii). 

Längerer Auszug bei Schmidt, UB. der Stadt Halberstadt I, S. 154 Nr. 192. 


724. Propst Dietrich und der Konvent des Kl. Dorstadt ver- 
kaufen dem Domscholaster Reinhard in Goslar eine Mark Silber aus 


376 1285. 


ihrem Allod in Flöthe in der Weise, dass der Scholaster jährlich einen 
Ferto auf Mariä Verkündigung den Nonnen zur feierlichen Begehung 
des Festes und zur Feier seiner Memorie und drei auf Apostel Teilung 
zur Verwendung nach seinem Gutdünken entrichtet, welche letzteren 
nach seinem Tode zu seinem Anniversar verwendet werden sollen. 1285 
Juni 26 (in die beatorum Iohannis et Pauli martyrum). 


Nach dem Cop. des Kl. Dorstadt vom Jahre 1614 fol. 325 in Dorstadt gedr. 
Bode, UB. II, S. 339 Or. 323. 


725. Das Kl. Frankenberg bei Goslar verkauft dem Propst 
Gottfried und dem Konvente des Kl. Lamspringe den Zehnten in 
Mahlum (Maldem) für 140 Mark. 1285 Juni 26 (in die sanctorum 
martyrum Iohannis et Pauli). 


Or. im Kgl. St.-A. zu Hannover, Lamspringe Nr. 47 mit wenig beschädigtem 
Konventssiegel. Gedr. Bode, UB. II, S. 340 Nr. 324 nach dem Copiar des KI. 
Lamspringe. 


726. Bischof Siegfried bestätigt den Verkauf des Zehnten in 
Mahlum (Maldem) durch das Kl. Frankenberg bei Goslar an das KI. 
Lamspringe unter Wiedergabe der Urkunde vom 26. Juni. 1285 Juli 6 
(in octava apostolorum Petri ct Pauli). 

Or. im Kgl. St.-A. zu Hannover, Lamspringe Nr. 48. Gut erhaltenes Siegel 
des Bischofs. Regest Bode, UB. II, S. 341 Nr. 325 nach dem Copiar des Kl. 
Lamspringe. 


727. Graf Hermann von Wohldenberg verkauft dem Kl. Lam- 
springe das Dorf Hyseshusen, das er der Äbtissin von Gandersheim 
mit Entschädigung resigniert. 1285 Juli 30. 


Scriptura auctentica ideo conficitur, ut ea, que ab hominibus 
aguntur, memoriter teneantur. Hinc est, quod nos comes Hermannus 
de Waldenberg omnibus Christifidelibus tam presentibus quam futuris 
notum esse volumus, quod de consensu et beneplacito fratris nostri 
Henrici canonici Hildensemensis ecclesie et omnium coheredum 
nostrorum, quorum consensus legitime fuerat requirendus, vendidimus 
domino Godefrido preposito totique conventui sanctimonialium in 
Lammespringh villam Hyseshusen pro ducentis et decem marcis 
eum omni iure et utilitate, que est in comecia, in advocatia, in 
viis et in inviis, in agris cultis et colendis, aquis, silvis, pascuis 
atque pratis et in locis communibus vulgariter mende dictis per- 
petuo possidendam. Cuius ville proprietatem "venerabilis nostra 


1285. 377 


domina Margareta Gandersemensis abbatissa prefate ecclesie con- 
tulit propter dominum et nostrum supplicem interventum de sui 
conventus libera voluntate. Nos quoque bonis eiusdem ville penitus 
renunciantes resignavimus ipsi domine nostre abbatisse et in restaurum 
et recompensam predictorum bonorum de nostro proprio donavimus 
ecclesie Gandersemensi xxviiii mansos et xxxiiii areas, unum molen- 
dinum et silvam, que ubi sita sint in litteris nostris ecclesie Gan- 
dersemensi datis de dicta permutatione conscriptis clare possunt 
apparere, recipientes hec bona ab ipsa nostra domina abbatissa in 
pheodo. Nos etiam obligatos esse recognoscimus in hoc videlicet, 
si aliquis in posterum ecclesiam Lammespringe super hiis bonis in- 
festare presumpserit, ab omni impugnatoris incursu liberam faciemus. 
Preterea publice protestamur, quod omnis discordia, que inter ipsam 
ecclesiam Lammespringe et nos fuerat, penitus est sopita. In cuius 
rei testimonium presentem paginam sigillis nostris fecimus roborari. 
Testes sunt dominus Conradus abbas de Inclusa, Herbordus, Hinricus 
canonici Gandersemenses, dominus Bruningus, Heydenricus de Hed- 
hegerhusen milites et alii quam plures. Actum anno gratie m?. cc. 
Ixxx?. v9., iii9. kalendas augusti. 

Or. im Kgl. St.-A. zu Hannover, Lamspringe Nr. 49. Die Siegel des Grafen 
Hermann und des Domherrn Heinrich wenig beschädigt. Äbtissin Margarete von 
Gandersheim überträgt das Dorf dem Kl. Lamspringe in einer besonderen Urk. 
von demselben Datum, Of. a. a. O. Nr. 50 mit gut erhaltenen Siegeln der Abtissin 
und des Konventes, gedr. Harenberg, Hist. Gandersh. S. 786. Die Güter hatte 
zugleich mit andern Graf Hermann von Wohldenberg mit Zustimmung seines 
Bruders Heinrich, Domherrn, und seiner Schwester Mathilde, Kanonissin in 


Gandersheim, an demselben Tage vom Stift Gandersheim eingetauscht. Or. im 
Landeshauptarchiv zu Wolfenbüttel, Stift Gandersheim, gedr. a. a. O. S. 787. 


728. Bischof Siegfried bekundet, dass der Kämmerer Ludolf von 
Tossem vor ihm auf eine Hufe in Bekum (Bekem) bei Hohenhameln 
zu Gunsten des Kl. Marienrode verzichtet hat. Hildesheim, im Hause 
des Herrn von Dassel 1285 August 3 (tercio nonas augusti). 


— — presentibus domino Hermanno de Dasle, Conone preposito in 
Olsborg, Iohanne cantore canonicis Hildensemensibus, Ecberto came- 
rario, und Bürger. 


Or. im Kgl. St.-.A. zu Hannover, Marienrode Nr. 55a. Siegel von dem von 
der Urk. geschnittenen Pergamentstreifen verloren. Gedr. Marienroder UB. S. 80 
Nr. 69. Regest Doebner, UB. I, S. 198 Nr. 404. 


378 1285. 


739. Abt Dietrich und der Konvent des Godehardiklosters be- 
kunden, dass Ritter Johann von Wülfingen ihnen eine jährliche Rente 
von 61/s Schilling aus einer Hausstelle zwischen dem Thore der Neu- 
stadt und dem Kampe des Klosters zur Feier einer Allerseelenmesse 
auf den 25. Oktober (in die Crispini et Crispiniani) übergeben habe. 
1285 August 7 (vii. idus augusti). 

Or. im Kgl. St.-A. zu Hannover, st. Godehard Nr. 38. Siegel des Abtes, des 
Konventes (beschädigt) und des J. von Wülfingen, schildfórmig, sprungbereiter 
Wolf: + S. DNI IOHANN... WLVIGE. Auf der Rückseite von der Hand des- 
selben Schreibers: hos autem sex solidos et dimidium custos recipiet et quatuor 
ex hiis dominis ad refectorium ministrabit. Gedr. Doebner, UB. I, S. 199 Nr. 405. 


730. Moritz von Spiegelberg und Frau stellen dem Bischof oder 
dem Domkapitel den Rückauf der ihnen verpfändeten Litengüter in 
Lühnde frei. Hildesheim 1285 September 21. 


Nos Mauricius de Speghelberghe et Greta!) uxor eius presentibus 
recognoscimus, quod bona litonum in Lulne episcopus, qui pro 
tempore fuerit, vel capitulum ecclesie Hildensemense redimere potest 
pro lx libris semper ante festum pasche, quando id posse habuerit 
faciendi. In cuius rei testimonium — —. Datum Hildensem anno 
domini m. cc. Ixxx. v., xi. kalendas octobris. 

Or. im Kol. St.- A. zu Hannover, Domstift Hildesheim Nr. 287. Das gut 


erhaltene Siegel des Ausstellers an dem von der Urk..geschnittenen Pergament- 
streifen zeigt einen Hirsch. 


781. Bischof Siegfried widerruft eine Exkommunikationssentene, 
weil sie nach der Appellation der Betreffenden erlassen sei. Hildes- 
heim 1285 Oktober 19. 


Siffridus dei gratia Hildensemensis ecclesie episcopus universis 
hanc litteram inspecturis salutem in domino sempiternam. Cum 
constet nobis ex relacione discretorum virorum, esse et fuisse per 
capitulum nostrum et prelatos, capitula et conventus nostre Hilden- 
semensis civitatis rite et canonice appellatum ante sentenciam 
excommunicacionis, quam tulimus propter concilium Lugdunense non 
servatum, quod de cessacione divinorum loquitur, quitquit occasione 
eiusdem sentencie in preiudicium et gravamen predictorum appel- 
lancium attemptari posset aut potuit, de sapientum virorum consilio 
in hiis scriptis sentenciando pronunciamus non tenere ac decrevimus 


I) Verbessert aus Gregte. 


1285. 919 


hoc irritum et inane. Actum Hildensem in capitulo nostro anno 
domini m?. cc?. Ixxx. quinto,!) xiiii. kalendas novembris. 
Abschr. des 15. Jahrh. in Cop. VI, 11, S. 440 Nr. 676, S. 546 Nr. 943 (A) 


und S. 761 Nr. 1545 im Kgl. St.-A. zu Hannover. Das Konzil von Lyon tagte 
November 1275. 


7823. Das Kreuzstift bekundet über den Empfang von vier Pfund, 
um Heinrich von Barenrode abzufinden, und über die Verteilung von 
sechs Schilling unter die Kanoniker und einem Schilling unter die 
Vikare von drei Hufen in Wakenstide am Tage des h. Bernward. 
Hildesheim 1285 November 13. 


Gevehardus dei gratia prepositus, Leonardus decanus et capi- 
tulum ecclesie sancte Crucis Hildensemensis — — notum esse 
volumus omnibus et constare, quod, cum Henrico de Barenrode famulo 
pro inpetitione trium mansorum Wakenstide sitorum dare sex talenta 
Hildensemensia deberemus et eadem pre nimia inopia solvere non 
possemus, tandem de communi consensu invenimus istam viam, 
quod Bertoldus scolasticus et Henricus de Cantelsem et Henricus 
de Hardessem testamentarii magistri Godefridi de denariis eiusdem 
magistri G(odefridi) quatuor talenta solverunt et ecclesia nostra 
alia duo ea conditione apposita et adiecta, ut in die beati Berwardi, 
qui ocurrit?) in crastino asumptionis beate virginis, canonicis nostris 
ad sanctum Michahelem stationem eodem die servantibus dentur sex 
solidos et vicariis similiter in statione existentibus unus solidus 
annuatim de eisdem tribus mansis predictis denariis absolutis, 
quorum medietatem solvet qui pro tempore fuerit scolasticus de 
parte eorundem bonorum, quam ipse custodit, et etiam medietatem 
solvent obedientiarii de parte, quam ipsi custodiunt nomine capituli, 
incunctanter. Ne igitur — —. Datum et actum in capitulo nostro 
anno domini m?. c?c9, Ixxxv9., ydus novembris. 


Or. im Kgl. St.-A. zu Hannover, Kreusstift Nr. 182. Wenig beschädigtes 
Kapitelssiegel an dem von der Urk. geschnittenen Pergamentstreifen. 


788. Das Kl. Steterburg macht mit dem Kreuzstift Gebets- 
brüderschaft. 1285 November 16 (xvi9. kalendas decembris). 


Or. im Kgl. St.-A. zu Hannover, Kreuzstift Nr. 183. Siegel von dem von der 
Urk. geschnittenen Pergamentstreifen verloren. 


1) v A. 3) So das Or. 


- 


380 1985. 


784. Bischof Siegfried bekundet, dass Heinrich von Barenrode 
allen Ansprüchen an drei Hufen in Wakenstide gegenüber dem Kreuz- 
stift entsagt hat. 1285 November 27. 

Siffridus dei gratia Hildensemensis episcopus. Notum esse 
cupimus — —, quod, cum Henricus famulus de Barenrode super 
tribus mansis Wakenstide sitis inpeteret ecclesiam sancte Crucis, 
Gevehardus prepositus, Leonardus decanus et capitulum ipsius 
ecclesie eidem responderunt breviter coram nobis, quod antecessores 
ipsorum eadem bona a patre suo et aliis heredibus suis ita legitime 
compararunt, quod de iure ab ipso non deberent ratione eorundem 
sustinere aliquam questionem. "Tandem nobis mediantibus et aliis 
probis viris hinc inde exstitit placitatum, quod idem famulus manu 
et lingua pro se et unica filia sua Mechilde aliisque suis legitimis 
heredibus renunctiavit omni actioni, que sibi in predictis bonis 
competere videbatur sex talentis Hildensemensibus sibi datis et 
posuit fideiussores dominum Hermannum militem socerum suum et 
Everardum filium suum, Conradum et Bertrammum filios Henrici 
de Barenrode, Hermannum de Stemne et Iohannem de Bruggem, 
qui omnes una simul promiserunt fide data, si de cetero ex parte 
predicti Henrici vel suorum heredum aliquis inpetat ipsa bona, quod 
ab omni inpetitionis gravamine sine omni dubio eximent ecclesiam 
sancte Crucis. "Testes huius rei sunt Iohannes de Roden notarius 
noster, Martinns canonicus sancti Iohannis clerici, Aschuwinus de 
Lapideo monte et alii quam plures homines fide digni. Ne igitur 
— —,. Datum et actum anno domini m?. c?c9. Ixxxv?., v?. kalendas 
decembris. 


Or. im Kgl. St.- A. zu Hannover, Kreuzstift Nr. 184.  Beschddigtes Siegel 
des Bischofs an dem von der Urk. geschnittenen Pergamentstreifen. 


785. Bischof Siegfried erteilt allen denen, welche das Kl. Harde- 
hausen besuchen und unterstützen, einen vierzigtägigen Ablass. Hildes- 
heim 1285. 


Or. im Kgl. St.-A. zu Münster, Kl. Hardehausen Nr. 245. Erwähnt Westf. 
UB. IV, S. 859 Nr. 1862 Anm. 


786. Kloster Riddagshausen verkauft dem Maria- Magdalenen- 
kloster zehn Hufen in Farmsen. 1285. 

Frater Hermannus dictus abbas totusque conventus monasterii 
de Riddageshusen — — notum esse volumus omnibus presens scriptum 


1285. 381 


visuris seu etiam audituris, quod nos de communi consensu nostri 
collegii decem mansos Vermersem sitos cum omni iure in villa, in 
campis, in pascuis atque silvis pro septuaginta quinque marcis puri 
argenti vendidimus ecclesie et domui sancte Marie Magdalene in 
Hildensem iure perpetuo possidendos eorumdem mansorum excepto 
jure liberorum, quod in eis habere dicuntur, debitam warandiam 
prefate domui pollicentes. Testes huius rei sunt dominus Ber(toldus) 
Wifgrova scolasticus sancte Crucis in Hildensem, dominus Ernestus 
pincerna, Arnoldus et Albertus fratres de Dammone, Thidericus 
Friso, Henricus Reynfridi et alii quam plures. Ne igitur — —. 
Datum et actum anno domini m?. cc?. Ixxx?. v9. 


Or. im Kgl. St.-A. zu Hannover, Mar.-Magdal. Nr. 104. Siegel des Abtes. 
Regest Doebner, UB. I, S. 199 Nr. 407. 


87. Propst Gerold, Priorin Volquigis und der Konvent des 
Maria- Magdalenenklosters verpflichten sich dem Bürger Heinrich von 
Eggelsen zu einer Getreiderente für fünf Hufen in Furmsen (Vermersen), 
die er vom Kl. Riddagshausen auf Lebenszeit erworben und die das 
Kloster ihnen mit fünf anderen Hufen verkauft hat. Hildesheim 1285. 


Huius rei testes sunt Bertoldus scolasticus sancte Crucis in 
Hildensem, Ernestus pincerna, Arnoldus et Albertus fratres de 
Dammone, Thidericus Friso, Henricus Reynfridi. 


Or. im Landeshauptarchiv zu Wolfenbüttel, Kl. Riddagshausen. Beschädigtes 
Konventssiegel. Gedr. Doebner, UB. I, S. 200 Nr. 408. 


7858. Propst Dietrich und der Konvent von Dorstadt bekunden, 
von dem Domkapitel in Goslar neun Hufen in Wedelingerothe dauernd 
gepachtet zu haben gegen eine jährliche Martiniabgabe von 44 neuen 
Braunschweiger Schillingen, und verpflichten sich, eventuelle Schädigungen 
der Hufen auszugleichen. 1285. 

Gedr. nach Cop. Bode, UB. II, S. 347 Nr. 334, Leuckfeld, Antiquit. Poeld. 


9.302. Die entsprechende Urk. des Dechanten Sigebodo und des Domkapitels zu 
Goslar im Cop. des Kl. Dorstadt zu Dorstadt fol. 29. 


789. Graf Meiner von Schladen bekundet, von dem Domstift in 
Goslar eine verfallene Domkurie zur Wiederherstellung und zum Be- 
wohnen für sich und seine Gemahlin auf Lebenszeit erhalten zu haben, 
und stellt den Grafen Otto von Eberstein und Konrad de Piscina als 
Bürgen unter dem Siegel dieser, seines Verwandten des Bischofs Sieg- 


382 1285. 


fried, des Domdechanten Arnold von Warberg, seines Burgmanns des 
Ritters Volkmar, und des Rittere Burchard von Wildenstein. 1285. 

Or. im Stadtarchiv zu Goslar, acht Siegel. Gedr. Bode, UB. II, S. 345 Nr. 332. 
In einer besonderen Urk. vom gleichen Datum und mit denselben Bürgen und 
Sieglern bekennt derselbe, dass die Domkurie nach seinem und seiner Gemahlin 
Tode an das Domstift zurückfallen solle, Or. a. a. O., gedr. a. a. O. S. 346 Nr. 333, 
Leuckfeld, Antiquit. Poeld. S. 303. 


740. Die Brüder Jordan und Ludolf von Escherde, Ritter, be- 
kunden, dass die Erben des Ludolf von Drispenstedt (Drismenstede) 
auf alles Recht an einer vom Kl. Marienrode gemachten Rodung ver- 
zichten. 1285. 

Or. im Kgl. St.-A. zu Hannover, Marienrode Nr. 54. Siegel des Jordan ver- 


loren, das des Ludolf stark beschädigt an weissen Zwirnfäden. Gedr. Marienroder 
UB. S. 80 Nr. 68. 


741. Das Kreuzstift bestimmt über die Obedientien. O. D. (um 1285). 


Ghevehardus dei gratia prepositus, Leonardus decanus et totum 
capitulum ecclesie sancte Crucis Hildensemensis universis presens 
scriptum inspecturis salutem in domino. Rex pacificus pia mise- 
ratione disposuit, suos subditos pudicos fore, pacificos et modestos. 
Sed effrenata cupiditas sui prodiga, mater litium, materia iur- 
giorum, tot inter nos nova litigia generare volebat, cum in ecclesia 
nostra obedientias vacare contingebat. Ideoque huic morbo salubri 
volentes subvenire remedio materiam discordie amputantes, fra- 
ternam concordiam ampliantes presenti scripto statuendo decre- 
vimus et decernendo statuimus, ut quandocumque aliqua in ecclesia 
nostra per mortem alicuius vacaverit obedientia, illam maior habeat 
sacerdos, aliam, que tunc proximo vacaverit, maior dyaconus, 
terciam tunc proximo vacantem recipiat maior subdyaconus, Quod 
si primo tres vel due simul aut plures vacaverint, electio erit illius, 
qui proximam debet habere obedientiam, videlicet ut maior sacerdos 
eligat, deinde maior dyaconus et residuam habeat maior sub- 
dyacanus. Si autem maior dyaconus consecutus fuit in proximo 
obedientiam, electio erit subdyaconi et sacerdos proximus maiori 
sacerdoti in ordine post electionem subdyaconi recipiet vacantem, 
sive bona sive mala fuerit. Et deinde proximam vacantem habebit 
dyaconus, quem ordo tetigerit post maiorem dyaconum, et idem erit 
de subdyacono secundum suum ordinem. Verum postquam omnibus 
sacerdotibus provisum fuerit, si aliquis dyaconus superest, cui pro- 


1285. 383 


visum non sit, ille proximam vacantem habebit, et si una aut plures 
postea vacaverint, omnes ad subdyaconos transferentur, ut unus- 
quisque secundum suum ordinem aceipiat illam, que ipsum contingit, 
et cum omnibus illis subdyaconis provisum fuerit, redibunt ad sacer- 
dotes et ad dyaconos et ad subdyaconos, ita quod maior sacerdos 
incipiat ordinem supradictum. Si vero per mortem alicuius, ut pre- 
missum est, aliqua vacaverit et adeo tenuis sit, quod eam recipere 
nolit quem ordo recipiendi tangit, perinde est acsi eam receperit 
quantum ad hoc, quod proximam non habebit. Si vero per liberam 
resignationem aut per sententiam capituli aliqua vacaverit aut si 
de nova aliqua ordinata fuerit, illa exhiberi debet ei, quem ordo 
recipiendi tangit, et si eam propter tenuitatem recipere noluerit, 
sibi preiudicium non facit, quin proximam vacantem recipere possit. 
Si vero aliquis non hic sed alias ratione alterius beneficii per 
maiorem partem anni steterit, sive ad hoc habeat licentiam sive non 
habeat, illum absentem reputamus quantum ad hoc, quod capitulum 
obedientiam eundem ex ordine contingentem in sua custodia habebit 
et sicut obedientiarius ministrabit, et!) quod excrescet obedientiarius 
obtinebit. Obedientias etiam vacantes aut per sententiam capituli 
aut per liberam alicuius resignationem, aut si etiam aliqua de novo 
ordinata fuerit, quas recipere noluerint quos ordo recipiendi tangit, 
similiter in custodia capituli erunt et nec istas nec illas alicui 
canonicorum committet, sed per capitulum de illis una aut plures 
de novo ordinentur et quem ordo recipiendi tetigerit unam illarum 
recipere poterit, si voluerit, aut aliam exspectare ipsum casualiter 
contingentem. Illos vero, qui causa studiorum aut peregrinationis 
desunt aut qui in servicio fuerint, aut eciam illos, qui obtenta 
licentia capituli ad tempus pro necessitate presentes esse non pos- 
sunt, dummodo in aliis ecclesiis suis eo tempore non morentur, 
quantum ad ea, que premisimus, absentes non intelligimus nec eos, 
qui per maiorem partem anni nobiscum continue steterint, pro ab- 
sentibus reputamus. Item si ille, qui absens dicitur et cuius 
obedientiam capitulum tenet, residere voluerit, sicut prediximus, 
obedientiam suam recipiet et habebit. Item si aliquis absentium 
moritur, cuius obedientiam tenuit capitulum, quem ordo recipiendi 
tangit illam habebit, sicut in aliis obedientiis per mortem vacantibus 
est premissum. Hanc igitur ordinationem pro fraterna concordia 


I) et — obtinebit auf Rasur von derselben Hand nachgetragen. 


384 1285—94. 


confovenda prudentum virorum consilio scilicet decani, celerarii 
maioris ecelesie Hildensemensis bene et utiliter adinventam in- 
perpetuum servare decrevimus aditientes,!) ut, cum novi denarii in 
foro ab omnibus dantur et accipiuntur, quod etiam obedientiarii ad 
prebendam novos denarios dent communiter et ministrent. Preterea 
statuimus, ut in die Margarete decanus et omnes canonici conveniant 
ad capitulum, et quibus videtur, quod de obedientiis, quas tenent, 
prebendam non valeant ministrare, hoc tunc capitulo intimabunt. 
Si vero unus vel plures sint, semper unus adiungetur de capitulo, 
qui cum obedientiario colliget annonam et que derivantur, et deductis 
expensis prebendam de residuo suo tempore ut melius poterunt fide- 
liter ministrabunt, et de minutis cum obedientiariis vel obedientiario 
adiunctus & capitulo equalem recipiet pro suis laboribus portionem. 


Or. im Kgl. St.-A. zu Hannover, Kreuzstift Nr. 174. Von den drei Siegeln 
nur ein Stück vom Kapitelssiegel des Kreuzstiftes erhalten. 


742. Das Kl. Dorstadt bekundet mehrere Schenkungen des ver- 
storbenen Edeln Bernhard von Hagen und verpflichtet sich, die Güter 
ohne Genehmigung der Verwandten nicht zu veräussern. O. D. (1285 —94). 


Universis presencia visuris Thydericus prepositus totusque con- 
ventus in Dorstat orationes in Christo devotas. Ad cautelam futuri 
temporis liqueat universis, quod nobilis vir dominus Bernhardus 
dictus de Indagine pro remedio anime sue, cum viveret, de consensu 
heredum suorum contulit ecclesie nostre quindecim iugera et unam 
aream sita in magno Vlothede cum utilitate unius mansi tam in 
pratis quam in pascuis et in silvis ac etiam omni iure excepta 
decima perpetuo possidenda. Contulit etiam idem nobilis vir bone 
memorie dominus Bernhardus ecclesie nostre tres mansos sitos in 
parvo Lindedhe cum decima ac etiam omni iure, quorum proprietatem 
venerabilis dominus Otto Hildensemensibus episcopus felicis recor- 
dationis ad instantiam et preces sepedicti nobilis ecclesie nostre 
perpetuo contulit et donavit, alio inquam instrumento de hoe, in 
quos usus converti debent, mentionem?) plenius faciente. Nos autem 
nostras personas et nostros posteros ad hoc firmiter presentibus 
obligamus,9) quod prefata bona singula ac universa non possumus 
nec debemus vendere, obligare, inpheodare, commutare aut aliquo 
alienationis tytulo a nostra ecclesia sequestrare preter consensum 


I) Von hier bis zum Schluss von anderer Hand auf Rasur nachgetragen. 
3) Cop. mensionem. 5) Cop. quod obligamus. 


1286. 385 


amicorum domini Bernhardi sibi propinquorum quondam in linea 
parentele. Sed requisito consilio et accedente consensu eorundem 
amicorum domini Bernhardi pretaxata bona in meliora bona et 
utiliora possumus commutare, dummodo eadem convertantur in usus 
expressos in alio autentico a nostra ecclesia erogato, salvis nichi- 
lominus omnibus, que in ipso autentico continentur. Huius in rei 
signum — —. "Testes huius facti!) sunt Fre(dericus) et Waltherus 
viri nobiles fratres de Dorstat et quam plures fide digni. Datum etc. 


Abschrift des 14. Jahrhunderts im Cop. des Kl. Dorstadt zu Dorstadt fol. 28v. 
Datiert nach der Zeit des Propstes Dietrich. Die Urk des Bischofs Otto oben Nr. 336. 


748. Papst Honorius IV. überweist einen Streit des Bonifacius. 
stiftes in Halberstadt mit Siegfried von Meklenfeld an den Dechanten 
(Leonhard) des Kreuzstiftes. Rom 1286 Januar 5 (nonis ianuarii, 
pontificatus nostri anno primo). 

Or. im Kgl. St.-A. zu Magdeburg. Gedr. Schmidt, UB. der Stifter st. Bonif. 
und st. Pauli in Halberstadt (Gesch.-Quellen der Prov. Sachsen XIII) S. 60 Nr. 81. 


Am 21. November bittet das Kapitel desselben Stiftes den Dechanten Leonhard, 
das Urteil zu vollziehen, gedr. a. a. O. 62 Nr. 84. 


744. Die Grafen von Wohldenberg bekunden, sich mit Volkmar 
von Gadenstedt wegen zweier Hufen und eines Hofes in Garbolzum ge- 
einigt zu haben. O0. J. (1286) Januar 27. 


Nos Ludolphus, Henricus, Hermannus, Hermannus, Conradus dei 
gratia comites dicti de Woldenberch recognoscimus, Volcmarum de 
Gadenstede nobiscum taliter placitasse, quod duos mansos cum una 
curia in villa Garboltessen sitos, quos a venerabili domino nostro 
Hildensemensi episcopo tenuimus, ipsi domino nostro iam dicto 
resignavimus tali adhibita conditione, ut ipse dominus noster epi- 
scopus nichil aliud, quam quicquid Arnoldus de Dammone et Ioannes 
de Munstede cives Hildensemenses voluerint, faciat cum bonis 
superius memoratis. In cuius rei testimonium — —. Datum vi?. 
kalendas februarii. 

Or. in der Beverinischen Bibliothek zu Hildesheim, Andreästift Nr. 13. Von 
den vier Siegeln das erste verloren, die drei anderen beschädigt. | Begest Doebner, 
UB. III, S. 653 Nachtr. Nr. 41. Das Jahr ergibt sich aus der Urk. bei Doebner, 
UB. I, S. 200 Nr. 409, worin die Brüder Bertold, Dietrich, Johann und Volkmar 
von Gadenstedt den Grafen die beiden Hufen resignieren. Or. im Stadtarchiv zu 
Hildesheim, Museum Nr. 16, und, mit geringen Abweichungen, in der Beverinischen 
Bibliothek, Andreästift Nr. 41, Bruchstück eines Siegels. 

1) Cop. rei facti. 

Hildesb. UB. III. 25 


386 1286. 


740. Das Kreuzstift erneuert eine Bestimmung betr. die Auf- 
besserung der verwüsteten Besitzungen. Hildesheim 1286 Februar 1. 


Gevehardus dei gratia prepositus, Leynardus decanus et capi- 
tulum ecclesie sancte Crucis, Cum propter gwerrarum pericula 
possessiones ecclesie sancte Crucis et allodia essent adeo devastata, 
quod propter eorumdem destructionem ab obedientiariis ea custo- 
dientibus debita prebenda nullatenus poterat ministrari, predecessores 
nostri contra tale dampnum tale remedium invenerunt, ut quecumque 
bona essent per incendium vel quocumque modo alio devastata, quod 
ad restaurationem eorundem obedientiarius tertiam partem et duas 
ecclesia partes ponet, ut de bonis taliter instauratis debita prebenda 
deductis exspensis integraliter ministretur. Unde nos idem statutum 
omnimodis approbantes decrevimus etiam nostris temporibus obser- 
vare. Neigitur — —. Actum Hildensem anno domini m^. c0c0. Ixxxvi., 
kalendas februarii. 


Or. im Kgl. St.-A. zu Hannover, Kreuzstift Nr. 185. Bruchstück des Kapitels- 
siegels an dem von der Urk. geschnittenen Pergamentstreifen. 


746. Die Grafen von Wohldenberg übertragen dem Kl. Derneburg 
fünf Hufen in Sottrum und 14 Schilling aus den Gütern des Klosters 
in Hackenstedt gegen Entschädigung. 1286 März 4. 


Hermannus, Henricus et Otto dei gratia comites de Wolden- 
berge — — notum esse volumus omnibus presens scriptum visuris 
seu etiam audituris, quod nos de pleno consensu filiorum nostrorum 
Iobannis, Hermanni, Henrici, Ludolfi et aliorum heredum nostrorum, 
quorum interest, necnon de compromisso et sub protestatione dilec- 
torum cognatorum nostrorum comitis Hermanni fllii comitis Borchardi 
ac etiam Conradi et Iohannis fratrum comitum de Insula v!) mansos 
in villa Sudherem ante Woldenberge sitos cum omni iure pertinente 
ad eosdem in villa, campis, silvis, pascuis atque pratis pro remedio 
animarum nostrarum proprietamus et proprietando conferimus ecclesie 
et conventui in Derneborch iure perpetuo irrefragabiliter possidendos, 
et quod eorundem mansorum veri et perpetui warandi volumus 
semper esse ita tamen, quod dominis et canonicis sancti Blasii in 
Bruneswic census debitus de duobus mansis annis singulis per- 
solvatur. Item quatuordecim solidos, quos in bonis ipsius claustri 
Havekenstede habuimus annuatim, eidem claustro conferimus iure 
consimili possidendos. In quorum omnium restaurnm predictum 


I) v. auf Rasur. 


1286. 381 


claustrum quadraginta iugera cum are& et prato Siliem sito nobis 
et nostris heredibus reddidit iure perpetuo similiter possidendos. 
Testes huius facti sunt Henricus capellanus in Woldenberge, Bor- 
chardus de Saldere, Ludolfus de Cramme, Henricus de Walmedhe, 
Brant de Lindethe, Conradus Swevus, Henricus Rasehorn milites, 
Lippoldus de Cramme, Conradus, Henricus et Brant de Lindethe 
fratres, Ascuinus de Walmedhe famuli et castellani in Woldenberge. 
Ne igitur — —. Datum et actum anno!) domini m?. c9c?. 1xxxvi?., 
quarto nonas marcii. 


Or. in der Beverinischen Bibliothek zu Hildesheim, Kl. Derneburg Nr. 11. 
Von den sechs Siegeln nur die beiden letzten stärker beschädigt. 


74". Die Brüder Konrad und Johann und die Söhne ihres ver- 
storbenen Bruders Ludolf: Hermann, Heinrich, Ludolf und Burchard, 
Grafen von Wohldenberg, resignieren zu Gunsten des Klosters Derne- 
burg wegen der ihnen von diesem erwiesenen Dienste und Freundschaft 
und zu ihrem und der Ihrigen Seelenheil dem Bischof Siegfried die Vogtei 
über drei Hufen in Hackenstedt (Havekenstide), welche ihnen der 
Knappe Ulrich von Barum aufgelassen hat. 1286 März 4 (quarto 
nonas marcii). 


Testes huius facti sunt Iohannes maioris ecclesie prepositus, 
Wiradus prepositus Montis, Gevehardus prepositus sancte Crucis, 
Bernardus scolasticus, Iohannes cantor, Cono prepositus in Olsborch 
canonici maioris ecclesie et prelati, comes Henricus de Woldenberch, 
Willikinus de Olbere, Ludolfus de Cramme, Thidericus et Henricus 
fratres de Walmeden, Brant de Lindede, Conradus Swuevus milites. 


Or. im Kgl. St.-A. zu Hannover, Derneburg Nr. 29. Siegel der beiden Aus- 
steller gut erhalten. 


748. Bischof Siegfried übereignet dem Kl. Derneburg drei Hufen 
in Hackenstedt mit der Vogtei. Hildesheim 1286 März 9. 


In nomine domini amen. Sifridus dei gratia Hildensemensis 
ecclesie episcopus — — notum esse volumus tam presentibus quam 
futuris, quod pro salute et remedio anime nostre de consensu nostri 
capituli proprietavimus monasterio sanctimonialium in Derneborg?) 
ires mansos sitos in Havekenstede cum omni iure et utilitate tam 
in villa quam extra villam silvis videlicet, pratis, pascuis, viis et 
inviis, quemadmodum illos habere videbamur. Contulimus preterea 


J) Von hier ab von anderer Hand. — *) Derneburch C. 
95* 


388 1286. 


dicto monasterio advocatiam!) mansorum dictorum, quam nobis 
nobiles viri Conradus et Iohannes comites de Woldenberge, Heyn- 
ricus,?) Hermannus, Ludolfus et Borchardus fratres filii quondam 
comitis Ludolfi de Woldenberge ad manus prefati monasterii sponte 
et voluntarie resignarunt. Movit insuper nos et specialiter induxit 
ad conferendum et proprietandum dicta bona memorato monasterio, 
ut, si aliqua dampna a nobis vel a nostris ibidem sint illata, hoc 
nobis et nostris pure et simpliciter ignoscatur. Ut autem — —. 
Testes sunt Iohannes maior prepositus, Wlradus Montis prepositus, 
Cono prepositus in Olsborg, Bernardus scolasticus, Bernardus de 
Meynersem,3) Henricus*) de Woldenberge canonici Hildensemenses, 
Ludolfus de Cramme, Theodericus et Henricus *) fratres de Walmede, 
Theodericus®) de Gudenstede, Andreas de Luttere, Brand de Lindede, 
Conradus Swaf®) milites et alii quam plures. Actum et datum 
Hildensem anno domini millesimo cc?. Ixxx. sexto, septimo idus marcii. 
Or. im Kgl. St.-A. zu Hannover in dreifacher Ausfertigung von verschiedenen 
Händen, Derneburg Nr. 30c (A), Siegel des Bischofs und beschädigtes Siegel des 
Domkapitels an gelben Seidenfäden, Nr. 30b (B) mit gleicher Besiegelung an roten 
Seidenfüden, und Nr. 30a (C), wenig spätere Abschrift ohne Besiegelung. 


749. Genannte Erzbischöfe und Bischöfe erteilen allen, welche 
im Dome für genannte Verstorbene beten, ihn an bestimmten Tagen 
besuchen und Almosen spenden, Ablass. Rom 1286 März 21. 


Universis sancte matris ecclesie filiis, ad quos littere pervene- 
rint presentes, Marcus miseratione divina Surrentinus et Raymundus 
Marsiliensis archiepiscopi, Waldebrunus Avellonensis et Glavini- 
censis, Romanus Alyfanus, Petrus Draganariensis, Perronus Lari- 
nensis, Romanus Crohensis, Leo Chalamonensis, Iohannes Strogo- 
linus, Blasius Fudanus, Bernardus Vizentinus et Fredolus Aniciensis 
episcopi salutem in domino sempiternam. Inclita sanctorum gaudia 
Christi fideles assequi minime dubitamus, qui per condigne retribu- 
tionis obsequia premia promerentur. Cum igitur pium et salubre 
sit pro defunctis exorare, ut a peccatis absolvantur, et caritativum 
suffragium pauperibus erogare, nos etenim de dei omnipotentis 
misericordia et beatorum Petri et Pauli apostolorum eius auctoritate 
confisi omnibus vere penitentibus et confessis, qui ad ecclesiam 
cathedralem Hyldensemensem causa devotionis accedentes orationem 


1) advocaciam C. ?) Henricus C. 5) Meynersen B, Meinersen C. *) Heyn- 
ricus B. °) Teodericus C. °) Svaf B C. 


1286. 389 


dominicam cum salutatione beate Marie virginis pro animabus scilicet 
Ludewici imperatoris fundatoris ecclesie predicte, Ottonis episcopi, 
Heydenrici sacerdotis, Luckardis vidue et pro animabus omnium, 
quorum corpora in eadem requiescunt ecclesia, dixerint pia mente 
et qui ad memoratam ecclesiam in commemoratione omnium animarum 
et in ebdomada communi animarum cum devotione convenerint et ad 
cumulandam elemosinam pauperibus erogandam quicquam suarum 
contulerint facultatem, singuli singulas quadragenas de iniunctis eis 
penitentiis, dummodo dicti loci dyocesanus consenserit, misericorditer 
in domino relaxamus. In cuius rei evidens testimonium sigilla nostra 
presentibus litteris duximus apponenda. Datum Rome anno domini 
millesimo ducentesimo octuagesimo sexto, xii. kalendas aprilis, ponti- 
ficatus domini Honorii pape quarti anno primo, indictione xiiii*. 
Or. im Kgl. St.-A. zu Hannover, Domstift Hildesheim Nr. 288. Die zwölf 
Siegel in rotem Wachs an verschiedenfarbigen Seidenschnüren meist gut erhalten. 


750. Marcus Surrentinus, Reynaldus Messanensis archiepiscopi, 
Obertus Astensis, Blasius Fundanus, Leo Chalamonensis, Romanus 
Alyfanus, Petrus Draganariensis, Perronus Larinensis, Romanus 
Crohensis, Waldebrunus Avellonensis et Glavinicensis, Bernardus 
Vizentinus et Iohannes Strogolinus episcopi erteilen allen, welche die 
Domkirche an bestimmten Festen besuchen und zur Fabrik oder zum 
Schmuck derselben beitragen, vierzig Tage Indulgenz. Kom 1286 März 21 
(xii. kalendas aprilis, pontificatus domini Honorii pape quarti anno 
primo, indictione xiiii*). 

Or. im Kgl. St.-A. zu Hannover, Domstift Hildesheim Nr. 289. Die zwölf 
Siegel in rotem Wachs an verschiedenfarbigen Seidenschnüren meist gut erhalten. 


701. Mehrere Erzbischöfe und Bischöfe erteilen allen, welche das 
Fest der h. drei Könige feierlich begehen und an bestimmten Festtagen 
den Dom und das Grab des h. Godehard besuchen, Indulgenz. Rom 
1286 März 30. 


Universis sancte matris ecclesie filiis, ad quos littere pervene- 
rint presentes, Reynaldus miseratione divina Messanensis et Marcus 
Surrentinus archiepiscopi, Perronus Larinensis, Romanus Alyfanus, 
Petrus Draganariensis, Romanus Crohensis, Leo Chalamonensis, 
Waldebrunus Avellonensis et Glavinicensis, Bernardus Vizentinus, 
lohannes Strogolinus, Obertus Astensis, Fredolus Aniciensis et 
Blasius Fundanus episcopi salutem in domino sempiternam. Meritis 


390 1286. 


sanctorum Christi fideles assequi optata cordis gaudia minime dubi- 
tamus, qui ipsorum patrocinia per condigne retributionis obsequia 
promerentur illumque venerantur in ipsis, quorum gloria ipse est 
et retributio meritorum. Nos igitur ad prosequenda predicta gaudia 
causam dare fidelibus cupientes omnibus vere penitentibus et con- 
fessis, qui ecclesiam cathedralem in Hyldensheym in epyphania 
domini causa devotionis visitaverint et annua trium Magorum 
sollempnia votivis laudibus excipere decreverint ac digna reverentia 
venerari, quos quidem sanguinis ingenuitas, fidei!) constantia, vir- 
tutum elegantia deique sapientia adeo venustavit, quod digne pro- 
meruerant amplis honoribus preveniri, qui primi omnium salvatoris 
scilicet Ihesu Christi domini nostri lactentis parvuli Marie filii dul- 
cissimam investigantes presentiam datis muneribus eundem parvulum 
deum et regem omnium recognoscentes humiliter adorarunt, quorum 
ires digiti videlicet ipsorum Magorum indices in eadem existentes 
ecclesia, debita veneratione favoreque precipuo, prout accepimus, 
attolluntur, quique ad sepulchrum beati Godehardi predicte ecclesie 
episcopi et confessoris in cripta singulis diebus cum devotione 
accesserint et in sollempnitatibus dedicationum altarium eiusdem 
cripte ac per octavas epyphanie et dedicationum dictarum ibidem 
pia mente beneficia petituri convenerint, de dei misericordia et 
apostolorum Petri et Pauli patrocinio confisi singuli singulas quadra- 
genas iniuncte sibi penitentie, dum tamen dyocesanus ibidem con- 
senserit, misericorditer relaxamus. In cuius rei testimonium sigilla 
nostra presentibus duximus apponenda. Datum Rome anno domini 
millesimo ducentesimo octuagesimo sexto, iii. kalendas aprilis, ponti- 
ficatus domini Honorii pape quarti anno primo, indictione xiiii*. 
Or. im Kgl. St.-A. zu Hannover, Domstift Hildesheim Nr. 290. Von den 


dreizehn Siegeln an verschiedenfarbigen Seidenschnüren nur das erste und fünfte 
stark beschädigt. 


752%. Bischof Siegfried bekundet, dass das Andreasstift zwei Hufen 
mit Hof und Hausstelle in Garbolzum (Gerboldessen) für 24 Mark 
Silber von dem Bürger Arnold vom Damme gekauft hat, nachdem 
dieser und Konrad vom Damme die Güter den Brüdern Bertold, Dietrich, 
Johann und Volkmar von Gadenstedt, diese den Grafen von Wohlden- 
berg und diese wieder dem Aussteller aufgelassen haben. Hildesheim, 
im bischöflichen Palast 1286 Mai 31 (pridie kalendas iunii). 


1) Or. fedei. 


1286. 391 


Testes huius rei sunt Iohannes Hyldeusemensis ecclesie pre- 
positus, Wlradus prepositus montis sancti Mauricii, magister Bruno, 
Burchardus de Ponte sacerdotes, Hermannus de Dasle, Bernardus 
scolasticus, prepositus Cono, Gevehardus prepositus sancte Crucis 
dyaconi, Wolterus de Eversteine, Iordanus de Blankenborch, Ber- 
nardus de Meinersum, Ludolfus de Halramunt, Thydericus de Saldera, 
Burchardus de Drenleve, Sifridus de Blankenborch subdyaconi 
canonici Hyldensemenses, Ludegerus decanus, Conradus scolasticus, 
Gerhardus Ummate sacerdotes et canonici sancti Mauricii, Leyn- 
hardus decanus, Bruno de Hardesum, Bertholdus Wifgrove scolasticus 
canonici sancte Crucis, und Bürger. 

Or. in der Beverinischen Bibliothek zu Hildesheim, Andreästift Nr. 14. 
Beschädigtes Siegel des Bischofs an weissen Zwirnfäden, ein zweites mit Befesti- 


gung verloren. Gedr. danach Doebner, UB. III, S. 653 Nr. 42, nach Cop. I, S. 201 
Nr. 410. 


758. Dompropst Johann bekundet, dass Engelhard Heymo ihm 
einen Hof in Hamme mit einer Mühle und einer Hörigen resigniert 
hat. 1286 Juni 5. 


Iohannes dei gratia Hildensemensis prepositus universis pre- 
sentem paginam visuris salutem in eo, qui est trinus in uno. Tenore 
presencium publice protestamur, quod nobis Engelardus dictus 
Heymo curiam in Hamme cum molendino et cum Gislen de Bor- 
dhere et heredibus suis resignavit. Ad cuius rei certitudinem iussimus 
presentem litteram in signum et recognitionem inde confectam sigilli 
nostri munimine solidari. Testes huius sunt prepositus Cono dictus 
de Weyge, Allexander prepositus in Nendorpe, Bertoldus Grimpe 
vicarius, Tidericus sacerdos de Himmedesdore, Bertrammus Spric 
laicus. Acta sunt hec anno domini m?. cc?. Ixxx?vi€., in die Bonifacii. 


Or. im Kgl. St.-A. zu Hannover, Domstift Hildesheim Nr. 290a. Siegel 
verloren. 


754. Papst Honorius I V. vidimirt die Bulle des Papstes Clemens 1 V. 
d. d. Viterbo 1266 August 13 betr. die Einschränkung des Missbrauches 
der Exemption von Bann und Interdikt gegenüber den rechtmässigen 
Richten. Rom 1286 Juni 9. 


Honorius episcopus servus servorum dei universis Christi fidelibus 
presentes litteras inspecturis salutem et apostolicam benedictionem. 
Tenorem quarundam litterarum felicis recordationis Clementis pape 
quarti predecessoris nostri in eius regesto repertum presentibus de 


392 1286, 


verbo ad verbum fecimus annotari, qui talis est (folgt die Bulle 
Clemens IV.). Datum Rome apud sanctam Sabinam v. idus iunii, 
pontificatus nostri anno secundo. 


Or. im Kgl. St.-A. zu Hannover, Domstift Hildesheim Nr. 291. Bleibulle an 
Hanfschnüren. Die Bulle Clemens IV. oben Nr. 133. 


755. Bischof Siegfried verkauft dem Domkapitel ein Allod und 
12 Lathufen in Eitzum, die zu den Tafelgütern gehören. Hildesheim 
1286 Juni 10. 

Sifridus dei gratia Hildensemensis episcopus — — ad noticiam 
tam presentium quam futurorum cupimus pervenire, quod, cum talis 
necessitas nobis inmineret, quod necesse habuimus vendere allodium 
nostrum in Echzem de quatuor mansis et dimidio et duodecim 
mansos litonum in ipsa villa bona scilicet episcopalia ad mensam 
episcopi pertinencia cum litonibus ad ipsa bona spectantibus propter 
favorem, quem ad capitulum nostrum habuimus, accessimus ad 
capitulum supplicantes eisdem, quatenus ad hoc intenderent, ut 
dicta bona capitulo remanerent. Unde dilecti in Christo . . prepo- 
Situs, . . decanus et capitulum nostris precibus inclinati predicta 
bona in Echzem cum omni iuro et utilitate in villa et extra villam 
in litonibus, in agris et in pascuis et in silvis, sicut ea nos tenuimus, 
pro centum marcis puri argenti à nobis non absque nostri favoris 
ac promotionis aminiculo conpararunt et nos communicato super 
hoc consensu capituli nostri prefata iura ab omni iure advocati et 
advocacie, ab omni dominio necnon ab omni onere serviciorum libera, 
ita quod nichil iuris nobis et nostris successoribus Hildensemensibus 
episcopis bonis reservavimus in eisdem, nostre Hildensemensis ecclesie 
capitulo in proprium contulimus ad prebendam et usum fratrum in 
perpetuum possidenda sperantes, quod pro hac nostra liberalitate apud 
deum memores nostri erunt. Ut autem — —. "Testes huius rei sunt 
Iohannes maior prepositus, Volradus Montis prepositus, Wernerus 
plebanus, Bernardus de Dorstad scolasticus, Hermannus de Dasle, 
Bernardus de Meynerssem, Thidericus de Saldere, Sifridus de 
Blankenborch canonici Hildensemenses, comes Otto de Eversten, 
Ecbertus camerarius, Conradus marscalcus, Ernestus pincerna, 
Ludolfus de Cramme, Aschwinus de Stenberge, Sifridus de Ruten- 
berge, Albertus Boc milites et alii complures. Actum et datum 
Hildensem anno domini millesimo cc. lxxx. sexto, quarto idus iunii. 
in erastino sanctorum Primi et Feliciani. 


1286. 393 


Or. im Kgl. St.-A. zu Hannover, Domstift Hildesheim Nr. 299. Beschädigte 
Siegel des Bischofs und des Domkapitels. 


756. Die Brüder Friedrich und Walther von Dorstadt resignieren 
dem Bischof Siegfried den halben Zehnten in Sottrum (Sutherem) zu 
Gunsten des Klosters Derneburg. Lutter 1286 Juli 14 (proximo die 
post festum beate virginis Margarete). 


Testes sunt dominus Syfridus de Rutenberhe, dominus Theode- 
ricus de Godenstedo, dominus Brant de Linnede. 


Or. im Kol. St.-A. zu Hannover, Derneburg Nr. 31. Die Siegel verloren. 


757. Bischof Siegfried überträgt mit Zustimmung des Domkapitels 
dem Kl. Derneburg die ihm von den Brüdern Friedrich und Walther 
von Dorstadt resignierte Hälfte des Zehnten in Sottrum (Sothzerem 
apud Woldenberge). Hildesheim 1286 Juli 25 (viii?. kalendas augusti). 


Testes sunt Iohannes maior prepositus, Wlradus Montis pre- 
positus, Bernardus scolasticus, Cono prepositus in Olsborg, Iohannes 
cantor, Bernardus de Meynersem, Sifridus de Blankenborg, Theode- 
ricus de Saldere, Heynricus de Woldenberge canonici Hildensemenses, 
Volemarus de Goslaria, Ecbertus camerarius, Ernestus pincerna, 
Bruningus et Everhardus fratres de Alten, Sifridus de Rutenberge, 
Borchardus de Saldere, Ludolfus de Cramme, Heynricus de Walmede, 
Brand de Lindede, Heynricus Rasehorn, Conradus Svaf milites. 

Or. in der Beverinischen Bibliothek zu Hildesheim, Kl. Derneburg Nr. 12. 


Beschädigtes Siegel des Bischofs an gelben und des Domkapitels an grünen 
Seídenfüden. 


758. Bischof Siegfried besiegelt die Urk. Dietrichs de Piscina 
und der Söhne dieses Konrad und Ulrich, in welcher sie auf die Güter 
des Kl. Walkenried in Ebelingherode verzichten. Hildesheim 1286 
August 8 (viv. idus augusti). 


Testes sunt Ecbertus camerarius, Ernestus pincerna, Gerhardus 
de Gandersem, Grubo de Steinberge milites, Ludolfus camerarius, 
Iohannes de Meyenberge, Theodericus de Tossem famuli. 

Or. im Landeshauptarchiv zu Wolfenbüttel. Siegel des Bischofs an roten, 
des Dietrich an roten und grünen Seidenfäden. Gedr. Bode, UB. II, S. 352 Nr. 341. 


Regest UB. des Stifts Walkenried (UB. des histor. Vereins für Niedersachsen II) 
S. 316 Nr. 488. 


394 1286. 


759. Bischof Siegfried übereignet dem Kreuzstift einen Garten 
am Butterbrunnen (botterborne), den ihm der Bürger Arnold von 
Minden resigniert hat. Hildesheim, im bischöflichen Palaste 1286 
August 8 (vi®. ydus augusti). 

Testes — — sunt Iohannes maior prepositus, Arnoldus decanus, 
Bernardus scolasticus, Wolradus prepositus Montis, Ghevehardus 
prepositus sancte Crucis, Iohannes cantor, Wernerus plebanus, Her- 
mannus de Dasle, Siffridus de Blankenborch. 


Or. im Kgl. St.- A. zu Hannover, Kreuzstift Nr. 186. Siegel des Bischofs 
und des Domkapitels verloren. Gedr. Doebner, UB. I, S. 202 Nr. 411. 


760. Die Brüder Arnold und Albert vom Damme verkaufen 
ihrem Oheim Gerhard Ummate, Kanoniker des Moritzstiftes, zum Nutzen 
der Scholaren ein Haus und acht Gärten mit der Vogtei in der Friesen- 
strasse, stellen Bürgen in die Hände des Propstes Volrad, des Dechanten 
Ludinger, des Scholasters Konrad und des (Dom-) Kantors Johann und 
geloben, falls das Stift den Besitz der Gärten nicht erlangen könne, 
dem Gerhard oder dessen Testamentsvollstreckern: dem genannten Kantor 
Johann, dem Scholaster Bertold des Kreuzstiftes und dem Hildebrand 
vom Damme, die Kaufsumme innerhalb eines halben Jahres nach der 
Mahnung zu zahlen. Hildesheim 1286 (vor August 9). 

Or. im Kgl. St.-A. zu Hannover, Moritzstift Nr. 51. Sieben meist beschädigte 


Siegel der Aussteller, der Bürgen und des Propstes an den von der Urk. geschnittenen 
Pergamentstreifen. Gedr. Doebner, UB. I, S. 203 Nr. 412. 


@61. Dompropst Johann übereignet dem Moritzstifte ein Haus 
und acht Gärten in der Friesenstrasse, welche der Kanoniker Gerhard 
(Ummate) zum Gebrauche der Scholaren gekauft und die Brüder Arnold 
und Albert, Söhne des Albert vom Damme, ihm resigniert haben. 
Hildesheim 1286 August 9 (v9. ydus augusti, in vigilia Laurentii). 

Testes huius facti sunt Wlradus Montis prepositus, Ludiggherus 
decanus, Bernardus scolasticus maioris ecclesie, Conradus scolasticus 
Montis, Iohannes cantor clerici, Iohannes Dives, Thidericus de 
Minda, Heinricus Holeken laici. 


Or. im Kgl. St.-A. zu Hannover, Moritzstift Nr. 50. Siegel des Dompropstes 
und des Domkapitels. Gedr. Doebner, UB. I, S. 203 Nr. 413. 


762. Das Godehardikloster belehnt die von Elbe mit dem Zehnten 
in Ohlenrode unter der Bedingung, dass sie die Wittwe des Konrad de 


1286. 395 


Novali in dem Zehnten bei deren Lebzeiten nicht beunruhigen. 1286 
August 31. 

Theodericus dei gracia . . abbas totusque conventus ecclesie 
sancti Godehardi in Hildensem. — — Notum igitur esse volumus 
iam presentibus quam futuris, quod nos Conrado militi, Henrico, 
Conrado famulis fratribus de Elvedhe decimam in Holdenrode 
jure porreximus feodali hac condicione adiecta, quod relictam 
quondam Conradi militis de Novali in nulla parte in hac decima 
vite sue temporibus inquietent. In huius rei testimonium —- —. 
Testes huius facti sunt dominus Otto comes de Everstene, Iohannes 
de Escherte, Ecbertus camerarius, Iohannes de Golttorn, Ascwinus 
de Stenbergh, Burchardus de Kramme, Ernestus de Meyenbergh, 
Grubo de Stenbergh milites, Tidericus de Goltorn, Iohannes de 
Meyenberg, Ludolfus camerarius famuli et alii quam plures fide digni. 
Datum anno domini m9. cc?. ]xxx?. vi?., ii. kalendas septembris. 


Or. im Kgl. St.-A. zn Hannover, st. Godehardi Nr. 39. Beschädigtes Siegel 
des Abtes und des Konventes. Gedr. Leyser, Hést. comit. Everstein. S. 45. 


768. Bischof Siegfried widerruft an genannte Geistliche erteilte 
Befehle. Hildesheim 1286 Oktober 18. 

Nos Siffridus dei gracia Hildensemensis ecclesie episcopus. 
Mandata a nobis facta Iohanni maiori preposito Hildensemensi, 
Ar(noldo) decano, Wolr(ado) Montis preposito, Bernardo scolastico 
necnon abbatibus videlicet sancti Michaelis et sancti Godehardi pre- 
sentibus revocamus. In cuius rei testimonium presentem litteram 
sigillo nostro fecimus communiri. Actum Hildensem anno domini 
m, cc?, Ixxx?vi€., xv. kalendas novembris. 


Abschr. des 15. Jahrh. in Cop. VI, 11, S. 689 Nr. 1332 im Kgl. St.-A. zu 
Hannover. 


764. Propst Gebhard des Kreuzstiftes bekundet, dass der Zöllner 
Arnold auf fünf Hufen in Dinklar (Dinkelere), die der Kanoniker 
Ludolf von Braunschweig für das Stift gekauft hat, verzichtet habe. 
Hildesheim 1286 Oktober 25 (in die sanctorum martyrum Crispini 
et Crispiniani). 

Testes huius renunctiationis sunt Ludolfus de Brunswich, 
Gerardus de Thekeneborch canonici sancte Crucis, Conradus de 
Addenem vicarius eiusdem ecclesie, und Bürger. 

Or. im Kol. St.-A. zu Hannover, Kreuzstift Nr. 187. Bruchstück des Siegels 


des Propstes in grünem Wachs an dem von der Urk. geschnittenen Pergament- 
streifen. Gedr. Doebner, UB. I, S. 204 Nr. 414. 


396 1280. 


765. Notiz über den Verzicht des Zöllners Arnold auf fünf 
Hufen in Dinklar. O. D. (1286 Oktober 25). 


Notum esse cupimus universis presens scriptum cernentibus, 
quod Ar(noldus) thelonarius quinque mansis in villa Dinkelere sitis, 
quos dominus Th.!) de Brunswic nostre ecclesie comparavit, manu 
et lingua renunctiavit pure et simpliciter propter deum et promisit 
fide data, quod nec ipse nec aliquis ex parte sua eadem bona debet 
impetere tempore procedente. Testes etc. Ne igitur etc. Datum 
et actum etc. 


Or. im Kgl. St.-A. zu Hannover, Kreuzstift Nr. 191, ohne Besiegelung, wohl 
Konzept. 


766. Der Rat der Stadt erlaubt den Dominikanern, zwischen dem 
Stadttor und ihrer Kurie eine Mauer zu bauen und den bei dem Tore 
gelegenen Graben zu bepflanzen, behält sich aber das Recht des Ausbesserns 
des Grabens vor. 1286 November 12 (in crastino Martini episcopi). 

Angebliches Or. mit Schrift des 15.—16. Jahrhunderts im Stadtarchiv zu 


Hildesheim Nr. 35. Stadtsiegel zur Hälfte verloren. Gedr. Doebner, UB. I, S. 205 
Nr. 415. 


767. Bischof Heinrich von Trient erteilt allen, welche an be- 
stimmten Festtagen die Domkirche besuchen oder die Fabrik derselben 
unterstützen oder die Kirche im Testamente bedenken, vierzig Tage 
Ablass. Speier 1286 November 14 (quinta feria post diem beati 
Martini episcopi mensis novembris). 

Or. im Kgl. St.-A. zu Hannover, Domstift Hildesheim Nr. 293. Siegel des 
Bischofs in rotem Wachs an grün-rosa-weisser Hanfschnur. 


768. Genannte Ritter bekunden den Verzicht des Meiers und 
dessen Brüder auf einen Hof in Kemme und deren Entschädigung durch 
das Kreuzstift. Hildesheim 1286 November 16. 


Grubo de Stenberch, Gerardus de Gandersem dictus Cyeghen- 
bart milites. Nosse velint omnes, ad quos hee littere pervenerint, 
quod nobis mediantibus et fideliter placitantibus Iohannes quondam 
villieus curie sancte Crucis in Kemme, Thidericus, Helwicus et 
Ludolfus fratres ipsius eandem curiam habentem octo unctias 
iugerum et decem iuger& in communi provestding coram nobis et 
multis litonibus ecclesie sancte Crucis in eadem curia existentibus 


I) Muss L(udolfus) heissen. 


1286. 391 


libere resignarunt et plene ac plane manu et lingua renunctiarunt 
omni iuri, quod ratione villicationis ceu quolibet alio modo vide- 
bantur habere in ipsa promittentes diligentius data fide, quod nec 
ipsi nec aliquis ex parte ipsorum in predicta curia nullo umquam 
tempore impediet seu molestabit ecclesiam sancte Crucis. Asserue- 
runt etiam iurati, quod nullos fideiussores habere poterant, qui 
promitterent pro eisdem. Hiis taliter sic peractis capitulum sancte 
Crucis pro iure eorum, si quid habebant, pro edificiis et laboribus 
eorundem xx talenta Hildensemensia dedit fratribus antedictis. In- 
super solvit tres marcas et dimidium fertonem Meyhardo famulo 
domini episcopi pro eisdem, preterea circiter quatuordecim talenta 
de antiqua prebenda retenta sepe dictis fratribus similiter relaxavit. 
Et ipsi hoc facto ostensis agris et aliis ad predictam curiam per- 
tinentibus recesserunt amicabiliter de eadem. Horum placitorum 
iestes sunt Ghevehardus prepositus, Leynardus decanus, Thidericus 
de Wetessen, Bertoldus scolasticus, Daniel de Indistria, Bertoldus 
Dives, Conradus de Addenem, Henricus de sancto Stephano clerici, 
Hermannus villicus de Lafforde, Ernestus villicus de Astede et 
Reybertus filius eius, Reybertus villicus in Ádenem, Hermannus 
Sapiens, Bertoldus Blese et alii quam plures homines fide digni. 
Ne igitur — —. Datum Hildensem anno domini m?. cc?. Ixxxvi?., 
xviV. kalendas decembris. 

Or. im Kgl. St.-A. zu Hannover, Kreuzstift Nr. 188. Beide Siegel verloren. 


769. Das Kreuzstift bekundet den Verzicht des Bernhard Flacke 
auf acht Morgen in Kemme, die der Kamoniker Ludolf von Braun- 
schweig für das Stift gekauft hat. Hildesheim 1286 November 16. 


Ghevehardus dei gratia prepositus, Leyhardus decanus et capi- 
tulum ecclesie sancte Crucis omnibus inperpetuum. Notum esse 
cupimus universis presens scriptum cernentibus, quod Bernardus 
Flakke de consensu uxoris sue Hazceken necnon filiorum suorum 
Conradi, Henrici et Thiderici ac etiam filie sue Olgardis octo iugera 
Kemme sita, que ab antiquo fuerunt propria ecclesie sancte Crucis, 
in nostra presentia resignavit datis sibi octo talentis et dimidio a 
domino Ludolfo de Brunswich concanonico nostro, qui eadem com- 
paravit et in pios usus ecclesie nostre vult convertere domino con- 
cedente. "Testes huius resignationis necnon etiam emptionis. sunt 
Henricus de sancto Stephano, Conradus de Adenem sacerdotes. 
Dedit preterea fideiussores Henricum de Dinkelere fratrem Conradi 


398 1286. 


militis de Dinkelere, Henricum Luderi et Henricum Surdum, qui 
promissum recepit ab eisdem ad manus ecclesie sancte Crucis. Ne 
igitur — —. Datum et actum Hildensem in curia nostra anno 
domini m?. ec?. Ixxxvi€., xvi9. kalendas decembris. 


Or. im Kgl. St.-A. zu Hannover, Kreuzstift Nr. 189. Siegel des Propstes 
wenig beschädigt, des Kapitels verloren. 


770. Dechant L(eonhard) des Kreuzstiftes fordert die Pfarrer 
in Eilenstedt und Schlanstedt auf, den Siegfried Meklenfeld dazu an- 
zuhalten, dass er dem Bonifaciusstifte in Halberstadt innerhalb eines 
Monats das seinige zurückerstattet. Hildesheim 1286 November 28 
(feria quinta proxima post diem beate Katerine virginis). 

Or. im Kgl. St.-A. zu Magdeburg. Gedr. Schmidt, UB. der Stifter st. Bonif. 
und st. Pauli in Halberstadt (Gesch.-Quellen der Prov. Sachsen XIII) S. 63 Nr. 85. 


771. Bitter Johann von Dahlum verkauft dem Kl. Lamspringe 
fünfzehn Morgen Land in Yseshusen. 1286 Dezember 13. 


In nomine domini amen. Iohannes dei gratia miles dictus de 
Dalem necnon Eggelbertus, Rodolfus filii eius cum consensu patrueli 
sui Lippoldi dicti de Dalem universis tam presentibus quam futuris 
presens scriptum intuentibus notum esse volumus et constare, quod 
nos de bono et unanimi consensu domino Thetdolfo preposito et 
ecclesie in Lamespringe pro quinque marcis examinati argenti 
vendidimus decem iugera agri culti in campo Yseshusen sita, que 
spectabant ad villam Ruden, et decem agros incultos, in quibus 
crescunt ligna, que adiacent silve predicte ecclesie, que quondam 
& nobis vendite, cum proprietate predictorum agrorum rite et ratio- 
nabiliter tali condicione, quod nos et nostri heredes renunciavimus 
&b omni inpetitione!) et iure, quod competebat nobis in agris pre- 
taxatis et aliis bonis a nobis antea venditis, que spectant ad Inda- 
ginem, resignantes eosdem in manus domini prepositi et conventus 
claustri Lamespringe iure perpetuo possidendos.  Eecognoscimus 
eciam, quod nullus villicorum nostrorum prefatum conventum et 
prepositum in pascuis ad villam Ruden spectantibus amplius inpediet 
vel molestet. Ne igitur — —. "Testes eciam huic empcioni et facti 
nostri?) aderant dominus H(ermannus) miles de Gandersem, Lippoldus 
miles de Vreden, H(eidenricus) de Hedegershusen, Grubo de Stenberg, 
Conradus de Gandersem, L(ippoldus) de Dalem, Andreas de Hedhe- 


I) Or. inpetione. — ?) So das Or. 


1286. 399 


gershusen, quorum sigilla sunt appensa. Insuper nos et nostri 
heredes predictam ecclesiam in bonis prenominatis inpetere de cetero 
non presumant. Acta sunt hec anno domini millesimo cc?. lOexxx?. 
sexto, in die Lucie virginis. 

Or. im Kgl. St.-A. zu Hannover, Lamspringe Nr. 52. Von den sechs Siegeln 


fehlen das dritte und fünfte, das sechste zerbröckelte eingenäht, die erhaltenen 
beschädigt. 


772. Die Brüder Hoygen verkaufen drei Hufen in Dinklar, die 
sie mit Herzog Johann von Braunschweig gegen vier Hufen in Gras- 
dorf eingetauscht haben, zur Tafel des Propstes des Kreuestiftes. 1286. 

In nomine domiui amen.!) Lippoldus miles et Henricus famulus 
fratres dieti Hoygen — — notum esse cupimus universis presens 
s:riptum visuris seu etiam audituris, quod nos tres mansos cum 
proprietate in villa Dinkelere sitos, quos ab illustri principe Iohanne 
duce de Brunswich quondam in feodo tenebamus, quorum pro- 
prietatem nobis idem dux pro quatuor aliis mansis in villa Graves- 
dorp prope Honowere sitorum?) de consensu uxoris sue domine 
Lutgardis et filii sui Ottonis necnon filiarum suarum Mechildis, 
Elizabeth et Helene contulit iure hereditario possidendos, sicut 
eosdem ab omni advocatia et quolibet servitio nobis9) contulit 
liberos et solutos, ità cum eadem libertate et omni iure et utilitate 
in villa, campis, pratis, pascuis atque silvis ipsos de pleno et 
expresso laudamento, beneplacito et consensu uxorum nostrarum 
Richmodis scilicet et Gertrudis et flliorum nostrorum Hermanni, 
Broderludoldi, Lippoldi et Iohannis necnon nostrarum etiam filiarum 
Vredece atque Gisle pro nonaginta marcis puri argenti vendidimus 
et conferimus absolute ad mensam prepositi sancte Crucis Hildense- 
mensis sine omni inpedimento et obstaculo pacifice inperpetuum 
possidendos. 'Testes huius venditionis necnon donationis sunt vene- 
rabilis pater dominus Siffridus Hildensemensis episcopus, lohannes 
maior prepositus, Wlradus prepositus Montis, Iohannes cantor, Cono 
prepositus in Olsborch clerici, Ascwinus et Conradus fratres de 
Lapideo monte, Siffridus de Rutenberch, Tidericus de Stokem milites 
et quam plures*) alii fide digni. Ne igitur — —. Actum anno 
domini m?. cc?, Ixxxvio, 

Or. im Kgl. St.-A. zu Hannover, Kreuzstift Nr. 190. Siegel des Lippold 
verloren, das des Heinrich beschädigt, zeigt zwei von einander gekehrte Adlerklauen. 


1) Verlängerte Schrift. ?) So das Or. 9) nobis der der Zeile nachgetragen. 
*) plures desgl. 


400 1286. 


778. Marschall Konrad genehmigt den Tausch einer Hausstätte 
in Berel, welchen Abt Ernst des Michaelisklosters mit Einwohnern in 
Söhlde gemacht hat, unter der Bedingung der Entschädigung durch 
eine andere Hausstátte. 1286. 


Honorabili viro domino Ernesto abbati monasterii sancti Micha- 
helis in Hildensem Conradus marschalkus Hildensemensis sinceram 
ad eius beneplacita voluntatem. Dominationi vestre presenti 
littera innotescat, quod sicut Ludolphus et Henricus cives de Soledhe 
de permutatione unius aree in Berle vobiscum contulerunt, gratum 
volo propter vos et vestram ecclesiam observare, ita tamen, quod, 
eum primum ad vestram presentiam me venire contigerit, michi, 
sicut condictum est, detis aliam in restaurum. Datum anno domini 
millesimo cc? Ixxx® vi. 

Or. im Kgl. St.- A. zu Hannover, Michaeliskl. Nr. 77. Beschädigtes Siegel 


an dem von der Urk. geschnittenen Pergamentstreifen, Schild gespalten und über- 
legt von Schräglinksbalken. 


774. Propst Volrad des Moritzstiftes überträgt demselben Stifte 
die Fischerei, welche der Bürger Mathias, Sohn des Mathias, ihm 
resigniert hat. Hildesheim 1286. 


Huius rei testes cum fieret presentes fuerunt Ludegherus decanus, 
Conradus scolasticus, Iohannes cantor, Bernardus custos et alii 
eiusdem ecclesie canonici. 


Or. im Kgl. St.-A. zu Hannover, Moritzstift Nr. 52. Zerbrochenes Siegel des 
Propstes. Gedr. Doebner, UB. I, S. 205 Nr. 416. 


775. Die von Stückheim resignieren den Grafen von Wohldenberg 
und den Grafen vom Werder Güter in Hockeln. O. D. (1286). 


Nobilibus viris dominis Her(manno) et Hen(rico) et H(ermanno) 
filio comitis Borchardi de Woldenberge, C(onrado) et Io(hanni) 
comitibus de Insula et Her(manno), Hen(rico), Lu(dolfo) et Borch(ardo) 
filiis comitis Ludolfi Th(idericus) miles de Stockem, R. et Io(hannes) 
filii eius cum omni dilectione et amicicia obsequium semper promptum. 
Bona in Hokelem, que de manu vestra in feodo tenemus, cum magna 
graciarum actione vobis omnibus litteris presentibus resignamus. 
Testes huius resignacionis sunt Grubo de Lapideo monte, Conradus 
fllius eius, Olricus de Barem. 


Abschrift des 15. Jahrhunderts in Cop. VI, 106, S. 27 im Kgl. St.-A. zu 
Hannover. 


1286 —87. 401 


776. Bischof Siegfried überträgt dem Kl. Derneburg zwei Hufen 
in Hockeln, nachdem die Grafen vom Werder auf sie verzichtet und 
das Domkapitel mit zwei Hufen in Wesseln entschädigt haben. Hil- 
desheim 1286. 


Sifridus de gratia Hildensemensis ecclesie episcopus — — notum 
esse cupimus universis presens scriptum cernentibus, quod nos duos 
mansos in villula Hokenem sitos, quos Conradus, Iohannes fratres, 
Henricus, Hermannus, Borchardus et Ludolfus filii quondam Ludolfi 
comitis de Insula a nobis in feudo detinebant, post liberam resig- 
nationem eorundem de concessu capituli nostri ecclesie in Derne- 
burg, quam speciali dilectione prosequimur et favore, cum omni iure 
in villa, campo, pratis, pascuis atque silvis pertinente ad eosdem 
procurante Bernardo eiusdem ecclesie preposito donamus et con- 
ferimus iure perpetuo irrefragabiliter possidendos. Et ne ecclesia 
nostra in aliquo fraudaretur, iidem comites eiusdem ecclesie nostre 
duos mansos alios in Westenem iacentes, quorum unum Alexander 
de Sclebeke et Thidericus dictus Sconekint civis Hildensemensis a 
predictis comitibus in feudo detinent, loco priorum liberaliter red- 
diderunt. Testes huius rei sunt Iohannes maioris ecclesie prepositus, 
Arnoldus decanus, Wolradus prepositus Montis, Bernardus scolasticus, 
Iohannes cantor, Cono prepositus in Holsborch, Iohannes de Roden 
notarius noster clerici, Borchardus dictus Yrkeleve, Ludolfus et 
Burchardus fratres de Cramme, Brand de Lindedhe, Conradus Swaf, 
Henricus de Walmede, Andre de Luttere milites et plures alii fide 
digni. Ne igitur — —. Datum et actum Hildensem in placito 
nostro anno domini m?. cc. Ixxxvi?., pontificatus nostri anno septimo. 

Or. im Kgl. St.-A. zu Hannover, Derneburg Nr. 32. Siegel des Bischofs und 
wenig beschüdigtes des Domkapitels an roten Seidenfüden. Die genannten Grafen 


resignieren dem Bischof die beiden Hufen in einer undatierten Urk., Abschrift des 
15. Jahrhunderts im Cop. VI, 106 S. 27 ebenda. 


"77. Erzbischof Heinrich von Mainz befiehlt dem Bischof Sieg- 
fried, die Kirchengüter, besonders die Festen Wohldenberg, Poppen- 
burg, Empne und Hude einzulösen, und verbietet streng jede Veräusse- 
rung des Kirchengutes und Besteuerung des Klerus und der geist- 
lichen Institute. Mainz (1286—87) August 29 (iii. kalendas sep- 
tembris). 

Or. im Kgl. St.-A. zu Hannover, Domstift Hildesheim Nr. 283a. Stark 
beschädigtes Siegel des Ausstellers. Gedr. Sudendorf, UB. I, S. 67 Nr. 106. 

Hildesh. UB. III. 26 


402 1281. 


778. Domdechant Arnold beauftragt den Propst des Kl. auf 
dem Rennelberg (Montis cursorum) bei Braunschweig, in dessen Streite 
mit dem Propste von Katlenburg wegen Güter in Wedtlenstedi unter 
Hinzuziehung der Kapitel von st. Aegidii, st. Blasii und st. Cyriaci den 
Ritter Johann von Wedtlenstedt als Zeuge zu vernehmen. OÖ. D. (1287 
vor Februar 24). 


Gedr. Braunschweigische Anzeigen 1745 Sp. 1724. Am 24. Februar erfolgt 
die Verhörung Johanns, woher die Datierung. 


779. Bischof Siegfried bestätigt die drei Indulgenzbriefe der in 
Rom versammelten Erzbischöfe und Bischöfe und fügt selbst für die 
darin genannten Festtage noch vierzig Tage Ablass hinzu. Hildesheim 
1287 Juli 1 (kalendas iulii). 

Or. im Kgl. St.-A. zu Hannover, Domstift Hildesheim Nr. 294. Bruchstücke 
des bischöflichen Siegels an roten und gelben Seidenfüden. Die drei Urkunden 
vgl. oben Nr. 749 —751. Eine Bestätigungsurkunde des Bischofs Volquin von 
Minden mit im Wesentlichen gleichlautendem Texte d. d. 1288 Juli 25 (octava 
kalendas augusti) a. a. O. Nr. 295, Siegel verloren, Begest Westfäl. UB. VI, 
S. 440 Nr. 1392. 


780. Bischof Volquin von Minden erteilt den Besuchern und 
Unterstützern des Kreuzstiftes einen vierzigtägigen Ablass. Minden 
1287 Juli 31 (in vigilia beati Petri ad vincula). 

Or. im Kgl. St.-A. zu Hannover, Kreuzstift Nr. 193. Siegel von dem von 
der Urk. geschnittenen Pergamentstreifen verloren. Urk. beschädigt. Gedr. Doebner, 
UB. I, S. 206 Nr. 417. RBRegest Westf. UB. VI, S. 483 Nr. 1364. Hin anderer 
Indulgenzbrief desselben Bischofs a. a. O. Nr. 195 von 1288 September 13 (idus 
soptembris), Regest a. a. O. S. 443 Nr. 1397, erwähnt Doebner a. a. O. 


"581.  Propst Volrad, Dechant Ludegher und das Kapitel des 
Moritzstiftes verkaufen eine Rente von drei Pfund aus den Grund- 
Stücken an der Friesenstrasse, welche der verstorbene Kanoniker Gerhard 
Ummate zum Nutzen der Scholaren gekauft hat, dem Stiftsherrn Johann 
von Hannover (Honovere) zur Bezahlung einiger Schulden. Hildesheim 
1287 September 4 (pridie nonas septembris). 


Or. im Kgl. St.-A. zu Hannover, Moritzstift Nr. 53. Siegel des Kapitels. 
Gedr. Doebner, UB. I, S. 206 Nr. 418. 


4523. Hermann von Blankenburg, Propst des Bonifaciusstift in 
Halberstadt, bekundet, dass seine Oheime Heinrich, Domherr in Halber- 
stadt, und dessen Bruder Siegfried, Domherr in Hildesheim, genannt 


1287. 403 


von Valkenstein, dem Kl. Mehringen einen Wald bei Wiesenrode über- 
lassen haben. Halberstadt 1287 Oktober 14 (pridie idus octobris). 


Gedr. nach dem Or. in Zerbst o. Heinemann, Cod. dipl. Anhalt. II, S. 439 
Nr. 623, Neue Mittheil. des Thür.-Süchs. Vereins IX, S. 3. 


788. Abt Ernst des Michaelisklosters, Delegierter des päpstlichen 
Legaten Johann, Bischofs von Tusculum, setzt in einer Streitsache des 
Kl. Corvey mit dem Kl. Lippoldsberg wegen Bodenfeld einen neuen 
Termin fest. Hildesheim, in capitoleo ecclesie, 1287 Oktober 15 
(quarta feria ante diem sancti Galli). 


— — presentibus honorabilibus viris decano, cantore, H(ermanno) 
de Dasle, S(ifrido) de Blankenborch canonicis ecclesie Hildense- 
mensis et scolastico .. ac Daniele canonicis sancte Crucis. 


Or. im Kol. St.-A. zu Marburg, Kl. Lippoldsberg. Gedr. Westf. UB. IV, 
S. 903 Nr. 1959. "Vgl. unten Nr. 790. 


784.  H(enrich) von  Berkenstein,  bischüf licher — Ministerial, 
resigniert dem Bischof S(iegfried) "den Zehnten in Weddingen und 
zwei Hufen und sechs Höfe ebenda. O. D. (vor 1287 Oktober 27). 

Or. im Kgl. St.-A. zu Hannover, Weddingen Nr. 1. Das beschädigte Siegel 
des Ausstellers an dem von der Urk. geschnittenen Pergamentstreifen zeigt einen 
rechts schreitenden Wolf, darunter drei (2:1) Rosen. Gedr. Bode, UB. II, S. 368 
Nr. 357. In der Urk. von 1287 Oktober 27, gedr. a. a. O. Nr. 358, wird H. v. Berkenstein 
als verstorben bezeichnet. 


785. Ritter Ludold von Escherde verspricht dem Lippold von 
Betheln wegen der Lehngüter in Barfelde Wührschaft. Peine 1287 
November 16. 


Nos Ludoldus!) miles de Escherte recognoscimus et presentibus 
protestamur, quod de bonis, que Lippoldo de Betenem famulo in 
feodo contulimus sitis in Bervelte, sui erimus warandi, si necesse 
habuerit, et ipsum quando nos requisierit volumus warandare. In 
cuius rei testimonium presentem litteram sigillo nostro fecimus 
communiri. Datum Peyne anno domini millesimo cc. Ixxxvii., dominica 
proxima post festum Martini. 


Or. im Kgl. St.-A. zu Hannover, Escherde Nr. 71. Siegel von dem von der 
Urk. geschnittenen Pergamentstreifen verloren. 


786. Bischof Siegfried entscheidet einen Streit zwischen dem Kl. 
Wienhausen und dem Knappen Johann von Berkum über vier Hufen 


1) Or. Ludolfus. 
26* 


404 1288. 


in Berkum (Berkem) zu Gunsten des Klosters, nachdem durch eine 
Urk. des Bischofs Konrad der rechtmässige Kauf der Güter durch 
dieses bewiesen war. | Peine 1287 November 16 (xvi. kalendas de- 
cembris). 

Presentes fuerunt Gevehardus prepositus sancte Crucis frater 
noster dilectus, Ropertus de Mansvelt patruus noster, Iohannes de 
Roden noster notarius, Aschwinus de Stemberge, Sifridus de 
Rutenberge, Aschwinus de Luttere, Ludoldus de Escherte, Iohannes 
de Stedere milites, Thetmarus de Luttere, Hugo de Ilsede famuli. 


Or. in Wiienhausen, Nr. 102. Gut erhaltenes Siegel des Bischofs an dem von 
der Urk. geschnittenen Pergamentstreifen. Die Urk. Konrads s. Bd. II, Nr. 710. 


787. Ritter Eberhard von Alten bekundet, vom Michaeliskloster 
eine Rodung bei Drote gegen Entschädigung für Kosten und Arbeit 
und gegen einen jährlichen Zins zu Lehn erhalten zu haben. 1287. 


Ego Everhardus dictus de Alten miles tenore presentium publice 
protestor et recognosco, quod recepi in feodo a domino abbate sancti 
Michahelis in Hildensem et ecclesia sua quoddam novale situm apud 
villam Drote in loco qui dicitur Hese novatum et novandum datis 
eidem domino abbati duodecim marcis Bremensis argenti pro expensis 
et laboribus, quos fecerat novale circa idem, sub annuo censu et 
hereditario dimidie marce Bremensis argenti infra octo dies post 
festum sancti Michahelis quovis anno indubitanter persolvende. 
Verum si ego aut heredes mei a solutione dicti census ultra tempus 
premissum cessaremus, licitum erit domino abbati prefato petere 
sive exigere eundem censum sine mea et heredum meorum offensa 
spirituali aut seculari seu alio quovis iure. In cuius rei testimonium 
sigillum meum presentibus dignum duxi apponendum. Actum anno 
domini m? c9c? Ixxxvii. 

Or. im Kgl. St.-A. zu Hannover, Michaeliskl. Nr. 78.  Beschüdigtes Siegel 
des Ausstellers. 


4185. Dompropst Johann, Domdechant Arnold, Domscholaster 
Bernhard und das Domkapitel verkaufen dem Kl. Steterburg drei 
Hufen und zwei Hausstellen in Flöthe (Vlothede) für 25 Mark, die 
Ulrich von Adenstedt und Frau Eileka und der verstorbene Bernhard 
Calvus und dessen Wittwe Adelheid für die Kleidung der Nonnen ge- 
stiftet haben. Hildesheim 1288 Januar 25 (in die conversionis sancti 
Pauli apostoli). 


1288. 405 


Huius rei testes sunt Ludolfus dictus de Godenstede canonicus, 
Baldewinus thesaurarius sancti Blasii in Brunswich, Hildebrandus 
canonicus sancti Ciriaci apud Brunswich clerici, Ludolfus Mathie, 
Ludolfus Petri, Olricus et Bodo fratres dicti Calvi cives in 
Brunswich. 


Aus dem Chronic. Stederburg. S. 218 im Landeshauptarchiv zu Wolfenbüttel. 
Regest Hünselmann, UB. der Stadt Braunschweig II, S. 160 Nr. 348. 


7589. Die von Escherde schenken dem Kl. Escherde Güter in 
Alten- Escherde, welche die Brüder von Brüggen dem Kloster verkauft 
und ihnen resigniert haben. Hildesheim 1288 Februar 1. 


Lippoldus, Iordanis et Ludoldus dicti de Escherte — — notum 
esse cupimus tam presentibus quam futuris, quod tempore domini 
Heinrici tercii prepositi in Escherte Henricus et Iohannes filii domini 
Eylardi dicti de Bruchem duos mansos sitos in antiquo Escherte 
et unam curiam et duas areas ad eandem curiam pertinentes, que 
bona omnia & nobis in feodo tenuerunt, vendiderunt ecclesie in 
Escherte de nostro beneplacito et consensu, et nos resignatione 
nobis ab ipsis facta pari consensu et voluntate donavimus eadem 
bona iam predicte ecclesie ad usus videlicet sanctimonialium deo 
et beate Marie ibidem die noctuque deservientium iure perpetuo 
possidenda. Testes huius rei sunt Iohannes de Stedere, Iohannes 
dictus Scorsten milites, Luderus plebanus de Escherte, Hermannus 
sacerdos de Clowen, Volcmarus de Domo, Hildebrandus de Bruchem, 
Heno Westval, Hermannus Puntrogge, Bernhardus de Hoiersen 
burgenses et alii quam plures. Ne igitur — —. Datum in Hil- 
densem anno domini m9. c0c0, 1x0x0x0, viii, kalendas februarii. 


Or. im Kol. St.-A. zu Hannover, Escherde Nr. 60. Von den drei Siegeln an 
weissen geflochtenen Hanfschnüren nur das des Ludold gut erhalten. 


790. Abt Ernst des Michaelisklosters verkündet als Delegierter 

des päpstlichen Legaten Johann, Bischofs von Tusculum, das Urteil in 
der Streitsache des Stiftes Corvey mit dem Kl. Lippoldsberg wegen 
Güter in Bodenfeld und Gotmersen. 1288 März 3 (feria quarta 
post Oculi mei). 
—  — presentibus Alberto preposito Corbigensi et preposito de 
Scaken et canonico Corbigensi et preposito H(einrico) de Lippoldes- 
berge, item decano Hildensemensi, Wlrado preposito Montis sancti 
Mauritii, cantore, cellerario, plebano Hildensemensibus. 


406 1288. 


Or. im Kgl. St-A. zu Marburg, Kl. Lippoldsberg. Gedr. Westf. UB. IV, 
S. 917 Nr. 1982. 


791. Domherr Heinrich, Archidiakon in Neuenkirchen, bekundet 
die Beilegung eines Streites zwischen dem Priester in Immenrode und 
dem Vorsteher (magister) des neuen Hofes des Kl. Walkenried be 
Goslar. Hildesheim 1288 März 8 (secunda feria post Letare), 

Or. im Landeshauptarchiv zu Wolfenbüttel. Gedr. Bode, UB. II, S. 371 Nr. 362. 


Regest UB. des Stiftes Walkenried (UB. des Mstor. Vereins für Niedersachsen II) 
S. 325 Nr. 505. 


792. Bischof Siegfried bekundet, dass Volbert von Klauen allen 
Ansprüchen gegenüber dem Kl. Riddagshausen entsagt hat. Bei Peine 
1288 April 30 (in vigilia apostolorum Philippi et Iacobi). 

— — presentibus Aschvino de Stenberche, Sifrido de Rutenberche, 
Alberto dicto Boc, Aschvino de Luttere militibus. 


Or. im Landeshauptarchiv zu Wolfenbüttel, Kl. Riddagshausen Nr. 263. 
Bruchstück des Siegels des Bischofs an dem von der Urk. geschnittenen Pergament- 
streifen. 


798. Bischof Siegfried weist die Ansprüche des Florin von 
Dörnten an zwei Hufen in Dinklar, die Graf Hermann von Wohlden- 
berg dem Kreuestifte verkauft hat, zurück. Hildesheim 1288 Mai 3. 


Siffridus dei gratia Hildensemensis ecclesie episcopus notum 
esse volumus omnibus presens scriptum cernentibus, quod, cum 
Florinus de Dornede famulus nobilis viri comitis Borchardi de 
Wilippia in presentia nostra et ipsius comitis super duobus mansis 
in villa Dinkelere sitis inpeteret capitulum ecclesie sancte Crucis, 
nobilis vir comes Hermannus de Woldenberhe filius comitis Bur- 
chardi eidem capitulo veram warandiam predictorum mansorum pre- 
stitit coram nobis, quod ipse(?) ....... libere et absolute vendidit 
(eceles)ie (sancte Crucis) memorata. "Testes (huius rei) sunt Hen- 
ricus de Wo(ldenber)ch, (Gerhardus) de Querenvorde canonici maioris 
ecclesie, Iohannes de Roden notarius noster, nobilis vir Iohannes de 
Adenoys, Siffridus de Rutenberch, Albertus Bok milites et plures alii 
fide digni. Ne igitur super hoc contingat inposterum dubitari, presens 
scriptum inde confectum sigillo nostro duximus roborandum. Actum 
Hildensem in pomerio nostro (anno) domini m?. cc. Ixxxviii€., in 
die inventionis sancte crucis. 


Or. im Kgl. St.-A. zu Hannover, Kreuzstift Nr. 193a, in der Mitte stark 
beschädigt. Siegel des Bischofs verloren. 


1288. 407 


794. Edelherr Johann von Adensen verkauft mit Zustimmung 
seiner Söhne, des Domherrn Friedrich und des Laien Johann, dem 
Kl. Wennigsen einen Hörigen. Hildesheim 1288 Mai 31 (in die 
Cantianorum martirum). 


— — testes etiam adhibentes Egbertum camerarium, Ernestum 
pincernam ecclesie Hildensemensis, fratres de Golterne, Bertoldum 
de Bilnem. 


Or. im Kgl. St.- A. zu Hannover, Wennigsen Nr. 74.  Gedr. v. Hodenberg, 
Calenberger UB. VII, S. 45 Nr. 74. 


798. Domdechant Arnold von Warberg und Propst Heinrich von 
Riechenberg entscheiden als Schiedsrichter einen Streit unter den Dom- 
herrn in Goslar wegen verschiedener innerer Angelegenheiten unter 
Mitbesiegelung des Bischofs Siegfried und der Zeugen, des Grafen 
Meiner von Schladen, Bruders Siegfried von Dorstadt und des Ritters 
Ludolf von Cramme 1288 Juni 29 (iii. kalendas iunii, in die 
apostolorum Petri et Pauli). 


Or. im Stadtarchiv zu Goslar mit sieben Siegeln. Gedr. Bode, UP. II, 
S. 374 Nr. 365. 


796. Bischof Siegfried übereignet dem Kl. Escherde zwei Hufen 
und sechs Morgen im Felde Rok, die ihm Ritter Eilhard von Dötzum 
(Dotesem) und dessen Söhne Johann, Arnold, Rikbodo und Eilhard 
beim Eintritt seiner Töchter in das Kloster resigniert haben. 1288 
Juli 20 (xiii. kalendas augusti). 


Huius rei testes sunt Iohannes maior prepositus, Arnoldus 
decanus, Volradus Montis prepositus, Bernardus scolasticus, Iohannes 
cellerarius, Bernardus de Meinersem, Sifridus de Blankenborch 
canonici Hildensemenses, Thydericus de Redhen, Henricus de Ber- 
nigerode milites, Conradus de Berenrode, Hermannus Suring famuli. 


Or. im Kgl. St.- A. zu Hannover, Escherde Nr. 72. Beschädigte Siegel des 
Bischofs und des Domkapitels. 


797. Der Rat der Dammstadt, welcher von Johann von der 
Innerste, Scholaster des Johannisstiftes, vier Pfund erhalten hat, nimmt 
davon Abstand, die Stadtmauer mitten durch dessen Garten und Kurie 
zu legen und verzichtet auf alle Ansprüche an diese, wogegen Johann 
sich verpflichtet, den mit einer Holzmauer umgebenen Platz seiner Kurie 


408 1288. 


mit hölzernen Gebäuden zu befestigen und verteidigungsfähig einzurichten. 
1988 Juli 24 (in vigilia beati Iacobi apostoli). 


— — testes Benedictus advocatus venerabilis patris episcopi — —. 


Or. im Kgl. St.-A. zu Hannover, st. Johannisstift Nr. 34. Beschädigtes 
Siegel der Dammstadt an von der Urk. geschnittenem Pergamentstreifen und ein 
Siegeleinschnitt. Gedr. nach Cop. Würdtwein, Nova subs. I, 351, nach dem Or. 
Doebner, UB. I, S. 208 Nr. 421. 


798. Das Domkapitel ermahnt den bereits gebannten Ministerial 
Konrad von Borsum unter Androhung der Sistierung des Gottesdienstes, 
die seit länger als zwei Jahre zurückgehaltene Präbende der Meierei 
Borsum innerhalb acht Tage auszuliefern. Hildesheim 1288 August 21. 


Dei gratia Iohannes prepositus, Arnoldus decanus et capitulum 
ecclesie Hildensemense Conrado dicto de Borsem eiusdem ecclesie 
ministeriali famulo spiritum consilii sanioris. Quia per reverendum 
virum dominum Io(hannem) prepositum nostrum propter prebendam 
nostram de villicatione nostra Borsem ministrandam biennio et 
amplius detentam legitima monitione premissa excommunicationis 
sententie fuistis publice innodatus et multipliciter denunciatus in 
eadem et adhuc eandem sustinctis, sicut hucusque sustinuistis animo 
indurato, unde, cum crescente contumacia croscere debeat et pena, 
secundum formam concilii Lugdunensis presenti littera nostro sigillo 
munita vice instrumenti publici vos monemus et iterum monemus 
et iterum, ut de prebenda nostra predicta rctenta, ut prediximus, 
nobis usque ad octo dies satisfaciatis debite et condigne,!) alioquin 
contra vos secundum ecclesie nostre consuetudinem cessabimus a 
divinis et idem per archidiaconatus nostros in locis, ad que vos 
venire contigerit, et triduo post recessum vestrum?) secundum agra- 
vationem sententie eiusdem prepositi nostri faciemus similiter ob- 
servari. Datum Hildensem anno domini m?. cc9. Ixxx?. octavo, xii. 
kalendas septembris. 


Or. im Kgl. St.-A. zu Hannover, Domstift Hildesheim Nr. 296. An dem von 
der Urk. geschnittenen Pergamentstreifen beschädigtes Kapitelssiegel ad causas. 


799.  Dompropst Johann entscheidet eine Klage des früheren 
Meiers des Kreuzstiftes in Luttrum gegen dasselbe Stift. Hildesheim 
1288 August 27. 


1) con über der Zeile nachgetragen. — ?) vestrum desgleichen. 


1288. 409 


Iohannes dei gratia maior prepositus ecclesie Hildensemensis. 
Notum esse cupimus omnibus — —-, quod, cum Bertrammus de 
Lutenem quondam villicus in curia eiusdem ville dominorum sancte 
Crucis coram nobis movisset eisdem dominis questionem de edificiis 
et inpensis eiusdem curie super illustrem principem ducem Ottonem 
suum dominum ab illis de Luttere et Hillemaro in communi gwerra 
incendio devastatis, fecimus ut debuimus, vocavimus milites, bur- 
genses et alios honestos homines pariter et discretos, in quorum 
presentia huiusmodi ventilavimus questionem. Tandem a domino 
Hermanno dicto Lepel milite quesivimus in sententia, si aliquis 
villieus bonis!) domini posset inpendere?) vel edificare seu etiam 
ordinare sine scitu et domini voluntate, et idem dominus Her- 
(mannus) coram multis astantibus et abprobantibus invenit, quod 
villicus nichil bonis 1) sibi commissis contra voluntatem sui domini 
deberet inpendere vel in eis aliquid ordinare; et si secus faceret, 
si incendium vel aliud dampnum quodcumque sine demeritis domini 
pateretur, dominus in nullo sibi teneretur secundum iuris ordinem 
respondere. Qua sententia inventa et ab omnibus astantibus appro- 
bata Ber(toldus) scolasticus®) sancte Crucis surrexit et tamquam 
custos bonorum predictorum iuravit in animam omnium de capitulo, 
quod capitulum predicto Ber(trammo) nec suis heredibus de incendio 
Sibi ab hostibus sui domini et in communi gwerra illato vel de 
quocumque dampno alio teneretur minime respondere, maxime cum 
idem villicus multa edificia contra eorum prohibitionem in eadem 
curia erexisset. Quo iure invento sepe dietus Ber(trammus) fuit 
contentus ut debuit illa vice et datum sibi fuit una marca ad 
dinggede, Io(hanni) de Pole quinque fertones ad Insulam et marca 
et dimidia sibi ipsi, xxx solidi et unum talentum domino Wil(likino) 
de Olbere. Inpignoraverat preterea idem Ber(trammus) dominis G. 
de Hardessem et B(ertoldo) scolastico unum mantellum pro plau- 
strata avene, quod sibi dederant ad seminandum, quod mantellum, 
dum in cista munda diutius iacuisset, a vermibus, qui melen dicuntur, 
sine sua voluntate exstitit peyoratum. Super quo idem scolasticus 
eadem vice coram nobis eidem Ber(trammo) fecit iusticie comple- 
mentum. Istis omnibus ita gestis huiusmodi questiones fuerunt 
amicabiliter terminate, dummodo predicto Ber(trammo) una valua 
ante curiam et sepes circa curiam solveretur, quod sepius est temp- 


1) Vor bonis ist in getilgt. 3) Hinter inpend. ist ad übergeschrieben. 
8) Or. scolastibus. 


410 1288. 


tatum à domino preposito in Derneborch et & Thiderico de Holle. 
Sed sepedietus Ber(trammus) sine advocato solutionem huiusmodi 
noluit acceptare, sed ipse versa vice arbores sectas circa curiam 
et fimum et stramina delata integraliter debuit reportare. Testes 
huius rei geste sunt Brant de Lindede, Hermannus Lepel, Gerardus 
Cygenbart, Henricus Rasehorn milites, Bernardus advocatus civitatis, 
Helmoldus quondam advocatus noster, Henricus de Boninge et 
Gerardus famuli nostri, Iohannes Dignus et alii quam plures fide 
digni. Ne igitar — —. Actum Hildensem anno domini m. cc. 
Ixxxviii€., vi?. kalendas septembris. 


Or. im Kgl. St.-A. zu Hannover, Kreuzstift Nr. 194. Siegel des Ausstellers. 
Regest Doebner, UB. I, S. 209 Nr. 422. 


800. Notiz über die Weihe einer Büste des h. Godehard und 
Bergung von Reliquien in ihr durch Bischof Siegfried. 1288 Sep- 
tember 7. 


Anno domini millesimo ducentesimo octuagesimo octavo, septimo 
idus septembris, sedente Nicolao!) quarto pontiflce, qui est de ordine 
fratrum Minorum, regnante Romanorum rege Rudolpho,?) anno bis- 
sextili, indictione prima, regentibus ecclesiam Hildesiensem*) Ioanne 
praeposito, Árnoldo*4) decano dicto de Warberg,®) Bernardo scho- 
lastico dicto de Dorstadt nobilibus, Volrado Montis praeposito ibidem 
regente Siffridus secundus Hildesimensis9) episcopus nobilis?) vene- 
rabilis dominus Quaerenvorde hanc imaginem sancti Godehardi 
benedixit et has reliquias videlicet s. Gregorii, Martini?) et Nicolai, 
de sepulehro domini in dei nomine in eam imposuit, quam prae- 
sentem imaginem Conradus de Brunsvick?) de piis fidelium elemo- 
sinis de consilio praedicti Arnoldi decani domini sui praeparari 
fecit. Quorum omnium memoria in benedictione maneat sempiterna. 
Amen, amen, amen, flat, fiat, fiat. 

Domina Barsica,10) quae cum magna!!) devotione huic operi 
operam dedit, cum supradictis in memoria!?) maneat sempiterna. 

Abschrift des 17. Jahrhunderts im Cop. 177 S. 88 im Museum zu Hildesheim. 
Dazu Bemerkung S. 81: Copia scripti de anno 1288 reconditi in capite imaginis 


s. Godehardi et reperti, dum repararetur anno 1658 die 7. septembris. Nota, 
P. Elbers hanc copiam inseruit suae historiae de vita episcoporum Hild. Die 


Abweichungen bei E.: !) Nicolao papa quarto. —?) Rodolpho. ®) Hilden- 
semensem., *) Adolpho, unrichtig! 5) Voerberge. *) Hildensomensis. 
7) nobilis et. — 9) s. Martini, s. Nicolai. °) Brunswik. 1°) Barsika. —!!) dev. 
magna. 1?) mem. domini. 


1288. 411 


Notis findet sich nach freundlicher Mitteilung des Herrn Domkapitular Dr. Bertram 
in Hildesheim bei Elbers in dessen Orig.-Hs. im Gymnas. Josephinum zu Hildes- 
heim Nr. 47, tom. I, fol. 62 mit den verzeichnelen Abweichungen (E.). Vgl. Mithoff, 
Kunstdenkmüdler III, S. 146. 


$01. Bischof Volrad von Halberstadt übereignet dem st. Agnes- 
kloster in der Neustadt Magdeburg den Zehnten in Langenweddingen, 
den ihm Graf Otto von Valkenstein mit Willen seiner Brüder Heinrich, 
Domherrn in Halberstadt, Siegfried, Domherrn in Hildesheim, und 
Volrad resigniert hat. 1288 September 9 (quinto idus septembris). 


Gedr. Schaumann, Valkenstein S. 168, Ledeburs Archiv 17 S. 176, Schmidt, 
UB. des Hochstifts Halberstadt II (Publ. aus den Preuss. Staatsarchiven 21) 
S. 511 Nr. 1519. 


$02. Erzbischof Gieselbert von Bremen erteilt den an bestimmten 
Tagen die Kapelle der h. Anna und Elisabeth im Kreuzstifte Be- 
suchenden vierzig Tage Ablass. Bremen 1288 September 15 (xvii. ka- 
lendas octobris). 

Or. im Kol. St.-A. zu Hannover, Kreuzstift Nr. 196. Sieg?l fast zur Hälfte 


verloren. Regest Doebner, UB. I, S. 209 Nr. 423. Im Wesentlichen wie der Ablass- 
brief des Bischofs Siegfried von Oktober 7, vgl. unter Nr. 809. 


S03. Bischof Siegfried leiht vom Kreuzstift vierzehn Mark. 
Hildesheim 1288 September 28. 


Siffridus dei gratia Hildensemensis ecclesie episcopus notum 
esse volumus omnibus — ——, quod nos dominis Ghevehardo preposito, 
Leyhardo decano et capitulo ecclesie sancte Crucis ad solutionem 
quatuordecim marcarum examinatarum et successorem nostrum pre- 
sentibus obligamus et eandem pecuniam predietis sine inpedimento 
infra biennium persolvemus. Datum Hildensem anno domini m?. cc, 
Ixxxviiiv., iii. kalendas octobris. 


Or. im Kgl. St.-A. zu Hannover, Kreuzstift Nr. 197.  Beschüdigtes Siegel 
des Bischofs an dem von der Urk. geschnittenen Pergamentstreifen. 


$04. Bischof Siegfried hebt die Bestimmung betr. die Obedienzien 
Abwesender, soweit sie den Dechanten angeht, auf und. einverleibt dem 
Dekanat den Archidiakonat Solschen. Hildesheim 1288 Oktober 2. 

In nomine sancte et individue trinitatis. Sifridus dei gratia 
Hildensemensis ecclesie episcopus omnibus in perpetuum. Cum 
pastoralis officii sollicitudo non solum versari debeat circa id, quod 
utile fore dinoscitur ecclesiis, verum etiam quod expediens et 


412 1288. 


honestum, nos considerantes,!) ordinationem de obedientiis absentium 
in nostra ecclesia Hildensemensi circa personam decani olim & 
capitulo factam minus expedire tum quoad honorem nominis digni- 
tatis huius tum quoad profectum capituli, presertim cum defectum 
in ministrando, quem decanus non inmerito in aliis tenetur repre- 
hendere, in decano esset detestabile reprehendi, ex hiis itaque 
causis ordinationem de obedientiis absentium de persona decani 
taliter in ecclesia nostra factam ex deliberato consilio ratione pre- 
via auctoritate ordinaria de consensu capituli nostri accedente etiam 
consensu Árnoldi de Werberghe tunc decani in nomine domini pre- 
sentibus in irritum revocamus. Et ut benefitio nostre liberalitatis 
et gratie in ecclesia nostra Hildensemensi cultus divini nominis 
amplietur, in recompensam obedientiarum huiusmodi archidiaconatum 
in Solzeke cum omnibus suis iuribus et pertinentiis concessione 
perpetua ad decanatum nostre Hildensemensis ecclesie presentibus 
conferimus incorporantes et unientes ipsum archidiaconatum eidem 
decanatui perpetuo per presentes, ita quod ei iure perpetuo ad- 
herebit et decanus, qui pro tempore fuerit Hildensem, ipsum libere 
possidebit. Nulli ergo — —. Si quis autem — —. Ut autem — —. 
Actum et datum Hildensem anno dominice incarnationis millesimo 
cc9. Ixxx?. octavo, vi?. nonas octobris. 

Or. im Kgl. St.-A. zu Hannover, in doppelter Ausfertigung von derselben 
Hand, Domstift Hildesheim Nr. 297, Siegel des Bischofs an roten und gelben 


und des Domkapitels an grünen Seidenfäden, und Nr. 298 (B), dieselben Siegel 
an Pergamentstreifen. 


S05. Das Domkapitel überträgt dem Dekanat, mit dem der 
Bischof den Archidiakonat in Solschen vereinigt hat, das Dorf Eitzum 
mit allem Zubehör. Hildesheim 1288 Oktober 5. 


Dei gratia Iohannes prepositus, Arnoldus decanus et capitulum 
ecclesie Hildensemensis omnibus in perpetuum. Quanto magis enim 
nostre ecclesie dignitates honore et profectu ampliantur et subli- 
mantur, tanto peramplius nobis singulis et universis necnon aliis 
nostris subditis honor et utilitas proculdubio augetur et apertissime 
dilatatur. Cum itaque venerabilis pater et dominus noster Sifridus 
Hildensemensis episcopus ad cultum divini nominis ampliandum et 
ad culmen honoris et profectum nostre ecclesie decanatui iam dicte 


1) igitur considerantes B. 


1288. 413 


ecclesie nostre!) Hildensemensis tamquam pius pater et dominus 
archidiaconatum in Solzeke per liberam resignationem domini Bru- 
nonis nostri cantoris sibi vacantem adiecerit et concessione invio- 
labili cum omni iure suo contulerit perpetuo possidendum, nos ipsius 
exemplo invitati sue devotionis propositum ampliare cupientes et in 
aliqualem etiam recompensam obedientiarum per dominum Arnoldum 
decanum nostrum ad petitionem nostram resignatarum, quas pro 
dominis nostris absentibus ex ordinatione quadam capituli habere 
consueverat, et ad interpellationem etiam?) eiusdem domini nostri 
episcopi villam nostram Etzem videlicet allodium in ipsa villa de 
quatuor mansis et dimidio et duodecim mansos litonum ibidem cum 
litonibus habentibus mansos litonum vel non in ipsa villa vel extra 
villam morantibus censum suum solventibus, item omne ius et 
dominium, omnem honorem et utilitatem in dicta villa vel extra 
villam in campis, agris, pratis, pascuis, silvis seu nemoribus et 
novalibus, aquis aquarumve decursibus, viis et inviis, quesitis et 
inquirendis, neenon holtgraviam ad dictam villam pertinentem et 
iura advocati et advocacie et omnia genera serviciorum®) sibi ex- 
hibendorum et plane predictam villam cum omnibus premissis et 
universis honoribus ac pertinentiis suis, quemadmodum idem dominus 
noster episcopus habuit et tenuit, cum illam nobis venderet, delibe- 
rato consilio et unanimi consensu?*) decanatui nostre Hildensemensis 
ecclesie presentibus conferimus et libere adicimus in perpetuum 
possidendam, donamus uniendo ac incorporando communiter) assig- 
namus cedentes domino .. decano nostro, qui nunc est vel qui pro 
tempore fuerit, iura et actiones nostras nobis ex hoc contra quem- 
libet competentes. Ut autem huiusmodi collatio, adiectio et donatio, 
assignatio seu unio vel incorporatio perpetuis temporibus perseveret, 
presentem litteram iude conscriptam sigillis venerabilis domini nostri 
Sifridi Hildensemensis episcopi hoc factum nostrum benignius accep- 
tantis et nostri capituli fecimus communiri. Actum et datum Hil- 
densem anno dominice incarnationis millesimo cc9. Ixxx?. octavo, 
tercio?) nonas octobris. 

Or. im Kgl. St.-A. zu Hannover, in doppelter Ausfertigung von derselben 
Hand, Domstift Hildesheim Nr. 299 (B). Siegel des Bischofs und beschädigtes des 


Domkapitels an grünen Seidenfäden, und Nr. 300, dieselben Siegel beschädigt an 
Pergamentstreifen. 


l) nostre fehlt B. °) etiam über der Zeile nachgetragen A. ?°) servi- 
tiorum B. *) consensu nostro B. — 5) comuniter A. *) iiio, B. 


414 1288. 


806. Bischof Siegfried bestimmt im Verein mit den Abgeordneten 
des Domkapitels über die Vereinigung des Archidiakonates in Solschen 
mit dem Domdekanat, die Entschädigung des Kantors Bruno mit der 
Obedienz in Langenholzen, die Uebertragung des Dorfes Eiteum an 
den Domdekanat und über die Obedienzien der Abwesenden. — Hildes- 
heim 1288 (zu Oktober 5). 


Sifridus dei gratia Hildensemensis ecclesie episcopus — — 
notum esse volumus, quod, cum . . decanus nostre Hildensemensis 
ecclesie ex quadam ordinatione capituli obedientias teneret absentium, 
nos provide considerantes minus expedire tum quoad honorem 
dignitatis huius tum etiam quoad profectum capituli, videlicet quod 
decanus aliquas iure capituli servaret obedientias, presertim cum 
esset!) detestabile ecclesie defectum in ministrando in decano 
reprehendi, quem ipse non inmerito in aliis tenetur reprehendere, 
adiunctis nobis certis personis de capitulo cum pleno mandato 
videlicet Iohanne maiore preposito, Volrado Montis preposito, Iohanne 
cellerario, Bernardo de Meinersem, Wolthero de Eversten, Henrico 
de Woldenberch ecclesie nostre canonicis de consilio eorundem et 
consensu capitulo sanius providendum duximus et statuendum, vide- 
licet quod . . decanus Hildensemensis ecclesie ex nunc inantea 
deinceps nullas omnino obedientias obtinebit, et nos ex favore et 
gratia, qua capitulum Hildensemense et personas capituli amplecti- 
mur, ut etianı beneficio nostre liberalitatis et gratie in ecclesia 
Hildensemensi cultus divini nominis amplietur, archidiaconatum in 
Solzeke ex libera resignatione Brunonis cantoris ecclesie nostre 
nobis vacantem cum omnibus suis iuribus concessione perpetua ad 
decanatum nostre Hildensemensis ecclesie contulimus incorporantes 
et unientes ipsum archidiaconatum eidem decanatui, ita quod ei 
iure perpetuo adherebit et decanus, qui pro tempore fuerit, ipsum 
ratione sue dignitatis libere possidebit. Verum ut omnia laudabiliter 
concurrant, quia idem Bruno predictum archidiaconatum nobis ad 
gratiam nostram libere resignavit, ordinavimus, quod idem Bruno 
obedientiam in Holthusen totam et integram, liberam et solutam 
cum omni iure et utilitate, sicut eam obedientiarii ecclesie nostre 
hactinus tenuerunt, vite sue temporibus obtinebit nichil] de ea 
responsurus capitulo et ecclesie seu daturus. Post mortem vero?) 
dieti Brunonis in recompensam aliquam archidiaconatus huius, quem, 


I) esset über der Zeile nachgetragen. 3) vero desgleichen. 


1288. 415 


ut premissum est, ad decanatum adiecimus, dieta obedientia in 
Holthusen apud Alvelde beneficium erit episcopi, quam ex tunc in- 
antea in perpetuum nos et nostri successores Hildensemenses epi- 
scopi infra capitulum cui placuerit canonico tamen emancipato salvo 
eo, quod de ipsa obedientia debetur capitulo et ecclesie, conferimus, 
quia tunc ille et quilibet eius detentor, non obstante quod eam in 
beneficio recepit, de eadem obedientia ministrabit, quod de iure et 
antiqua institutione fuerit ministrandum, cohertione decano super eo, 
si non vel minus plene ministraverit, secundum ius capituli reservata. 
Preterea capitulum recognoscens ex hac nostra ordinatione et honorem 
ecclesie et gratiam sibi factam exemplo nostri etiam adiecit ad deca- 
natum nostre Hildensemensis ecclesie villam Ethzem videlicet allodium 
in ipsa villa de quatuor mansis et dimidio et duodecim mansos litonum 
ibidem cum litonibus habentibus mansos litonum vel non in ipsa villa vel 
extra villam morantibus, censum suum solventibus, item omne ius et 
dominium, omnem honorem et utilitatem in dicta villa vel extra villam 
in eampis, agris, pascuis, silvis seu nemoribus, aquis aquarumve de- 
cursibus, viis et inviis, quesitis et inquirendis, necnon holtgraviam ad 
iam dictam villam pertinentem et iura advocati et advocacie et omnia 
genera servitiorum sibi exhibendorum et plane predictam villam cum 
omnibus premissis et universis honoribus, iuribus et pertinentiis suis, 
quemadmodum predecessores nostri et nos habuimus, cum ipsi nostro 
capitulo venderemus, liberam et solutam ad ipsum decanatum, ut 
diximus, in perpetuum possidendam liberaliter assignavit cedens 
sibi iura et actiones in hoc contra quemlibet competentes. Ad hec 
ordinavimus, quod Arnoldus decanus Hildensemensis, sub quo hec 
laudabilis ordinatio facta est, quinimmo qui huiusmodi ordinationi 
quanto fidelius potuit una nobiscum intendit, archidiaconatum sepe- 
dietum in Solzeke, etiam si eum contingeret cedere decanatui, quoad 
vixerit optinebit. Post mortem vero suam sublata qualibet conditione 
decanatui ut premisimus remanebit. De obedientiis autem absentium 
taliter duximus ordinandum, videlicet quolibet anno duo de canonicis 
ordinabuntur a capitulo, qui proventus obedientiarum illarum colli- 
gent et ministrabunt, quod de eis fuerit ministrandum; supplebunt 
etiam, quod de obedientia in Holthusen predicta ecclesie et capitulo 
faciendum esset et ministrandum, residuum ad usus capituli fideliter 
conservandum. In maiorem autem huius ordinationis firmitatem et 
certitudinem presentem litteram inde conscriptam sigillis nostro 
videlicet et nostri capituli necnon predictorum canonicorum nobis 


416 1288. 


ad hanc ordinationem faciendam a capitulo adiunctorum fecimus 
communiri. Datum et actum Hildensem anno dominice incarnationis 
millesimo cc?. Ixxx9. octavo. 


Or. im Kgl. St.-A. zu Hannover, Domstift Hildesheim Nr. 302. Die sieben 
Siegel nur wenig beschddigt. W. von Eberstein siegelt nicht mit. 


807. Das Domkapitel genehmigt die durch Bischof Siegfried vor- 
genommene Vereinigung des Archidiakonates in Solschen und des Dorfes 
Eitzum mit dem Domdekanat sowie die anderen Bestimmungen über 
die Obedienzien Abwesender und die Obedienz Langenholzen. Hildes- 
heim 1288 (zu Oktober 5). 


Nos capitulum Hildensemensis ecclesie. Quia quod a maioribus 
provide ordinatur maioris auctoritatis ac roboris non inmerito iudi- 
catur, presentis igitur scripti oraculo!) in perpetuum valituro dicimus, 
quod ordinationem a venerabili patre, domino nostro Sifrido Hil- 
densemensi episcopo necnon a reverendis viris dominis Iohanne nostro 
preposito, Volrado Montis preposito, Iohanne cellerario, Bernardo 
de Meinersem, Walthero de Eversten, Henrico de Woldenberch 
ecclesie nostre canonicis cum pleno mandato nostro ex parte nostra 
deputatis tamquam ab arbitris seu arbitratoribus in ecclesia nostra 
super immutatione obedientiarum fratrum absentium, quantum deca- 
natum tangit, et super adiectione archidiaconatus in Solzeke et ville 
nostre Etzem ad dictum nostre ecclesie decanatum loco prefatarum 
obedientiarum et super obedientia in Holthusen apud Alvelde et 
super universis et singulis articulis in ipsa ordinatione seu arbitrio 
et instrumento publico super hoc edito expressis factam gratam 
habentes approbamus, et hoc presentibus sub sigillo nostro hic 
apposito publice protestamur. Datum (et) actum Hildensem in 
capitulo anno dominice incarnationis millesimo cc. Ixxx9?. octavo. 


Or. im Kgl. St.-A. zu Hannover, Domstift Hildesheim Nr. 301. Siegel des 
Domkapitels. 


808. Bischof Siegfried übereignet dem Kl. Escherde zwei Hufen 
in Betheln (Betenem), die ihm Hermann von Deersheim (Dersem), 
dessen Frau Meinburg und Söhne Johann und Hermann, und 22 Morgen 
in Rok, die ihm Arnold von Wallenstedt resigniert hat. 1288 Oktober 7 
(nonas octobris, in die Marci pape et confessoris). 


1) oraculo über der Zeile nachgetragen. 


1288. 417 


Huius rei testes sunt Iohannes maior prepositus, Arnoldus 
decanus, Volradus Montis prepositus, Bernardus scolasticus, Iohannes 
cellerarius, Bernardus de Meynersen, Sifridus de Blankenborch 
canonici Hildensemenses, Thydericus de Rethen, Henricus de Ber- 
ningerode milites, Conradus de Berenrode, Hermannus Suring famuli. 


Or. im Kgl. St.-A. zu Hannover, Escherde Nr. 73. Beschädigtes Siegel des 
Bischofs und des Domkapitels an weissen geflochtenen Hanfschnüren. 


$09. Bischof Siegfried erteilt den Besuchern der Kapelle der 
h. Anna und Elisabeth im Kreuzstift viereig Tage Ablass. 1288 
Oktober 7. 


Siffridus dei gratia Hildensemensis ecclesie episcopus. Cum 

ad ea, que ad divinum cultum pertinent et salutem prospiciunt 
&nimarum necnon devotionem excitant subditorum, proni et benefici 
esse ex nostri debito officii teneamur, nos auctoritate dei omni- 
potentis et gloriose virginis Marie matris ipsius necnon beatorum 
apostolorum Petri et Pauli confisi omnibus vere penitentibus et 
confessis, qui capitulum apud monasterium sancte Crucis Hildense- 
mensis in honore sanctarum Anne matris domine et Elyzabeth lant- 
gravie constructam in die dedicationis ipsius et per octavas eius 
ac per mensuales memorias eiusdem et in anniversario dedicationis 
ipsius cum cordis devotione visitaverint, quadraginta dies et unam 
karenam in nomine domini indulgemus, quam indulgentiam in anni- 
versario dedicationis predicte capelle volumus in perpetuum per- 
durare. Datum et actum anno domini m?. cc9. Ixxxviii0., nonas 
octobris. 


Or. im Kgl. St.-A. zu Hannover, Kreuzstift Nr. 198. Beschädigtes Siegel 
des Bischofs. 


$10. Graf Konrad vom Werder zeigt dem Domkapitel den Ver- 
zicht des Knappen Johann von Solschen auf achtzehn Morgen in Farmsen 
an. Auf dem Werder 1288 Oktober 24. 


Honorabilibus dominis suis preposito, decano, scolastico totique 
Hildensemensi capitulo Conradus comes de Insula tam paratam quam 
debitam ad omnia voluntatem. Iohannes de Zoleche famulus noster 
unum mansum litonicum de decem et octo iugeribus situm in Ver- 
mersen ad manus prepositi et conventus sororum in Hildensem vobis, 
ad quos eiusdem mansi proprietas spectat, omnino resignavit, ita 
quod predicti prepositus seu conventus sororum sancte Marie Magda- 

Hildesh. UB. III. : 97 


418 1288. 


lene in Hildensem censum de predicto manso debitum seilicet quatuor 
solidos ecclesie vestre inperpetuum singulis annis suo tempore sine 
qualibet contradictione persolvet. Et hanc resignacionem in pre- 
sencia nostra predicto preposito et conventui ad vos factam esse 
protestamur presentibus sigilli nostri munimine roboratis dictamque 
protestacionem memorato preposito suoque conventui dedimus ad 
cautelam. Nam predictus Iohannes nobis fide data promisit, quod 
eundem prepositum et conventum nec ipse nec aliquis suorum ali- 
quatenus molestabit. Id ipsum vero eidem preposito promittere nos 
rogavit, quod fecimus, sicut his nostris litteris protestamur. Actum 
in Insula anno domini m0. cc9. 1xxx?viii?., in vigilia sanctorum Crispini 
et Crispiniani, presentibus Conrado de Stenberge, Olrico de Barem, 
Raven militibus, Conrado de Borsum, Alberto de Haringe famulis 
et pluribus aliis fide dignis. 


Or. im Kgl. St.-A. zu Hannover, Mar.-Magdal. Nr. 105. Rundes Siegel des 
Grafen Konrad von Wohldenberg. 


S13. Genannte bekunden, dass Friedrich Mutzeval für sich und 
seine Frau Grundstücke in Gross-Rhüden dem Kl. Lamspringe resigniert 
hat. 1288 November 20. 


Notum sit omnibus presentem paginam visuris vel audituris, 
quod ego Bruninghus de Woldershusen et Bertoldus dictus Modius 
burgensis in Osterodhe audivimus et interfuimus, quod Fredhericus 
dictus Mutzeval ex parte uxoris sue Mechtildis et ex parte sua, si 
quid iuris habuit, resignavit ius proprietatis, que eadem Mechtildis 
habuit in tribus areis et duobus pratis et quatuor mansis sitis in 
maiori villa Ruden ad manus domini prepositi et conventus de 
Lammespringh emptis à Theoderico de Hachem fratre ipsius. Que 
predicta Mechtildis postea in castro Hertesberch multis audientibus 
collaudavit. Ne alicui in posterum dubium oriatur de hac resigna- 
tione, ego Brunighus prenotatus presenti cedule sigillum meum 
apposui ad cautelam. Actum anno gratie m. cc9. Ixxx9. viii?., xii. 
kalendas decembris. 


Or. im Kgl. St.-A. zu Hannover, Lamspringe Nr. 53. Siegel der B. von 
Woltershausen wenig beschädigt an dem von der Urk. geschnittenen Pergament- 
streifen, zeigt springenden Wolf, darunter Rose. 


812. Jordan von Barkevelde und Frau resignieren dem Kl. 
Lamspringe Grundstücke in Gross-Rhüden. 1288 November 20. 


1288. 419 


Universis Christi fidelibus, ad quos presens scriptum pervenerit, 
notum facio, quod ego Iordanus dictus de Barkevelde cum uxore 
mea Sophia et fratre meo Ernesto de consensu et libera voluntate 
omnium heredum nostrorum, quorum intererat in talibus consentire, 
resignavimus et!) resignamus ad manus . . prepositi et conventus 
monasterii in Lammespringh cum omni iure proprietatis et obliga- 
lionis tres areas et duo prata et quatuor mansos sitos in maiori 
villa Ruden, quos emerunt a Theoderico dicto de Hachem, et omni 
utilitate et iure, quod nos et heredes nostri in hiis bonis habuimus 
tam in villa quam extra villam feliciter in perpetuum possidendo. 
Preterea ego Iordanus publice protestor, quod, si aliquis in posterum 
pro hiis bonis prepositum et conventum iam dictum infestaverit, una 
cum Theoderico de Hachem pro ipsis omni occasione seposita re- 
spondebo. Ut igitur — —. Testes huius facti sunt dominus 
Heydhenricus de Mynningrodhe, dominus Theodericus de Espeling- 
rode milites, Hermannus Corrigia, Guntcelinus dietus Lethgast et 
alii quam plures. Datum anno domini m. cc9. Ixxx?viii€.,, xii. ka- 
lendas decembris. 


Or. im Kgl. St.-A. zu Hannover, Lamspringe Nr. 54. Das stark beschädigte 
Siegel des Ausstellers lässt noch Helm mit Adlerflug erkennen. 


$18. Abt Widekind und der Konvent des Kl. Marienrode ver- 
kaufen dem Propst Gerold und dem Konvente des Maria- Magdalenen- 
klosters sieben Hufen und eine Mühle in Sorsum (Zuhtherem apud 
Embreke) für 120 Mark Silbers. 1288 Dezember 6 (in die saneti 
Nicolay pontificis). 


Huius rei testes sunt Ernestus pincerna, Ludolfus camerarius 
milites. 


Or. im Kgl. St.-A. zu Hannover, Mar.-Magdal. Nr. 106. Siegel des Abtes. 


$14. Domdechant Arnold bekundet die Teilung von Gütern in 
Schellerten zwischen dem Johannisstift und dem Hospital des Domes. 
Hildesheim 1288 Dezember 22. 


Arnoldus dei gratia Hildensemensis ecclesie decanus universis 
hanc litteram inspecturis veram in domino karitatem. Ferrum 


l1) Or. et doppelt, Ende und Anfang der Zeile. 
27* 


420 1288. 


rubigine consumitur et lapides vetustate deficiunt,!) sic acta hominum 
in oblivionem veniunt, nisi scripture testimonio fuerint perhennata. 
Cum itaque discreti viri canonici ecclesie sancti Iohannis in Hildensem 
et hospitale nostre maioris ecclesie ibidem a domino Brant de Lindede 
milite et suis heredibus bona in Scelerthe scilicet duas curias et sex 
mansos, qui decimantur, et quinque mansos, qui non decimantur, 
et decimam unius mansi, quem mansum habet conventus et pre- 
positus sororum in Hildensem, et tres areas et duo prata cum 
omnibus suis pertinentiis communiter comparassent et cum eisdem 
postmodum propter maiorem ipsorum utilitatem et commodum eadem 
bona cum casa in cimiterio dividi placuisset, tandem coram nobis 
ex matura deliberatione utriusque partis consilio et assensu bonis 
equaliter divisis auctoritate nostra interveniente sorte iusta diri- 
mente fuerant amicabiliter in hiis abinvicem taliter separati, vide- 
licet quod canonici sancti Iohannis predicti curiam de quinque 
mansis, qui non decimantur, cum area adiacenti et minus pratum 
cum omnibus suis iuribus et pertinentiis iure perpetuo de cetero 
retinebunt, aliam vero curiam de sex mansis, qui decimantur, cum 
alis duabus areis et decimam unius mansi, quem habet monasterium 
sororum ibidem, et maius pratum cum omnibus suis utilitatibus, 
iuribus et pertinentiis dicta?) hospitalis curia®) similiter iure per- 
petuo de cetero retinebit, nec sub pretextu alicuius rei vel ob- 
livionis aut apponende conditionis prefata divisio debet ab aliqua 
partium aliquomodo retractari. Et in huius firmitatem et testimonium 
presentem litteram inde conscriptam sigillis nostro videlicet et domini 
Bernardi de Dorstat scolastici et domini Brunonis cantoris ecclesie 
nostre et domini Conradi Montis scolastici, qui huic divisioni etiam 
interfuit, ad cautelam fecimus sigillari. Actum et datum Hildensem 
anno domini m?. cc9. Ixxx9. octavo, xiv. kalendas ianuarii. 

Or. im Kgl. St.-A. zu Hannover, Johannisstift Nr. 36. Siegel des Dom- 
dechanten zur Hälfte verloren, das des Domscholasters und Domkantors get 


erhalten, das des Scholasters des Moritzklosters fast zur Hälfte abgefallen. Gedr. 
nach Cop. Würdtwein, Nova subs. I, 349. 


815. Lippold von Hóssing bekundet, dass Arnold von Sorsum 
allen Ansprüchen an neun Morgen in Nordstemmen entsagt und sie 
darauf vom Kreuzstift zinspflichtig erhalten habe. Hildesheim 1288. 


1) deficiunt über der Zeile nachgetragen. ?) dicta auf leer gelassenem 
Raume nachgetragen. °) Verbessert aus curiam. 


1288. 421 


Lippoldus de Rotthinge omnibus audituris has litteras notum 
sit, quod super controversia, que inter canonicos sancte Crucis ex 
una et Arnoldum de Sottherem parte ex altera vertebatur de novem 
iugeribus in Nortstempne, talis compositio intercessit, quod dictus 
Arnoldus coram eisdem canonicis presente domino Thiderico de 
Wettenem, qui tunc custos exstitit eorundem bonorum, renunciavit 
lingua et manu omni hereditario iuri, quod in predictis bonis temere 
dixerat se habere. Verum predicti canonici (nostre) petitionis intuitu 
(non) iure sed de sola gratia commiserunt memorata bona prefato 
Arnoldo et uxori sue quamdiu censum debitum expedite persolvunt. 
Si autem communi quodam impedimento predicti vir aut uxor pre- 
pediti fuerint, ità quod censum unius anni totaliter seu complete 
solvere non valebunt, illum defectum in futuro anno sine contra- 
dictione supplere debebunt. Testes huius compositionis sunt Thide- 
ricus de Stockem et Gerhardus de Gandersem milites et plures alii 
flde digni. Actum Hildensem anno domini m?. cc’. Ixxxviii?. Ego 
Lippoldus de Rotthinge, qui huic ordinationi interfui et pro sepe- 
dicto Arnoldo placitavi, sigillum meum apposui presentibus ad 
cautelam. 


Or. im Kgl. St.-A. zu Hannover, Kreuzstift Nr. 198a stockfleckig. Siegel 
verloren. 


$16. Domdechant Arnold macht mit dem Kl. Heiningen einen 
Tausch von Hausstellen. Hildesheim 1288. 


Nos Arnoldus dei gratia Hildesheimensis ecclesie decanus, rector 
capelle in Werle apud Schladem, notum esse volumus publice pro- 
testando, quod quandam aream ad dictam capellam pertinentem 
minorem in medio ville sitam consensu debito interveniente cum 
preposito et conventu monasterii in Heyningen pro quadam area 
eorum apud capellam eandem seu cemiterium sita permutationem 
fecimus considerata utriusque utilitate in perpetuum valituram. Et 
ut huiusmodi permutatio omni evo stabilis perseveret, presentem 
litteram inde conscriptam, sigillo nostro minutam ipsis preposito et 
monasterio super hoc dedimus ad cautelam. Datum Hildesheim 
anno domini m cc Ixxxviii. 

Beglaubigte Abschrift im Copiar des Jahres 1713 S. 162 in Heiningen. 


817. Der Rat der Dammstadt einigt sich mit dem Kapitel des 
Johannisstiftes dahin, dass er eine Mauer errichtet an dem Ufer der 


422 1289. 


Trilike, an dem der Stiftsherr Johann Sconkint nach seiner Bequemlich- 
keit bauen soll, doch ohne Beschädigung der Mauer und Absperrung 
des Wassers. O. D. (um 1288). 

Or. im Kgl. St.-A. zu Hannover, Johannisstift Nr. 35. Beschädigtes Siegel 


der Dammstadi. Gedr. nach Cop. Würdtwein, Nova subs. I, 274, nach dem Or. 
Doebner, UB. I, S. 209 Nr. 424. 


$18. Verzeichniss der von den Bürgern zerstörten Gebäude des 
Johannisstiftes. O. D. (nach 1288). 


Edificia ecclesie sancti Iohannis a civibus Hildensemensibus 
destructa. Ista fuerunt edificia. Magna domus iuxta plateam solvens 
annuatim xxii solidos. Item lapidea camenata huic domui annexa, 
que vendita erat ad vitalicium unius puelle pro quinque marcis. 
Item granarium solvens annuatim decem solidos, istud granarium 
destructum fuit per consules Dammonis in edificatione muri. In 
fine vero huius aree versus meridiem fuit camenata, que vulgariter 
Pralenbergh vocabatur, per magistrum Iohannem Visicum constructa, 
habens multas mansiunculas videlicet duas camenatas, duo estuaria, 
unum celarium, coquinam, item spaciosum granarium ultra xxx plau- 
strata. Hec camenata cum edifleiis suis solvebat!) annuatim xvi 
solidos excepto granario, quod ad usum canonicorum fuit servatum. 
Ista omnia ediflcia burgenses civitatis destruxerunt. 

Nach einem verlorenen Copiar des Johannisstiftes gedr. Würdiwein, Nova 


subs. I, S. 852. Die Mauer der Dammstadt wurde 1288 erbaut, egl. die vorher- 


gehende Nr. und oben Nr. 797; sonst sind keine Anhaltspunkte für die Datierung 
vorhanden. 


819. Dietrich von Hachem verkauft dem Kl. Lamspringe Be- 
siteungen bei Gross-Rhüden und Mechtshausen. 1289 Januar 13. 


— — Ego Theodericus dictus de Hachem universis — — notum 
facio, quod de maturo consilio et communi consensu omnium co- 
heredum meorum, quorum consensus fuerat et est legitime requi- 
rendus, vendidi domino preposito totique conventui monasterii in 
Lammespringh quatuor mansos in maiori villa Ruden cum curia et 
quatuor pratis desuper villam sitis versus Mechteshusen et iuxta 
molendinum inferius trans flumen, quod Nethe dicitur, unum pratum 
et in villa duas areas, de quibus areis unam sorori mee Gysle 
assignavi temporibus vite ipsius possidendam; cum autem ipsa 


1) W. solvebant. 


1289. 423 


obierit, ad prefatum monasterium libere revertetur. De mansis 
siquidem supradictis dimidius mansus decimam solvit, reliqui vero 
tres cum dimidio decimam non solvunt. Vendidi itaque predicta 
bona cum advocatia et omni utilitate et iure, quod ego et coheredes 
mei in hiis bonis habuimus tam in villa quam extra villam in pratis, 
silvis, pascuis, aquis, aquarum decursibus, agris, novalibus cultis et 
incultis feliciter et quiete in perpetuum possidendo. Protestor etiam 
publice, quod omnis actio et discordia tam pro bonis in Wolden- 
husen quam pro locis communibus, que inter me et ipsam ecclesiam 
Lammespringe vertebatur, penitus est sopita. Item me obligatum 
esse recognosco per presentes, ut, si aliquis inposterum temporibus 
vite mee pro hiis bonis prepositum et conventum iam dictum in- 
festaverit, pro ipsis omni occasione postposita respondebo. Ne 
igitur — —. "Testes sunt comes Conradus de Insula, dominus Grubo 
de Stenbergh, dominus Heydhenricus de Hegereshusen, dominus 
Iohannes de Dalym, dominus Ulricus de Barym milites, Bruninghus 
de Woldershusen,!) Iordanus de Barkevelde, Hermannus Corrigia 
et alii quam plures milites et armigeri fide digni. Datum et actum 
anno domini m?. cc?. Ixxx?. ix?., in octava epiphanie domini. 


Or. im Kgl. St.-A. zu Hannover, Lamspringe Nr. 55. Das beschädigte Siegel 
des Ausstellers zeigt links schrägen Turnierkragen. 


$20. Der Rat der Stadt bekundet, dass der Bürger Eberhard 
Ludolfi mit Zustimmung seines Sohnes Johann der Brüderschaft des 
h. Andreas einen Zins von 28 Schilling aus je einer Halle bei den 
Fischbänken und in den Hoken zur Beschaffung von Wachs verkauft 
hat. 1289 Februar 14 (xvi0. kalendas marcii). 


Or. in der Beverinischen Bibliothek, Andreästift Nr. 15. Beschädigtes Stadt- 
siegel. Gedr. Doebner, UB. III, S. 654 Nachtr. Nr. 43. 


$21. Der Rat der Stadt bekundet, dass Johann Acko und seine 
Frau Adelheid allen Ansprüchen an eine Hufe in Farmsen (Vermersen) 
gegenüber dem Maria-Magdalenenkloster entsagt hat. 1289 Februar 14 
(xviV. kalendas marcii). 


Or. im Kgl. St.-A. zu Hannover, Mar.-Magdal. Nr. 107. Stadtsiegel. Gedr. 
Doebner, UB. I, S. 210 Nr. 425. 


$822. Dompropst Johann überträgt mit Zustimmung des Dom- 
kapitels dem Kreuzstifte sechs Gärten auf der Friesenstrasse, welche 


1) Das W nachgetragen. 


494 1289. 


der verstorbene Aschwin vom Steinberge von ihm zu Lehn hatte. 
Hildesheim 1289 Februar 28 (pridie kalendas marcii). 


Testes huius collationis sunt Arnoldus decanus, Volradus pre- 
positus Montis, Bruno cantor, Wernerus plebanus sacerdotes, Ber- 
nardus scolasticus, Iohannes cellerarius, Gevehardus prepositus 
sancte Crucis, Siffridus de Blankenburch dyaconi, Woltherus de 
Eversten, Iordanis de Blankenburch, Thidericus de Saldere, Her- 
mannus custos subdyaconi et canonici sancte Marie. 


Or. in der Beverinischen Bibliothek zu Hildesheim, Kreuzstift Nr. 4. Siegel 
und Befestigung verloren. Gedr. Doebner, UB. III, S. 654 Nachtr. Nr. 44. 


828. Bischof Siegfried überträgt mit Zustimmung des. Dom- 
kapitels dem Kl. Lamspringe den ihm vom Knappen Dietrich von Hachem 
resignierten Zehnten von drei und einer halben Hufe in Gross-Rhüden 
(in maiori villa Ruden). 1289 März 21 (xii. kalendas aprilis). 


Testes sunt dominus Iohannes prepositus maior, Arnoldus 
decanus, Volradus Montis prepositus, Iohannes cantor clerici, Sifridus 
de Rutenbergh, Albertus Boch, Grubo de Stenbergh. 

Or. im Kgl. St.-A. zu Hannover, Lamspringe Nr. 57. Das zerbröckelte Siegel 
des Bischofs eingenäht, von dem des Domkapitels ein Bruchstück erhalten. Da 
mit Rücksicht auf Nr. 811 und 812 ein Fehler im Datum nicht anzunehmen ist, 
muss man in Johannes cantor einen Schreibfehler sehen statt Bruno cantor, der 
1288 — 90 als solcher nachweisbar ist, vgl. Nr. 805 ff. — In einer Urk. ohne 
Jahresangabe, actum in Insula in die beati Blasii martiris (Februar 3) resigniert 
Dietrich von Hachim dem Bischof obigen Zehnten vor Graf Konrad vom Werder, 
Hermann von Gandersheim, Ulrich von Barum, Rittern, und Lippold von Dahlum, 
Albert con Haringen und Dietrich von Holle, Knappen. Or. a. a. O. Nr. 56 mit 
gut erhaltenem Siegel Dietrichs an dem von der Urk. geschnittenen Pergament- 
streifen. 


$24. Die Grafen von Wohldenberg resignieren dem Bischof 
Siegfried Güter in Hockeln zu Gunsten des Kl. Derneburg. O. D. 
(vor 1289 April 8). 

Reverendo in Christo patri ac domino nostro domino S(ifrido) 
Hildensemensis ecclesie episcopo Her(mannus) et Hen(ricus) fratres, 
Her(mannus) flius quondam Borchardi comites de Woldenberch, 
C(onradus) et Io(hannes) comites de Insula et Hen(ricus) fllius 
quondam comitis Lu(dolfl) cum debita dilectione et honore obsequium 
semper promptum. Bona in Hokenem, que de vestra gratia et 
munificentia in feodo tenemus, cum magna gratiarum actione vobis 


1289. 425 


ad manus monasterii et conventus in Derneborch litteris presentibus 
resignamus rogantes quam intime, quatinus eadem pro salute ani- 
marum parentum nostrorum et nostrarum propriarum eidem mona- 
sterio conferre dignemini propter deum. 


Or. im Kgl. St.-A. zu Hannover, Derneburg Nr. 36. Die fünf Siegel meist 
nur wenig beschädigt. 


$285. Bischof Siegfried übereignet dem Kl. Derneburg viertehalb 
Hufen und den Zehnten mit einer Kurie in Hockeln nach Resignation 
der Grafen von Wohldenberg. Hildesheim 1289 April 8. 


In nomine domini amen. Sifridus dei gratia Hildensemensis 
ecclesie episcopus — — notum esse volumus tam presentibus quam 
futuris, quod nos pro salute et remedio anime nostre et spe retri- 
butionis eterne cum consensu et beneplacito nostri capituli proprie- 
tavimus et proprietamus tres mansos cum dimidio et decimam!) 
ibidem cum una curia sitos in Hokenem cum omnibus attinenciis, 
viis et inviis, pratis, pascuis, silvis, echtwardis, aquis aquarumve 
decursibus monasterio sanctimonialium in Derneborg iure perpetuo 
possidendos, recepta resignatione libera et voluntaria a comitibus 
de Woldenberge, qui predicta bona a nobis tenuerant iure et tytulo 
feodali. Ut autem — —. Testes sunt Iohannes maior prepositus, 
Arnoldus decanus, Wiradus Montis prepositus, Iohannes cellerarius, 
Bernardus de Meynersem, Sifridus de Blankenborg, Heynricus de 
Woldenberge canonici Hildensemenses, Ecbertus camerarius, Sifridus 
de Rutenberge, Albertus Bok, Iohannes de Stedere, Heynricus 
Rasehorn, Conradus Svaph milites et alii quam plures. Actum et 
datum Hildensem anno domini millesimo cc. lxxx. ix., vi?. idus 
aprilis. 

Or. im Kol. St.-A. zu Hannover, Derneburg Nr. 33. Siegel des Bischofs 
erhalten, das des Domkapitels verloren. Auf der Rückseite von Hand des 
14. Jahrhunderts: de tribus mansis et dimidio et decima cum curia, wo ebenfalls 
dec. c, cur. von anderer Hand auf Rasur steht; die Abschrift des 14. Jahrhunderts 
in Cop. VI, 105 S. 17 hat die betreffende Stelle in folgender Fassung: tres mansos 
cum dimidio et quatuor areas cum una curia sitos in Hokenem et cum omnibus 


attineneclis w. s. w. und stimmt hierin mit der Abschrift des 18. Jahrhunderts in 
Cop. VI, 108a fol. 15 ebenda überein. 


$26. Papst Nicolaus IV. beauftragt den Erzbischof (Boemund) 
von Trier und die Bischöfe (Siegfried) von Hildesheim und (Heinrich) 


!) decimam ibidem von anderer Hand und mit anderer Tinte auf Basur. 


426 1289. 


von Merseburg, dem Subdiakon Hermann, Sohne des verstorbenen 
Grafen Heinrich von Gleichen, Propste zu st. Peter in Mainz, während 
seiner Studienzeit in Rom die Einkünfte der von ihm an diesen Kirchen 
innegehabten Benefizien unverkürzt folgen zu lassen. Rom, st. Maria 
maggiore 1289 April 13. 


Regest Kehr, UB. des Hochstiftes Merseburg (GQ. der Provinz Sachsen 36) 
S. 421 Nr. 527, Langlois, Les Registres de Nicol. IV. Nr. 818. 


$27. Die Ritter Johann und Ludolf von Escherde resignieren 
dem Bischofe (Siegfried) den Zehnten und einen Hof in Dollbergen 
und den Zehnien in Röddensen zu Gunsten des Kl. Wienhausen. 
Hildesheim 1289 April 16 (xvi. kalendas mayi). 


Testes sunt Sifridus de Rutenberge, Aschwinus de Luttere, 
Borchardus de Cramme, Theodericus de Alten, Luderus et Seghe- 
bodo fratres de Hanse milites. 


Or. im Archiv des Kl. Wienhausen Nr. 108. Siegel wenig beschädigt an 
roten bez. roten und gelben Seidenfüden. 


$25. Bischof Siegfried übereignet dem Kl. Wienhausen den 
Zehnten in Dollbergen und den in Röddensen nach der Resignation 
der Ritter Johann und Ludolf von Escherde. Hildesheim 1289 April 17 
(xv. kalendas mai). 


Testes sunt Iohannes maior prepositus, Arnoldus decanus, 
Wiradus Montis prepositus, Iohannes cellerarius, Bernardus de 
Meynersem, Sifridus de Blankenburg canonici Hildensemenses, Si- 
fridus de Rutenberghe, Borchardus de Wildenstene, Aschwinus de 
Luttere, Basilius de Rutenberghe milites, Thitmarus de Luttere, 
Conradus de Saldere, Iohannes et Hugo de Ilsede famuli. 


Abschrift des 14. Jahrhunderts in Cop. IX, 265 S. 24 im  Kgl. St.-A. zu 
Hannover. 


$29. Mehrere Erzbischöfe und Bischöfe erteilen allen, welche 
das Michaeliskloster und die Lambertikapelle an genannten Festtagen 
besuchen und zur Ausbesserung beisteuern, einen Ablass von vierzig 
Tagen. Rom 1289 April 22 (x. kalendas maii). 

Or. im Kgl. St.-A. zu Hannover, Michaeliskl. Nr. 79. Von den acht Siegeln 
an roten 4nd gelben Seidenfäden einige beschädigt. Gedr. Doebner, UB. I. S. 210 
Nr. 426. Den Ablass bestätigt Bischof Siegfried in einer Urk. von 1289 August 30 
(iii?. kalendas septembris), Or. a.a. O. Nr.80, beschädigtes Siegel an gleicher 
Befestigung. 





1289. 421 


$809. Zwölf Erzbischöfe bez. Bischöfe erteilen allen, welche das 
Kreuzstift und die Kapelle der h. Anna und Elisabeth an genannten 
Festtagen besuchen, Indulgenz. Rom 1289 April 22. 

Universis Christi fidelibus presentes litteras inspecturis nos 
Gerhardus Moguntinus, Theoctistus Adrianopolensis et Iohannitius 
Mokicensis dei gratia archiepiscopi, Duinus Pharensis, Valdebrunus 
Avellonensis, Romanus Crohensis, Petrus Tirasonensis, Conradus 
Tullensis, Maurus Ameliensis, Bonifacius Parentinus, Perronus Lari- 
nensis et Leotherius Verulanus eadem gratia episcopi salutem in 
domino sempiternam. Licet is, de cuius munere venit, ut sibi & 
suis fidelibus digne ac laudabiliter serviatur, de habundantia pietatis 
sue merita supplicum excedens et vota bene servientibus multo 
maiora tribuat quam valeant promereri, desiderantes tamen reddere 
domino populum acceptabilem fideles Christi ad complacendem ei 
quasi quibusdam allectivis, muneribus, indulgentiis videlicet et 
remissionibus invitamus, ut exinde reddantur divine gratie ap- 
tiores. Eapropter nos de omnipotentis dei misericordia et bea- 
torum Petri et Pauli apostolorum eius auctoritate confisi omnibus 
vere penitentibus et confessis, qui ecelesie sancte Crucis et 
capelle sancte Anne et sancte Elizabeth Hildensemensi de novo 
constructe et consecrate pro suis reparationibus, fabricis vel struc- 
turis, ornamentis, libris, luminaribus et aliis suis necessitatibus 
manus porrexerint adiutrices sive in extremis laborantes quicquam 
facultatum suarum legaverint vel pias suas elemosinas dederint vel 
miserint, aut qui ad dictam ecclesiam seu capellam causa devotionis 
accesserint in festis nativitatis, resurrectionis et ascensionis domini 
nostri Ihesu Christi atque pentecostes, in singulis sancte Crucis 
festis et gloriose virginis Marie, sancti Michaelis archangeli, sanc- 
iorum lohannis baptiste et ewangeliste, sanctorum Petri et Pauli 
et aliorum apostolorum, sancte Marie Magdalene, sancti Stephani, 
sancti Laurentii, sancti Godehardi, sancti Nicolai, sancti Martini, 
sancte Katerine, sancte Anne et sancte Elizabeth et in festo omnium 
sanctorum (et in) festo dedicationum et patronorum ipsius ecclesie 
(et) capelle et altarium in eis existentium et per si(ngulorum) 
festorum predictorum octavas ac in die palmarum et per totam 
septimanam passionis domini subsequentem singuli singulas d(ierum) 
quadragenas de iniunctis sibi penitentiis, dummodo consensus dio- 
cesani ad id accesserit, in domino misericorditer relaxamus. In 
cuius rei noticiam sigilla nostra presentibus sunt appensa. Datum 


428 1289. 


Rome x. kalendas maii anno domini millesimo ducentesimo octua- 
gesimo ix®., pontificatus domini Nicolai pape quarti anno secundo. 


Or. im Kgl. St.-A. zu Hannover, Kreuzstift Nr. 199. Die zwölf Siegel an 
roten «nd gelben Seidenfäden meist wenig beschädigt. 


$81. Gerhardus Moguntinus et Iohannitius Mokicensis archi- 
episcopi, Duinus Pharensis, Petrus Tirasonensis, Bonifacius Parentinus 
et Leotherius Verulanus episcopi erteilen allen, welche die Kirche des 
Maria-Magdalenenklosters an den Festen der Geburt, Auferstehung und 
Himmelfahrt Christi, Pfingsten, den Marienfesten, der heiligen Michael, 
Peter und Paul, Maria Magdalena, Martin, Nikolaus, Godehard, 
Bernward, Katharina, Agnes, aller Heiligen, dem Dedikations- und 
dem Patronstage besuchen, einen Ablass von vierzig Tagen. Eom 
1289 April 22 (x. kalendas may). 


Or. im Kgl. St.-A. zu Hannover, Mar.-Magdal. Nr. 108. Sechs Siegel in 
rotem Wachs an gelben und roten Seidenfäden. 


882. Domherr Friedrich von Adensen (Adenoys) genehmigt den 
durch seinen Vater (Johann) vollzogenen Verkauf dreier Salzpfannen 
in Münder, zweier Hausstellen und einer halben Hufe Landes an das 
Kl. Barsinghausen. Hildesheim 1289 April 24 (in vigilia Marci). 


Or. im Kgl. St.-A. zu Hannover, Barsinghausen Nr. 60 mit dem Siegel des 
Ausstellers. Gedr. v. Hodenberg, Calenberger UB. I, S. 46 Nr. 61. 


888. Bischof Siegfried bekundet, dass Ludinger von Gerstenbüttel 
(Garslebutle) und seine Söhne Ludenger und Widekind gegenüber dem 
Kl. Wienhausen auf alles Recht an den Gütern in Hänigsen (Heningesen) 
verzichtet und in die Hände der Ritter Siegfried von Rautenberg, Aschwin 
von Lutter, Burchard von Wildenstein und des Knappen Friedrich von 
Stedere Währschaft versprochen haben. Peine 1289 Mai 6 (pridie 
nonas mayi, in die Iohannis ewangeliste). 

Interfuerunt frater Theodericus et frater Reynerus conversi 
eiusdem claustri, Godescalcus de Ellese, Thetmarus de Luttere famuli. 

Or. im Archiv des Kl. Wienhausen, Nr. 109. Die Siegel des Bischofs, des 


von Lutter und des von Rautenberg gut erhalten. Gedr. Hermann Meyer, Gesch. 
des Kirchspiels Hünigsen S. 77. 


884. Ritter Heinrich von Barienrode verkauft dem Kl. Lamspringe 
drei Hufen in Eitzum bei Emne. Hildesheim 1289 Juni 2. 


1289. 429 


Heinricus miles!) de Berningerode — —. Notum sit omnibus 
— —, quod ego de pleno consensu uxoris mee domine Hillegundis 
et filiorum meorum Siffridi, Lippoldi, Iohannis et Siffridi et omnium 
heredum meorum tres mansos in villa Eythzem prope Emne sitos 
indecimales, quorum proprietas ad me iure hereditario pertinebat, 
eum omni iure in villa et in campo, in pascuis et in silvis, et 
habendi et instituendi opilionem et breviter cum omni iure, quo 
ipsos hactenus possedi, pro quadraginta marcis examinati argenti 
vendidi ecclesie Lamspringensi in perpetuum possidendos. Testes 
huius venditionis sunt Leyhardus decanus, Bertoldus scolasticus 
ecclesie sancte Crucis, Bernardus prepositus in Derneborch, Conradus 
plebanus forensis eeclesie in Goslaria, Hermannus quondam plebanus 
nove civitatis, Olricus quondam prepositus in Heninge, Luderus 
prepositus in Escherte, Otto cellerarius in Redageshusen clerici, 
Ekbertus camerarius, Ludolfus filius eius, Ernestus pincerna, Gerardus 
Cyghenbart,2) Grubo de Lapideo monte, Conradus filius eius milites, 
Thidericus: de Perremont, Lippoldus de Rothinge famuli, Conradus 
Borchardi, Conradus de Dammone, lohannes Dives, Thidericus de 
Minda burgenses et alii quam plures clerici et layci flde digni. 
Ne igitur — —. Datum et actum Hildensem anno domini m?. cc. 
Ixxx. ix9., iiii®. nonas iunii, in curia scolastici sancte Crucis. 

Or. im Kol. St.-A. in Hannover, Lamspringe Nr. 58. Siegel des Ausstellers 
in rotem Wachs an schwarzen und weissen Hanf- und gelben Seidenfüden, am 


Rande beschädigt, zeigt zwei rechts gekehrte Fische über einander. Regest Doebner, 
UB. I, S. 211 Nr. 427, Bode, UB. II, S. 382 Nr. 373. 


8885. Domherr (Friedrich), Sohn des Edelherrn Johann von 
Adensen, erwähnt in der Urk.- des letzteren für das Kl. Lahde. 
Münder 1289 Juni 4 (sabbato infra octavam pentecostes). 

Gedr. Westfäl. UB. VI, S. 449 Nr. 1415. 


$86. Die Bevollmächtigten des Domkapitels bestimmen über die 
Verwaltung der Obedienzien. Hildesheim 1289 Juni 17. 


Dei gratia Arnoldus decanus, Bernardus scolasticus, Volradus 
Montis prepositus, Iohannes cellerarius ecclesie Hildensemensis uni- 
versis presentium inspectoribus orationes in domino cum debita 
karitate. Non inmerito recipitur et ab omnibus approbatur, per 
quod multiplex immo communis utilitas generatur. Igitur cum ex 


Jy) Verlängerte Schrift. *) Or. Cygoghenbart. 


430 1289. 


multiplici defectu in amministratione obedientiarum non sine gravi 
periculo animarum in nostra Hildensemensi ecclesia grave scandalum 
oriretur, capitulum nostrum huic morbo obviare cupiens nobis duxit 
libere committendum, si contra hoc aliquod salubre remedium pos- 
semus adinvenire. Nos itaque accepta auctoritate capituli periculo 
minus bene administrantium quanto salubrius possumus subvenire 
volentes, per hoc tamen bene administrantibus derogare nolentes, de 
administratione obedientiarum ita duximus ordinandum. Generale 
enim capitulum pro obedientiariis semper sexta feria proxima ante 
festum nativitatis sancti Iohannis baptiste in nostra debet ecclesia 
observari et in illo capitulo omnes obedientiarii comparebunt et 
quilibet ità munitus, quod ibi possit verius protestari, si de sua 
obedientia vel obedientiis ad plenum possit vel non possit illo anno 
quod ministrandum fuerit ministrare. De qua vero vel de quibus 
protestatus fuerit, quod possit plene ministrare, nisi evidens et 
legitimum impedimentum superveniat, illam obedientiam vel obe- 
dientias ad suam administrationem obtinebit et capitulum de ad- 
ministratione plenaria ad ipsum habebit respectum. Si autem evi- 
dens et legitimum impedimentum, ut iam dictum est, superveniret, 
illud statim . . decano et capitulo notificabit et ab administratione 
illius illo anno cedet. De qua autem vel de quibus obedientiis 
dixerit, quod non possit ministrare, illam vel illas illo anno capitulo 
resignabit et decanus et seniores capituli de eis prout melius pote- 
runt ordinabunt. Preterea singulis septimanis qualibet sexta feria 
per decanum aut cui decanus commiserit pronunctiabitur in scriptis 
in capitulo, à quo vel à quibus et unde quid in septimana sequenti 
fuerit a quolibet ministrandum. Seryviturus etiam pro ebdomada cum 
cuneis octo diebus ante administrationis tempus triticum, quod pro 
illo tempore ipsum contingit, debet pistoribus presentare vel ipsos 
adeo certificare, quod possint tempore debito et debite ministrare. 
Quod si factum non fuerit, decanus et seniores capituli statim 
dampno illius, qui cuneos procurare debuit, procurabunt etiam si 
necesse fuerit sub usuris, et nichilominus qui procurare neglexit, 
si infra alios octo dies post primos octo dies faciende certificationis 
inmediate connumerandos capitulo non satisfecerit, auctoritate huius 
statuti claustrum intrabit non exiturus, donec capitulo de dampnis 
et interesse per ipsum plenarie satisflat. Item serviturus ad refec- 
torium cum carnibus octo diebus ante tempus administrationis sue 
ordinabit adeo pro certo cum cocis, quod possint tempore debito et 


1289. 431 


debite ministrare. Quod si factum non fuerit, decanus et seniores 
capituli dampno illius, qui ministrare debuit, procurabunt etiam si 
necesse fuerit sub usuris, et nichilominus qui hoc cum cocis pro- 
curare neglexit, si infra alios octo dies post primos octo dies, ante 
quos cocos certificare debuisset, inmediate connumerandos capitulo 
non satisfecerit, auctoritate huius statuti claustrum intrabit non 
exiturus, donec capitulo de dampnis et interesse per eum plenarie 
fuerit satisfactum. Si vero carnes tales, que tunc pro tempore 
debentur, non inveniuntur, tunc ille obedientiarius sub simili pena 
et modo, sicut superius in consimilibus administrationibus dicitur, 
certificabit cocos, quod possint suo tempore in denariis vel aliis 
secundum quod decano et senioribus capituli visum tunc fuerit 
ratione habita ministrare. Ipsa vero dominica, qua cum carnibus 
servire inceperit, decem solidos ad pisces pro qualibet feria illius 
septimane, in qua feria emendi sunt pisces, presentabit, cui decanus 
de consilio seniorum capituli decreverit presentandos. Quod si 
factum non fuerit, decanus et seniores capituli dampno illius, qui 
dictos denarios hoec modo dare debuit, illos decem solidos vice 
capituli procurabunt, si necesse fuerit similiter sub usuris, et nichi- 
lominus si idem infra septimanam illam, qua cum!) piscibus servire 
debuit et neglexit, capitulo non satisfecit, auctoritate huius statuti 
claustrum intrabit non exiturus, quousque capitulo per ipsum de 
dampnis et interesse totaliter satisflat. Item pro qualibet die in 
quadragesima pro piscibus a quolibet dandis obedientiarius, qui pro 
tempore fuerit, cocis aut illis,??) cui decanus de consilio seniorum 
capituli dari mandaverit, octo diebus ante tempus administrationis 
sue decem solidos presentabit sub simili pena iam premissa aut eos 
certificabit, quod pro certo possint tempore debito et debite mini- 
Strare. Quod si non fecerit, capitulum providebit sicut superius 
in consimilibus administrationibus plenius est?) expressum. Item 
denarii vigiliarum octo diebus ante tempus administrationis sue, si 
eodem modo cui decanus de consilio seniorum capituli presentandos 
decreverit non fuerint presentati, statim decanus et seniores capituli 
dampno illius, qui procurare debuit, illos denarios etiam si opus 
fuerit sub usuris vice capituli ministrabunt, et ille, qui procurare 
debuit et neglexit, si infra alios octo dies post primos octo dies, 
in quibus denarios procurare debuerat, inmediate connumerandos 


1) cum über der Zeile nachgetragen. ?) So das Or. °) est über der Zeile 
nachgetragen. 


432 1289. 


capitulo non satisfecit, auctoritate huius statuti claustrum intrabit 
non exiturus, donec capitulo de dampnis et interesse plene per 
ipsum fuerit satisfactum. Item serviturus ad caritatem octo diebus 
ante tempus sue administrationis certificabit pistores de tritico et 
cocos de pullis et piscibus et Henricum Reinfredi de vino, ita quod 
pro certo possint tempore debito et debite ministrare. Quod si 
factum non fuerit, decanus et seniores capituli statim dampno illius, 
qui administrare debuit, procurabunt, si necesse fuerit ad usuras, 
et nichilominus qui sic procurare neglexit, si infra alios octo dies 
proximos post illos, in quibus ista procurare neglexit, capitulo non 
satisfecit, mox auctoritate huius statuti claustrum intrabit non exi- 
turus, nisi capitulo totaliter satisfecerit de premissis. Item que de 
custodia, celleraria et archidiaconatu in Nethelinge ministranda 
fuerint ante administrationis sue tempus octo diebus pistores de 
tritico, coci de pullis et piscibus et suis similibus, Henricus Rein- 
fredi de vino certificari debent, quod possint pro certo et tempore 
debito et debite ministrare. Quod si factum non fuerit, decanus 
et seniores capituli statim dampno illius, qui ministrare debuit, 
procurabunt sub periculo, si oportuerit, usurarum, et nichilominus 
iste negligens, si infra alios octo dies inmediatos post primos octo 
dies, ut sepe diximus, connumerandos capitulo non satisfecerit, 
auctoritate huius statuti statim claustrum intrabit non exiturus, 
donec capitulo satisfactionem fecerit debitam et condignam. Ceterum 
salva ordinatione omnium premissorum quilibet preter supradicta 
de bonis obedientiarum, quorum administrationem in predicto gene- 
rali capitulo in se recepit, quicquid fuerit dandum vel ministrandum 
octo diebus ante administrationis sue tempus illa pistoribus, illa 
cocis, illa Henrico Reinfredi et singula singulis vel quibus decanus 
de consilio!) seniorum capituli presentari mandaverit, presentabit. 
Quod si factum non fuerit, statim decanus et seniores capituli 
dampno illius, qui ista procurare debuit, sub usuris, si oportuerit, 
procurabunt, et nichilominus iste negligens, si infra alios octo dies 
continuos post illos primos octo dies, in quibus presentare debuit 
presentanda, capitulo de dampnis et interesse non satisfecerit, auc- 
toritate huius statuti claustrum intrabit non exiturus, donec de pre- 
missis capitulo fuerit satisfactum. Si autem aliquis habet obedientiam, 
in qua legitimum impedimentum superveniens habuerit, ille nobis 


I) Or. consiliorum. 


1289. 433 


quatuor aut nobis substitutis illud indicabit impedimentum, et nos 
sub premissis modis secundum statum tunc presentem taliter ordi- 
nabimus, quod capitulum aliquid et obedientiarius aliquid recipiat, 
prout nobis videbitur expedire. Si vero aliquis in claustro sic 
iacentium infra mensem illum, quo claustrum, ut supra dicitur, intra- 
verit, capitulo non satisfecerit, sicut predicitur, obedientia illa, de 
qua neglexit!) ministrare suo tempore, statim post predictum mensem 
ipso facto vacet et ille, quem ordo recipiendi tangit, acsi ille mortuus 
sit, a quo de facto vacat, recipiet, nisi dolose, quod absit, in claustro 
ideo sic iaceret, ut post illum mensem sequentem eum in ordine in 
minus bona obedientia possit ledere vel gravare, in quo casu nobis 
tale dubium emendandum vel declarandum aut nobis substitutis 
specialiter reservamus. Omnis enim hec ordinatio sive statutum 
hoc modo, quo prescriptum est, servabitur a festo nativitatis sancte 
Marie virginis ad tres annos, interpretatione eius, si in aliquibus 
vel aliquo dubium exortum fuerit, nobis per omnia reservata, ulterius 
duraturum, nisi capitulum in ipso aliquid in melius duxerit refor- 
mandum. Omnes vero supradicti in omnibus suprascriptis articulis 
nec a decano nec a capitulo debent in aliquo gratiam aliquam 
optinere. Preterea ut omnis rancor et omnis dissensionis materia 
ab universis nobis et singulis auferatur, quecumque de preterito 
tempore usque modo de obedientiis et bonis predictis a fratribus 
nostris tam vivis quam mortuis minus bene sunt data auctoritate 
capituli nobis in hac parte commissa totaliter in nomine domini 
presentibus in perpetuum relaxamus. Et in huius ordinationis seu 
statuti firmitatem et ratificationem presens scriptum inde confectum 
sigilis videlicet nostri capituli et nostris fecimus sigillari. Datum 
Hildensem anno dominice incarnationis millesimo cc®. xxx. nono, 
xvy9. kalendas iulii. Conradus. 


Or. im Kgl. St.-A. zu Hannover, Domstift Hildesheim Nr. 303. Siegel des 
Domkapitels fast zur Hälfte verloren, die ander vier wenig oder garnicht verletzt. 


837. Johann von Adensen verkauft dem Kl. Wülfinghausen den 
Zehnten in Verdessen und resigniert ihn dem Bischof Siegfried. Hildes- 
heim 1289 Jul 15 (idus iulii). 


Testes huius venditionis sunt . . Arnoldus decanus, Bernardus 
scolasticus, Iohannes celerarius, Iohannes (de Ro)dhen canonici Hil- 


J) Or. ministrare neglexit mit Zeichen der Umstellung. 
Hildesh. UB. IIL 28 


434 1289. 


densemenses, Ekbertus camerarius, Ernestus pincerna, Iohannes de 
Wivinge, Conradus de ... ., Ludoldus de Eschere, Basilius de 
Rutenbergh, Albertus Bok, Lukemannus de Geynhu(sen mili)tes, 
Arnoldus Bok, Ernestus frater suus, Bodo de Aulica, Hermannus 
Bok, Her(mannus) de Ger(merdes)sen. 


Or. im Kgl. St.-A. zu Hannover, Wülfinghausen Nr. 43, Siegel verloren. Gedr. 
von Hodenberg, Calenberger UB. VIII, S. 34 Nr. 14. 


$85. Mehrere Erzbischöfe und Bischöfe erteilen den Besuchern 
und Unterstützern des Kl. Heiningen Indulgene. Rieti 1289 Juli 15. 


Universis Christi fidelibus presentes litteras inspecturis nos 
Philippus Salernitanus,!) Petrus Arborensis, Iohannicius Mokicensis 
et Theoctistus Adrianopolensis dei gratia archiepiscopi, 2?) Raymundus 
Vapincensis, Guillelmus Callensis, Petrus Tyrasonensis, Thomas 
Interampnensis, Bonifacius Parentinus, Galterius Nygrapontanus, 
Bonus Iohannes5) Esculanus, Bartholomeus Gaietanus, Conradus 
Tullensis, Perronus*) Larinensis,5) Leotherius Verulanus, Guillelmus 
Dignensis, Duinus®) Phariensis,7 Adam Aversanus, Franciscus 
Phanensis®) episcopi salutem in domino sempiternam. Licet is, de 
cuius munere venit, ut sibi a suis fidelibus digne et laudabiliter 
serviatur, de habundancia pietatis sue merita supplicum excedens 
et vota bene servientibus multo maiora tribuat, quam valeant pro- 
mereri, desiderantes tamen reddere domino populum acceptabilem 
fideles Christi ad complacendum ei quasi quibusdam allectivis 
muneribus, indulgenciis videlicet et remissionibus invitamus, ut ex- 
inde reddantur divine gracie apciores. Cupientes igitur, ut mona- 
sterium sanctimonialium in Heninghen in honorem beatorum Petri 
et Pauli apostolorum constructum ordinis sancti Augustini Hilden- 
semensis dyocesis congruis honoribus frequentetur et a Christi 
fidelibus iugiter veneretur, omnibus vere penitentibus et confessis, 
qui ad dictum monasterium in festis subscriptis videlicet in diebus 
dedicacionum ipsius monasterii et altarium in eodem existencium 
vel in anniversariis diebus,9?) in quatuor festivitatibus gloriose vir- 
ginis Marie, in singulis festis beatorum Petri et Pauli apostolorum, 
beate Marie Magdalene, beatorum Augustini et Nycolai pontificum, 
beate Katerine virginis et per octavas omnium festivitatum pre- 

I) Cop. Galernitanus. 3) episcopi archiepiscopi. 8) Bonnsiohes. 
*) Pernonus. — 5) Larmensis. °*) Dumus.  ") Phanosinus (?). °) Pharensis. 
9) dierum. 


1289. 43b 


dictarum causa devocionis accesserint, aut qui dicto monasterio vel 
altaribus eiusdem pro suis luminaribus, ornamentis, structuris vel 
aliis suis necessariis manus porrexerint adiutrices aut in extremis 
laborantes quicquam suarum legaverint facultatum, nos de omni- 
potentis dei misericordia et beatorum Petri et Pauli apostolorum 
eiusdem!) auctoritate confisi singuli singulis singulas dierum quadra- 
genas de iniunetis sibi penitentiis, dummodo consensus diocesani ad 
id accesserit, in domino misericorditer relaxamus. In cuius rei 
testimonium presens scriptum sigillorum nostrorum munimine duximus 
roborandum. Datum Reate idus iulii anno?) millesimo ducentesimo 
octuagesimo nono, pontificatus domini Nicolai pape quarti anno 
secundo. 


Abschrift des 15. Jahrhunderts im Cop. des Klosters, Ms. 546 S. 126 in der 
Beverinischen Bibliothek zu Hildesheim. 


$89. Bischof Siegfried schenkt mit Zustimmung des Domkapitels 
den Zehnten in Verdessen, den ihm der Edele Johann von Adensen 
resigniert hat, dem Kl. Wülfinghausen. Hildesheim 1289 Juli 15 
(idus iulii). 

Testes sunt Iohannes maior prepositus, Arnoldus decanus, 
Wiradus Montis prepositus, Geveh(ardus) prepositus sancte Crucis, 
Bernardus scolasticus, Iohannes cellerarius canonici Hildensemenses, 
Ecbertus camerarius, Ernestus pincerna, Sifridus de Rutenberg, 
Albertus Bok milites, Hermannus et Arnoldus Bok famuli. 


Or. im Kgl. St.-A. zu Hannover, Kl. Wülfinghausen Nr. 44. Siegel verloren. 
Gedr. von Hodenberg, Calenberger UB. VIII, S. 34 Nr. 42. 


840. Papst Nikolaus IV. gestattet dem Kl. Heiningen den Gottes- 
dienst zur Zeit eines Interdiktes bei verschlossenen Türen und ohne 
Gelüute und mit Ausschliessung der Exkommunieierten. Bieti 1289 
Juli 23. | 


Nicolaus®) episcopus servus servorum dei dilectis in Christo 
flliabus . . priorisse et conventui monasterii in Heninge per prio- 
rissam soliti gubernari ordinis sancti Augustini Hildesemensis 
diocesis salutem et apostolicam benedictionem.  Devotionis vestre 
precibus inclinati auctoritate vobis presentium indulgemus, ut, cum 
generale terre fuerit interdictum, liceat vobis clausis ianuis quibus- 


l) eorundem. ?) anno mill fehl. — 9) Verlängerte Schrift. 
og* 


436 1289. 


libet aliis presertim excommunicatis et interdictis exclusis non pul- 
satis campanis canonieas horas dicere et per capellanum proprium 
dicta officia facere celebrari, dummodo vos vel idem capellanus 
causam non dederitis interdicto nec id contingat vobis specialiter 
interdici. Nulli ergo — —. Si quis autem — —. Datum Reate 
x. kalendas augusti, pontificatus nostri anno secundo. 


Or. im Kgl. St.-A. zu Hannover, Heiningen Nr. 41. Bleibulle an roten und 
gelben Seidenfäden. 


$41. Der Vogt von Lichtenberg bekundet, dass der Meier in 
Luttrum allen Ansprüchen an einen Hof daselbst entsagt und dessen 
Sohn den Hof als Meier vom Kreuzstift auf drei Jahre erhalten hat. 
Lichtenberg 1289 August 26. 


Echehardus de Vinna advocatus in Lechtenberche notum esse 
volumus omnibus presens scriptum cernentibus, quod inter dominos 
ecclesie sancte Crucis Hildensemensis et inter Bertrammum de 
Luttenem quondam eorum villicum super edificiis et inpensis curie 
in Luttenem me mediante et instanter petente talis composicio 
intercessit. Idem Ber(trammus) coram me in castro Lechtenberche 
et dominis T(iderico) H(enrico) de Walmode et Wil(likino) de Olbere 
et B(runone) dieto Crevet et aliis pluribus honestis militibus omni 
iuri et actioni, quam habere in predicta curia Luttenem videbatur, 
manu et lingua renunciavit penitus, ut est moris, et me humiliter 
supplicante predicti domini eandem curiam filio predicti Ber(trammi) 
tamquam villico a festo Petri proxime instantis!) locaverunt in 
antea ad tres annos. Et idem villicus coram me diligentius repro- 
misit, quod eosdem dominos in iure suo bene et benivole per istud 
triennium pertractabit et nichil in eadem curia ediflcabit, nisi fuerit 
de eorum beneplacito voluntatis. Triennio vero elapso sepedicta 
curia ab antedicto villico erit omnimodis absoluta, nisi de speciali 
gratia et amicicia sibi denuo committatur. Testes huius compo- 
sitionis sunt domini T(idericus) H(enricus) de Walmode, Wil(likinus) 
de Olbere et B(runo) dictus Crevet honesti milites et alii quam 
plures homines fide digni. In cuius rei evidens argumentum presens 
scriptum meo et Ber(nhardi) domini prepositi de Derneburch et 
T(iderici) H(enrici) de Walmede sigillis diligencius est signatum. 
Actum anno domini m?. cc? lxxx?ix?. in castro Lentenberche!) feria 
sexta post Bartolomei. 


1) So dae Or. 





1289. 437 


Or. im Kgl. St.-A. zu Hannover, Kreuzstift Nr. 200. Die drei Siegel von 
den von der Urk. geschnittenen Pergamentstreifen verloren. 


842. Bischof Siegfried vidimiert drei Urkunden der Grafen von 
Scharzfeld betr. Resignation der Vogtei über die Meierei in Borsum. 
Hildesheim 1289 August 29. 


Nos Sifridus dei gratia Hildensemensis episcopus notum esse 
volumus universis presentium inspectoribus vel auditoribus publice 
protestando, quod litteras, que sequuntur, non cancellatas, non 
abolitas nec in aliqua sui parte viciatas seu corruptas vidimus in 
hec verba (folgen die drei Urkunden von 1230 Mai 18). In cuius 
rei testimonium sigillum nostrum presentibus duximus apponendum. 
Datum Hildensem anno incarnationis eiusdem m?. cc?, Ixxx?. ix9., in 
die decollationis sancti Iohannis baptiste. 

Or. im Kgl. St.-A. zu Hannover, Domstift Hildesheim Nr. 304. Stark 


beschädigtes Siegel des Bischofs an dem von der Urk. geschnittenen Pergamentstreifen. 
Die drei eingeschobenen Urk. vgl. Bd. II, S. 126 Nr. 282, 283 und 284. 


$48. Bischof Siegfried überträgt mit Zustimmung des Domkapitels 
dem Godehardikloster das Eigentum des Zehnten in Ohlenrode (Olden- 
rode). Hildesheim 1289 September 21 (xi?. kalendas octobris, in die 
beati Mathei apostoli et ewangeliste). 


Testes sunt Iohannes maior prepositus, Arnoldus decanus, 
Wulradus Montis prepositus, Bernardus scolasticus, Iohannes celle- 
rarius, Bernardus de Meynersem, Sifridus de Blankenborg, Heyn- 
ricus de Woldenberge canonici Hildensemenses, Ecbertus camerarius, 
Ernestus pincerna, Iohannes de Escherte, Iohannes, Ludolfus fratres 
de Goltorne, Sifridus et Basilius fratres de Rutenberge, Conradus 
de Elvede milites. 

Or. im Kol. St.-A. zu Hannover, st. Godehard Nr. 40. Siegel des Bischofs 


und Bruchstück des Kapitelsiegels. Auf der Rückseite von Hand des 17. Jahrh.: 
decima in Oldenrode im Ambt Winzenburg restituitur monasterio, also Ohlenrode. 


844. Herzog Heinrich von Braunschweig nimmt das Kl. Lam- 
springe mit den Besitzungen in seinen Schutz. Hardenberg 1289 
September 29 (in die sancta beati Mychahelis archangeli). 

Or. im Kgl. St.-A. zu Hannover, Lamspringe Nr. 59. Eingenähtes stark 


beschädigtes Siegel an dem von der Urk. geschnittenen Pergamentstreifen. Gedr. 
Harenberg, Hist. Gandersh. S. 789. 


488 1289. 


845. Bischof Siegfried überträgt dem Domkapitel zwei Hufen in 
Emmerke (Embereke), die ihm der Bürger Dietrich Werdegen (Dignus) 
und dessen Bruder Johann resigniert haben. Hildesheim 1289 Sep- 
tember 30 (pridie kalendas octobris). 

Or. im Kgl. St.-A. zu Hannover, Domstift Hildesheim Nr. 305. Siegel des 
Bischofs und beschädigtes des Domkapitels. Auf der Rückseite von Hand des 
15. Jahrhunderts; de duobus mansis in Emberke soL i ad obedientiam Embreke 
Arnoldi de Vridach. Gedr. Sudendorf, UB. IX S. 104. Regest Doebner, UB. I, 


S.212 Nr. 429. Eine zweite etwas kürzere Fassung a. a. O. Nr. 306 mit den gut 
erhaltenem beiden Siegeln. 


&46G. Propst Volrad, Dechant Ludinger und das Kapitel des 
Moritzstiftes übertragen eine Zinshufe und eine Hofstätte in Bierbergen 
(Berberghe), welche Volbert von Hoheneggelsen (Honeckelsem) ihnen 
nach Empfang von acht Mark durch die Testamentsvollstrecker des 
verstorbenen Schulmeisters Bertold vom Brühl resigniert hat, den 
Scholaren. Hildesheim, Moritzberg 1289 Oktober 8 (octavo ydus 
octobris). 


Or. im Kol. St.-A. zu Hannover, Moritzetift Nr. 54. Siegel des Propstes 
und beschädigtes des Kapitels. Gedr. Doebner, UB. I, S. 212 Nr. 430. 


847. Abt Dietrich, Prior Florenz und der Konvent des Godehardi- 
klosters verkaufen dem Kl. Riddagshausen vier Hufen in Meerdorf, die 
ihnen Bodo von Meerdorf aufgelassen hat, für 12 Mark, mit denen sie 
den Zehnten in Ohlenrode (Oldenrode) von Bischof Siegfried lösen. 
Hildesheim 1289 Oktober 19 (quarto decimo kalendas novembris). 

Testes huius venditionis sunt Leynardus decanus, Bertoldus 
scolasticus ecclesie sancte Crucis clerici, Thidericus de Stokkem, 
Hermannus Lepel milites, Hermannus et Ludolfus fratres dicti 
Evecen burgenses Hildensemenses. 


Or. im Landeshauptarchiv zu Wolfenbüttel, Kl. Riddagshausen Nr. 274. 
Siegel des Abtes und des Konventes beschädigt. Regest Doebner, UB. I, S. 213 
Nr. 431. 


848. Das Stift Gandersheim schenkt dem Kl. Escherde sechs 
Hufen in Barfelde und wird durch Ritter Ludold von Escherde, der 
sie ihm resigniert hat, durch sechs Hufen in Hateshusem entschädigt. 
1289 Oktober 27. 

Nos Margareta dei gratia abbatissa, Mechthildis preposita, Luc- 
gardis decana totumque capitulum secularis ecclesie de Gandersem 





1289. 439 


ad perpetuam rei memoriam recognoscimus in hiis scriptis, quod 
habita deliberatione provida de communi consensu sex mansos sitos 
in villa Berrevelde, quos Ludoldus de Escherde!) miles a nobis in 
feodo tenuit et nobis libere resignavit, monasterio sanctimonialium 
in Escherde donavimus iure proprietario perpetuo possidendos. In 
quorum commutatione dictus Ludoldus sex mansos sitos iu villa 
Hateshusem, quos titulo proprietatis possedit, de consensu heredum 
suorum nobis et ecclesie nostre predicte donavit similiter perpetuo 
retinendos. Ad cuius — —. "Testes sunt domini Conradus plebanus 
saneti Georii, Herbordus, Fredericus, Godefridus, Iohannes de Wlving- 
hosen canonici in Gandersem, Bruningus officialis, Heidenricus de 
Hedererhusen milites et alii quam plures fide digni. Datum anno 
domini m, ceOlxxx. nono, in vigilia apostolorum Symonis et Iude. 


Or. im Kgl. St.-A. zu Hannover, Escherde Nr. 74. Gut erhaltenes Siegel 
der Äbtissin und wenig beschädigtes des Kapitels. 


$849. Bischof Siegfried einigt sich mit der Stadt wegen Verlegung 
der Bischofsmühle nach ihrem früheren Platz zwischen dem Maria- 
Magdalenenkloster und der steinernen Brücke, wegen ihres jetzigen 
Platzes, wegen Abtretung des sogen. Meienberg an die Stadt und der 
etwaigen Befestigung der Venedig. Hildesheim 1289 November 12 (pridie 
idus novembris). 

Testes sunt Iohannes maior prepositus, Arnoldus decanus, 
Wilradus Montis prepositus, Bernardus scolasticus, Wernerus ple- 
banus, Iohannes cellerarius, Bernardus de Meynersen, Sifridus de 
Blankenborg canonici Hildensemenses, wnd Bürger. 

Or. im Stadtarchiv zu Hildesheim Nr. 668. Siegel des Bischofs und be- 
schädigtes des Domkapitels. Gedr. Abgenöthigte in iure et facto wohlbegründete 


Animadversiones etc., Hildesheim 1722, S. 155, Lauenstein, Hist. dipl. I, S. 149, 
Doebner, UB. I, S. 213 Nr. 432. 


850. Bischof Siegfried verpflichtet sich, bis zum 24. Juni (Iohannis 
bapt.) die Bischofsmühe an ihren früheren Platz zurückverlegen und 
das Tor hinter der Kurie des Domherrn Lippold von Stockem nieder- 
reissen zu lassen, widrigenfalls er den Bürgern die Münze verpfänden 
wird. Hildesheim 1289 November 12 (pridie idus novembris). 

Testes sunt Iohannes maior prepositus, Arnoldus decanus, 
Wiradus Montis prepositus, Bernardus scolasticus, Wernerus ple- 


1) Das c übergeschrieben. 


440 1289. 


banus, Iohannes cellerarius, Bernardus de Meynersem, Sifridus de 
Blankenborg canonici Hildensemenses, und Bürger. 


Or. im Stadtarchiv zu Hildesheim Nr. 804. Siegel des Bischofs und stark 
beschädigtes des Domkapitels. Gedr. Doebner, UB. I, S. 214 Nr. 433. 


851. Stift und Stadt Einbeck bekunden, dass die von Hetjers- 
hausen dem Kl. Lamspringe sechs Hufen und drei Hofstellen in Bönnien 
verkauft hat. Einbeck 1289 November 24. 


Omnibus presens scriptum visuris Henricus decanus, Arnoldus 
scolasticus, Olricus custos totumque capitulum ecclesie Embicensis 
et eiusdem opidi consules sinceram karitatem in eo, qui est omnium 
vera salus. De negociis et contractibus consulte fit scriptura, ut 
res, que in modernorum oculis agitur, ad futurorum notitiam litte- 
rarum testimonio prorogetur. Tenore igitur presencium protestamur 
et signiflcamus universis ipsum visuris, quod dominus Heydenricus 
miles dictus de Hedeiershusen, Lippoldus, Theodericus, Hermannus 
et Andreas eiusdem filii sex mansos cum tribus areis in villa 
Boningen et campo ibidem sitos preposito et conventui cenobii 
sanctimonialium in Lamespringe pro lvi marcis puri argenti nobis 
presentibus et audientibus vendiderunt cum consensu heredum suo- 
rum et omnium, quorum asse(nsus) de iure fuerat requirendus. 
Qua pecunia dicti venditores prefatum An(dream) ab hominibus 
domini O(ttonis) comitis dieti de Everstene captivatum in bello a 
vinculis absolverunt. Predictum igitur prepositum Dedolfum nomine 
de suprascriptis bonis cum omnibus suis pertinenciis silvis videlicet, 
pratis et pascuis pleno iure ab omni ad(vocatia) liberis et so(lutis, 
Sicut hidem venditores ipsa) possederant, proprietatis tytulo ad 
perpetuos dicti cenobii usus profuturis vidimus a (me)moratis ven- 
ditoribus per pilleum investiri. Qui etiam venditores de evictione 
caventes coram nobis in dicti prepositi et militum subscriptorum 
manus fide prestita promiserunt, quod memorato cenobio predictorum 
bonorum ubicumque necesse fuerit prestabunt legitimam warandiam. 
In cuius rei testimonium nos t(am a)b emptoribus quam venditoribus 
rogati sigilla nostra presenti pagine duximus apponenda, et nos 
venditores supradicti ad plenam rei geste evidentiam et in signum 
rat(hi)bicionis omnium predictorum sigillis nostris similiter commu- 
nivimus idem scriptum. "Testes insuper sunt Iohannes de Dalem, 
Henricus de Ghitlo, Henricus Graculus, Albertus de (Le)llem, Hen- 
ricus de Wenthusen milites, Bertoldus de Knestede, Bertoldus de 


1289. 441 


Netelingen, Albertus de Wallenstede famuli et quam plures alii fide 
digni. Datum et actum in Embike anno domini m?. cc?. Ixxxix?., 
in die beati Crisogoni martiris. 

Or. im Kgl. St.-A. zu Hannover, Lamspringe Nr. 60. An gelben Seidenfüden 
eingenähtes und zerbröckeltes Siegel des Klosters, am Rande beschädigtes der 
Stadt, des Heidenrich ( Horn) und des Andreas von Hetjershausen (Helm mit Horn), 
die drei anderen verloren. Die Ergänzungen nach dem Cop. des Klosters, Ms. 530, 
S. 273 in der Beverinischen Bibliothek zu Hildesheim. 


852. Schenk Ernst und seine Frau gestatten dem Bischof Sieg- 
fried und dem Domkapitel den Rückkauf der halben Meierei in Einum 
und einer Rente aus dem bischöflichen Zins ın Alfeld. Hildesheim 1289. 


Ego Ernestus pincerna Hildensemensis presentibus publice re- 
cognosco, quod ego et domina Mechthildis uxor mea et mei iusti 
heredes dimidiam villicationem in Eynem videlicet duodecim mansos 
litonum cum hominibus attinentibus et cum omni iure suo et sex 
talentorum redditus in censu episcopali intra muros Alvelde iusto 
feodi titulo nobis a venerabili domino meo Sifrido Hildensemensi 
episcopo de consensu capituli sui collata dabimus eidem domino 
nostro episcopo aut suo successori aut capitulo ad reemendum quo- 
cumque anno, dummodo hoc ante festum saneti Iohannis baptiste 
flat, pro septuaginta tribus marcis puri argenti Hildensemensis 
ponderis, sicut in litteris domini nostri episcopi sigillo suo et capi- 
tuli sigillatis facti sive infeodationis seriem continentibus plenius 
continetur. De argento vero predicto unus ferto debet etiam simi- 
liter defalcari. Et in huius rei — —. Datum Hildensem anno 
domini m?. cc?. Ixxx?. nono. 


Or. im Kgl. St.-A. zu Hannover, Domstift Hildesheim Nr. 307. Beschädigtes 
Siegel des Ausstellers. 


858. Das Domkapitel überträgt dem Maria- Magdalenenkloster 
eine Lathufe in Farmsen unter angegebenen Bedingungen. ^ Hildes- 
heim 1289. 


Iohannes dei gratia prepositus, Armoldus decanus, Bernardus 
scolasticus totumque capitulum Hildensemense omnibus has litteras 
audituris notum sit, quod unum mansum nostrum litonicum in Ver- 
mersem, quem Iohannes dictus de Soledhe nobis sponte et libere 
resignavit et nos conventui sororum in Hildensem, qui dictum 
mansum a memorato Iohanne emerat, ad annuum censum videlicet 
quatuor solidorum concessimus eo pacto, quod, si aliquis lito, qui 


442 1290. 


ad eundem mansum hereditario iure spectet, velit ipsum mansum 
reemere, illi litoni conventus sororum dimittet mansum predictum 
recipietque mansi precium secundum quod arbitrati fuerint discreti 
viri, quos ad hoc summum capitulum voluerit ordinare. Quodsi non 
appareat talis lito, sepedictus mansus prefato conventui pro censu 
debito remanebit. Et hoc protestamur hac littera sigilli nostri 
munimine roborata. Datum Hildensem anno domini m?. cc. Ixxxix?. 


Or. im Kgl. St.-A. zu Hannover, Mar.-Magdal. Nr. 109. Stark beschädigtes 
Kapitelssiegel. 


854. Hermann Bock von Nordholz gibt dem Bischof Siegfried 
und dem Domkapitel den Rückkauf des Dorfes Mahlerten und den 
von acht Hufen in Burgstemmen (Borchstemne) für 200 Mark Silber 
frei, den des Schlosses Poppenburg aber nur im Verein mit jenen. 
Poppenburg 1290 Januar 12 (pridie idus ianuarii). 


Testes huius rei sunt Arnoldus decanus, Wlradus Montis pre- 
positus, Iohannes cellerarius, Bernardus de Meinersem, Sifridus de 
Blankenburg canonici Hildensemenses, Iohannes de Adenoyes, Ek- 
bertus kamerarius,!) Ludoldus de Eskerte, Ernestus pincerna, 
Ludolfus camerarius milites. 

Or. im Kgl. St.-A. zu Hannover, bomstift Hildesheim Nr. 308. Das beschädigte 


Siegel zeigt zwei Ziegenböcke nach links über einander. Gedr. Sudendorf, UB. I, 
S. 250. 


855. Das Domkapitel genehmigt den Verkauf von fünfzehn Morgen 
Land in Osede an die Kapelle in Wittenburg. Hildesheim 1290 
Februar 1. 


Dei gratia .. prepositus, . . decanus, ... scolasticus et capitulum 
Hildensemensis ecclesie omnibus has litteras visuris vel audituris 
perpetuam in domino salutem. Notum esse volumus tam presentibus 
quam futuris, quod, cum quidam .sacerdos quindecim iugera in 
Osedhe sita, decimalia capelle in Wittenborch, pertinentia ad sancti 
Godehardi chorum in ecelesia nostra procurante fratre Iohanne apud 
ipsam capellam domino famulante de consensu capituli nostri, 
accedente etiam consensu Arnoldi ecclesie nostre decani, patroni 
beneficii chori sancte Godehardi, pro remedio anime sue ad dictam 
capellam in Wittenborch pro xi talentis comparasset, nos ipsam 
emptionem gratam et ratam habentes ipsa quindecim iugera cum 


l) Or, kmerarius. 


1290. 443 


proprietate et omni iure in ipsa villa Osede et extra villam in 
agris, in pascuis et in silvis predicte capelle in perpetuum propter 
deum contulimus ad usus sacerdotis, qui ibidem pro tempore elegerit 
domino famulari. 'Testes huius rei sunt Arnoldus decanus, Wiradus 
Montis prepositus, Bernhardus scolasticus, Iohannes cellerarius loci 
archidyaconus, Sifridus de Blankenburgh, Hermannus custos eiusdem 
capelle patronus et alii quam plures. Ut autem hec nostra collatio 
firma et inconvulsa perpetuis temporibus perseveret, presens scriptum 
inde confectum sigillis capituli nostri et Arnoldi ecclesie nostre 
decani fecimus communiri. Datum Hildensem anno domini mille- 
simo cc?Ixxxx., kalendas februarii. 


Or. im German. Museum zu Nürnberg. Siegel vom Pergamentstreifen verloren. 


856. Bischof Siegfried überträgt mit Zustimmung des Domkapitels 
dem Kl. Derneburg das Eigentum von drei Hufen und Hausstellen in 
Ottbergen. Hildesheim 1290 Februar 19 (xi. kalendas mareii). 


Testes eciam predicte collacionis sunt Arnoldus decanus, Ber- 
nardus scolasticus, Wlradus prepositus montis sancti Mauricii Hil- 
densemensis, Bernardus de Meynersen, Sifridus de Blankenburc, 
Henricus de Woldenberch canonici Hildensemenses, Hinricus et 
Hermannus comites de Woldenberch. 


Abschrift des 15. Jahrhunderts in Cop. VI, 106, S. 15 im Kgl. St.-A. zu 
Hannover. 


857. Ministerial Aschwin von Oldendorpe stellt dem Bischof und 
Domkapitel frei, die von ihnen gekauften Hufen in Eberhausen und 
Moringen zurückzukaufen. Hildesheim 1290 Februar 19. 


Asqninus dictus de Oldendorpe ministerialis Hildensemensis 
ecclesie audituris has litteras seu visuris salutem in domino. Noverint 
universi, quod nos quatuor mansos, quos pro viginti marcis examinati 
argenti a domino nostro episcopo Hildensemensi emimus tali con- 
ditione. Et nos et heredes nostri tenemus et tenere debemus ab 
ipso, quod, quandocumque idem dominus noster episcopus Sifridus 
vel successor ipsius dictos quatuor mansos cum attinenciis man- 
cipiorum et quorumlibet aliorum pro viginti marcis examinatis 
reemere voluerit, licitum et liberum sibi erit, et nos vel aliquis 
heredum nostrorum dictam reemptionem non debebit aliquatenus 
impedire. Super quo ne dubitari contingat, presentem litteram 
memorato domino nostro episcopo et capitulo Hildensemensi ad 


444 1290. 


cautelam dedimus et sigillis nobilium Henrici senioris et Henrici 
iunioris comitum de .Waldenberc obtinuimus sigillari. Testes insuper 
huius rei sunt Conradus Svaf et Ludolfus camerarius milites, Hen- 
ricus et Asquinus frater de Stenberch famuli et plures alii fide 
digni.) Actum et datum Hildensem anno domini m. cc. Ixxxx., 
undecimo kalendas marcii. Predictorum autem mansorum duo siti 
sunt in Everdeshusen et dimidiam marcam solvunt, reliqui duo siti 
sunt in Moringe et similiter dimidiam marcam solvunt. 


Or. im Kgl. St.-A. zu Hannover, Domstift Hildesheim Nr. 309. Die beiden 
Siegel der Grafen von Wohldenberg stark beschädigt. 


$55. Petrus Arborensis archiepiscopus, Marcellinus Turtibu- 
lensis, Waldebrunus Avellonensis, Theobaldus Canensis, Willelmus 
Dingnensis, Bonus Iohannes Esculanus, Willelmus Callensis, Iacobus 
Treventinus et Peronus Larinensis episcopi erteilen allen, welche die 
Kirche des Maria- Magdalenenklosters an genannten Festiagen besuchen 
und zur Fabrik und Unterhaltung der Beleuchtung und des Kirchen- 
schmuckes beitragen, vierzig Tage Ablass. Rom 1290 vor Februar 22 
(pontificatus domini Nicolai pape anno secundo). 


Or. im Kgl. St.-A. zu Hannover, Mar.-Magdal. Nr. 116. Neun Siegel in 
rotem Wachs an gelben bez. roten und gelben Seidenfäden. 


859. Bischof Siegfried übereignet mit Zustimmung des Dom- 
kapitels dem Propst Gerold und dem Konvente des Maria-Magdalenen- 
klosters die Hälfte des Zehnten in Schellerten (Scelerten), die von ihm 
Ritter Ludold von Escherde (Esscerte) zu Lehn hat. Hildesheim 1290 
Februar 22 (viii. kalendas marcii). 


Huius rei testes sunt Sifridus de Rutenberge, Egbertus came- 
rarius, Ludoldus de Esscerte milites, Thidericus de Rohthinge, 
Lyppoldus de Rohthinge ministeriales, und Bürger. 

Or. im Kgl. St.-A. zu Hannover, Mar.-Magdal. Nr. 110. Siegel des Bischofs 
und beschädigtes des Kapitels. Regest Doebner, UB. I, S. 215 Nr. 434. In der 
Urk. vom 25. Februar (in crastino sancti Mathie), Or. a. a. O. Nr. 111, verzichtet 
Ritter Johann von Escherde, ein Verwandter des Ludold, auf alle Ansprüche an 
den Zehnten. Beschädigtes Siegel. 


$60. Der Rat der Stadt bekundet, dass der Bürger Bertold 
Putteclere sechs Hufen in Hotteln dem Propste Hermann des Bartholomäi- 


I) Or. digne. 


1290. 445 


stiftes für elf Pfund verkauft hat. 1290 Februar 24 (in die Mathie 
apostoli). 

Or. im Stadtarchiv zu Hildesheim, Mus. Nr. 247. Siegel verloren. Die 
Tagesangabe im 14. Jahrhundert nachgetragen. Gedr. Doebner, UB. I, S. 215 Nr. 435. 


861. Ritter Wulfer vom Werder entsagt allen Ansprüchen auf 
Güter in Sorsum und Barnten gegenüber dem Maria-Magdalenenkloster. 
Hildesheim 1290 Februar 25. 


Wulverus miles dictus de Insula audituris has litteras seu 
visuris salutem in domino. Nostri erroris ignari conventum sororum 
beate Marie Magdalene in Hildensem super quibusdam bonis diucius 
inpetivimus minus iuste, set quoniam a nostris et eiusdem eeclesie 
&micis tandem veraciter sumus expediti, quod iniuriamur eidem, 
nos ab omni inpeticione eiusdem conventus omnino cessavimus et 
cessamus, specialiter autem a decima et quinque mansis in Suhtherum 
et uno manso in Berenten cum omnibus attinenciis eorundem bonorum, 
que maxime petebamus a memorato conventu, quievimus et perpetuo 
quiescemus, ita videlicet quod nec nos nec aliquis heredum nostro- 
rum in predictis bonis quicquam iuris nobis vendicare possimus nec 
debemus. In cuius rei testimonium — —. Insuper testes huius- 
modi sunt Egbertus camerarius miles, Tidericus de Rohthinge et 
Lippoldus de Rohthinge ministeriales, Burhgardus de Valva australi, 
Conradus et Arnoldus et Albertus et Hildebrandus dicti de Dam- 
mone, Iohannes Dives, Heinricus Holeke et alii quam plures fide 
digni. Actum et datum Hildensem anno domini m?. cc9. lxxxx?., 
v9. kalendas marcii. 

Or. im Kgl. St.-4. zu Hannover, Mar.-Magdal. Nr. 112. Siegel des Aus- 


stellers zeigt Rauten: SIGILLVM WLVEB(I D)E INSVLA. Regest Doebner, 
UB. I, S. 216 Nr. 436. 


$62. Domdechant und Domkapitel beschwören die von dem neu 
zu erwählenden Dompropst zu beobachtenden Artikel. 1290 März 9. 


Anno domini millesimo c?c?xc. magistro Iohanne defuncto nostre 
Hildensemensis ecclesie preposito, die que fuit septimo idus marcii 
ad eligendum prepositum termino statuto nos Arnoldus decanus et 
.. capitulum de consensu unanimi et beneplacito iuravimus in animas 
omnium tactis sacrosanctis ewangeliis, quod, quemcumque nostre 
contingeret ecclesie fieri prepositum, articulos subscriptos debere 
fideliter et sine dolo aliquo vel fraude penitus observare, et sunt 


446 1290. 


isti. Primo fidelem administrationem; secundo ut nos non inpheo- 
demus aliquam villicationem; tercio ut de redditibus dicte prepositure 
sine consensu nostri capituli nichil alienemus; quarto ut alienata 
indebite in quantum possumus repetamus; quinto ut beneficia curam 
animarum habentia pueris infra scolas non porrigamus; sexto ut 
nullum beneficium extra ecclesiam porrigamus aut alicui committamus, 
quod canonici habere consueverunt; septimo ut locum molendini!) 
aut ipsum molandinum in Honhusen alicui inpheodare non debeamus; 
octavo ut exuvias litonum ad prebendam fratrum convertamus, si 
necesse fuerit; nono ut sine consensu capituli nostri neminem manu- 
mittamus; decimo ut advocatiam aut censum Nove civitatis alio 
quocumque modo non alienemus; xi?. ut bona aut iura nostre pre- 
positure tueamur et defendamus pro posse nostro; xii9. ut exactiones 
in litones ecclesie nostre non faciamus et fieri non permittamus, 
nisi in communi exactione terre, que fiat pro ecclesia; xiii?. ut 
vestituram et pecuniam que dicitur seat cum cellerario, qui pro 
tempore fuerit, et duobus dominis de capitulo sibi adiunctis in locum 
consuetum deponamus vel de consensu capituli nostri inter fratres 
nostros dividamus; xiiii. ut triticum advocatie in Barum et in Bed- 
dinghe et Bultem fideliter exigamus et colligi faciamus et inter 
fratres dividamus de consilio predictorum; xv?. ut villicationes, 
quas nune sub?) nobis habemus et que de cetero vacaverint, de 
iure vel de facto vel per amiciciam per nos habeamus et nulli 
militi aut militari committamus. nisi alicui de capitulo velimus 
committere; xvi?. ut nulli militi vel militari aliquod allodium vel 
allodia, decimam vel decimas, mansos litonum, piscaturas, censum 
&rearum aut advocatias committamus et commissa ab antecessoribus 
revocemus quantum possimus; xviiv. ut tria officia lapiscidarum et 
officium carpentarii et officium fabri non committamus nisi de con- 
sensu decani et seniorum de capitulo; xviii. ut singula officia nemini 
committamus nisi personis, que possint et sciant ea manu exercere. 
Nos itaque Ghevehardus sancte Crucis prepositus tunc a dicto 
capitulo unanimiter electus in prepositum et a reverendo domino 
nostro Sifrido episcopo eiusdem nostre ecclesie et fratre nostro 
confirmatus ad suprascriptos articulos firmiter observandos nos astrin- 
gimus et presentibus nos recognoscimus alligatos. Si vero aliquis 


1) molendini nachgetragen von anderer Hand. *) sub doppelt geschrieben, 
Ende und Anfang der Zeile. 


1290. 447 


vel aliqui ex dictis articulis de unanimi consensu nostri capituli 
fuerint immutati, illum vel illos salvis articulis non mutatis tunc 
observabimus, sicut sepedictum . . capitulum nostrum decreverit 
observandos. Et in huius facti evidentiam magis claram presens 
scriptum sigillis nostro et nostri . . capituli fecimus communiri. 
Actum et datum anno domini et die prenotatis. Bertoldus. 

Or. im Kgl. St.-A. zu Hannover, Domstift Hildesheim Nr. 310.  Kapitels- 


siegel ad causas, Das des Propstes hat nie daran gehangen. Im Auszuge gedr. 
Doebner, UB. I, S. 216 Nr. 437. 


862a. Graf Heinrich von Blankenhurg entsagt mit Zustimmung 
seiner Söhne Siegfried und Heinrich und seiner Brüder Hermann, 
Propst des Bonifaciusstiftes in Halberstadt, Burchard und Siegfried, 
Domherrn in Magdeburg, Halberstadt und Hildesheim, gegenüber dem 
Kl. Michaelstein allen Ansprüchen an den sogen. Monekehop. 1290 
März 14 (pridie idus marcii). 


Or. im Landeshauptarchie zu Wolfenbüttel, Michaelstein Nr. 117. Siegel 
der Grafen Heinrich und Siegfried gut erhalten. 


$68. Gebhard, Propst des Domes und des Kreuzstiftes, bekundet 
den Verzicht des Ritters Gerhard Ziegenbart und seines Sohnes auf zwei 
Hufen in Dinklar. Hildesheim 1290 März 28. 


Ghevehardus dei gratia maioris et sancte Crucis ecclesiarum in 
Hildensem prepositus. Noverint omnes — —, quod in presentia 
nostra dominus Gerardus miles dictus Cyghenbart!) et Gerardus 
fllius eius recognoverunt publice protestando, quod in duobus mansis 
Dinkelere sitis, quos a comite Hermanno de Waldenberche iuniore 
dominus Ludolfus de Brunswich pro remedio anime sue comparavit 
ecclesie sancte Crucis, nichil iuris penitus se habere et quod etiam 
ipsi nec Florino de Dornede nec alicui de eisdem mansis warandiam 
possunt facere vel prestare. Testes huius facti sunt Leynardus 
decanus, Iohannes custos, Bertoldus scolasticus, Ekbertus de Tossem 
clerici, Thidericus de Stokem miles, Henricus de Lubeke, Ludolfus 
Evecen, Iohannes de Monstide burgenses Hildensemenses. Ne igitur 
— —. Datum et actum Hildensem in curia nostra anno domini 
m, cc9. Ixxxx9., v9. kalendas aprilis. 

Or. im Kgl. St.-A. zu Hannover, Kreuzstift Nr. 201. Siegel des Propstes 


an dem von der Urk. geschnittenen Pergamentstreifen. | Regest Doebner, UB. I, 
S. 239 Nr. 480 zu 1295 April 1. 


1) Or. Cygeghenbart. 


448 1290. 


864. Die Edeln Friedrich und Walther von Dorstadt gestatten 
dem Bischof und dem Domkapitel den Rückkauf der ihnen verpfändeten 
Güter in Bierbergen, Hohenhameln und Solschen innerhalb vier Jahre. 
Hildesheim 1290 April 4. 


Nos .. Fredericus et . . Woltherus fratres dicti de Dorstat 
nobiles presentibus publice protestamur, quod bona videlicet sedecim 
mansi!) in Berberge, octo in Honhamelen, duo!) in Solceken cum 
omnibus proventibus et utilitate et iure suo nobis et nostris 
heredibus iustis per venerabilem dominum Sifridum episcopum Hil- 
densemensem de consensu capituli sui pro centum marcis puri 
argenti Brunswicensis valoris et ponderis inpheodata dabimus eidem 
domino episcopo aut suo successori vel suo .. Hildensemensi capi- 
tulo ad reemendum cum omni utilitate et iure, sicut nobis sunt 
inpheodata, infra annos quatuor tantum et in quolibet anno?) istorum 
quatuor annorum tantum infra nativitatem domini et festum pasche 
pro pecunia prenotata. Si vero dicta bona infra istos quatuor 
annos proximos redimi non contigerit, extunc ipsa iure iusti pheodi 
apud nos et heredes nostros perpetuo remanebunt, sicut in litteris 
domini . . episcopi sepedicti nobis super hoc datis sigillatis suo et 
capituli sui sigillis plenius est expressum. Et in huius recognitionis 
evidentiam presens scriptum sigillis nostris fecimus roborari. Actum 
et datum Hildensem anno domini millesimo cc®. xc?., pridie nonas 
aprilis. Bertoldus. 


Or. im Kgl. St.-A. zu Hannover, Domstift Hildesheim Nr. 312. Die beiden 
runden Siegel gut erhalten. 


$68. Die Brüder Basil, Domherr in Bremen, und Ludold von 
Escherde übereignen dem Maria- Magdalenenkloster vier ihnen von Bruno 
Insanus und Dietrich Friese resignierte Hufen in Schellerten (Scelerten). 
Hildesheim 1290 April 9 (dominica Quasimodogeniti). 

Or. im  Kgl. St.-A. zu Hannover, Mar.-Magdal. Nr. 113. Beide Siegel be- 
schädigt. Regest Doebner, UB. I, S. 216 Nr. 438. 


$66. Bischof Siegfried entscheidet einen Streit des Kl. Wien- 
hausen mit dem Pfarrer Ekbert in Berkum dahin, dass letzterer auf 
zwei Hausstellen in Berkum verzichtet. Peine 1290 April 9 (dominica 
qua cantatur Quasimodogeniti). 


I) So das Or. — ?*) anno über der Zeile nachgetragen. 


1290. 449 


Huius rei testes sunt Sifridus de Rutenberg, Asquinus de Lutthere, 
Basilius de Rutenberg milites, Thetmarus de Lutthere, Conradus de 
Saldere, Henricus de Swehlete famuli. 


Or. im Archiv des Kl. Wienhausen, Nr. 111. Siegel des Bischofs von dem 
von der Urk. geschnittenen Pergamentatreifen verloren. 


$67. Herzog Albert von Braunschweig gestattet dem Kl. Lam- 
springe, auf dem Heberberge Mergel zu graben. Braunschweig 1290 
April 16. 

Nos dei gratia Albertus dux de Bruneswich recognoscimus 
cupientes omnibus inspecturis presentia notum esse, quod exigente 
pie devotionis affectu, quem monasterium et conventum sancti- 
monialium in Lamspringe circa genitores nostros et nos hactenus 
habuisse didicimus et habere, consideratis etiam multis dampnis, 
que per advocatos nostros ipsi monasterio sunt illata, libertatem 
plenariam et licentiam fodiendi terram, que mergel dicitur, tam in 
silva quam in monte, qui Hever vulgariter nuncupatur, ad agrorum 
utilitatem eidem monasterio accedente consensu illustris principis ac 
dilecti fratris nostri Heinrici ducis de Bruneswich neenon omnium, 
quorum erat consensus merito requirendus, duximus concedendam 
perpetuo duraturam, volentes nichilominus et mandantes nostre 
gratie sub obtentu, ne aliquis advocatorum nostrorum vel etiam 
successorum factum tam laudabiliter celebratum impediat vel in- 
fringat. In cuius rei testimonium presens scriptum sigilli nostri 
munimine roboratum cum appensione sigilli dilecti fratris nostri iam 
dicti monasterio sepedicto liberaliter concedendum duximus ad 
cautelam. Datum Bruneswich anno domini m. c?c?, nonagesimo, 
dominica qua cantatur Misericordia domini. 


Or. im Kgl. St.-A. zu Hannover, Lamspringe Nr. 61. Die beiden Siegel 
benäht und zerbrückelt. Gedr. Harenberg, Hist. Gandersh. S. 789. 


$658. Papst Nicolaus IV. beauftragt den Dechanten des Peter- 
und Paul-Stiftes in Magdeburg, die Entscheidung, welche der Thesaurar 
des Michaelisklosters in dem Streite des Kl. Gerbstedt mit dem Pfarrer 
in Ostrau gefällt hat, noch einmal zu untersuchen. Rom 1290 April 24 
(viii. kalendas maii, pontificatus nostri anno tercio). 

Gedr. Krühne, UB. der Klöster der Grafschaft Mansfeld (Gesch.-Quellen der 
Prov. Sachsen XX) S. 26 Nr. 40, Regest Potthast, Reg. pont. II, 23245, wo ältere 
Drucke verzeichnet sind. 

Hildesh. UB. III. 29 


450 1290. 


$69. Bischof Otto von Verden schenkt der Kirche daselbst zwei 
Wispel Salz in der Saline zu Lüneburg zur Feier der Memorie seines 
Vaters, des Herzogs Otto, seiner Mutter Mathilde und seiner Brüder 
Otto, Bischofs von Hildesheim, Albert und Johann, Herzóge von Braun- 
schweig und Lüneburg. Verden 1290 Mai 2 (viv. nonas maii). 


Gedr. nach Cop. II, 125 Nr. 111 im Kgl. St.-A. zu Hannover v. Hodenberg, 
Verdener Geschichtsquellen II, S. 158 Nr. 106. 


870. Papst Nicolaus I V. beauftragt den Abt (Ernst) des Michaelis- 
klosters, dem Kl. Fischbeck die ihm entfremdeten Güter wiederzuver- 
schaffen. Rom 1290 Mai 7 (non. maii, pontificatus nostri anno tertio). 

Or. im Stiftsarchio zu Fischbeck. Bulle und Befestigung ab. Gedr. Westf. 


UB. V, S. 370 Nr. 780, Regest Archiv. Zeitschr. III, S. 58 Nr. 123 irrtümlich zu 
1280 und Nicolaus IIL zugeschrieben. 


871. Die Ratsherrn bekunden, dass Burchard Thordelant auf 
die Güter in Schellerten, welche sein Vater dem Dietrich Friese und 
Bruno Insanus verkauft hat, verzichte. 1290 Mai 12 (in crastino 
ascensionis domini). 

Or. im Kgl. St.-A. zu Hannover, Mar.-Magdal. Nr. 114. Älteres Stadtsiegel 


von dem von der Urk. geschnittenen Pergamentstreifen zur Hälfte verloren. Gedr. 
Doebner, UB. I, S. 216 Nr. 439. 


$72. Bischof Siegfried genehmigt die Schenkung von vier Hufen 
in Achghem mit allem Zubehör durch das Moritzstift an das Kl. 
Escherde. Ruthe 1290 Mai 25 (viii?, kalendas iunii). 


Or. im Kgl. St.-A. zu Hannover, Escherde Nr. 92. Siegel des Bischofs von 
dem von der Urk. geschnittenen Pergamentstreifen zur Hälfte verloren. 


$78. Erzbischof Rudolf von Salzburg und die Bischöfe Volrad 
von Halberstadt, Siegfried von Hildesheim, Volquin von Minden und 
Christian von Samland erteilen allen, welche die Kollegiatkirche in 
Einbeck besuchen und unterstützen, vierzig Tage Ablass. Erfurt 1290 
Juni 1 (v. feria infra ebdomadam trinitatis). 

Or. im diplomatischen Apparat der Universität Göttingen Nr. 116. Gedr. 
Sammlung ungedr. Urk. Nieders. II, 2, S. 143, Schmidt, UB. des Hochstifts Halber- 
stadt II (Publik. aus den Preuss. Staatsarchiven XXI), S. 531 Nr. 1556. Regest 
Westfäl. UB. VI, S. 456 Nr. 1439, Böhmer-Redlich, Reg. imp. VI, 1, Nr. 2320. 
König Rudolf war ebenfalls in Erfurt. 


1290. 451 


574. Erzbischof Gerhard von Maine, die Bischöfe Siegfried von 
Hildesheim, Heinrich von Merseburg, Volquin von Minden und Christian 
von Samland erteilen den Besuchern und Unterstützern der Domkirche 
in Salzburg Ablass. Erfurt 1290 Juni 5 (in die sancti Bonifacii 
martyris). 

Gedr. nach dem Or. Doppler in den Mittheil. für Salzburger Landeskunde X, 
9.143. Vgl. Böhmer-Redlich, Reg. imp. VI, 1, Nr. 2320. 


875. Bischof Siegfried gestattet dem Abt von Walkenried und 
dessen Deputierten, in seiner Diözese Beichte zu hören und zu predigen. 
Walkenried 1290 Juni 11 (in die beati Barnabe apostoli). 

Nach dem Cop. des Kl. Walkenried fol. 77 im Landeshauptarchiv zu Wolfen- 


büttel. Regest UB. des Stiftes Walkenried (UB. des histor. Vereins für Nieder- 
sachsen II) S. 336 Nr. 526. 


$76. Bischof Siegfried bekundet, dass der Ministerial Heinrich 
von Garboleum mit Zustimmung seiner Frau Richeidis dem Andreas- 
stifte einen Hof und zwei Hufen in Garbolzum (Garboldessen) über- 
tragen, für seine unmündigen Kinder Johann und Elisabeth Bürgen 
gestellt und dies am folgenden Tage vor dem Gogericht im Alten Dorfe 
wiederholt hat. Hildesheim 1290 Juni 17 (xv9. kalendas iulii). 


Testes sunt Arnoldus decanus, Wilradus Montis prepositus, 
Bruno cantor, Bernardus scolasticus, Iohannes cellerarius, Iohannes 
de Roden canonici Hildensemenses, Ecbertus camerarius, Sifridus 
de Rutenberg. 


Or. in der Beverinischen Bibliothek zu Hildesheim, Andredstift Nr. 16. Wenig 
beschüdigtes Siegel des Bischofs. Gedr. Doebner, UB. III, S. 655 Nachtr. 45. 


$77. Bischof Siegfried bestimmt die Abstellung mehrerer Miss- 
stände, die er während der Visitation der Archidiakone gefunden. 1290 
Juni 23. 


Nos Sifridus dei gratia Hildensemensis ecclesie episcopus. Cum 
ex officii nostri debito visitando nostram Hildensemensem ecclesiam 
inclitam sponsam nostram invenerimus archidyaconos in sui visi- 
tationis officio remissos et etiam negligentes, nos in hiis et in aliis 
deeus et honorem cum utilitate ipsius augere plenius et reformare 
volentes statuimus, quatenus singuli archidyaconi singulas suas 

29* 


452 1290. 


synodos ter in anno frequentent, sed ad minus semel in anno ibidem 
ante congregationem plebis ad synodum venientis non querentes, 
que sua sunt, sed que Ihesu Christi, clerum suum cum debita ma- 
turitate debet visitare personaliter, prout canonica tradit auctoritas 
et persuadet. Item quia primum librum paralypominon cum biblya, 
que singulis annis finienda est, invenimus esse obmissum, cum tamen 
sit de textu eiusdem biblye, mandamus, quatenus predictus liber 
paralypominon primus cum ceteris libris biblye legatur et debito 
ordine finiatur. Quia vero non& more antiquo singulis diebus post 
refectorium dicenda non dicitur ut deberet, nos illud secundum 
Statum presentem taliter duximus moderandum, quod a festo pasche 
usque ad dominicam, qua cantatur Adaperiat, nona post refectorium, 
quando una tantum missa a conventu dicitur, de cetero annis sin- 
gulis devotione debita celebretur. Preterea in eadem visitatione 
invenimus, quod de septem mansis in Ochtersem sollempnitas sancti 
Iohannis ante portam Latinam propter quedam inpedimenta non 
agitur, prout a venerabili patre et domino Iohanne episcopo prede- 
cessore nostro fuerat instituta. Nos autem pensatis circumstantiis 
et equitatis rationibus taliter ordinamus, quod dominus . . Bern- 
hardus de Dorstat scolasticus noster eorundem bonorum obedien- 
tiarius debet de cetero karitatem illam tempore debito, prout insti- 
tuta est, exceptis denariis de eadem obedientia dandis annis singulis 
ministrare, ita tamen quod post mortem ipsius Bernhardi scolastici 
per obedientiarium eorundem bonorum, qui pro tempore fuerit, pre- 
dicti denarii cum karitate integraliter suo tempore ministrentur et 
canonici sollempnitatem illam cum sequentia Verbum dei deo natum 
debent peragere sollempniter secundum modum et formam, qui in 
anniversario eiusdem domini Iohannis episcopi plenius continetur, 
salva nichilominus nobis auctoritate reformandi et interpretandi in 
predictis et circa predicta et in aliis, que visitando invenimus, 
quando nos videbitur oportunum. Datum et actum anno domini 
millesimo ducentesimo nonagesimo, in vigilia sancti Iohannis bap- 
tiste. Bertoldus. 

Or. im Kgl. St.-A. zu Hannover, Domstift Hildesheim Nr. 315. Siegel des 


Bischofs. Gedr. nach Cop. Lüntzel, Ältere Diözese S. 409. Die Urk. des Bischofs 
Johann ist nicht erhalten. 


878. Das Domkapitel in Münster erklärt sich bereit, die Memorie 
des verstorbenen Dompropstes Johann zu feiern. Münster 1290 Juni 28. 





1290. 453 


Honorabilibus viris confratribus suis dilectis . . preposito, . . 
decano et . . capitulo ecclesie Hildensemensis . . prepositus, . . 
decanus et .. capitulum Monasteriensis ecclesie cum obsequiorum 
suorum promptitudine sincere dilectionis affectum. Honestati vestre 
duximus rescribendum, quod litteris vestris ad nos missis perspectis 
et lectis in vigilia beatorum apostolorum Petri et Pauli continentibus 
et petentibus, ut memoriam magistri Iohannis ecclesie vestre pre- 
positi pie memorie in ecclesia nostra, prout moris extitit, ageremus, 
nos utpote fideles executores petitionis honeste omnia contenta 
litterarum vestrarum animo benivolo complebimus magistri Iohannis 


predicti memoriam cum dignis exequiis peragendo, rogantes et 
monentes, quatinus idem et simile, cum vos a nobis de similibus 
requisiti fueritis, faciatis. Datum Monasterii in curia domini . . 
decani anno domini m. cc®, xc?., die predicto. 

Or. im Kgl. St.-A. zu Hannover, Domstift Nr. 317. Beschädigtes Kapitels- 
siegel ad causas an dem von der Urk. geschnittenen Pergamentstreifen. Ähnliche 
Schreiben liegen vor vom Domkapitel in Minden von Juni 24 (viii. kal. iulii), Or. 
@. a. O. Nr. 316, gedr. Westfälisches UB. VI, S. 456 Nr. 1443, vom Jakobikloster bei 
Halberstadt von Mai 17 (xvi. kal. iunii), Or. a. a. O. Nr. 314, vom Kl. Marsberg 
von März 29 (quarto kalendas aprilis), Or. a. a. Or. Nr. 311, gedr. Westfäl. UB. IV, 
S. 950 Nr. 2064, vom Stift Fritzlar von Oktober 30 (tercio kal. novemb.), Or. a. a. O. 
Nr. 319, von Konrad, Pfarrer der Marktkirche in Goslar, von November 4 (ii. non. 
nov.), Or. a. a. O. Nr. 320, vom Kloster auf dem Rennelberge (cursoris) bei Braun- 
schweig, Or. a. a. O. Nr. 321, vom Kl. Holthausen (Büren), Or. a. a. O. Nr. 322, 
vom Kl. Escherde, Or. a. a. O. Nr. 828, vom Kl. Marienwerder von Juli 16 (sequenti 
die divis. apost.), Or. a. a. O. Nr. 363, vom Domkapitel in Köln von Juni 11 
(Barnabe apostoli), Or. im Stadtarchiv zu Hildesheim, Museum Nr. 18; ferner in 
Abschriften des 15. Jahrhunderts in Cop. VI, 11 vom Kl. Münzenberg bei Quedlin- 
burg von Mai 17 (xvi. kal. iunii) Nr. 584, vom Kl. Harsefeld von Juni 21 (xi. kal. 
julii) Nr. 600, vom Stift Herford von Mai 5 (feria sexta post invent. s. crucis) 
Nr. 616, vom Walpurgiskloster bei Soest von April 23 (Georgii) Nr. 667, com Kl. 
Wiebrechtshausen von November 21 (xi. kal. decemb.) Nr. 701, vom Domkapitel in 
Würzburg von Mai 26 (feria sexta prox. post penthecost.) Nr. 711, vom KI. 
Himmelpforten von September 24 (viii. kal. oct.) Nr. 712, vom Kl. Abbenrode von 
November 17 (feria vi. post b. Martini) Nr. 722, vom Kaplan H. der Marienkapelle 
beim Kaiserhause und dem Priester Johann vom neuen Hospitale in Goslar von 
Dezember 13 (Lucie virg.) Nr. 746, gedr. Bode, UB. II, S. 420 Nr. 415, vom Kl. 
Mariensee von Juli 15 (divis. apost.) Nr. 930, vom Kl. Kappenberg von April 28 
(Vitalis mart.) Nr. 967, vom Kl. Beinhardsbrunn von August 19 (Magni conf.) 
Nr. 978, vom Ki. Loccum o. D. Nr. 1071, vom Gereonstift in Köln von Juni 10 
(vigil. Barnabe) Nr. 1210, vom Stift auf dem Werder vor Minden von Dezember 22 
(xi. kal. ianuar.) Nr. 1416, gedr. Westfälisches UB. VI, S. 460 Nr. 1449a, vom Kl. 
Kappel von April 24 (viii. kal. maii) Nr. 1427 und vom Kl. Steina von Dezember 18 
(xv. kal. ianuar. Nr. 1570. 


454 1290. 


879. Bischof Siegfried bekundet, dass Iohann Faber genannt von 
Miünstedt den zwölf Schwestern bei st. Peter in Braunschweig sein Haus 
daselbst geschenkt hat. Braunschweig 1290 Juli 11 (in translatione 
beati Benedicti abbatis). 

Testes autem huius rei sunt Iobannes de Veltstede, Ludolfus 
Mathye, Iordanis de Pattenhusen, Hillebrandus Longus, Ekghelingus 
de Cimiterio, Iohannes Helye, Iohannes de Peyna, Ekghelingus 
Martini, Helmoldus Rotifex burgenses in Bruneswich. 


Or. im Stadtarchiv zu Braunschweig. Siegel des Bischofs an grüner Seiden- 
schnur. Gedr. Rehtmeier, Kirchenhist. I, Supplem. S. 61, Hünselmann, UB. der 
Stadt Braunschweig II, S. 170 Nr. 363 mit Hinzufügung einer deutschen Ueber- 
setzung, der aber eine andere Fassung zu Grunde liegt. 


$79 a. Bischof Siegfried eximiert mit Zustimmung des Dom- 
dechanten Arnold von Warberg, Archidiakons in Solschen, die Bürger 
in Adenstedt von allem Recht, mit welchem sie dem Pfarrer in Solschen 
verpflichtet sind. Peine 1290 Juli 21 (xii. kalendas augusti). 

Gedr. Braunschweiger Anzeigen 1750 S. 1758. 


$90. Das Domkapitel von Minden bittet die Kapitel in Hildes- 
heim, Goslar, Halberstadt, Quedlinburg und Braunschweig, die Memorie 
seines verstorbenen Domherrn Johann von Bellersen zu feiern. 1290 
August 12 (in crastino sancti Tybureii). 

Or. im Kgl. St.-A. zu Hannover, Domstift Hildesheim Nr. 313. Gedr. West- 
fülisches UB. VI, S. 455 Nr. 1436, woselbst auch das Nähere über die Besiegelung 
und den Domdechanten Hermann. 


881. Johann Trobe verspricht, nach Empfang von hundert Mark 
dem Bischof Siegfried das Dorf Empne zu überlassen. Hildesheim 
1290 August 22. 

Nos Iohannes dictus Trobe nomine nostro et heredum nostrorum 
presentibus publice protestamur, quod bona videlicet villam Empne 
cum omni sua utilitate sicud nobis et nostris heredibus per dominum 
nostrum Syffridum Hildensemensem episcopum est commissa, eidem 
domino episcopo aut successori ipsius qui pro tempore fuerit libere di- 
mittemus et hoc excepta nostra pecunia centum marcarum, sicud in 
littera nobis et heredibus nostris super hoc data plenius declaratur. 
Et in huius rei testimonium presentem litteram eidem domino epi- 
scopo et capitulo ipsius super hoc dedimus sigilli nostri munimine 





1290. 455 


roboratam. Datum Hildensem anno domini m? cc? Ixxxx, in octava 
assumpcionis virginis gloriose. 

Abschrift den 15. Jahrh. in Cop. VI, 11, S. 168 Nr. 242b im Kgl. St.-A. zu 
Hannover. 


882. Dompropst Gebhard (prepositus sancte Marie) überträgt 
dem Andreasstifte eine jährliche Rente von 12 Schilling aus der Kurie 
des Pfarrers zu st. Andreas (forensis ecclesie), die der Bürger Arnold 
von Minden diesem zum Seelenheil seines verstorbenen Bruders Dietrich 
überwiesen und ihm resigniert hat. Hildesheim 1290 September 1 (in 
die Egidii confessoris). 

Testes sunt Arnoldus decanus, Wlradus Montis prepositus, 
Bernardus scolasticus, Iohannes cellerarius, Sifridus de Blankenborg 
canonici Hildensemenses, Conradus, Arnoldus et Albertus de Dam- 
mone, Conradus et Borchardus fratres de Orientali valua, Heynricus 
Holeke burgenses Hildensemenses. 


Or. im Kgl. St.-A. zu Hannover, Andreasstift Nr. 14. Siegel des Domkapitels 
zur Hälfte und ein anderes ganz verloren. Gedr. Doebner, UB. I, S. 217 Nr. 440, 
der irrtümlich einen Fehler im Datum annimmt. 


883. Ritter Dietrich von Wehre gestattet dem Bischof den Rück- 
kauf von Gütern in Hary nach dreissig Jahren. | Hildesheim 1290 
September 2. 

Nos Thidericus miles dictus de Werre pro nobis et nostris 
heredibus presentibus recognoscimus et publice protestamur, quod 
bona videlicet allodium in Haringhe de quatuor mansis et duos 
mansos litonum ibidem sitos nobis et nostris heredibus a domino 
Sifrido Hildensemensi episcopo ad triginta annorum tempora possi- 
denda vendita, sicut in litteris ipsius nobis super hoc datis plenius 
continetur, eidem episcopo aut successori ipsius qui pro tempore 
fuerit finitis triginta annis nos aut nostri heredes dimittent libera et 
soluta. Et in huius rei — —. Datum Hildensem anno domini 
millesimo cc?Ixxxx?., iiii. nonas septembris. 


Or. im Kgl. St.- A. zu Hannover, Domstift Hildesheim Nr. 318. Das gut 
erhaltene Siegel des Ausstellers an dem von der Urk. geschnittenen Pergament- 
streifen zeigt vier Wolkenbalken. 


884. Dompropst Gebhard von Querfurt (de Querenvorde) unter 
den Zeugen der Urk. des Grafen Heinrich von Blankenburg, in welcher 
dieser als bestellter Richter des Königs Rudolf die Beilegung des 


456 1290. 


Streites zwischen den  Edelherrn Werner, Gardun und Otto von 
Hademersleben und dem Domsüfte in Goslar wegen Güter und Zinsen 
ın Westeregeln und Etgersleben bekundet. 1290 bei Halberstadt und 
Klein- Harsleben September 3 (die dominica ante nativitatem beate 
virginis Marie) und auf dem Emmersberch September 30 (in crastino 
beati Mychaelis archangeli). 

Or. im Stadtarchie zu Goslar. Gedr. Heineccius, Antiqu. Goslar. S. 307, 


Bode, UB. II. S. 409 Nr. 410, im Auszug von Heinemann, Codex Anhalt. II. 
S. 484 Nr. 684. 


885. Bischof Siegfried bekundet Resignation einer Hufe in 
Barnten an das Maria- Magdalenenkloster. Störy 1290 September 3, 
Hildesheim Dezember 3. 

Sifridus dei gratia Hildensemensis episcopus — — notum esse 
volumus universis, quod Hartmannus et Bertrammus fratres dicti 
de Zsedenum necnon Heynricus dictus de Harigge materque sua 
Margareta in nostra presencia constituti ab impeticione unius mansi 
siti in Berenthe Teutonice dicti Glusiggehove cessantes conventui 
Sororum!) libere resignaverunt omni iuri renunciantes, quod ipsis 
in ipso manso competere videbatur. Huius resignacionis testes sunt 
Arnoldus summus decanus, Bernardus scolasticus maior, Bernardus 
dictus de Meynersen, Iohannes dictus de Rothen maiores canonici, 
Egbertus camerarius, Sifridus de Rutenberge, Hildebrandus de 
Linnethe, Conradus de Vinkelere milites, Tidericus et Lyppoldus 
de Rohthigge, Bernardus Hircus ministeriales, Arnoldus et Albertus 
dicti de Dammone burgenses Hildensemenses et alii quam plures 
fide digni. Ut autem — —. Actum in villa Storinge anno domini 
m, c?c9, ]Ixxxx9., dominica qua cantatur Inclina domine aurem t. et 
exaudi me. Datum Hildensem prima dominica in adventu Ad te 
levavi animam me. 


Or. im Kgl. St.-A. zu Hannover, Mar.-Magdal. Nr. 115. Siegel des Bischofs. 
Begest Doebner, UB. I, S. 218 Nr. 441. 


$86. Das Michaeliskloster in Halberstadt, Predigerordens, gewährt 
der Äbtissin Gertrud und dem Konvente in Wöltingerode Anteil an 
seinen guten. Werken. 1290 September 22 (in die sancti Mauricii). 


Or. im Kgl. St.-A. zu Hannover, Wöltingerode Nr. 55. — Konventssiegel in 
rotem Wachs an roten und gelben Seidenfäden. 


I) conventui sororum über der Zeile nachgetragen. 








1290. 457 


587. Heinrich von Ohsen bekundet, von dem Moritzstift das 
Meieramt in Esperde auf zehn Jahre erhalten zu haben. Lauenstein 
1290 September 20. 


Ego Heinricus dictus de Osen tenore presencium protestando 
recognosco, quod prepositus, decanus totumque capitulum montis 
sancti Mauricii in Hildensem officium in Eversforde cum omni iure, 
quod ipsi in eodem habere dinoscuntur, michi a festo beati Martini 
nunc instanti usque ad decem annos sub hac forma contulerunt, 
quod ego pro annua pensione inde solvenda quatuor marcas et 
dimidiam marcam Bremensis monete ipsis singulis annis inde solvam. 
Quandocumque autem proventuum officii predicti perceptione carere 
voluero, hoc per me seu per nuncium meum ante messem ipsis fleri 
debet manifestum. Item si censum prenominatum ipsis fortasse per- 
solvere denegarem, milites infra scripti ad predictum censum per- 
solvendum loco cautionis fideiussorie se obligant per eorum appo- 
sitionem sigillorum. Item si, quod absit, me de hac vita medio 
tempore decedere contingeret, extunc uxor mea et pueri mei, si 
ulterius obtinere decreverint, idem officium a dictis dominis pen- 
sionem sub eadem conditione solvendo usque terminum michi pre- 
destinatum possidebunt. Ad sufficientem huiuscemodi facti cautelam, 
ne quis dubietatis scrupulus valeat suboriri, presens pagina est 
conscripta et sigillorum domini Lippoldi et domini Wlveri fratrum 
de Werdhere et domini Gotfridi de Aulica et mei Heinrici antedicti 
appensionibus roborata. Datum Lewenstene anno domini m. cc. 
Ixxxx9., xii. kalendas octobris. 


Or. im Kgl. St.-A. zu Hannover, Moritzstift Nr. 55. Bundes Siegel des 
Lippold vom Werder, mehr beschädigt, zeigt gesatteltes Ross, die schildförmigen 
des G. von Else, spickelweise gestückter Schrägrechtsbalken, des Wulver vom 
Werder, gerautet, und des Ausstellers, drei Ochsenköpfe (2 : 1), weniger be- 
schüdigt. Auf der Rückseite der Urk. von Hand des 15. Jahrhunderts: ad 
rubricam Esperde. 


SSS. Papst Nicolaus IV. fordert den Erzbischof (Gerhard) von 
Mainz und seine Suffragane auf, gegen Betrüger, die sich Johanniter 
oder Mitglieder anderer Orden nennend Almosen für das h. Land 
sammeln und diese für sich verwenden, scharf vorzugehen. Orvieto 1290 
Oktober 11 (v. idus octobris, anno tertio). 


Gedr. Westf. UB. V, S. 373 Nr. 786. 


458 1290. 


$89. Burchard, Ekbert und Hermann, Söhne des Burchard von 
Wolfenbüttel, übertragen dem Kl. Heiningen Grundstücke in Ohrum. 
1290 November 22. 


Nos Borchardus, Egbertus, Hermannus fratres, fili domini 
Borchardi de Wulfelbuttel, omnibus presens scriptum visuris salutem 
in domino. Litteris protestamur, nos pro amore dei et beati Petri 
et Pauli apostolorum et ad remedium nostrarum animarum necnon 
ad peticionem Thiderici et Iohannis et Hillebrandi fratrum x iugera 
et unam curiam et unum pratum et partem in silva quod vocatur 
nuth in villa Horum, que a nobis iure feodali tenuerunt, nobis 
relinquentibus super scrineum beati Petri et Pauli in ecclesia 
Henynge liberaliter et unanimi consensu perpetuo contulisse, sub 
tali vero condicione, quidquid de hoc annuatim cedat fratri ipsorum 
Bodoni converso ad supplementum sui eo vivente deserviat, ipso 
autem mortuo ecclesie permanebit. Et ne ista tradantur oblivioni 
et aliquis possit infringere, nostri sigilli) munimine fecimus con- 
signari. Datum anno domini m. cc. Ixxxx., in die Cecilie virginis. 
Huius rei testes sunt Hinricus prepositus, plebanus de Rede et alii 
quam plures. 

Abschrift des 15. Jahrhunderts im Cop. des Kl. Heiningen, beglaubigt im 


Jahre 1713, Ms. 546 S. 92 in der Beverinischen Bibliothek zu Hildesheim. Gedr. 
Asseburger UB. I, S. 291 Nr. 453. 


$90. Bruno von Harsum, Kanoniker des Kreuestiftes, ernennt 
Siegfried von Blankenburg, den Pfarrer Werner, Scholaster Bertold 
dictus Wlfgrove und mag. Bruno zu seinen Testamentsvollstreckern, 
dotiert die Kapelle der h. Anna und Elisabeth und trifft Bestimmungen 
über ihre Besitzungen und religiöse Handlungen in ihr. 1290 Dezember 5 
(in vigilia sancti Nicolay).?) 

Or. im Kgl. St.-A. zu Hannover in doppelter Ausfertigung, Kreuzstift Nr. 202 


mit beschädigtem Kapitelssiegel, und Nr. 203, Siegel verloren. Gedr. Doebner, 
UB. I, S. 218 Nr. 442. 


$91. Bischof Siegfried ordnet den Dienst auf einem von den 
Kirchspielsleuten errichteten Altar in der Andreaskirche zu Braunschweig 
und verspricht demnächstige Konfirmation dieser Stiftung. Peine 1290 
Dezember 23 (sabbato ante nativitatem Domini). 

Or. im Stadtarchiv zu Braunschweig, gut erhaltenes Siegel des Bischofs. 
Gedr. Hänselmann, UB. der Stadt Braunschweig II, S. 173 Nr. 367. 


1) Cop. nostro sigillo. |?) Die andere Ausfertigung: in vigilia Nycolai. 


1290. 459 


$92. Bischof Siegfried erteilt den Besuchern und Unterstützern 
der Domkirche in Merseburg vierzig Tage Ablass. 1290. 


Regest Kehr, UB. des Hochstiftes Merseburg (GQ. der Prov. Sachsen 36) 
S. 435 Nr. 546. 


$908. Bischof Siegfried erteilt allen, welche das Kl. Frankenberg 
an bestimmten Tagen besuchen und unterstützen, vierzig Tage Ablass. 
Goslar 1290. 

Gedr. nach Copie Bode, UB. II, S. 421 Nr. 417. 


$94. Abt Ernst, Prior Arnold und der Konvent des Michaelis- 
klosters bestimmen von einem Garten im Alten Dorfe zwölf Schilling 
zur Feier der Memorie der Adelheid, deren Mann Hildebrand von 
Linde (de Lindethe) ihnen fünf Mark Silber zu demselben Zwecke 
übergeben hat. 1290. 


Or. im Kgl. St.-A. zu Hannover, Michaeliskl. Nr. 81. Siegel des Abtes und 
des Konventes. Gedr. Doebner, UB. I, S. 220 Nr. 443. 


S95. Graf Hemrich von Wohldenberg der Jüngere verkauft die 
Hälfte des Dorfes Bockenem den Brüdern Johann und Konrad und 
den Brüdern Heinrich, Ludolf und Burchard, Grafen von Wohldenberg, 
welche die Belehnung damit bei der Äbtissin von Gandersheim nach- 
suchen mögen. 1290. 

Testes insuper sunt dominus Sifridus de Blankenborch et Otto 
de Woldenberg canonici!) Hildenshemenses, Hermannus et Henricus 
fratres comites de Woldenberg, Olricus de Barem. 


Gedr. Harenberg, Hist. Gandersh. S. 788, Buchholz, Gesch. von Bockenem 
S. 128. 


$96. Domherr Ludolf von Hallermund entsagt gegen vier Bremer 
Mark allen Ansprüchen auf die Güter in Werdere, die das Kl. Loccum 
von Burchard Blome gekauft hat. Hildesheim 1290. 


Gedr. von Hodenberg, Calenberger UB. III, S. 300 Nr. 480, vgl. auch Nr. 398. 
Regest Westfäl. UB. VI, S. 460 Nr. 1450, vgl. Nr. 1196. 


$97. Wilbrand von Gustedt übergibt dem Kl. Wöltingerode eine 
Salelieferung in Wepstidde für den Zehnten in Rechede (?). 1290. 


Nos Willebrandus dei gratia comes?) dictus de Gustidde — — 
protestamur, quod nos — — contulimus et?) in hiis scriptis con- 


!) Har. canonicus. ?) Soll wohl miles heissen. ?) et fehlt im Cop. 


460 1290. 


ferimus ecclesie in Woltingerode septem [frusta salis in Wepstidde 
pro decima in Rechede, que ad dictum claustrum pertinebat, libere 
et quiete perpetuo possidenda. Pro quarum donatione nos et nostros 
successores obligamus per presentes, quod prefate ecclesie volumus 
et debemus, si necesse fuerit, veram prestare warandiam. Testes 
huius facti sunt dominus Borchardus et dominus Lippoldus milites 
de Cramme, dominus Aschwinus de Saldere et dominus Pil de Lewen- 
stede et fratres de Knistede et alii quam plures fide digni. Et 
ut — —. Actum et datum anno domini millesimo ducentesimo 
nonagesimo. 


Abschrift des 16. Jahrhunderts in Cop. VI, 115, S. 687 im Kgl. St.-A. zu 
Hannover. Für Bochede ist vielleicht Rehede, Rhede im Kr. Marienburg, zu lesen. 


$95. Das Kl. Wöltingerode verkauft einem Bürger in Dedeleben 
eine halbe Hufe und eine Hausstätte ebenda. 1290. 

In nomine domini amen. Dei gratia Thidericus prepositus, 
Ghertrudis abbatissa, Sophia priorissa totusque conventus sancte 
Marie in Woltincgerodhe — — notum esse volumus universis, quod, 
cum nostra ecclesia in multis esset debitis obligata et propter 
werram terre et magnam caristiam temporis onerosa, nos vero 
habentes et tenentes dimidium mansum et aream unam in campis 
et in villa Dedenleve liberum et solutum ab omni iure advocatie 
et a quolibet servitutis onere exemptum ipsum vendidimus Eghelmero 
civi in Dedenleve et uxori sue et pueris suis necnon et heredibus 
ipsorum ab eisdem legitime descendentibus,!) ita videlicet quod 
idem E(ghelmerus) vel sui heredes legitimi in die sancti Martini 
ecclesie nostre fertonem unum usualis argenti persolvant annuatim. 
Ne autem alicui dubium super his premissis oriatur, presentem 
paginam conscribi fecimus et sigillo nostre ecclesie eidem E(ghel- 
mero) et suis legitimis heredibus tradimus efficaciter et in validum 
testimonium roboratum. Datum et actum anno domini m^. cc. Ixxxx?. 


Or. im Kgl. St.-A. zu Hannover, Wöltingerode Nr. 56. Beschädigtes 
Konventssiegel. 


899. Die Bürger Volkmar vom Hause und Dietrich von Minden 
verkaufen dem Kreuzstift zwei Gärten des Arnold von Minden mit dem 
Versprechen, dass dieser die Gärten dem Bischof Siegfried resigniert, 
und verpflichten sich zur Zahlung von 26 Mark an Bruno von Harsum 


I) Or. descentibus. 





1291. 461 


und den Scholaster Bertold, wenn das Stift das Eigentum der Gärten 
nicht erlangen kann. .O. D. (nm 1290). 


Or. im Kgl. St.-A. zu Hannover, Kreuzstift Nr. 223. Die beiden Siegel ver- 
loren. Gedr. Doebner, UB. I, S. 221 Nr. 446. 


900. Das Kl. Dorstadt bekundet, dass der verstorbene Priester 
Volquin ihm drei Pfund übertragen hat, mit denen es eine Hufe in 
Klein- Flöthe zur Feier der Memorie des Schenkers gekauft hat. O. 
D. (um 1290). 

Thidericus dei gratia prepositus, Elizabeth priorissa totusque 
conventus sanctimonialium ecclesie in Dorstat omnibus — — reco- 
gnoscimus, quod quidam sacerdos nomine Volchwinus felicis memorie 
nostre ecclesie contulit tria talenta, cum quibus una area in minori 
Vlotedhe!) est comparata, de qua singulis annis sequenti die beati 
Gregorii nostris dominabus dabuntur v solidi et v pulli, ut pro eis 
missa pro defunctis et vigilie celebrentur in remedium anime domini 
prenotati. Ut hoc ratum et inconvulsum permaneat, litteram pre- 
sentem cum appensione nostri sigilli fecimus roborari. Actum et 
datum etc. 

Abschrift des 14. Jahrhunderts im Cop. des Kl. Dorstadt zu Dorstadt fol. 25v. 


901. Genannte teilen dem Propste Dietrich (von Dorstadt) mit, 
dass L. Markeling auf seine Ansprüche verzichtet hat. O. D. (um 1290). 


Reverendo domino 'T(hiderico) preposito ac universo capitulo 
in Dorstat Io. et H. dicti de Benz famuli necnon Io. plebanus in 
Kuz ac alii quam plures fide digni quicquid poterint obsequii et 
honoris. Scire vos volumus et presentibus protestamur, quod tam 
L. Markeling dictus quam sui heredes et successores ab actionibus 
iam dudum habitis penitus cessavit, quare litteras nostras testi- 
moniales ad plenam confidenciam conscribi iussimus sigilli nostri 
appensione firmiter roboratas. Testes huius plures sunt. Petimus 
etiam quatenus etc. 

Abschrift des 14. Jahrhunderts im Cop. des Kl. Dorstadt zu Dorstadt fol. 28. 


902. Johann von Dahlum, Ritter, und seine Söhne Engelbert 
und Rudolf verzichten auf zwei Hufen in Eitzum (Eychem) zu Gunsten 


ly Cop. hat Dorstat, die Überschrift aber lautet de una area in minori 
Vlotedhe. 


462 ... 1291. 


des Kl. Marienrode in Gegenwart der Brüder Johann und Konrad 
Grafen vom Werder. 1291 März 19 (xiiii. kalendas aprilis). 


Testes huius facti sunt dominus Conradus de Stenberge iunior 
et dominus Olricus de Barem milites, Theodericus de Hedereshusen, 
Alexander dictus Hupe. 


Or. im Kgl. St.-A. zu Hannover, Marienrode Nr. 56. Die fünf Siegel an 
weissen Zwirnfäden meist wenig beschädigt. Gedr. Marienroder UB. S. 82 Nr. 71. 


903. Die Grafen Konrad, Johann, Heinrich, Ludolf und Burchard 
von Wohldenberg übereignen dem Maria- Magdalenenkloster ihnen von 
Hugo Vinkelere resignierte zwei Hufen in Gross-Düngen (in maiori 
villa Dunggem). Auf der Insel bei Wohldenberg 1291 März 25 (in 
annunciacione sancte Marie virginis). 

Presentes erant et testes sunt Grubo et Conradus filius eius 
milites dicti de Stenberg, Olricus de Barem miles, Trobe, Hermannus 
de Vinkelere, Evardus de Dungem, Gunselinus de Netthe, Lippoldus 
et Theodericus fratres de Hethegerishusen. 


Or. im Kgl. St.-A. zu Hannover, Mar.-Magdal. Nr. 117. Siegel der Grafen 
Konrad und Heinrich. 


904. Bischof Siegfried überträgt mit Zustimmung des Domkapitels 
dem Propst Gerold und dem Konvente des Maria- Magdalenenklosters 
zwei Hufen in Gross-Düngen (in maiori villa Dungghem), die sie von 
Hugo Vinkelere gekauft und dieser ihm resigniert hat. Ruthe 1291 
März 27 (feria iii. post annunciacionem sancte Marie virginis gloriose). 

Testes huius rei sunt Gevehardus summus prepositus, Arnoldus 
summus decanus, Bernardus scolasticus summus, Bernardus dictus 
de Meynersem, Iohannes dictus de Rothem canonici maioris ecclesie, 
Sifridus de Rutenberge, Albertus Boc, Ernestus pincerna milites, 
Lippoldus et Theodericus de Robthinge, Evardus de Dungem, Her- 
mannus dictus de Vinkelere ecclesie ministeriales. 


Or. im Kgl. St.-A. zu Hannover, Mar.-Magdal. Nr. 118. Beschädigte Siegel 
des Bischofs und des Domkapitels. 


905. Papst Nicolaus IV. erteilt allen, welche die Kirche st. Martini 
in Wrisbergholzen (Holthusen) an den Marienfesten, am Tage st. Martini 
und deren Oktaven besuchen, ein Jahr und vierzig Tage Indulgenz. 
Viterbo 1291 Mai 3 (v. nonas maii, pontiflcatus nostri anno quarto). 


Gedr. Falke, Cod. tradit. Corbei. S. 911. Regest Potthast 28651, Langlois, 
Pegistres de Nicol. IV. Nr. 4946. 


1291. 463 


906. Bodo von Bolzum verspricht dem Propste des Bartholomäi- 
stiftes, den rückständigen Zins einer Hufe in Bolzum auf Michaelis zu 
zahlen. 1291 Mai 9. 


Ego Bodo dictus de Bolthsem tenore presencium publice pro- 
testor et recognosco, quod, cum dominus Hermannus prepositus 
sancti Bartholomei Hildensemensis censum unius mansi Bolthsem 
decem annorum preteritorum a me retentum ad ecclesiam suam 
Sultensem spectantis ad preces domini Henrici plebani de Gledygghe, 
domini Hermanni Lepel!) militis, Hermanni ducis?) Cuccensis (?), 
Hermanni de Vorden michi remisissent, presentibus eisdem discretis 
viris promisi censum prefati mansi Bolthesem videlicet sex solidos 
Hildensemensis monete dativorum denariorum singulis annis de 
cetero in festo sancti Michaelis domino preposito et sue ecclesie 
persolvendum. Si autem, quod absit, eadem solucio census a me 
aut heredibus meis neglecta fuerit in dicto festo, ego autem et 
heredes mei ex parte domini prepositi vel sue ecclesie debent moneri, 
ut infra quatuor septimanas persolvant. Hoc iterum si neglectum 
fuerit, ego secundario aut heredes mei debent moneri, ut infra 
quatuor septimanas sequentes persolvant. Quod si non fecero vel 
heredes mei non fecerint, sed neglexerint, antedictus mansus sine 
contradictione ad ecclesiam Sultensem a me et heredibus meis abso- 
lutus libere revertetur. Ego et heredes mei ipsum de cetero non 
recipient nee requirent. Super hiis presentem litteram sigilli mei 
caractere?) roboravi dando eam ecclesie Sultensi futurorum ad 
cautelam. Huius rei testes sunt supradicti. Actum anno domini 
m?cc?, nonagesimo primo, septimo ydus may. 

Abschrift des 16. Jahrhunderts in Ms. 324 fol. 82v in der Beverinischen 
Bibliothek zu Hildesheim. 


907. Graf Heinrich von Wohldenberg verkauft dem Moritzstift 
vier Hufen und drei Hofstätten in Heinde (Henedhe), welche ihm der 
Bürger Heinrich Hoeleke und er selbst dem Bischof resigniert. Hlildes- 
heim 1291 Mai 16 (xvii?. kalendas iunii). 


Arnoldus decanus, Bernardus scolasticus, lohannes celerarius, 
Robertus de Mansvelt*) Hildensemensis ecclesie, Ecbertus camerarius, 
Lutoldus de Escherthe, Sifridus de Rutenberch, Albertus Bok milites. 


I) Cop. Lopel. ?) So scheint im Cop. zu stehen. Wenn richtig gelesen, ist 
wohl vor ducis ein Wort wie dapiferi oder dergl. ausgefallen. °) Cop. caractore. 
4) eanonieus ist zu ergänzen. 


464 1291. 


Or. im Kgl. St.-A. zu Hannover, Moritzstift Nr. 56. Siegel des Ausstellers 
an dem von der Urk. geschnittenen Pergamentstreifen. | Regest Doebner, UB. I, 
S. 222 Nr. 447. 


908. Bischof Siegfried überträgt dem  Moritzstift mehrere ihm 
resignierte Güter in. Heinde. Hildesheim 1291 (zu Mai 16). 

Sifridus dei gratia Hildensemensis ecclesie episcopus — — ad 
noticiam tam presentium quam futurorum presentibus eupimus per- 
venire, quod de consensu nostri capituli et beneplacito curiam cum 
quatuor mansis, mansum de triginta iugeribus, et duas areas, item 
unam aream cum septem iugeribus in Henedhe cum omnibus suis 
iuribus et attinentiis tam in villa quam in campis ab omni advo- 
catione et servitio libera, que omnia Henricus dictus Hoeleke bur- 
gensis noster Hildensemensis et uxor eius & comite Henrico filio 
Henrici comitis de Woldenberch in pheodo tenuerunt et in manus eius- 
dem Henrici comitis de Woldenberch receptis prius venditionis titulo 
quinquaginta marcis puri argenti ab ecclesia montis sancti Mauricii 
Hildensemensis pro eisdem bonis liberaliter resingnaverunt, et post 
hec prefati comitis Henrici de Woldenberch eorundem bonorum, quia 
ipsa a nobis in feodo tenuit, principaliter resignatione accepta eidem 
ecclesie montis sancti Mauricii extra muros Hildensemenses dilecte 
nobis in Christo filie, cuius cultum in omnibus ampliare cupientes 
pro remedio anime nostre ad honorem omnipotentis dei et saneti 
Mauricii in proprium dedimus et presentibus damus iure perpetuo 
possidenda. In cuius rei robur — —. "Testes sunt Arnoldus decanus, 
Bernardus scolasticus, Bernardus de Meinersem cantor ecclesie Hil- 
densemensis, Ecbertus camerarius, Sifridus de Rutenberch, Albertus 
Bock milites, Hermannus de Stempne famulus et alii clerici et layci 
quam plures fide digni. Datum Hildensem anno domini m?. cc. 
Ixxxx?. primo. 

Or. im Kgl. St.-A. zu Hannover, Moritzstift Nr. 58. Siegel des Bischofs und 
des Domkapitels. 


909. Das Moritzstift verkauft dem Kl. Escherde vier Hufen in 
Agchem. 1291 (1261) Mai 16. 


Dei gratia Wlradus prepositus, Ludegherus decanus, Conradus 
scolasticus totumque capitulum montis sancti Mauricii in Hildensem 
— —. Hinc est, quod nos Wilradus prepositus, Ludegherus decanus, 
Conradus scolasticus et capitulum Montis iam predicti notum esse 
volumus, quod bona ecclesie nostre videlicet quatuor mansos sitos 


1291. 465 


in Agchem cum omni iure et utilitate scilicet silvis, pratis, paschuis, 
viis et inviis, aquis aquarumve decursibus et plane omnibus iuribus 
et proventibus, sicut ea pluribus annis libere possedimus, vendidimus 
domino Ludero preposito et conventui sanctimonialium in Escherte 
pro nonaginta marcis Bremensis argenti libere et quiete in per- 
petuum possidenda. In huius nostre venditionis perpetuum robur 
et munimen presentem litteram inde conscriptam sigillis videlicet 
nostris et ecclesie nostre munitam prescriptis .. preposito, .. prio- 
risse et conventui super hoc dedimus ad cautelam. Testes huius 
sunt Arnoldus Hildensemensis ecclesie decanus, Wernerus plebanus 
forensis ecclesie ibidem, Iohannes cellerarius, Bernardus cantor 
Hildensemenses canonici, Eylardus de Dotessem, Thidericus de 
Redhen, Sifridus de Rutenberch, Albertus Bok milites et alii quam 
plures. Actum et datum anno domini millesimo cc®. ]x.!) primo, 
xviiV. kalendas iunii. 


Or. im Kgl. St.-A. zu Hannover, Escherde Nr. 38. Siegel des Propstes und 
des Kapitels an roten und gelben Seidenfäden. 


910. Bischof Siegfried bekundet, dass in seiner Gegenwart Willikin 
von Gustedt das Eigentum von zwei Hufen in Meerdorf dem Ritter 
Johann von Gadenstedt übertragen hat. Reden (Reten) 1291 Mai 22 
(xi. kalendas iunii). 

Presentes fuerunt Sifridus de Rutenberg, Aschwinus de Luttere 
milites, Lippoldus de Rothinge, Borchardus de Saldere famuli, 


Or. im Landeshauptarchiv zu Wolfenbüttel, Riddagshausen Nr. 285. Siegel 
des Bischofs von dem von der Urk. geschnittenen Pergamentstreifen verloren. 


911. Die Brüder Ludolf und Burchard von Cramme, Ritter, ver- 
kaufen mit ihren Söhnen Lippold, Burchard, Dietrich und Harbert 
dem Kl. Marienrode drei Hufen in Anderten, die Hälfte des Zehnten 
des ganzen Dorfes und eine Mühle daselbst für 120 Mark Silber. 
1291 (zu Mai 23). 

Testes huius rei sunt Ghevehardus maior (prepositus), Arnoldus 
decanus, Bernardus cantor, Siffridus de Blankenborch, Iohannes de 
Roden, Fredericus de Adenoys, Ludolfus de Halremunt, Conradus 
de Valkensteyn canonici Hildensemenses. 


Abschrift des 15. Jahrhunderts im Ms. XXIII, 767, fol. 124 in der Kgl. 
Bibliothek zu Hannover. Gedr. Marienroder UB. S. 83 Nr. 72. 


1) So das Or. mit Rasur dahinter. Die Urk. muss nach Ausstellern und 
Zeugen in das Jahr 1291 gesetzt werden. 
Hildesh. UB. III. 30 


466 1291. 


912. Bischof Siegfried überträgt dem Kl. Marienrode auf Bitten 
des Abtes Widekind zwei Hufen und den halben Zehnten und eine 
Mühle in Anderten, welche die Ritter und Ministerialen Ludolf und 
Burchard ron Cramme ihm mit Zustimmung ihrer Söhne Lippold und 
Burchard und Hartbert resigniert haben. Hildesheim 1291 Mai 23 
(x9. kalendas iunii). 

Testes sunt Gevehardus prepositus, Arnoldus decanus, Bernardus 
scolasticus, Wlradus prepositus Montis, Wernerus plebanus. 

Abschrift des 15. Jahrhunderts in Ms. XXIII, 767, fol. 125 in der Kgl. 
Bibliothek zu Hannover. Gedr. Marienroder UB. S. 84 Nr. 73. Regest Doebner, 
UB. I, 8. 222 Nr. 448. Die Brüder von Cramme resignieren die Güter dem Bischofe 
Juni 2 (iii. nonas iunii), Abschrift a. a. O. fol. 1240, gedr. a. a. O. S. 86 Nr. 75; 
hier wohl Fehler im Datum (die in dem Ms. sehr häufig sind), denn der Bischof 
spricht bereits von der vollzogenen Besignation. 


918. Graf Johann von Wunstorf überträgt dem Kl. Marienrode 
das Eigentum einer Hufe in Anderten, welche Ritter Burchard von 
Cramme ton ihm zu Lehn hatte. 1291 Mai 24 (ix®. kalendas iunii). 


Or. im Kgl. St.-A. zu Hannover, Marienrode Nr. 57. Siegel nebst Befestigung 
verloren. Gedr. Marienroder UB. S. 85 Nr. 74. 


914. Das Stift Gandersheim schenkt dem Kl. Escherde fünf 
Hufen in Wenerde und erhält dafür von Bitter Ludold von Escherde, 
der sie ıhm resigniert hat, als Entschädigung fünf Hufen in Warzen. 
1291 Mai 27. 

Margareta dei gratia abbatissa, Mechtheldis preposita, Lutgardis 
decana, Sophia custos totumque capitulum secularis ecclesie in 
Gandershem ad perpetuam rei memoriam. Notum esse!) cupimus 
universis presentibus et futuris, quod deliberatione competenti pre- 
habita de communi consensu nostri capituli donavimus monasterio 
sanctimonialium in Escherte quinque mansos sitos in villa Wenerde, 
quos dominus Ludoldus miles de Escherte ab ecclesia nostra in 
feodo detinuerat et nobis libere resignavit, iure proprietario quiete 
et libere perpetuo possidendos. In quorum mansorum commutatione 
de dicti Ludoldi proprietate recepimus alios quinque mansos sitos 
in villa Werdessen equivalentes supradictis mansis, quos idem 
L(udoldus) ecclesie nostre donavit, sicut liquido apparet suas litteras 
per patentes. Ad cuius — —. "Testes sunt Theodericus de Reden, 


1) esse über der Zeile nachgetragen. 


1291. 467 


Theodericus de Zellenstede milites, Guncelinus de Peyne, Mane- 
goldus et Iohannes de Brughem, Hermannus Surinc et alii quam 
plures fide digni. Datum et actum anno domini m?. cc®. nonagesimo 
primo, viv. kalendas iunii. 


Or. im Kgl. St.-A. zu Hannover, Escherde Nr. 75a. Gut erhaltene Siegel 
der Äbtissin und des Konventes. Die Schrift der Urk. stellenweise abgesprungen. 


9E. Bischof Siegfried verpflichtet sich, die Bischofsmühle auf 
eigene Kosten zu verlegen und die Brücke über die Leine bei Poppen- 
burg wiederherzustellen, und verzeiht den Bürgern die Ausschreitungen 
gegen ihn, doch ohne Verzicht auf sein und der Kirche Recht innerhalb 
und ausserhalb der Stadt. Hildesheim 1291 Juni 23 (ix. kalendas 
iulii, in vigilia beati Iohannis baptiste). 

Or. im Stadtarchiv zu Hildesheim Nr. 339. Siegel des Bischofs. Gedr. 


Abgenöthigte Animadversiones Stadt contra Kl. s. Michael, Hildesheim 1722 S. 156, 
Doebner, UB.I, S. 223 Nr. 450. 


916. Bischof Siegfried bekundet die Gründung einer Vikarie im 
Kreuzstift durch den Kanoniker Ludolf von Braunschweig. Hildesheim 
1291 Juni 29. 


In nomine sancte et individue trinitatis. Sigfridus dei gratia 
Hildensemensis ecclesie episcopus — — notum esse cupimus tam 
presentibus quam futuris, quod dominus Ludolphus de Brunschwig 
ad honorem dei et salutifere crucis pro remedio anime sue et 
parentum suorum solatio vicariam perpetuam sacerdotis cum quinque 
mansis in Dinckeler sitis instituit nostra fultus authoritate in ecelesia 
sancte Crucis eo modo videlicet, quod eiusdem vicarie sacerdos ad 
debitum chori tanquam alii vicarii sanete Crucis erit perpetuo 
obligatus. Quia vero propter collationem talium beneficiorum ad 
capitulum spectantium nonnunquam propter vota dissidentium graves 
dissensiones in capitulis oriuntur, idem dominus Ludolphus ad futuras 
controversias precavendas provida deliberatione perhabita collationem 
prediete vicarie sicut!) prioris, quam ibidem instituit, absolute con- 
fert decano, scholastico et custodi post mortem suam, ut ipsi deum 
pre oculis habentes ecclesie sancte Crucis et predicto beneficio super 
animas suas provideant idonea de persona. Nos igitur considerantes, 
prefati domini Ludolphi statutum omnimodis esse pium, ipsum 
authoritate beatorum apostolorum Petri et Pauli et nostra pre- 


1) Cop. sic et. 
80* 


468 1291. 


sentibus in nomine domini confirmamus precipientes sub forma ex- 
communicationis et suspensionis, ne aliquis ullo unquam tempore 
ipsum presumat ausu temerario violare. Volumus preterea,!) ut 
bona ad predictam vicariam conquisita vel procedente tempore 
conquirenda sub eadem pena, quam premisimus, sint defensa. Ne 
quidem — —. Datum Hildesii anno domini m. cc. Ixxxx. primo, in 
die apostolorum Petri et Pauli. 


Abschrift des 18. Jahrhunderts in Ms. 185 S. 71 im Museum zu Hildesheim. 
Die frühere Gründung der Vikarie vgl. oben Nr. 555. 


917. Bischof Siegfried überträgt mit Zustimmung des Domkapitels 
den Zehnten von 57 Hufen in Lebenstedt (Levenstede), den die Brüder 
Hermann und Heinrich und deren Vetiern (patrueles) Johann und 
Konrad, Brüder, Grafen von Wohldenberg, ihm aufgelassen haben, auf 
Bitten des ebenfalls resignierenden Johann Pil dem Kl. Riddagshausen. 
Hildesheim 1291 Juli 4 (iv. nonas iulii). 


Huius rei testes sunt Eggelbertus plebanus de Levenstede, 
Thidericus de Walmeden, Thidericus de Godenstede, Andreas de 
Luttere, Bruno dictus Creveth milites, Gevehardus et Ludolfus de 
Bortvelde. 

Or. im Landeshauptarchiv zu Wolfenbüttel, Kl. Riddagshausen Nr. 289. 


Von den sieben meist stark beschädigten Siegeln an roten und grünen Seidenfäden 
fehlt das fünfte ganz. 


918. Propst Volrad des Moritzstiftes überträgt dem Kl. Riddags- 
hausen den Zehnten von 16 Hufen in Lebenstedt (Levenstede), den 
die Brüder Friedrich und Gebhard von Bortfeld ihm resigniert haben. 
Hildesheim 1291 Juli 6 (pridie nonas iulii). 

Huius testes rei sunt Tidericus prepositus de Dorstat, Engel- 
bertus plebanus in Levenstede, Tidericus de Walmoden miles, 
Ludolfus et Gevehardus fratres de Bortvelde, Iohannes Pil. 

Or. im Landeshauptarchie zu Wolfenbüttel, Kl. Riddagshausen Nr. 290. 


Siegel des Propstes wenig, des Kapitels stark beschädigt an roten und grünen 
Seidenfäden. 


919. Die Brüder von Bortfeld schenken dem Moritzstift vier 
Hufen in Gustedt. 1291 Juli 8. 

Nos Ludolfus et Gevehardus fratres dieti de Bortwelde tenore 
presencium recognoscimus et pupplice protestamur, quod nos ad in- 


1) Cop. propterea. 








1291. 469 


stanciam patruum nostrorum videlicet Gevehardi et Friderici dictis!) 
de villa antedicta damus domino preposito necnon decano, scolastico 
totique conventui montis sancti Mauricii extra muros Hildensem- 
mensis ecclesie?) proprietatem quatuor mansorum in villa Gustede 
iure perpetuo possidendam. Ne ergo — —. Datum anno domini 
m? cc? Ixxxx primo, in die Kiliani martiris. 

Or. im  Kgl. St.-A. zu Hannover, Moritzstift Nr. 57. Gemeinsames Siegel 


der Brüder, schildförmig, zeigt kreuzweise gelegte Glevenstäbe: (8. L)VDOLFI 
GEVEHARDI DE BORTVELDE. 


920. Die Brüder von Bortfeld erhalten vom Moritzstift die 
Meierei in Lebenstedt auf Lebenszeit in Pacht. 1291 Juli 11. 


Nos Gevehardus et Fridericus fratres dieti de Bortvelde pre- 
sentibus recognoscimus publice protestantes, quod villicacionem in 
Levenstede ecclesie montis sancti Mauricii in Hildensem ad vite 
nostre solummodo tempora in commisso ab eiusdem ecclesie pre- 
posito, decano et capitulo recepimus tali condicione sive pacto, quod 
ego Gevehardus interim quod vivo et ego Fridericus Gevehardo 
defuneto debeamus, sicut fide data promisimus, ipsis dominis de 
dicta villicacione prebendam debitam scilicet sex®) talenta in festo 
sancti Martini Hildensemensium denariorum dativorum omni excep- 
tione remota, qualiscumque sit status terre, expedite annis singulis 
ministrare. Alioquin si predicta sex talenta suis iam dictis terminis 
post legitimam monicionem nullatinus, quod absit, ministraremus 
vel quando nos ambos decedere contingit, extunc predicta villicacio 
cum omnibus suis iuribus et attinenciis ipso facto prefate ecclesie 
vacabit et ad ipsam sine omni contradictione nostra libere reverte- 
tur, quia recognovimus et presentibus recognoscimus, quod nullum 
ius hereditarium habuimus vel habemus nec nostri heredes debent 
nec possunt aut poterunt ius aliquod vendicare. In huius rei testi- 
monium presentem litteram nostro mandato inde conscriptam sigillo 
nostro communi et sigillis domini Ludolfi de Cramme consanguinei 
nostri et domini Thiderici de Güdenstede militum fecimus sigillari. 
Datum anno domini m?. cc®. xc. primo, quinto idus iulii. 


Abschrift des 14. Jahrhunderts im Cop. des Moritzstiftes, Ms. 514 fol. 16 in 
der Beverinischen Bibliothek zu Hildesheim. 


I) So das Or. 3) Soll civitatis heissen. 9) Cop tria, am Rande von 
späterer Hand sex entsprechend der folgenden Angabe. 





470 1291. 


921. Der Rut der Stadt bekundet, dass die Brüder Bertold und 
Heinrich von Heyersum, Bürger, von dem Moritzstifte die Meierei in 
Heyersum auf Lebenszeit mit der Verpflichtung erhalten haben, die 
daraus zu entrichtende Präbende sowie die in den letzten fünf Jahren 
zurückbehaltene zu bezahlen. 1291 Juli 13 (tercio idus iulii). 

Abschrift des 15. Jahrhunderts im Cop. des Moritzstiftes, Ms. 514 fol. 16v in 


der Beverinischen Bibliothek zu Hildesheim. Gedr. Doebner, UB. IL, S. 656 
Nachtr. Nr. 46. 


922. Edelherr Johann von Adensen verkauft mit Zustimmung 
seiner Söhne Friedrich, Domherrn in Hildesheim, und Johann, Knappen, 
seiner Töchter Adelheid, Gräfin von Hallermund, und deren Sohnes 
Gerhard, Margarete Stiftsdame in Gandersheim, Gisela von Hardegsen 
und Gertrud von Ohsen dem Kl. Loccum Güter in Egestorf und Bakede. 
Eldagsen 1291 Juli 13 (in die Margarete virginis). 

Abschrift des 14. Jahrh. in Cop. III, 130, S. 53 Nr. 252 im Kgl. St.-A. zu 
Hannover. Gedr. Scheidt, Vom Adel S. 60, v. Hodenberg, Calenberger UB. III, 
S. 303 Nr. 485. Regest v. Spilcker, Gesch. der Gr. v. Everstein, UB. S. 214. Vgl. 
auch die Urk. ähnlichen Inhaltes von denselben aus dem J. 1294, Scheidt a. a. O. 
S. 84, v. Hodenberg a. a. O. S. 312 Nr. 501, von 1297 Juni 13 (ydus iunii) c. 
Hodenberg a. a. 0. S. 324 Nr. 520, und von 1302 Mai 1 (in die apost. Philippi et 
Jacobi) a. a. O. S. 840 Str. 551. 


9328. Abt Hermann von Riddagshausen zeigt dem Bischof Siegfried 
die Übertragung des Eigentumes von fünfzehn Hufen in Lebenstedt 
an sein Kloster an als Ersatz für den Zehnten daselbst. 1291 Juli 22. 


Venerabili domino S(iffrido) Hildensemensis ecclesie episcopo 
totique eiusdem ecclesie capitulo frater Hermannus dictus abbas 
totusque conventus in Riddageshusen cum oracionibus devotis paratam 
ad quelibet beneplacita voluntatem. Presencium tenore recognoscimus 
et protestamur publice, quod nos nobis et nostre ecclesie dedimus pro- 
prietatem quindecim mansorum in villa Levenstede in restaurum iuris 
et proprietatis decime in iam dicta villa Levenstede, quam comites 
de Woldenberge a nobis feudali iure tenebant. In cuius rei — —. 
Datum anno domini m?ec?xciv., xi. kalendas Augusti. 


Abschr. des 15. Jahrh. in Cop. VI, 11, S. 47 Nr. 607 im Kgl. St.-A. zu 
Hannover. 


924. Lippold von Dahlum verzichtet zu Gunsten des Kl. Marien- 
rode auf zwei Hufen in Eitzum (Ezthem), nachdem ihm Abt Widekind 


1291. 471 


zwei Mark bezahlt hat. Winzenburg 1291 Juli 23 (in crastino Marie 
Magdalene). 
Or. im Kgl. St.-A. zu Hannover, Marienrode Nr. 58. Siegel des Ausstellers 


und des Ritters Gerhard von Gandersheim beschädigt. Gedr. Marienroder UB. 
S. 87 Nr. 76. 


925. Propst Dietrich von Dorstadt unter den Zeugen der Urk. 
der Brüder Burchard, Ekbert und Hermann von Wolfenbüttel für das 
Kl. Riddagshausen. Braunschweig 1291 August 1 (kalendas augusti). 


Or. im Landeshauptarchiv zu Wolfenbüttel, Kl. Riddagshausen. Gedr. 
Asseburger UB. I, S. 292 Nr. 455. 


926. Die Bewahrer des Landfriedens nehmen die Stadt Helm- 
stedt in den Frieden auf. Im Lager vor Harlingeberg 1291 August 7. 


Nos Ericus dei gratia Magdeburgensis ecclesie archiepiscopus, 
Sifridus eadem gratia episcopus Hildensheymensis, Otto eiusdem 
gratia Brandeburgensis marchio, Albertus et Wilhelmus simili 
gratia duces de Brunswic neenon Otto eadem gratia comes Ascharie 
princeps in Anhalt ceterique nobiles et barones universi, iurate 
pacis conservatores, recognoscimus coram omnibus Christi fidelibus 
litteris presentibus publice protestantes, quod honestos viros con- 
sules et burgenses universos civitatis Helmenstede ipsamque civi- 
tatem cum omnibus bonis et rebus eisdem attinentibus assumpsimus 
nostre paci, defensioni pariter et tutele, ita quod ipsis in omnibus 
suis causis et negotiis huiusmodi pacis termino durante promovere 
tenebimur efficaciter et tueri. Nichilominus tamen et ipsi simile 
nobis tenebuntur facere versa vice, utpote qui se iuramento astrinxe- 
runt pari nobiscum. In huius rei securitatem maiorem et evidens 
testimonium presentes litteras conscribi iussimus sigilli pacis gene- 
ralis munimine roboratas. Acta sunt hec et data in castris ante 
Harlingeberge anno dominice incarnationis m9. cc?. Ixxxxi9., vii?. idus 
augusti. 

Or. im Stadtarchiv zu Helmstedt. (Gemeinsames Siegel der Verbündeten 
(iudicum pacis Saxonie generalis). Gedr. (Lichtenstein) Epist. observ. hist.-jurid., 
epist. III, S. 19, Scheid, Vom Adel S. 206 mit Abbildung des Siegels, Falke, Codex 


trad. Corb. S. 930, Riedel, Codex dipl. Brand. II, 1, S. 198, v. Heinemann, Codex 
Anhalt. II, S. 496 Nr. 708. 


927. Erzbischof Erich von Magdeburg und die Bischöfe Siegfried 
von Hildesheim, Hermann von Schwerin und Johann von Havelberg 


472 1291. 


verleihen allen, welche die Stephanskirche in Osterwiek an bestimmten 
Tagen besuchen, vierzig Tage Ablass. Osterwiek 1291 August 12 (pridie 
idus augusti). 

Gedr. Meklenburg. UB. X, S. 509 Nr. 7231. 


928. Graf Gerhard von Hallermund überträgt dem Kl. Marien- 
rode eine Hufe in Bemerode (Bewingherode), welche es von Ritter 
Siegfried von Roden gekauft und dieser ihm resigniert hat. 1291 
August 28 (quinto kalendas septembris). 


Or. im Kgl. St.-A. zu Hannover, Marienrode Nr. 59. Siegel des Grafen an 
weissen Hanfschnüren gut erhalten. Gedr. Marienroder UB. S. 88 Nr. 77. 


929. Die Brüder Ludolf, Domherr, und Gerhard Graf von 
Hallermund genehmigen den Verkauf einer Hufe in Bemerode (Bevigge- 
rodhe) durch Ritter Siegfried von Roden, der sie von ihnen zu Lehn 
hat, an das Kl. Marienrode und übertragen sie dem Kloster zum Seelen- 
heil ihres verstorbenen Vaters Ludolf. 1291 August 30 (tercio kalendas 
septembris). 

Testes autem huius rei sunt dominus Hernestus pincerna, 
dominus Iohannes de Stedere, dominus Albertus dictus Bok. 


Or. im Kgl. St.-A. zu Hannover, Marienrode Nr. 60. Beide Siegel verloren. 
Gedr. Marienroder UB. S, 88 Nr. 78. 


980. Bischof Siegfried schenkt mit Zustimmung des Domkapitels 
den Minoriten in der Stadt Hannover, die ihm und seiner Kirche eigen- 
tümlich gehört, eine Hausstelle daselbst. Hildesheim 1291 September 5 
(nonas septembris). 

Or. im Stadtarchiv zu Hannover. Siegel des Bischofs und des Domkapitels. 


Gedr. UB. der Stadt Hannover (UB. des histor. Vereins für Niedersachsen V) 
S. 55 Nr. 54. 


981. Adelheid, Wittwe des Grafen Wilbrand von Hallermund, 
bekundet, dass ihr Sohn Gerhard und seine Schwester eine Hufe in 
Bemerode (Bevigerode), welche Ritter Siegfried von Roden von ihnen 
zu Lehn hatte, dem Kl. Marienrode übertragen haben und die Urkunde 
darüber besiegeln werden, sobald sie ein eigenes Siegel besitzen. Haller- 
mund 1291 September 5 (nonas septembris). 


Or. im Kgl. St.-A. zu Hannover, Marienrode Nr. 61. Siegel der Ausstellerin 
wenig beschädigt. Gedr. Marienroder UB. S. 89 Nr. 79. 


1291. 473 


982. Das Michaeliskloster übereignet dem Kl. Escherde Güter 
in Achum. 1291 September 21. 


In nomine domini amen. Ernestus dei gratia abbas, Ludolphus 
prior totusque conventus monasterii sancti Michahelis in Hildensem 
— — notum esse volumus presentibus et posteros non latere, quod, cum 
dominus Eylardus miles de Dotissen bona in Achum sita, que a 
nobis in feodo tenuit, nobis libera resignasset, nos domini prepositi 
atque totius conventus sanctimonialium ecclesie in Escherte devotis 
&c humilibus precibus inclinati de communi consensu et libera volun- 
tate proprietatem predictorum bonorum iam dicte eeclesie contulimus 
propter deum et in nostrarum remedium animarum cum omni fructu 
et utilitate in silvis videlicet, in pascuis et in pratis necnon cum 
omnibus attinentiis perpetuo possidendam. Ut autem — —. Datum 
anno domini millesimo c9?c?. nonagesimo primo, xi9. kalendas octobris. 


Or. im Kgl. St.-A. zu Hannover, Escherde Nr. 76. Siegel des Abtes und 
Konventes an rot-grünen geflochtenen Seidenschnüren. Die Urk. stockfleckig. 


9833. Domdechant (Arnold) ist beteiligt an dem Exkommunikations- 
prozess gegen den Slavenfürsten Bogislav, der die Güter des Templer- 
ordens in Deutschland und Slavien in Besitz genommen hat. 1291 
September 27, 


Vgl. das Nähere Langlois, Les Hegistres de Nicolas IV, S. 818 Nr. 6096. 


934. Papst Nikolaus IV. beauftragt den Bischof (Heinrich) von 
Merseburg, die Brüder Heinrich, Albert und Wilhelm, Herzöge von 
Braunschweig, zu veranlassen, dass sie ihm die Bullen der Päpste 
Innocenz IV. und Alexanders IV., in welchen diese den Vorfahren 
der Herzöge die Indulgenz erteilen, ohne besonderen Auftrag des päpst- 
lichen Stuhles nicht exkommuniziert werden zu können, zur Abschrift- 
nahme überlassen, und dass er die Abschriften unter seinem Siegel dem 
Papste einsende. Orvieto 1291 September 30 (ii. kalendas octobris, 
pontificatus nostri anno quarto). 

Or. im Kgl. St.-A. zu Hannover, Domstift Hildesheim Nr. 324. Bleibulle an 
Hanfschnur. Danach gedr. Sudendorf, UB. I, S. 73 Nr. 119, nach Registerband 
46 fol. 105 Nr. 529 im Vatikanischen Archiv, der auch auf der Rückseite der Urk. 
erwähnt wird, gedr. Finke, Westfälisches UB. V, S. 379 Nr. 794. Regest Potthast, 
Reg. pont. 23841, Kehr, UB. des Hochstifts Merseburg (GQ. der Provinz Sachsen 36) 


S. 440 Nr. 556. Die Bulle Innocenz IV. von 1248 Juni 19 gedr. a. a. O. S. 23 
Nr. 33, die Alexanders IV. von 1256 August 6 gedr. a. a. 0. S. 28 Nr. 41. 


474 1291. 


985. Bischof Siegfried verkündet den in der Generalsynode zu 
Hildesheim gefassten Beschluss, dass Niemand von einer Kirche Zins- 
güter haben könne, wenn er nicht entweder offenbar ein Lite der Kirche 
sei oder dies durch offene Briefe oder glaubwürdige Zeugen beweisen 
könne. Hildesheim 1291 Oktober 22 (in die Severi confessoris). 


Or. im Stadtarchiv zu Goslar. Beschädigtes Siegel des Bischofs. Gedr. 
Bode, UB. II, S. 434 Nr. 425, Doebner, UB. III, S. 657 Nachtr. Nr. 47. 


936. Bischof Siegfried, Dompropst Gebhard, Domdechant Arnold, 
Domscholaster Bernhard und das ganze Domkapitel verheissen allen 
denen, welche zum Wiederaufbau der Kirche des Johannisstiftes bei- 
steuern, vierzig Tage Ablass und verordnen, dass die Almosen dem 
Dechanten Ulrich und dem Stiftsherın Johann von der Innerste über- 
geben werden. Hildesheim 1291 November 17 (xv9. kalendas decembris). 

Or. im Kgl. St.-A. zu Hannover, Johannisstift Nr. 37. Bruchstück des Siegels 
des Bischofs, das des Kapitels verloren. Danach gedr. Doebner, UB. I, S. 224 
Nr. 452. Eine im Wesentlichen wörtlich übereinstimmende Wiederholung dieses 
Ablasses erfolgte Hildesheim 1297 Juli 5 (iii. nonas iulii) durch dieselben, Or. a. 
a. O. Nr. 38, kleines Bruchstück des bischöflichen Siegels und etwa zur Hälfte 
erhaltenes Siegel des Domkapitels. Erwähnt a. a. O. Anm. 


937. Bischof Siegfried verkauft den Brüdern Johann, Dietrich 
und Eckehard Werdegen (qui dicuntur Digni) einen Garten nördlich 
von seinem Allod bei der Stadt. Hildesheim 1291 Dezember 11 (tercio 
idus decembris, pontificatus nostri anno tercio decimo). 


Testes huius rei sunt Arnoldus decanus, Wilradus Montis pre- 
positus, Iohannes de Roden, Bernardus scolasticus canonici, Sifridus 
de Rutenberge, Albertus Boch. 


Or. im Stadtarchiv zu Hildeshein, Mus. Nr. 21. Siegel des Bischofs und 
beschädigtes des Domkapitels. Gedr. Doebner, UB. 1, S. 225 Nr. 453. 


938. Bischof Siegfried bekundet, dass der Propst und das Kapitel 
des Moritzstiftes aus Veranlassung eines besonderen Falles geschworen 
haben, Niemand zum Kanoniker zu erwählen, ehe nicht eine Präbende 
erledigt sei. Moritzstift 1291. 


Sifridus dei gracia Hildensemensis ecclesie episcopus omnibus, 
ad quos presens littera pervenerit, gratiam in presenti et gloriam 
in futuro. Quam dilecti nobis in Christo prepositus et .. decanus 
ac capitulum ecclesie Montis in Hildensem ad quorumdam amicorum 
nostrorum devotam instanciam nostre dilectionis intuitu nulla in 


1291. 475 


eadem ecclesia prebenda vacante Iohannem de Colonia scolarem et 
clerieum nostrum et Iohannem de Honovere canonicum et scolasticum 
ecclesie sancti Iohannis in Hildensem elegerunt primo Iohannem 
de Colonia, secundo Iohannem de Honovere predictos more solito 
et simpliciter in canonicos et in fratres promittentes, quod, quando- 
cumque de iure primum facultas se obtulerit, quod!) volunt ipsis 
in prebendali fructu secundum ordinem cum plenitudine iuris canonici 
providere. Qui viceversa in manus nostras et domini Volradi dicte 
ecclesie prepositi nomine eiusdem capituli sui promissionem huius- 
modi recipientis promiserunt, quod, antequam prebende alique vacent 
ibidem, que ipsis de iure debeantur, capitulum nolunt nec debeant 
impetere vel aliquo modo infestare. Ne vero propter inportunitatem 
petencium, quando nulla apud ipsos vacat prebenda, aliqua electio 
de cetero attemptetur, petentibus omnibus de nostro et infrascrip- 
torum consilio . . prepositus predictus in animas omnium de capitulo 
voluntate singulorum ad sancta dei ewangelia statim iuravit, quod 
de cetero antequam prebenda aliqua vacet salva auctoritate supe- 
rioris nullam velint electionem canonicorum vel debeant aliquo modo 
celebrare. Nos autem predicta omnia et singula grata et rata 
habentes de consilio dominorum Gevehardi prepositi, Arnoldi decani, 
Iohannis cellerarii, Sifridi de Blankenborch nostre maioris ecclesie, 
qui hiis interfuerunt, auctoritate nostra ordinaria in nomine domini 
presentibus confirmamus. Si quis vero hanc nostre confirmationis 
litteram infringere presumpserit vel ei ausu temerario contraire, 
indignationem omnipotentis dei et nostram preter reatum periurii 
se noverit incurrisse. Et in huius rei testimonium presentem litteram 
inde conscriptam sigillis nostro videlicet et predictorum dominorum 
una cum sigilo eiusdem capituli Montis fecimus sigillari. Datum 
et actum Hildensem in Monte anno dominice incarnationis m?. cc°. 
Xc9. primo. 

Abschrift des 14. Jahrhunderts im Cop. des Moritzstiftes, Ms. 514 fol. 32e 
in der Beterinischen Bibliothek zu Hildesheim. 


989. Propst Volrad des Moritzstiftes überlässt seinem Kaplan, 
dem Kanoniker Konrad, dem Sohn des (T) Heinrich, Vogtes in Braun- 
schweig, mit Zustimmung des Kapitels einen von ihm ausgebauten Platz 
super nostro claustrali ambitu super testudine versus meridiem auf 


I) So das Cop. 


476 1291. 


Lebenszeit mit der Bedingung, dass der Platz dreissig Tage nach dem 
Tode Konrads zur freien Verfügung an das Stift zurückkomme. 1291. 


Or. im Kgl. St.-A. zu Hannover, Moritzstift Nr.59. Beschädigtes Siegel des 
Propstes an dem von der Urk. geschnittenen Pergamentstreifen. Gedr. Doebner, 
UB. I, S. 227 Nr. 456, Hänselmann, UB. der Stadt Braunschweig II, S. 547 Nr. *367. 


940. Der Rat der Stadt bekundet, dass der Bürger Johann von 
Heyersum (Hogersum) der Jakobikapelle einen Wachszins aus seinem 
kleinen Hause angewiesen hat. 1291. 


Or. im Stadtarchiv zu Hildesheim Nr. 1245e. Bruchstück des Stadtsiegels. 
Gedr. Doebner, S. 226 Nr. 454. 


941. Die Hatsherren bekunden, dass Johann, Konrad, Adelheid 
und Mathilde, Kinder des verstorbenen Konrad von Astenbeck, dem 
Bürger Johann Berstelhede aus ihrem Hause beim Kreuztore eine Rente 
verkauft haben. 1291. 


Or. im Kgl. St.-A. zu Hannover, Kreuzstift Nr. 204. Stadtsiegel verloren. 
Gedr. Doebner, UB. I, S. 228 Nr. 457. 


942. Bischof Siegfried genehmigt die Gründung der Kapelle der 
h. Anna und Elisabeth an der Kreuzkirche durch den Kanoniker Bruno 
von Harsum (Hardessem) und deren Besetzung durch einen Priester 
und Vikar. 1291. 


Or. im Kgl. St.-A. zu Hannover, Kreuzstift Nr. 205. Kleines Bruchstück 
des Siegels. Gedr. Doebner, UB. I, S. 226 Nr. 455. Die Gründung war bereits 
1288 erfolgt, vgl. oben Nr. 802 und 809. 


948. Balduin von Steinberg entsagt allen Ansprüchen an eine 
Hausstelle und eine Hufe in Gross-Düngen, welche das Maria- Magdalenen- 
kloster von ihm gekauft hat. Poppenburg 1291. 


Ego Bolwinus dictus de Stenberge omnibus notum esse cupio, 
quod aream unam et mansum unum situm in maiori villa Dunghen, 
quem a comite Ottone de Everstene in feodo hereditario iure possedi, 
ipsi comiti libere resignavi, quem videlicet mansum et aream Ger- 
holdus prepositus domus beate Marie Magdalene ad usus sui con- 
ventus necessarios perpetuo possidendum pro xiiii marcis examinati 
argenti a me comparavit. Ego vero Bolwinus omni iuri, quod michi 
in predictis bonis competere videbatur, renuncians prememoratum 
conventum rite et iusto modo superius scripta bona cum omni iure 
civili scilicet in agris, in silvis, in paschuis ceu in pratis sibi ven- 





1292. 477 


dicasse protestor in hiis scriptis. Ut autem — —. Huius rei testes 
sunt Hernestus pyncerna Hildensemensis, Albertus Boc milites, 
Hermannus Boc, Arnoldus!) Boc ministeriales ecclesie, Lippoldus 
de Rotginge et Conradus de Saldere et alii quam plures fide digni. 
Actum et datum in castro Pompenborch anno domini m?. cc?. 1xxxx?. 
primo. 

Or. im Kgl. St.-A. zu Hannover, Mar.-Magdal. Nr. 19. Siegel des Ausstellers 
an dem von der Urk. geschnitienen Pergamentsireifen zeigt aufgerichteten Bock. 


944. Graf Otto von Eberstein, Kölner Marschall, überträgt eine 
ihm von Balduin von Steinberg resignierte Hausstelle und Hufe in 
Gross-Düngen (in maiori villa Duggem) dem Maria-Magdalenenkloster. 
Polle 1291. 


Presentes erant et testes sunt Conradus miles de Stenberge, 
Ernestus pincerna Hildeshemensis, Lup(poldus) Hoyen, Albertus Boc 
milites, Hermannus Boc, Arnoldus Boc, Luppoldus et Theodericus 
de Rohtingen, Conradus et Bodo dicti de Zaldere. 


Or. im Kgl. St.-A. zu Hannover, Mar.-Magdal. Nr. 120. Wenig beschädigtes 
rundes Siegel des Ausstellers an dem von der Urk. geschnittenen Pergamentstreifen. 


945. Graf Ludwig von Eberstein entsagt allen Ansprüchen auf 
die Mühle des Kl. Escherde bei Emne. 1291. 


Lodiwicus dei gratia comes de Everstene omni populo Christiano, 
quibus hoc scriptum audire contigerit vel videre, salutem. De 
molendino claustri in Eschere iuxta Emne situm, de quo aliquociens 
licet minus rationabiliter et iniuste diximus esse nostrum et ad nos 
pertinere, saniori usi consilio et dominorum de Ammilingesborne 
precibus inclinati in presenti littera publice protestamur, quod nec 
nos nec aliquis ex nostra successione in posterum aliquod ius in 
predicto molendino nobis poterimus vendicare, et ad maiorem evi- 
dentiam declarandam presens scriptum munimine nostri sigilli fecimus 
roborari. Datum anno domini millesimo cc?. nonagesimo i. 


Or. im Kgl. St.-A. zu Hannover, Escherde Nr. 77. | Beschüdigtes Siegel an 
dem von der Urk. geschnittenen Pergamentstreifen. 


946. Graf Konrad von Wohldenbery bekundet den Verzicht des 
Konrad von Düngen auf zwei Hufen in Gross-Düngen zu Gunsten des 
Maria-Magdalenenklosters. Auf dem Werder 1292 Januar 18. 


1) Or. Arnaldus. 


418 1292. 


Nos Conradus comes de Wolenberge litteris presentibus pro- 
testamur, quod coram nobis constituti Conradus de Dungem, duo 
quoque fratres eiusdem quicquid sibi iuris in duobus mansis sitis 
in maiore villa Dungem usurpaverant ob reverenciam dei nostreque 
peticionis intuitu conventui sancte Marie Magdalene in Hildensem 
resignaverunt absolute. Huius resignacionis et composicionis fuerunt 
testes subscripti Conradus dictus Zwaf, Olricus de Barem milites, 
Thidericus de Rohthinge, Trobe, Bone et alii quam plures digni. 
Actum et datum in Insula in castro nostro anno domini m? cc? xc? 
secundo, in die Prisce virginis. 


Or. im Kgl. St.-A. zu Hannover, Mar.-Magdal. Nr. 121. Siegel des Ausstellers. 


947. Propst, Äbtissin und Konvent des Kl. Wöltingerode he- 
kunden, von dem Domstifte in Goslar ein Grundstück mit drei zins- 
pflichtigen Häusern, gelegen bei ihrer Mühle unter dem Frankenberge 
an der Gose, welche der Domherr Friedrich gekauft hat, erhalten zu 
haben, mit der Verpflichtung, dass der Müller jährlich zur Feier eines 
Anniversars eine bestimmte Abgabe entrichtet und sie selbst das Jahres- 
gedächtnis des Friedrich begehen werden. 1292 Februar 11 (idus 


ee 0.00 


Gedr. nach Cop. Bode, UB. II, S. 486 Nr. 429. 


948. Der Rat der Stadt Hildesheim genehmigt, dass der Bürger 
Dietrich Vorrat eine Hausstelle im Brühl den Klöstern Riddagshausen 
und Marienrode als Eigentum überträgt, doch unter der Bedingung, 
dass der Besitzer den Schoss (scot) an die Stadt entrichte. Hildesheim 
1292 März 9 (dominica Oculi mei). 


Or. im Kgl. St.-A. zu Hannover, st. Godehard Nr. 41a. Bruchstück des 
älteren Stadtsiegels. Gedr. Doebner, UB. I, S. 228 Nr. 458. 


949. Abt Berthold und der Konvent des Kl. Ringelheim ver- 
kaufen dem Kl. Riddagshausen für vier Mark eine Hufe in Hötens- 
leben (Hotsensleve), welche jährlich einen Zins von acht Braunschweiger 
Schilling zahlt. 1292 März 21 (in die sancti Benedicti). 

Or. im Landeshauptarchiv zu Wolfenbüttel, Kl. Riddagshausen Nr. 300 
Siegel des Abtes verloren, das des Konventes beschädigt. Regest nach dem Cop. 


Riddagsh. fol 7Iv im Kgl. St.-A. zu Magdeburg v. Mülverstedt, Reg. archiep. 
Magdeb. III, S. 278 Nr. 736. 





1292. 479 


950. Andreas Bulle überträgt der Kirche in Holle drei Morgen 
und eine Wiese in Sillium zur Anschaffung von Wein. Wohldenberg 
1292 März 27. 


In nomine domini amen. Ego Andreas dictus Bulle recognosco 
presentibus publice protestando, me tria iugera ac spacium unius 
prati sita iuxta Syliem pro salute anime mee ecclesie in Holle con- 
tulisse Theoderico dicto Cil suisque heredibus annuatim pro quarto 
dimidio stoveko vini possidenda. Quod quidem vinum dabit annuatim 
ad eandem ecclesiam ad conficiendum in altari corpus et sanguinem 
domini nostri Ihesu Christi, cuius providencia bonitateque precipua 
largiuntur et gubernantur universa. Verum si Theodericus prefatus 
aut sui heredes debito tempore in persolucione predicti vini ex- 
literint!) negligentes, mox iugera et pratum pretaxata ad eandem 
ecclesiam libera pertinent et soluta. Ut autem hec actio omni evo 
rata remaneat et inconvulsa, nobilis vir dominus Hen(ricus) comes 
de Woldenberg precibus meis annuens predicta bona iure proprietatis 
appropriavit eeclesie sepedicte ac presentem cartulam sui sigilli 
munimine manu propria roboravit. Datum Woldenberge anno domini 
m9. ec?. 1xxxxii€., feria v*. ante festum palmarum. 


Abschrift des 14. Jahrhunderts in Cop. VI, 105, S. 8 im Kgl. St.-A. zu 
Hannover. 


951. Bischof Siegfried überträgt mit Zustimmung des Domkapitels 
dem Maria- Magdalenenkloster das Eigentum des Zehnten in Dilnem, den 
ihm Läppold von Freden (Vrethim) resigniert hat. Hildesheim 1292 
Mai 15—22 (infra octavam ascensionis domini nostri Ihesu Christi). 

Huius rei testes sunt Arnoldus decanus, Bernardus scolasticus, 
Bernardus cantor, Sifridus de Blankenborh, Iohannes de Rothen 
plebanus, Sifridus de Rutenberg, Albertus Boc, Ernestus pincerna 
milites, Lippoldus de Rohthinge, Iohannes Dives, Arnoldus et Al- 
bertus fratres de Dammone dicti, Bruno Insanus burgenses. 


Or. im Kgl. St.-A. zu Hannover, Mar.-Magdal. Nr. 122. Beschädigtes Siegel 
des Bischofs und des Domkapitels. Regest Doebner, UB. I, S. 229 Nr. 459. 


952. Bischof Siegfried bestätigt den Leinewebern die Innung. 
1292 Mai 25 (Urbani pape). 


Beglaubigte Abschrift $m Stadtarchiv zu Hildesheim. Gedr. Speculum veritat. 
et iustit. (Hildesheim 1691) Beil. Nr. 34, Doebner, UB. I, S. 229 Nr. 460. 


I) Cop. extitant. 


480 1292. 


958. Die Ritter Johann, Ludold und Dietrich von Escherde ver- 
kaufen mit Zustimmung ihrer Erben dem Kl. Marienrode für 150 Bremer 
Mark sechs Hufen in Bemerode (Bevingerode) mit einem Walde (vorst), 
genannt Broch, die sie von den Grafen Gerhard und Gerhard von 
Hallermund zu Lehn hatten. Hannover 1292 Mai 25 (in festo pente- 
costes). 


Or. im Kgl. St.-A. zu Hannover, Marienrode Nr. 62. Die drei Siegel an 
roten Seidenfäden wenig beschädigt. Gedr. Grupen, Orig. et Antiq. Hann. S. 83, 
Marienroder UB. S. 90 Nr. 80. An demselben Tage resignieren obige von Escherde 
die Besitzungen den Grafen von Hallermund, Or. a. a. O. Nr. 63 mit drei beschädigten 
Siegeln, gedr. Grupen a. a. O. S. 84. UB. S. 91 Nr. 81. 


954. Die Grafen Gerhard und Gerhard von Hallermund schenken 
dem Kl. Marienrode sechs Hufen mit Zehnten und dem Walde Brok 
in Bemerode (Bevingerode), die ihnen die Brüder Johann, Ludold und 
Dietrich von Escherde, Ritter, resigniert haben. 1292 Mai 25 (in festo 
pentecostes). 


Or. im Kol. St.-A. zu Hannover, Marienrode Nr. 64. Das erste Siegel von 
den roten Seidenfäden verloren, das zweite an grün-rot-gelben Seidenfäden wenig 
beschädigt. Gedr. Grupen, Orig. et Antig. Hanov. S. 85, Marienroder UB. S. 93 
Nr. 82. 


955. Bischof Konrad von Verden erteilt allen, welche die Kirche 
der Maria- Magdalena an angeführten Festtagen besuchen und im Bau 
unterstützen, vierzig Tage Ablass. Salzhausen 1292 Juni 7. 


Or. im Kgl. St.-A. zu Hannover, Mar.-Magdal. Nr. 123. Siegel von dem von 
der Urk. geschnittenen Pergamentstreifen verloren. 


956. Propst Johann, Priorin Sophie und der Konvent des Kl. 
Heiningen übergeben dem Burchard von der Asseburg alle ihre Be- 
sitzungen in Hodale, Quenstedt, Schwanebeck, Schlanstedt und Ader- 
stedt und erhalten dafür im Tausch den vierten Teil des Zehnten in 
Dorstadt. 1292 Juli 8 (feria tertia ante festum beate Margarete 
virginis et martiris). 

Huius rei testes sunt Theodericus vicedominus sancti Cyriaci, 
dominus Baldewinus thesaurarius sancti Blasii ecclesiarum Brunswich, 
dominus Ecbertus de Assenborch et dominus Ecbertus filius suus, 
dominus Spiring de Brwende, dominus Bertrammus de Veltim milites, 
Borchardus et Borchardus filii domini Borchardi de Asseborch, frater 
Iohannes de Mandere, frater Thitmarus. 


1292. 481 


Or. im Kgl. St.-A. zu Hannover, Heiningen Nr. 43 (früher in Magdeburg). 
Gut erhaltenes Konventssiegel. Gedr. Asseburger UB. I, S. 295 Nr. 462. Die ent- 
sprechende Urk. Burchards von der Asseburg a.a. O. Nr. 42 mit sturk beschädigten 
Siegeln des Ausstellers und des Konventes, gedr. a. a. O. Nr. 461. 


957. Domdechant Arnold, Domscholaster Bernhard und das 
Domkapitel bekunden, dass bei Beilegung ihres Streites mit dem Dom- 
küster Hermann von Steinberg dieser auf die Opferungen bei Aus- 
stellung der Reliquien zu Gunsten des Domkapitels verzichtet, wofür 
sie ihn von der Lieferung des Messweines entbinden. Hildesheim 1292 
August 4 (pridie nonas augusti). 

Or. im Kgl. St.-A. zu Hannover, Domstift Hildesheim Nr. 325. Beschädigtes 


Siegel des Domkapitels, das des Domküsters zur Hälfte verloren. Gedr. Doebner, 
UB. I, S. 229 Nr. 461. 


958. Erzbischof Gerhard von Mainz hebt auf Bitten des Bischofs 
in dessen Diözese die kirchlichen Strafen über diejenigen wieder auf, 
welche das Provinzial-Konzil nicht besucht haben. Aschaffenburg 1292 
September 17. 


Gher(hardus) dei gracia sancte Maguntine sedis archiepiscopus, 
sacri imperii per Germaniam archicancellarius universis, ad quos 
presentes littere pervenerint, salutem et sinceram in domino kari- 
tatem. Noverint universi, quod ad preces venerabilis domini Hil- 
densemensis episcopi et propter familiaritatem, quam ad ipsum 
habemus, sentencias latas auctoritate domini pape et nostra in 
omnes illos, qui ad provinciale nostrum concilium celebrandum non 
venirent, presentibus in sua dyocesi relaxamus. In cuius rei testi- 
monium presentem litteram sigillo nostro fecimus communiri. Actum 
et datum Aschafeneborg anno domini m?. cc?. xcii., in die sancti 
Lamberti martiris. 


Abschr. des 15. Jahrh. in Cop. VI, 11, S. 620 Nr. 1170 im Kgl. St.-A. zu 
Hannover. 


959. Erzbischof Gerhard von Mainz befiehlt dem Dechanten in 
Einbeck, zwölf Cistercienserklóster der Diözesen Maine, Halberstadt, 
Paderborn, Verden und Hildesheim (Amelunzborn und Marienrode) 
gegen Misshandlungen zu schützen und gegen die Übeltäter nach den 
Satzungen des Mainzer Konzils zu verfahren. Aschaffenburg 1292 
September 19 (xiii. kalendas octobris). 

Or. im Landeshauptarchiv zu Wolfenbüttel. Gedr. UB. des Stiftes Walkenried 


(UB. des histor. Vereins für Niedersachsen II) S. 346 Nr. 544. 
Hildesh. UB. III. 91 


482 1292. 


960. Heinrich Hoye verpflichtet sich, dem Marsa- Magdalenenkloster 
für eine von ihm gekaufte Hufe in Barnten Gewähr zu leisten und 
gegen die Ansprüche des Heinrich von Hary zu verteidigen. Einbeck 
1292 September 24. 


Omnibus quorum noticia interest vel quibus nosse fuerit opor- 
tunum Hen(ricus) Hoye salutem in omnium salvatore. Recognoscimus, 
quod conventus sancte Marie Magdalene in Hildensem quendam 
mansum in Berenthen a nobis emptionis titulo rationabiliter com- 
paravit, pro quo warandiam rationabilem dicto conventui faciemus 
loco et tempore oportuno. Ceterum si Hen(ricus) de Haringe cum 
dicto conventui!) quidquam causare habuerit, ignoramus, si media- 
tores esse volumus, ut dictus Hen(ricus) dictam ecclesiam contra 
iusticiam desinat aggravare. Datum Embeke feria quarta post 
Mauricii anno domini m^. cc. Ixxxxii. 

Or. im Kgl. St.-A. zu Hannover, Mar.-Magdal. Nr. 124. Beschädigtes Siegel 


des Ausstellers an dem von der Urk. geschnittenen Pergamentstreifen zeigt zwei 
Adlerkrallen. 


961. Abtissin Gertrud), Priorin S(ophie) und der Konvent des 
Kl. Woltingerode machen mit dem Kl. Marienwerder eine Gebets- 
brüderschaft.  Wöltingerode 1292 Oktober 10 (in die Gereonis et 
sociorum eius). 


Or. im Kgl. St.-A. zu Hannover, Marienwerder Nr. 57. Siegel abgefallen. 
Gedr. v. Hodenberg, Calenberger UB. VI, S. 52 Nr. 74. 


962. Dechant Johann, Scholaster Hildebrand und das Kapitel 
des Andreasstiftes einigen sich durch Vermittelung des Domdechanten 
Arnold, des Siegfried von Blankenburg und des Officiales mag. Petrus, 
Domherrn, und des Johann Schönekind mit Heinrich, Sohn des Bürgers 
Giso und Bruder des verstorbenen Pfarrers Werner, wegen zweier Hufen 
in Garbolzum dahin, dass letzterer die beiden Hufen auf Lebenszeit 
besitze, jährlich am Anniversar des Werner dem Kapitel sechs Schilling 
zahle und sich verpflichte, die Hufen nicht zu veräussern. Hildesheim 
1292 Oktober 24 (ix9. kalendas novembris). 

Or. im Stadtarchiv zu Hildesheim, Mus. Nr. 22. Es siegeln Bischof Siegfried 


und die Vermittler. Nur das Siegel des Bischofs und ein Stück von dem des 
Domdechanten erhalten. Gedr. Doebner, UB. I, S. 230 Nr. 462. 


y) So das Or. 





1292. 483 


968. Propst Hermann des Bonifaciusstiftes in Halberstadt fordert 
das Kl. Münzenberg zur Zahlung von einer Mark als Beitrag zu den 
durch Beschickung des Mainzer Konzils entstandenen Kosten auf, 
widrigenfalls er die Hülfe des Bischofs (Siegfried) von Hildesheim 
gegen dasselbe anrufen werde. 1292 Oktober 29 (sequenti die beatorum 
Simonis et Iude apostolorum). 


Gedr. Schmidt, UB. des Hochstifts Halberstadt II (Publ. aus den Preuss. 
Staatsarchiven 21) S. 544 Nr. 1585, erwähnt Erath, Cod. dipl. Quedlinb. S. 295. 


964. Bischof Siegfried erteilt allen, welche an bestimmten  Fest- 
tagen die Domkirche in Halberstadt besuchen, vierzig Tage Ablass. 
Halberstadt 1292. 


Gedr. Schmidt, UB. des Hochstifts Halberstadt II (Publ. aus den Preuss. 
Staatsarchiven 21) S. 549 Nr. 1592; a. a. O. Nr. 1593 ebenso für den Dombau. 


965. Erzbischof Gieselbert von Bremen erteilt denen, welche die 
Kirche der Maria-Magdalena an genannten Festtagen besuchen und im 
Bau unterstützen, vierzig Tage Ablass. Bremen 1292. 


Or. im Kgl. St.-A. zu Hannover, Mar.-Magdal. Nr. 125. Siegel des Erzbischofs 
mit Hücksiegel. Gedr. Doebner, UB. I, S. 231 Nr. 463. 


966. Graf Johann von Roden bekundet die Uebertragung eines 
Hörigen in Bodeke an das Johannishospital. 1292. 


Iohannes comes de Rodhen!) omnibus presentia visuris salutem 
in domino. Noverint universi, quod dominus Iordanis?) miles dietus 
de Ekkere®) coram nobis constitutus cum consensu heredum suorum 
pietatis intuitu contulit hospitali sancti Iohannis in Hildensem virum 
unum in Bodeke villa, que sita est apud Nortwolde, qui quidem 
vir est Iohannes Kotmeyger appellatus, super qua) collatione litteras 
nostras idem miles dari a nobis petiit dieto hospitali. In testimonium 
huius rei atque evidentiam pleniorem et hoc fecimus presentibus 
testibus infrascriptis, qui sunt Lodewicus Rumscottele, Conradus de 
Ekkere,®) Thidericus Holtgrave milites, Hildeboldus et Conradus 
fratres nostri, Allexander5) de Holle, Conradus de Heddessen®) 
necnon alii fide digni. Datum anno domini mcelxxxxii. 

Abschrift des 15. Jahrhunderts in Cop. 180 fol. 8 im städtischen Museum zu 


Hildesheim (A), des 18. Jahrhunderts in Cop. VI, 64, S. 101 im Kgl. St.-A. zu 
Hannover (B). 


1) Rhoden B. *) Jordanus B. °) Eckere B.  *) que A.  *) Alexander B. 
*) Heddesen B. 


81* 


484 1293. 


967. Domherr Friedrich der ÁAltere von Winnigstedt (Winningstede) 
unter den Zeugen der Urk. des Dompropstes Günther von  Mansfeld 
und des Propstes Hermann des Bonifaciusstiftes in Halberstadt, in 
welcher Abt Heinrich von Ilsenburg denen von Gattersleben die Vogtei 
über zehntehalb Hufen in Mehringen abkauft. Halberstadt 1293 
Januar 11 (dominica proxima post epyphaniam domini). 

Gedr. Jacobs, UB. des Kl. Ilsenburg S. 126 N. 140, v. Heinemann, Codex 
Anhalt. Il, S. 523 Nr. 740.  Hegest Schmidt, UB. des Hochstifts Halberstadt II 
(Publ. aus den Preuss. Staatsarchiven 21) S. 551 Nr. 1597. Derselbe wird 1293 


Juli 24 (in vigilia beati Jacobi apostoli) «ls Domherr in Halberstadt genannt, 
vgl. Jucobs a a. O. S. 129 Nr. 144, v. Heinemann a. a. O. S, 533 Nr. 755. 


968. Graf Heinrich von Wohldenberg überträgt dem Kl. Lam- 
springe einen Hórigen. 1293 Januar 25. 


Henricus dei gratia comes de Woldenberg universis presentem 
paginam inspecturis. Notum esse volumus, quod nos de consensu 
fratris nostri Ottonis canonici ecclesie Hildensemensis necnon filii 
nostri Henrici et omnium heredum nostrorum, quorum consensus 
fuerat legitime requirendus, Sifridum de Illethe virum nostrum pro- 
prium a nobis iure hereditario possessum ecclesie beati Adriani in 
Lammespringe cum omni sua posteritate contulimus propter deum. 
In cuius rei testimonium presentem paginam cum appensione sigil- 
lorum nostri videlicet et fratris nostri Ottonis canonici Hildense- 
mensis predicte eeclesie contulimus ad cautelam. Testes sunt dominus 
Brant de Lyndethe, Conradus Svaph, Henricus de Walmode milites, 
Andreas Bolle advocatus, Hogerus de Mandere famuli et alii quam- 
plures. Datum anno domini m?. ec9, xciii., in conversione beati 
Pauli apostoli. 

Or. im Kgl. St.-A. zu Hannover, Lamspringe Nr. 68. Die beiden Siegel 
wenig beschädigt. 


969. Johann von Ochtersum (Ohctersem) und Frau Rickerese 
verkaufen dem Glöckner Dietrich des Kreuzstiftes und dessen Schwester 
eine Hausstelle in der Venedig, indem sein Bruder Konrad, Domvikar, 
Bürge ist, dass ihre Kinder, wenn mündig, diesen Verkauf gutheissen 
werden, und bestimmen, dass die Hausstelle nach ihrem Tode an das 
Godehardikloster zur Feier ihrer Memorie. falle. 1293 Januar 30 
(feria sexta ante purificationem beate virginis). 


Actum et datum in presentia venerabilis patris domini Hilde- 
brandi abbatis sancti Godehardi. 


1293. 485 


Or. im Kgl. St.-A. zu Hannover, st. Godehard Nr. 42. Beschädigtes Siegel 
des Abtes und des Konventes an den von der Urk. geschnittenen Pergamentstreifen. 
Gedr. Doebner, UB. I, S. 232 Nr. 464. 


970. Bischof Siegfried spricht dem Kl. Marienrode das Patronats- 
recht der Kirchen in Freden und  Betheln zu. | Hildesheim 1293 
Februar 6. 


Sifridus dei gratia Hildensemensis ecclesie episcopus universis 
tam presentibus quam futuris gratiam in presenti et gloriam in 
futuro. Questione super iure patronatus ecclesiarum in Vredhen et 
in Betenem in archidiaconatu Redhen constitutarum inter nos ex 
una et dilectos filios . . abbatem et fratres monasterii Novalis sancte 
Marie, quod antea Bakkenrodhe nunc autem Betzingerodhe dicitur, 
ordinis Cysterciensis parte ex altera suborta, examinatis super hoc 
eorum privilegiis et auditis nostre ecclesie canonicis et prelatis 
maioribus et aliis quibusdam senioribus tam clericis quam laicis 
flde dignis invenimus, ius patronatus earumdem ecclesiarum ad 
dictos .. abbatem et fratres dicti monasterii libere pertinere. Unde 
deliberato consilio exigente iusticia eiusdem monasterii .. abbati et 
fratribus ius patronatus earumdem ecclesiarum in Vredhen et in 
Betenem longo ab eis tempore possessum, non obstante quod tem- 
pore questionis huius contrarium attemptavimus, adiudicamus libere 
et in perpetuum possidendum. In cuius rei testimonium presentem 
litteram inde conscriptam prefati monasterii . . abbati et fratribus 
sigillis nostro videlicet et nostri capituli munitam super hoc dedimus 
ad cautelam. Datum Hildensem anno domini millesimo cc®. nona- 
gesimo tercio, octavo idus februarii. 

Or. im Kgl. St.-A. zu Hannover, Escherde Nr. 78. Beschädigte Siegel des 


Bischofs und des Domkapitels an grünen Seidenfüden. Freden gehörte zum 
Archidiakonate Alfeld. 


971. Dompropst Gebhard schenkt dem Kl. Escherde gegen Ver- 
pflichtung eines jährlichen Zinses zwei Hufen und zwei Hausstellen in 
Gross- und Klein-Escherde. 1293 Februar 23. 


Nos Gevehardus dei gratia Hildensemensis ecclesie prepositus 
universis, ad quos presens littera pervenerit, notum esse volumus 
presentibus publice protestantes, quod de beneplacito et consensu 
nostri capituli duos mansos villicationis in Hyemedesdore de quin- 
quaginta sex iugeribus in maiori et minori Escherte sitos cum duabus 
areis eorundem mansorum, quos Henricus et Iohannes fratres dicti 


486 1293. 


Heydenrigzingi eiusdem villicationis litones receptis per eos a domino 
.. preposito et conventu in Escherte quindecim marcis puri argenti 
pro se et ad cautelam pro suis heredibus ad manus nostras libere 
resignaverunt, cum omnibus suis iuribus et utilitatibus tam in villa 
quam in campis eidem domino .. preposito et conventui in Escherte 
iure proprietatis donavimus et donamus et eorundem possessionem 
tradidimus et tradimus per presentes in perpetuum possidendos, 
ita quod de dictis mansis et suis attinenciis nobis et nostris 
successoribus, qui pro tempore fuerint, vel officiali eiusdem villi- 
cationis Hyemedesdore annuum censum videlicet quindecim solidos 
usualis monete et duos modios tritici debeat annis singulis ministrare 
tali precipua conditione adiecta, quod quilibet de parentela illius 
Henrici et Iohannis dummodo litones eiusdem villicationis vel.. 
prepositus maior Hildensemensis qui pro tempore fuerit aut nostrum 
capitulum eadem bona cum omni suo iure et utilitate tam in villa 
quam in campis possit libere reemere quandocumque placuerit alicui 
ex personis predictis vel nobis aut capitulo reddita . . preposito et 
conventui prefatis in Escherte predicta quindecim marcarum pecunie 
quantitate. In cuius rei testimonium presentem litteram inde con- 
scriptam sigillis capituli nostri et nostro munitam ipsis . . preposito 
et conventui super hoc dedimus ad cautelam. Datum anno domini 
m9. cc?. 1xxxxiiiV., septimo kalendas marcii. 


Or. im Kgl. St.-A. zu Hannover, Escherde Nr. 78a. Siegel des Dompropstes 
Gebhard und des Domkapitels gut erhalten. 


97:3. Bischof Siegfried übereignet auf Bitten der Ritter Johann 
und Dietrich von Escherde und mit Zustimmung des Domkapitels dem 
Kl. Wienhausen fünfzehn Morgen und eine Hofstelle in Harber 
(Hertbere). Hildesheim 1293 Februar 23 (vii. kalendas marcii). 

Testes sunt Arnoldus decanus, Wlradus Montis prepositus, Ber- 
(nardus) scholasticus, Ber(nardus) cantor, Io(hannes) cellerarius 
canonici Hildensemenses, Ecbertus camerarius, Sifridus de Ruten- 
berge, Al(bertus) Bok, Io(hannes) de Stedere milites. 


Or. im Archiv des Kl. Wienhausen, Nr. 116. Siegel des Bischofs und des 
Domkapitels gut erhalten. 


978. Hier Albert Bock überlässt dem Bischof Siegfried eine 
Hufe in Alferde als Ersatz für eine Hufe in Wülfingen, die er der 
Kirche daselbst zu schenken beabsichtigt. Hildesheim 1293 März 10. 








1298. 487 


Nos Albertus miles dictus Bock presentibus recognoscimus 
publice protestando, quod venerabili domino nostro Sifrido Hildense- 
mensi episcopo et eidem ecclesie unum mansum situm in Aleforde 
cum omnibus attinenciis ad eundem pertinentibus dimisimus perpetuo 
possidendum pro eo, quod unum mansum situm in Wlvige, quem 
ad ecclesiam in eadem villa donare decrevimus, cum omni iure ad 
ipsum pertinente dicte ecclesie absolute dimittat. Ut autem — —. 
Datum Hildensem anno domini m?ec?rc? tercio, feria iii*. ante vigi- 
liam beati Gregorii pape. 

Or. im Kol. St.-A. zu Hannover, Domstift Hildesheim Nr. 326. An dem 


von der Urk. geschnittenen Pergamentstreifen das am Rande beschädigte Siegel, 
zwei sprungbereite Wölfe über einander zeigend. 


974. Johann und Dietrich von Escherde, Ritter, verkaufen dem 
Kl. Wienhausen fünfzehn Morgen und eine Hausstelle in Harber 
(Hertbere) und verzichten darauf vor dem Bischof Siegfried, von dem 
sie sie zu Lehn haben. 1293 März 12 (in die Gregorii). 


Or. im Archiv des Kl. Wienhausen, Nr. 117. Siegel des Johann gut erhalten, 
des Dietrich stark beschädigt. 


975. Bischof Siegfried übereignet dem Kl. Wienhausen die sogen. 
berchmole bei Vóhrum (Vorden) nach der Resignation der Edeln 
Burchard, dessen Oheims (patruus) Luthard und des Luthard und 
Konrad von Meinersen, denen Knappe Hugo von Ilsede die Mühle 
resigniert hat. Hildesheim 1293 März 25 (vii. kalendas aprilis). 


Testes sunt Arnoldus decanus, Volradus Montis prepositus, 
Bernardus scolasticus, Bernardus cantor, Iohannes cellerarius, Hen- 
ricus et Otto de Woldenberge, Conradus de Valkenstene canonici 
Hildensemenses, Ecbertus camerarius, Sifridus et Basilius fratres 
de Rutenberge, Albertus Bock, Aschwinus de Luttere, Bertoldus et 
Io(hannes) fratres de Godenstede milites, Thetmarus de Luttere, 
Conradus de Saldere famuli. 


Abschrift des 14. Jahrhunderts in Cop. IX, 265, S. 86 im Kgl. St.-A. zu 
Hannover. 


976. Graf Heinrich von Wohldenberg überträgt dem Bischof 
Siegfried das Eigentum von zehn Hufen in Engerode mit der Fischerei 
und von sechs Hufen in Heere. Wohldenberg 1293 April 16. 

Dei gratia nos comes Heynricus de Woldenberg omnibus in 
perpetuum. Presentibus recognoscimus et publice protestamur, quod 


488 1293. 


venerabili domino nostro Sifrido Hildensemensi episcopo et sue 
ecclesie de consensu omnium heredum nostrorum, quorum intererat, 
dedimus proprietatem decem mansorum in Enekenrodhe cum una 
piscatura ibidem; dedimus nichilominus eidem et sue ecclesie pro- 
prietatem sex mansorum in Herre maiori cum omni iure et utilitate, 
quam habuimus in eisdem tam in pratis, pascuis, silvis et campis, 
viis et inviis, quesitis et inquirendis iure perpetuo possidendos. Ut 
autem — —. "Testes huius sunt Conradus et Iohannes comites de 
Woldenberge nostri consanguinei, Willekinus de Olberghe, Brant de 
Lindhe, Heynricus de Walmode, Conradus Swaf, Conradus Rovere 
milites, ministeriales Hildensemensis ecclesie, et plures alii milites 
et famuli fide digni. Datum in Woldenberge anno domini m?. cc. xc. 
tercio, xvi, kalendas maii. 


Or. im Kgl. St.-A. zu Hannover, Domstift Hildesheim Nr. 327. Beschädigtes 
Siegel des Ausstellers. 


977. Bischof Siegfried bekundet, dass die Wittwe des Ritters 
Ludolf von Borsum dem Andreasstifte eine Hufe in Garbolzum ver- 
kauft hat. Hildesheim 1293 April 23. 


Sifridus dei gratia Hildensemensis ecclesie episcopus notum 
esse volumus tam presentibus quam futuris, quod . . relicta domini 
Ludolfi quondam militis de Borsem dicti Ruschere bone memorie 
de consensu fili sui Ludolfi necnon omnium, quorum intererat, 
mansum unum de viginti quatuor iugeribus situm in Gerboldessen 
cum area ad dictum mansum pertinente et omni iure tam in villa 
quam extra villam, quem mansum idem Ludolfus suus filius a nobis 
in feodo tenebat, pro novem marcis examinatis vendidit decano et 
capitulo ecclesie sancti Andree in Hildensem, et nos recepta liberali 
resignatione prefati Ludolfi filii sui predictum mansum cum omnibus 
suis attinentiis capituli nostri consensu accedente capitulo supradicte 
ecclesie sancti Andree in Hildensem pro remedio et salute anime 
nostre in proprium contulimus ad habendum, tenendum et proprietatis 
titulo perpetuo possidendum. Ut autem — —. Testes huius sunt 
Geveh(ardus) prepositus, Arnoldus decanus, Wlradus Montis pre- 
positus, Bernardus scholasticus, Bernardus cantor, Ioh(annes) celle- 
rarius canonici Hildensemenses, Sifridus de Rutenberge, Albertus 
Bok, Ludolfus camerarius, Heynricus de Steinberge milites et alii 
quam plures. Datum Hildensem anno domini millesimo cc. xc. 
tertio, ix. kalendas maii. 


1293. 489 


Or. im Stadtarchiv zu Hildesheim, Museum Nr. 23. Siegel des Bischofs und 
des Domkapitels in weissem Wachs. 


978. Bischof Siegfried übergibt mit Zustimmung des Domkapitels 
dem Grafen Heinrich von Wohldenberg und dessen Bruder Otto, 
Domherrn, das Eigentum von zehn Hufen in Meerdorf, welche der 
Graf von ihm zu Lehn hatte, und erhält dafür das Eigentum von 
zehn Hufen in Engerode (Enekenrodhe) und die Fischerei daselbst. 
Hildesheim 1293 o. T. (vor April 27). 

Testes sunt Gevehardus maior prepositus, Arnoldus decanus, 
Wiradus Montis prepositus, Bernardus scolasticus, Bernardus cantor, 
Syfridus de Blankenborch, Borchardus et Iohannes fratres de Dren- 
leve canonici Hildensemenses, Ecbertus camerarius, Ernestus pincerna, 
Syfridus de Rutenberge, Albertus Bok, Arnoldus Bok, Ludolfus came- 
rarius milites. 


Or. im Landeshauptarchiv zu Wolfenbüttel, Riddagshausen Nr. 310. Bruch- 
stücke der Siegel des Bischofs und des Domkapitels. 


979. Domherr Otto und sein Bruder Heinrich Grafen von Wohlden- 
berg übertragen nach Empfang von zehn Mark dem Kl. Riddagshausen 
zehn Hufen in Meerdorf, welche einst Ritter Hildemar von Oberg von 
ihnen zu Lehn hatte und deren Eigentum Bischof Siegfried ihnen über- 
geben hat. Hlildesheim 1293 April 27 (v9. kalendas maii). 


Testes sunt Leonardus decanus, Bertoldus scolasticus, Ludolfus 
de Brunswic canonicus sancte Crucis in Hildensem, Sifridus de 
Rutenberche, Ecbertus camerarius, Albertus dietus Boc milites, 
Iohannes de Oberche laycus. 


Or. im Landeshauptarchiv zu Wolfenbüttel, Kl. Riddagshausen Nr. 307. 
Siegel des Otto wenig beschüdigt, das. des Heinrich verloren. 


979 a. Genannte bekunden den Verzicht des Heinrich Hopperludinch 
auf eine Hufe des Kl. Derneburg in Heersum. Holle 1293 April 29. 


Universis Christi fidelibus, ad quos presentes littere pervenerint, 
nos Wilkinus de Holtiber et Conradus Swevus milites recognoscimus 
et publice protestamur, quod Hollis apud capellam beati Servatii 
presente preposito Volkardo et Aleida priorissa et octo dominabus 
ecelesie in Derneburch Henricus Hopperludinch omnem actionem, 
quam se dixit habere in manso Hederkessen situato, resignavit coram 
nobis. Testes huius rei sunt Ioannes viceplebanus ibidem, Thede- 
ricus de Hollis, Ioannes de Gustede, Wernerus de Levede, Her- 


490 1293. 


mannus de Curia, Hermannus de Lamspringe, Iordanus et filius suus 
Iordanus, Henricus Subache, Hermannus Cnobbe, Ioannes Opilio et 
alii quam plures fide digni. Ne igitur in posterum de hoc facto 
dubitari!) contingat, de consensu et rogatu predicti Henrici Hopper- 
luding presentem litteram conscribi fecimus et sigillis nostris roborari. 
Actum et datum anno domini mcelxxxxiii., tertio kalendas may. 


Abschrift des 18. Jahrhunderts in Cop. VI, 108a fol. 16 im Kgl. St.-A. zu 
Hannover. 


980. Herzog Albert von Braunschweig belehnt den Ritter Dietrich 
vom Berge mit dem Schlosse Staufenburg wie es der Bischof von Hildes- 
heim besessen hat, doch mit Vorbehalt des Rückkaufes innerhalb zweier 
Jahre. 1294 Mai 1 (in die beate Walburgis virginis). 


Nach Or. im Kgl. St.-A. zu Hannover gedr. Sudendorf, UB. I, S. 77 Nr. 124. 
Regest Asseburger UB. I, S. 297 Nr. 466. 


981. Die Grafen von Wernigerode bekunden, dass Ritter Basil 
von Romessleve eine Mark Silber dem Kl. Wöltingerode verkauft hat, 
welche Hermann von Hildesheim zur nächtlichen Beleuchtung im neuen 
Schlafhause bestimmt. Wernigerode 1293 Mai 10. 


Nos Albertus et Fredericus dei gratia comites in Werningerodhe 
recognoscimus in hiis scriptis protestantes publice, quod nobis 
presentibus miles de Romessleve nomine Basilius vendidit unam 
marcam puri argenti ecclesie in Woltingerode in curia sua, que 
quondam exstitit fratris sui militis Th(iderici) de Romessleve pie 
memorie, sine omni inpedimento annuatim eidem in festo sancti 
Michahelis persolvendam, quam venerabilis dominus Hermannus 
dictus de Hildensem habitans Brunswik divina inspiratione ductus 
ad duo luminaria in novo dormitorio nocturno tempore ardentia 
indefesse a supradicto milite B(asilio) de Romessleve in curia sua 
pro marcis duodecim puri?) emptionis titulo comparavit. Ut autem 
— —. Huius rei testes sunt Iohannes de Romessleve, Hermannus 
de Dhingelstede, Iohannes de Dhingelstede, Iohannes de Hartesrode, 
Anno de Hartesrode, Bernardus de Olvenstede, Petrus de Tsemmen- 
stede, Iordanis de Minsleve milites, Sifridus de Minsleve, Kone- 
mannus de Ihercsem, Heinricus Kolit, Wernerus Alvoldi, Hart- 
mannus de Siltstede, Henricus de Nigendhorpe, Conradus Rex, 
Ulrieus Dux consules et alii quam plures fide digni. Datum Wer- 


J Cop. dubitare. 1) argenti ist zu ergänzen. 











1293. 491 


ningerode anno domini m. cc9. ]x?x?x?x9. ijj9., dominica proxima 
ante pentekosten. 


Or. im Kol. St.-A. zu Hannover, Wöltingerode Nr. 57. Siegel des Albert 
beschädigt, von dem des Friedrich noch kleiner Rest erhalten. 


982. Bischof Siegfried übereignet mit Zustimmung des Dom- 
kapitels dem Kl. Lamspringe den Zehnten in Evensen. Hildesheim 
1293 Mai 23. 


(Sygfridus dei gratia episcopus Hildensemensis) omnibus in- 
perpetuum. Ut (negotia gesta!) per nos derogari non conti)ngat 
inposterum, notum facim(us per presentes, quod de consensu nostri 
capituli decim)am in Hebenhusen cum proprieta(te ipsius et cum 
omni iure in villa et extra vi)llam pro remedio anime nostre m(ona- 
sterio sanctimonialium in Lamspring contuli)mus perpetuo possidendam. 
Super quo (ne dubium oriatur, presentem literam inde) scriptam et 
sigilis nostro et nostri ca(pituli roboratam dicto monasterio dari 
fecimus) ad cautelam. Testes sunt Gever(hardus prepositus, Arnoldus 
decanus, Bernhardus scholasticus), Wlradus Montis prepositus, 
Iohannes ce(llerarius Hildensemensis ecclesie, Sigfridus de Ruten- 
berge), Albertus Bok, Ecbertus camerarius (milites et plures alii 
fide digni. Datum Hilden)sem anno domini m?. cc9. xciii?., (decimo 
kalendas iunii). 

Vom Or. im Kgl. St.-A. zu Hannover, Lamspringe Nr. 64, ist nur das 


mittlere Stück mit dem gut erhaltenen Siegel des Domkapitela vorhanden. Die 
Ergänzungen nach der neueren Abschrift in Ms. 199 S. 203 im Museum zu Hildesheim. 


988. Thesaurar Johann des  Kreuzstiftes, vorher Propst zu 
Steterburg, benachrichtigt den Herzog Albrecht, dass Dietrich von 
Gadenstedt mit Zustimmung der Wittwe des Hermann von Oldershausen 
dem Kl. Steterburg drei Hufen in Klein-Mahner (parva villa Mandere) 
verkauft und die Edeln von Meinersen diese ihm übereignet haben. 
1293 Mai 30 (in die beati Felicis pape et martyris). 


Hec acta sunt in presencia illustris principis domini H(einrici) 
ducis Brunswicensis presentibus domino Thiderico de Barem dicto 
Haken et Ludolfo Mathie in Brunesvic burgense. 


Aus dem Steterburger Copiar im Landeshauptarchiv zu Wolfenbüttel S. 534. 
Regest Hänselmann, UB. der Stadt Braunschweig II, S. 188 Nr. 389. 


I) Cop. negotiis gestis. 


492 1293. 


984. Bischof Siegfried verleiht dem neuen Johannis- Hospital in 
Goslar zur Unterstützung der Armen den Novalzehnten von verschiedenen 
Grundstücken., Hildesheim 1293 Juni 26 (in die beatorum martirum 
Johannis et Pauli). 


Testes sunt et presentes fuerunt Vulradus Montis prepositus, 
Bernardus cantor, Bernardus scholasticus, Sifridus de Blankenborg, 
magister Petrus officialis, Heynricus de Woldenberge canonici Hil- 
densemenses, Sifridus de Rutenberge miles, Andreas Bulle famulus, 
Gyseko de Broclede civis Goslariensis. 

Or. im Stadtarchiv zu Goslar. Stark beschüdigtes Siegel des Bischofs und 


gut erhaltenes des Domkapitels. Gedr. Heineccius, Antiquit. Goslar. S. 313, Bode, 
UB. IL, S. 451 Nr. 448. Erwähnt Lüntzel, Ältere Diözese S. 411. 


985. Bischof Siegfried übereignet mehrere Güter in Esbeke apud 
Eddingehusen, welche Konrad von Steinberg und Sohn Heinrich von 
ihm zu Lehn hatten, nach deren Resignation dem Kl. Amelunzborn. 
Hildesheim 1293 Juni 26 (vi?. kalendas iulii). 


Testes sunt Arnoldus decanus, Bernardus scolasticus, Wlradus 
Montis prepositus, Bernardus cantor, Iohannes cellerarius canonici 
Hildensemenses, Ecbertus camerarius, Syfridus de Rutenberge, 
Albertus Boc milites. 


Abschrift des 14. Jahrhunderts im Diplom. des Kl. Amelunzborn I, fol. 43 
im Landeshauptarchiv zu Wolfenbüttel. Ebenda fol. 43v die gleiche Urk. des 
Propstes Volrad des Moritzstiftes mit demselben Datum, und fol. 43 die Verkaufs- 
urk. der von Steinberg, in der der Kämmerer Ludolf, Ritter, Zeuge ist, von dem- 
selben Tage. 


986. Propst Volrad, Dechant Ludeger und das Kapitel des 
Moritzstiftes schenken dem Kl. Marienrode sechs Hufen im Felde von 
Bemerode (Bevingerode) und den halben Zehnten von Bemerode, 
Wenderode und Anecampe, weiche das Kloster von den Rittern Johann, 
Ludold und Dietrich von Escherde gekauft und diese ihnen resigniert 
haben. 1293 Juli 6 (pridie nonas iulii). 


Or. im Kgl. St.-A. zu Hannover, Marienrode Nr. 66. Siegel des Propstes 
fast ganz ab von den weissen und grünen Seidenfäden, das des Dechanten an 
grünen Seidenfäden beschädigt, ebenso das des Kapitels an weissen und grünen. 
Gedr. Marienroder UB. S. 96 Nr. 85. Die Verkaufsurk. der von Escherde von 
demselben Tage, Or. a. a. O. Nr. 65, gedr. a a. O. S.95 Nr. 84 nach Transsumt 
von 1317 März 10. 








1293. 493 


987. Johann von Escherde erlässt dem Kl. Marienrode die Zu- 
fuhr des halben Zehnten in Anecampe und Bemerode zu seinem Allod. 
Hannover O. J. (1293) August 3. 


Iohannes dictus de Escherte hiis, quibus hoc scriptum fuerit 
exhibitum, salutem. Notum esse volo, quod, cum medietas decime 
in Anecampe et Bevingrode, quc pertinet ad claustrum Backenrod, 
duci soleret ab antiquo in allodium meum et idem claustrum pre- 
dictum sentiret incommodum, prepositus Henricus tunc temporis 
rector eiusdem monasterii cum consensu confratrum omnium xl 
solidos michi dedit et ego renunciavi omni iuri, quod videbar habere 
de ducendo in allodium meum, et dedi eis liberam facultatem ducendi 
decime sue partem, quo placeret. Et quod hec ista sit, testimonio 
presentis cartule recognosco. "Testes huius rei sunt dominus Ber- 
toldus sacerdos sancti Egidii, Eylardus Dumeko, Fredericus de 
Oslevessen, Renoldus Pistor, Wolterus Sutor, Henricus Bok, Ber- 
tramus Sutor cives in Honovere. Datum ibidem iii. nonas augusti. 


Abschrift des 15. Jahrhunderts in Ms. XXIII, 767 fol. 127 in der KI. 
Bibliothek zu Hannover. 


988. Das Domkapitel in Goslar verkauft dem Rat und der 
Bürgerschaft daselbst ihre vier Mühlen, um mit dem Erlöse den Kauf- 
preis für den Zehnten in Zilly an den Grafen Heinrich von Regenstein 
zu zahlen, mit Genehmigung des Bischofs Siegfried, der durch den 
Domdechanten Arnold, den Prior und Lector der Prediger und den 
Guardian und Lector der Minoriten aus Hildesheim vertreten wird. 
1293 Oktober 14 (in die beati Kalixti pape et martyris). 

Or. in doppelter Ausfertigung im Stadtarchiv zu Goslar. Siegel des Bischofs 
an roten Seidenfäden, des Dechanten Konemann in Goslar, des Domstiftes in 
Goslar, des Domdechanten Arnold, des Priors der Prediger und des Guardians 
der Minoriten. Gedr. Bode, UB. II, S. 456 Nr. 454. An demselben Tage genehmigt 
Bischof Siegfried, durch dieselben vertreten, den Verkauf von Mühlen durch das 
Stift Riechenberg an dieselben, Or. ebenda, gedr. a. a. O. S. 458 Nr. 455. 


989. Der Rat von Goslar bekundet die Beilegung eines Streites 
zwischen ihm und der Stifts- und Klostergeistlichkeit wegen des Baues 
einer neuen Mühle und von Kaufhallen durch Vermittelung des Bischofs 
Siegfried, Domdechanten Arnold, des Priors und Lectors der Domini- 
kaner und des Guardians und Lectors der Minoriten in Hildesheim 
und des Guardians in Goslar. 1293 Oktober 16 (in die beatorum 
Galli et Lulli confessorum). 


494 1293. 


Or. im Kgl. St.-A. zu Hannover, Grauhof Nr. 32, das angehängte Siegel ver- 
loren, und im Stadtarchiv zu Goslar, das Siegel erhalten. Gedr. Bode, UB. II, 
S. 462 Nr. 467 nach beiden Ausfertigungen, Heineccius, Antiquit. Goslar. S. 312. 


990. Bischof Siegfried genehmigt den zwischen dem Rat und 
der Stifts- und Klostergeistlichkeit der Stadt Goslar geschlossenen Vertrag 
wegen des Baues einer neuen Mühle und Hallen unter Wiedergabe 
der Urk. des Rates vom 16. Oktober und unter Mitbesiegelung des 
Domdechanten Arnold von Warberg, des Priors und Guardians der 
Prediger und des Gwardians der Minoriten in Hildesheim. 1293 
Oktober 31 (pridie kalendas novembris). 


Or. im Stadtarchiv zu Goslar. Die vier Siegel erhalten. Gedr. Bode, UB. Il, 
S. 466 Nr. 460. Die Urk. des Hates in vorhergehender Nr. 


991. Herzog Otto von Lüneburg übereignet dem Maria-Magda- 
lenenkloster neun Acker und eine Hausstelle in Farmsen. Hannover 1293 
Dezember 22. 


Dei gratia Otto dux de Luneborh omnibus, ad quos presens 
scriptum pervenerit, salutem — —. Sciant igitur tam presentes 
quam futuri, quod nos celo dei ducti conventui sancte Marie Magda- 
lene apud muros Hildensemenses novem agrorum et unius aree pro- 
prietatem, que sita est apud curiam in Veremersen sicut et agri 
supra scripti in campo ipsius curie siti, cum omni iure tam in 
pratis quam in silvis sive pascuis contulimus pro remedio anime 
nostre humiliter propter deum, ut post obitum nostrum et parentum 
nostrorum et nostri memoria ab ipso conventu eo devocius quolibet 
anno peragatur. "Testes huius donacionis sunt Iohannes de Esscerte, 
Burchardus de Cramme, Thidericus de Alten, Luderus de Hanense 
et frater eius Zegebodo, Bertoldus de Reden milites, Thidericus de 
Esscerte et alii quam plures fide digni. Acta sunt hec anno domini 
m, cc?. xl®iii., datum Honovere feria tercia post Exurge quare ob- 
dormis d(omine). Ut autem — —. 


Or. im Kgl. St.-A. zu Hannover, Mar.-Magdal. Nr. 126. Wenig beschädigtes 
Siegel des Herzogs. 


992. Graf Heinrich von Wohldenberg weist die ihm bisher mit 
seinen Oheimen gemeinsamen Vasallen wegen der Belehnung an seinen 
Oheim Heinrich. 1293. 

Nos Heynricus quondam filius domini Burchardi comitis de 


Woldenberg protestamur et recognoscimus publice per presentes, 
quod homines sive vasallos nostros, quos communiter cum aliis de 








1293. 495 


Woldenberg et quos cum patruis nostris domino Heynrico et domino 
Hermanno quondam filiis domini Heynrici pie recordacionis comitis 
de Woldenberg infeodavimus, pro huiusmodi bonis et homagio dein- 
ceps ad eundem dominum Heynricum nunc comitem de Woldenberg 
patruum nostrum dilectum remittimus et ab eo ex parte nostra 
dictorum bonorum infeodationem ulterius recipient et in hoc ipsius 
gratiam solummodo exspectabunt. In huius rei testimonium — —. 
Datum anno domini m. ec. xc. iiio. 


Or. im Kgl. St.-A. zu Hannover, Domstift Hildesheim Nr. 328. Siegel wenig 
beschädigt. 


993. Die Vollstrecker des letzten Willens des verstorbenen Dom- 
propstes Johann gründen nach dessen Bestimmung eine ewige Lampe 
aus einer Unschlittkerze beim Grabmahl des h. Godehard. 1293. 


Dei gratia Arnoldus decanus, Volradus Montis prepositus, Ber- 
nardus de Dorstat scolasticus ecelesie Hildensemensis testamentarii 
a domino Iohanne bone memorie preposito Hildensemensis ecclesie 
deputati universis, ad quos presens littera pervenerit, veram in 
domino karitatem. Quia venerabilis memorie dominus lohannes 
nostre maioris ecclesie prepositus in extremis constitutus inter cetera 
sui testamenti tunc conditi instituit et ordinavit, quatinus de rebus 
sive de bonis suis deberemus unam candelam de sepo perpetuam 
ad honorem sancti Godehardi iuxta sepulcrum ipsius sancti Gode- 
hardi perpetuo ardentem modis omnibus ordinare, unde nos ex huius- 
modi officii nostri debito piam ipsius in hoc voluntatem et ordinationem 
benigno favore exequentes statuimus et ordinamus, quod de decima 
in Lafforde, quam de ipsius relicta pecunia comparavimus, unus 
centenarius et dimidius de sepo ad lumen sive candelam unam die 
ac nocte ad prefatum sancti Godehardi sepulcrum perpetuo ardentem 
sive capitulum sive aliquis de capitulo vel quicumque alius dicte in 
Lafforde decime amministrationem habeat illi persone, que pro tem- 
pore dicto sepulcro preerit, omni dilatione et excusatione frivola 
postposita in festo sancti Michahelis debet expedite annis singulis 
ministrare. Cui ordinationi capitulum nostrum congaudens in maioris 
firmitatis signum et testimonium futurorum sigillum suum una cum 
nostris sigillis presentibus apposuit in perpetuum valituris. Datum 
anno domini millesimo cc?. nonagesimo tercio. Conradus. 


Or. im Kgl. St.-A. zu Hannover, Domstift Hildesheim Nr. 329. Siegel des 
Domkapitels beschädigt, die drei andern gut erhalten. 





496 1293. 


994. Die von Freden resignieren dem Bischof Siegfried den 
Zehnten in Delnem. Hildesheim 1293. 

Reverendo in Christo patri ac domino suo S(ifrido) Hilden- 
semensis ecclesie episcopo Lippoldus miles, Ecbertus et Basilius 
famuli sui filii de Vreden cum debita fidelitate obsequium semper 
promptum. Noveritis, pater et domine reverende, quod decimam in 
Delnem in campo et in villa, quam Arnoldus et Albertus fratres 
dicti de!) Dammone a nobis in feodo tenebant et nos inmediate a 
vobis in feodo tenebamus, cum magna et debita gratiarum actione 
vobis per presentes litteras resignamus. Testes huius resignationis 
sunt Burgardus de Wildensten et Basilius de Rutenberg milites, 
qui pro nobis promiserunt etiam data fide, quod eandem resignationem 
ratam semper habebimus atque firmam. Et ne super hoc alicui 
imposterum dubium aliquod oriatur, presentem litteram sigillis 
nostris sigillavimus ad cautelam. Et quia ego Basilius proprium 
sigillum non habeo, sigillis patris et fratris mei in hoc negotio sum 
contentus. Datum et actum Hildensem in pallatio domini episcopi 
anno domini m?. cc. Ixxxx?^iiio. 

Or. im Kgl. St.-A. zu Hannover, Mar.-Magdal. Nr. 128. Die beiden Siegel 
wenig beschädigt. Regest Doebner, UB. I, S. 234 Nr. 469. 


995. Abt Hildebrand und der Konvent des Godehardiklosters be- 
kunden, dass der Bürger und Bücker Hermann von Emmerke (Embreke) 
seinen Garten im Alten Dorfe (in Veteri villa) dem Priester Ludolf 
der Katharinenkapelle mit der Bestimmung verkauft habe, dass nach 
seinem Tode der Garten an das Kloster falle zur Bestreitung des 
Weines beim Gottesdienst und zu seiner Memorie. 1233. 

Testes — — sunt Iohannes prior, Conradus de Foro, Gerhardus 
Calvus, Eylardus sacerdotes, Henricus de Goltorne dyaconus nostri 
ecclesie monachi, Helmoldus custos de sancto Bartolomeo, Bertoldus 
subcustos de summo, Henricus de Hardessem sacerdos et vicarius 
sancte Crucis. 


Or. im Kgl. St.-A. zu Hannover, st. Godehard Nr. 42a. Gedr. Doebner, 
UB. I, S. 234 Nr. 468, woselbst auch das Weitere wegen der auffallenden Besiegelung. 


996. Der Rat der Stadt bekundet, dass das Kreuzstijt von dem 
Bürger Heinrich Holeke eine Rente von drei Pfund gekauft hat. 1293. 

Or. im Stadtarchiv zu Hildesheim Nr. 114. Siegel verloren. Gedr. Doebner, 
UB. 1, S. 233 Nr. 466. 


!) de fehit im Or. 


1294. 497 


997. Vor Abt Hildebrand des Godehardiklosters machen Profess 
die Brüder Johann, Hermann, Siegfried und Heidenreich. O. D. 
(1293— 18315). 

Die Or. im Kgl. St.-A. zu Hannover, st. Godehard Nr. 488—491 ohne Be- 


siegelung. Im Wesentlichen wörtlich unter sich und mit mehreren des I. Bandes, 
z. B. Nr. 596, übereinstimmend. 


998. Siegfried von Rautenberg bekundet, dass Johann Slich dem 
Johannisstift aus einem Hofe in Luppenstede auf drei Jahre eine 
Abgabe zu leisten hat. 1294 Januar 13. 


Nos Sifridus miles dietus de Rutenberge tenore presencium 
publice recognoscimus et protestamur, quod Iohannes dictus Slich 
noster vogetman curiam in Luppenstede attinentem ecclesie saneti 
Iohannis in Dammone pro annua pensione recepit ad tres annos 
proxime nunc venturos sic videlicet, quod quolibet anno de dicta 
euria, qualiscumque sit status, exactio flat et!) quocumque xxii 
modios siliginis, xxii modios ordei, xxii modios avene, sex solidos 
Hildensemensium denariorum et sex pullos in festo Michaelis dietis 
dominis presentabit. Si vero post dictum terminum dictam annonam 
infra xiiii dies non presentaverit, iure sibi concesso in dicta curia 
se noverit ab illo die in antea spoliatum et in opcione dominorum 
sit, quemcumque instituere velint possessorem. Dictis eciam tribus 
aunis transactis dicta curia ad dictos dominos libera et soluta sine 
aliqua contradictione revertetur et liberam dicti domini habebunt 
facultatem de dieta curia ordinandi seu disponendi. In quorum 
omnium testimonium sigilum nostrum presentibus est appensum. 
Actum et datum anno domini millesimo ducentesimo nonagesimo 
quarto, in octava epiphanie domini. 

Abschrift des 16. Jahrhunderts im Copiar des Johannisstiftes, Ma. 341 fol. 12v 


in der Beverinischen Bibliothek zu Hildesheim. Gedr. Würdtwein, Nova subs. I, 
S. 353. 


999. Propst, Priorin und Konvent des Kl. Steterburg bekunden, 
dass Dompropst Gebhard, Domdechant Arnold, Domscholaster Bernhard 
und das Domkapitel, durch Schulden gedrückt, ihnen drei Hufen und 
zwei Hausstellen in Flöthe (Vlotede) für 26 Mark verkauft haben, welche 
die Eheleute Ulrich und Eileka von Adenstedt, der verstorbene Bernhard 
Calvus und dessen Wittwe Adelheid dem Kloster geschenkt haben. 
Steterburg 1294 Februar 22 (in cathedra sancti Petri apostoli). 


1) Cop. a. 
Hildesh. UB. II. 82 


498 1294. 


Or. im Landeshauptarchiv zu Wolfenbüttel, Kl. Steterburg Nr. 14. Von den 
beiden Siegeln an roten und grünen Seidenfäden nur ein Bruchstück des des 
Propstes vorhanden. Regest Hänselmann, UB. der Stadt Braunschweig II, S. 191 
Nr. 397; vgl. auch oben Nr. 788. 


1000. Bischof Siegfried bekundet, dass die Ritter des Deutschen 
Ordens vom alten Hospital in Goslar mit der Kirche st. Johannis beim 
Rammelsberge wegen der Abgabe von einer Mühle sich geeinigt haben. 
Goslar 1294 März 16 (xviiv. kalendas aprilis). 


Or. im German. Museum in Nürnberg. Gut erhaltenes Siegel des Bischofs 
an roter Seidenschnur. Gedr. Bode, UB. II, S. 470 Nr. 466. 


1001. Bischof Siegfried überträgt dem Ritter Friedrich von 
Winnigstedt und dessen Frau und Sohne vier und eine halbe Hufe in 
Bredelem auf Lebenszeit dieser drei. 1294 März 21. 


Ne gestarum rerum memoria deperiat vel processu temporis 
evanescat, discretorum prudentia solet litteris commendari. Hinc 
est, quod nos Siffridus dei gratia Hildensemensis ecclesie episcopus 
una cum consensu nostri capituli eiusdem ecclesie contulimus domino 
F(riderico) militi dicto de Winningstede et uxori sue et filio suo 
x mansum in Bredenem pro decima in Oldetvrde ad tempus vite 
ipsorum trium cum hominibus et omnibus ad predicta bona perti- 
nenciis!) eum omni iure possidendos tali tamen condicione, quod 
predicta bona post discessum ipsorum trium redibunt ad nostram 
ecclesiam eum omni iure nichil eorum veris heredibus in ipsis bonis 
penitus permanente. "Testes autem huius rei dominus Her(mannus) 
prepositus sancti Bonifacii?) et comes H(einricus) frater suus de 
Blankeneburch, Ioh(annes) comes de Regensteyn, Con(radus) de 
Bivende, Io(hannes) de Getle, F(ridericus) de Bunede et alii quam 
plures fide digni. In cuius rei — —. Acta sunt hec anno domini 
m?. cc9. ]xxxxiiii?., in dominica qua cantatur Oculi mei. 


Or. im Kgl. St.-A. zu Hannover, Domstift Hildesheim Nr. 330. Siegel des 
Bischofs stark beschädigt. 


1002. Bischof Siegfried übereignet dem Kl. Escherde 48 Morgen 
und eine Hausstätte in Escherde, von denen der Bürger Ludolf Rufus 
40 Morgen und die Hausstätte von Nandwich Groneberg und acht von 
dem Kämmerer, Ritter Ekbert, und dem Schenken Ernst zu Lehn hatte 


1) Or. pertinencia. — ?*) Or. Bonificii. 





1294. 499 


und dem Propst Ludger und dem Konvente verkauft hat. Hildesheim 
1294 Mai 11 (v9. idus maii). 


Testes huius nostre donationis et resignationis facte sunt Ar- 
noldus decanus, Wiradus Montis prepositus, Bernardus scolasticus, 
Bernardus cantor, lohannes cellerarius, magister Petrus, Heynricus 
et Otto de Woldenberge canonici nostre ecclesie, Sifridus de Ruten- 
berge, Albertus Bok, Heynricus de Berningerode, Arnoldus Bok 
milites, Hermannus Bok, Boldvinus de Steinberge, Iohannes de 
Wolvinge famuli. 


Or. im Kgl. St.-A. zu Hannover, Escherde Nr. 79. Beschädigtes Siegel des 
Bischofs, das des Domkaypitels zur Hälfte fort. Gedr. Doebner, UB. I, S. 235 Nr. 470. 


1008. Ritter Heinrich von Hanstein verkauft dem Kl. Hilwarts- 
hausen Güter in Ermenswerde, was Lippold, Propst von Nörten und 
Domherr in Mainz und Hildesheim, bestätigt. 1294 Mai 19 (xiiii?. 
kalendas iunii). 

Or. im Kgl. St.-A. zu Hannover, Hilwartshausen Nr. 70. Gut erhaltenes 


Siegel des Propstes an dem von der Urk. geschnittenen Pergamentstreifen und be- 
schädigtes des Heinrich. 


1004. Bischof Siegfried. übereignet dem Kl. Wienhausen drei 
Hufen in Bekum (Bekem), welche es vom Ritter Dietrich von Prome 
gekauft, dieser dem Grafen Johann von Wunstorf und dieser dem 
Bischofe resigniert hat, ferner zwei Hufen in Harber (Hertbere) mit 
drei Hausstätten, die es vom Ritter Ludolf von Goltern, und eine Hufe 
ebenda, die es von Ottrave (Odraven) gekauft hat und welche in der- 
selben Weise resigniert worden sind. Hildesheim 1294 Juni 12 (pridie 
idus iunii). 

Testes huius sunt Arnoldus decanus, Wlradus Montis prepositus, 
Bernardus cantor, Sifridus de Blankenborg, Bernardus scholasticus, 
Conradus de Walkenstene, Heynricus et Otto de Woldenberge 
canonici Hildensemenses, Sifridus de Rutenberge, Aschwinus de 
Luttere et Thetmarus frater suus, Basilius de Rutenberge, Bertoldus 
et Iohannes fratres de Godenstede milites, Godeschalcus de Ellese, 
Iohannes de Oberge, Conradus de Saldere, Hugo de Ilsede famuli. 


Or. im Archiv des Kl. Wienhausen, Nr. 125. Wenig beschädigte Siegel des 
Bischofs und des Domkapitels an rot-gelben geflochtenen Seidenschnüren. 


1005. Schenk Ernst. und Heinrich von Rautenberg, Ritter, 
quittieren dem Domkapitel über die Restzahlung der 100 Mark, mit 
82* 


500 1294. 


denen sie die Meierei in Borsum gelöst haben, im Hause des bischöf- 
lichen Münzmeisters Heinrich von Holle. Hildesheim 1294 Juni 14 
(xviii0. kalendas iulii). 

Testes huius sunt et dicte solutioni interfuerunt Arnoldus 
decanus, Bernardus scolasticus, Volradus Montis prepositus, Sifridus 
de Blankenborch, Iohannes de Rodhen, Borchardus de Drenleve 
canonici Hildensemenses, Hermannus et Bertoldus ibidem sacerdotes 
et vicarii, und Bürger. 

Or. im Kgl. St.-A. zu Hannover, Domstift Hildesheim Nr. 331. Von den 


drei Siegel das erste beschädigt, die anderen gut erhalten. Gedr. Doebner, UB. I, 
S. 235 Nr. 471. 


1006. Die Ritter Johann und Ludold von Escherde resignieren 
dem Propst Volrad des Moritzstiftes den halben Zehnten in Anecampe, 
Bemerode (Bevincherode) und Wenderode, den sie vom Stift zu Lehn 
haben, mit der Bitte, ihn dem Kl. Marienrode zu übereignen. 1294 
Juli 3 (quinto nonas iulii). 


Or. im Kgl. St.-A. zu Hannover, Moritzstift Nr. 60. Siegel des Johann, 
Ludold und Dietrich von Escherde gut erhalten. 


1007. Das Kl. Dorstadt verkauft dem Pfarrer Elias in Bruch- 
machtersen zwei Hausstellen ebenda. 1294 Juli 6. 


In nomine domini amen. Theodericus prepositus, . . Elizabeth 
priorissa . . totusque conventus sanctimonialium iu Dorstat — —. 
Notum esse volumus omnibus hanc litteram inspecturis, quod nos 
unanimi consensu ad solvenda debita ecclesie nostre accepimus a 
domino Elya plebano in Machtersem apud Lechtenberch sex talenta 
denariorum Brunswicensis monete, pro quibus eidem duas areas 
ibidem sitas, unam apud ecclesiam, in qua manserat Bertoldus 
quondam campenarius, alteram in villa, in qua fuerat Iohannes Lupus, 
cum omni iure vendidimus possidendas. Ut autem — —. Testis 
huius facti est cum beata virgine Maria et cum omnibus sanctis 
dominus Ihesus Christus. Acta sunt hec anno domini m?, cc. xc^iiiio., 
in octava apostolorum Petri et Pauli. 


Or. im Archiv zu Dorstadt. Siegel der Propstei und des Konventes gut 
erhalten. 


1008. Die von Escherde übereignen dem Moritzstift Ländereien 
in Lehrte und Rethen, nachdem dus Stift den halben Zehnten in Ane- 





1294. 501 


campe, Bemerode und Wenderode dem Kl. Marienrode übertragen hat. 
1294 Juli 9. 


Nos Iohannes et Ludoldus dicti de Escherte milites universis 
tam presentibus quam futuris notum esse volumus per presentes, 
quod de libera voluntate et consensu domini Theoderici militis et 
Hugonis fratris eiusdem domini Theoderici, filiorum domini Iohannis, 
heredum nostrorum, damus proprietatem duorum mansorum et unius 
eurie in Rethen et duorum mansorum et dimidii et unius curie in 
Lerethe cum omni iure suo reverendis dominis preposito et capitulo 
ecclesie montis sancti Mauricii extra muros Hyldensemenses iure 
proprietatis et dominii perpetuo possidendam. Attendimus enim, 
quod iidem domini .. prepositus et capitulum propter deum et nostram 
devotam instantiam medietatem decime, que extenditur per Ane- 
campe, Bevincherode et Wenderode, quam ab eadem ecclesia Montis 
et preposito in pheodo habuimus, benigno favore abbati et conventui 
Novalis sancte Marie, quod vulgariter Betzinherode dicitur, ordinis 
Cisterciensis, iure proprietatis et dominii liberaliter et possidendam 
perpetualiter contulerunt. In cuius robur firmitatis et testimonium 
presentem litteram inde conscriptam sigillis nostris et eiusdem 
domini Thiderici nomine et consensu Hugonis fratris sui, qui adhuc 
sigillo caret, utpote proximorum heredum nostrorum fecimus com- 
muniri. Actum et datum anno domini m?. cc?. nonagesimo quarto, 
septimo idus iulii. 

Or. im Kgl. St.-A. zu Hannover, Moritzstift Nr. 61. Die drei Siegel gut 
erhalten. 


1009. Dompropst Gebhard, Domdechant Arnold, Domscholaster 
Bernhard und das Domkapitel übertragen dem Grafen Heinrich von 
Wohldenberg zwei Hufen in Söhre (Sodere), die ihnen Heinrich, 
Arnold und Volkmar Frangkeneberch resigniert haben. 1294 Juli 15 
(idus iulii). 

Testes sunt Ecbertus camerarius et Ludolfus filius suus, Er- 
nestus pincerna, Sifridus de Rutenberge, Albertus Boc milites, und 
Bürger. 

Or. im Kgl. St.-A. zu Hannover, Marienrode Nr. 67. Beschädigtes Siegel 


des Dompropstes an roten und des Domkapitels an gelben Seidenfäden. Gedr. 
Marienroder UB. S. 98 Nr. 87. | Regest Doebner, UB. I, S. 286 Nr. 473. 


1010. Bischof Siegfried, Dompropst Gebhard, Domdechant Arnold, 
Domscholaster Bernhard und das Domkapitel übertragen dem Grafen 


502 1294. 


Heinrich von Wohldenberg zwei Hufen in Söhre (Sodere), welche 
Johann und Ludold von Escherde von ihnen zu Lehn haben. 1294 
Juli 15 (idus iulii). 

Testes sunt Ecbertus camerarius et Ludolfus filius suus, Er- 
nestus pincerna, Sifridus de Rutenberge, Albertus Boc milites, und 
Bürger. 

Or. im Kgl. St.-A. zu Hannover, Marienrode Nr. 69. Beschädigte Siegel des 
Bischofs an gelben und des Domkapitels an grünen Seidenfäden. Gedr. Marien- 
roder UB. S. 99 Nr. 89. Regest Doebner, UB. I, S. 237 Nr. 474. Johann von 
Escherde und seine Söhne Ludold und Dietrich resignieren dem Bischof obige 
beiden Hufen in demselben Jahre ohne Tagesangabe, presentibus domino Iohanne 
de Roden plebano, Sifrido de Rutenberge, Alberto Boc, Bernardo Pagano, Volcmaro 
de Godenstede militibus, Or. a. a. O. Nr. 68 mit drei gut erhaltenen Siegeln an 
weissen Zwirnfüden, gedr. a. a. O. Nr. 88, und denen von Escherde wieder die 
Bürger Heinrich, Arnold und Volkmar Frankenberg 1294 August 14 (in vigilia 
assumptionis, beate Marie virginis), Or. a. a. O. Nr. 71 mit drei gut erhaltenen 
Siegeln, gedr. a. a. O. S. 101 Nr. 91, Regest Doebner, UB. I, S. 237 Nr. 476; die- 
selben resignieren die Güter auch dem Dompropst Gebhard, Abschrift des 14. Jahr- 
hunderts in Ms. XXIII, 767 fol. 27 in der Kgl. Bibliothek zu Hannover, ohne 
Tagesangabe, gedr. Marienroder UB. S. 97 Nr. 86. 


1011. Graf Heinrich von Wohldenberg übereignet mit Zustimmung 
seiner Brüder Hermann und Otto und seiner Söhne Heinrich, Ludolf 
und Otto dem Kl. Marienrode vier Hufen in Söhre (Sodere), die er 
vom Bischof und vom Domkapitel in Tausch erhalten hat. 1294 Juli 15 
(idus iulii). 

estes sunt Henricus et Otto de Woldenberge, Fredericus de 
Adenoys canonici maioris in Hildensem ecclesie, Sifridus de Ruten- 
berge, Ernestus pincerna, Albertus Boc milites. 


Or. im Kgl. St.-A. zu Hannover, Marienrode Nr. 70. Siegel des Ausstellers 
an grünen Seidenfdden. Gedr. Marienroder UB. S. 100 Nr. 90. 


1012. Die Grafen von Wohldenberg übereignen dem Kl. Derne- 
burg eine Hufe in. Hackenstedt. Braunschweig 1294 Juli 15 (?). 


Ludolfus dei gracia comes de Waldenberghe, Conradus et 
Iohannes fratres eius, Hermannus, Henricus, Borchardus et Ludolfus 
filii ipsius comitis — —. Notum igitur cupimus universis, ad quos 
presens scriptum pervenerit, quod nos propter deum et anime nostre 
remedium mansum unum Havekenstidde situm, qui vulgariter vocatur 
coningeshove, cum omni iure, quod habet in villa et in campo, in 
nemoribus atque pratis, proprietamus et proprietando conferimus 





1294. 503 
N 


ecclesie in Derneborch iure perpetuo irrefragabiliter possidendum, 
et precipimus omnibus, qui propter nos facere et dimittere sunt 
parati, ne eandem ecclesiam in eodem manso ullo unquam tempore 
inquietent. Testes huius collacionis sunt Hermannus comes de 
Woldenberg, item iunior comes Hermannus, Ludolfus de Cramme, 
Hermannus de Steinberch, Heynricus Rasehorn, Conradus Swaff 
milites, Wikbrandus de Harboldessem, Lippoldus de Cramme, Ass- 
winus de Walmeden, Olricus de Barem, 'Tydericus et Eylardus!) 
dp Nethe, item Heynricus de Nethe, Albertus et Bernardus de 
Haringe, Gunceko et Wgrighe advocati. Ne igitur — —. Actum 
Brunswich anno domini m^. cc. 1xxxxiiii?., xviii0.2) kalendas augusti. 

Abschrift des 15. Jahrhunderts in Cop. VI, 106, S. 10 im Kgl. St.-A. zu 
Hannover. 


1018. Bischof Siegfried entscheidet einen Streit des Kreuzstiftes 
mit Aschwin Svaf wegen vorenthaltenen Zinses in Tidekesse. Hildes- 
heim 1294 Juli 22. 


Sifridus dei gratia Hildensemensis ecclesie episcopus. Notum 
esse volumus omnibus presens scriptum intuentibus, quod nobis 
mediantibus inter capitulum ecclesie sancte Crucis et Aschwinum 
Svaf super censu bonorum in Tidekesse octo annis retento talis 
compositio intervenit. Idem Aschwinus et sui fllii sunt publice 
protestati, quod in predictis bonis scilicet in Tidekesse nichil iuris 
penitus sibi vendicant aut asscribunt et quod de cetero censum 
debitum, id est septem maldratas siliginis et totidem avene et 
quatuor pullos, expedite debent in festo Michaelis solvere annuatim. 
Quod si dictum censum ex malicia vel negligencia non persolvunt, 
extunc sepedicta bona in Tidekesse erunt libera et soluta sancte 
Crucis. Agros vero, prata et areas ab eisdem bonis abstracta 
restitui omnimodis procurabunt et pro censu octo annis retento 
dabunt hoc anno instanti duplicem censum et anno futuro eundem 
censum iterum duplieabunt. Ut autem hec omnia inviolabiliter 
teneant et observent, in manus nostras et manus decani, custodis 
et scholastici et Boldvini canonicorum sancte Crucis necnon in 
manus domini Aschvini de Luttere militis, Heynrici de Elvede 
famuli promiserunt fide data. Promiserunt nichilominus pro eis et 
cum eis dominus Conradus Svaf miles frater suus, Everhardus filius 
suus. Nos etiam ad maiorem horum firmitatem presentem litteram 


!) Cop. Eylerdus. — ?) Das wären die Iden. 


504 1294. 


sigillo nostro fecimus communiri. Testes huius sunt Iohannes de 
Roden canonicus Hildensemensis, Ecbertus camerarius, Ludolfus 
fllius suus, Sifridus de Rutenberge milites et alii quam plures. 
Datum Hildensem anno domini millesimo cc. xciiii?., xi?. kalendas 
augusti. 


Or. im Kgl. St.-A. zu Hannover, Kreuzstift Nr. 206. Kleines Bruchstück 
des Siegels an dem von der Urk. geschnittenen Pergamentsireifen. 


1014.  Propst Volrad des Moritzstiftes bekundet, dass mehrere 
Lehngüter im Falle der Erledigung an das Kapitel zurückfallen sollen. 
1294 Juli 30. 


Datum per copiam. Nos Volradus dei gratia prepositus Hil- 
densemensis recognoscimus et veritatis testimonio presentibus publice 
protestamur, quod capitulum nostrum Montis urgente necessitate et 
gravamine debitorum tres mansos in Tossem, quos dominus Iohannes de 
Goltorne miles, et tres mansos in Essem, quos Iohannes fllius Borchardi 
ante Waluam orientalem civis Hildensemensis, item redditus quadra- 
ginta modiorum salis in Hemmendorpe et duos mansos in Hutcinghese, 
quos Borchardus de Wlvinghusen cum eorum iuribus et attinenciis 
& nobis nunc tenent in feodo, tali protestatione vendidit et infeodari 
instituit, quod, quandocumque predicta bona vel aliqua ex ipsis ita 
vacare contingit, quod prepositus Montis, qui pro tempore fuerit, 
de iuris rigore et evidenti iusticia non cogatur alicui illa conferre, 
extunc eadem bona de iure vacantia nulli ulterius in feodum con- 
ferri debent, sed ad capitulum redibunt et apud ipsum integraliter 
et libere remanebunt, nec nos nec nostri pro tempore successores 
prepositi debent aut poterunt in eisdem vacantibus bonis ius aliquod 
de cetero specialiter aliquo modo vendicare, sed nos et nostri 
successores debemus et volumus ipsum capitulum in illis pro nostris 
viribus cum diligentia promovere. Et ut hec — —. Datum anno 
domini m?. cc?. nonagesimo quarto, tercio kalendas augusti. 


Or. im Kgl. St.-A. zu Hannover, Domstift Hildesheim Nr. 332. Siegel des 
Kapitels des Moritzstiftes gut erhalten. Regest Doebner UB. I, S. 237 Nr. 475. 


1015. Das Godehardikloster vergleicht sich mit Friedrich von 
Stedere. 1294 August 14. | 

Nos Hildebrandus dei gracia abbas ecclesie sancti Godehardi 
in Hildensem nosque Iohannes prior totusque conventus eiusdem 
ecclesie notum facimus universis presencia visuris et audituris, quod 











1294. 505 


ad sedendam impeticionem, quam adversus ecclesiam nostram habuit 
Fr(edericus) de Stedere, et ob amorem amicorum suorum ecclesiam 
nostram et nos ad hoc obligamus, quod singulis annis eidem Fr(ede- 
rico) de Stedere iiii maldra siliginis iiiique maldra ordei dabimus 
festo beati Mychahelis, cuius vero annone medietas de granario 
domini abbatis, medietas autem de granario conventus dabitur et 
requiretur. Preterea duos mansos in Gronstede sitos ad ecclesiam 
nostram iure litonico pertinentes et xvi solidos solventes annuatim 
eidem assignamus hec omnia tali condicione facientes, quod, si pre- 
dictus Fr(edericus) de Stedere morte tractus fuerit vel vivens bene- 
ficio ditatus fuerit a quocumque, census annone predicte cum duobus 
mansis pretaxatis ad ecclesiam nostram solutus revertatur. Testes 
huius sunt Sifridus de Rutenberch, Fredericus de Stedere milites, 
Raso de Uttese, Sifridus de Rodhen famuli et alii quam plures fide 
digni. Datum et actum anno domini m?cc?xciiiiV., vigilia assumpcionis 
beate Marie dei genitricis. 


Abschrift des 15. Jahrhunderts im Cop. des Godehardikl., Ms. 311 Nr. 84 in 
der Beverinischen Bibliothek zu Hildesheim. 


1016.  Propst Volrad des Moritzstiftes (montis sancti Mauricii 
extra muros Hildensemenses) überträgt der Kapelle der h. Anna auf 
dem Kirchhofe des Kreuzstiftes drei Hausstellen in Bierbergen (Ber- 
berghe), die ihm die Bürger Arnold und Albert vom Damme resigniert 
haben. 1294 August 27 (sexto kalendas septembris). 


Or. im Kgl. St.-A. zu Hannover, Kreuzstift Nr. 207. Beide Siegel verloren. 
Gedr. Doebner, UB. I, S. 237 Nr. 477. 


1017. Graf Heinrich von Wohldenberg übergibt dem Domkapitel 
das Eigentum eines Hofes und zweier Hufen in Dinkelbe, damit die 
Güter der Dompropst dem Burchard von Cramme zu Lehn gibt. 1294 
September 15. 


Heinricus dei gracia comes de Woldenberge audituris has litteras 
seu visuris salutem in domino. Ne rebus per nos gestis inposterum 
derogari contingat, notum esse volumus tam presentibus quam futuris, 
quod nos omnium heredum nostrorum accedente consensu proprie- 
tatem unius curie et duorum mansorum in Dingelvedhe cum omnibus 
attinenciis in silvis, pratis, pascuis et in campis capitulo maioris 
ecclesie Hildensemensis in perpetuum dedimus absolute, sic tamen 
quod dominus Borchardus miles dictus de Kramme et heredes ipsius 


506 1294 — 1302. 


debeant eadem bona in feudum recipere a maiore preposito Hilden- 
semensis ecclesie supradicte. Super quo ne — —. Actum et datum 
anno domini m?. cc. xcdiiiid., xvii?. kalendas octobris. 


Or. im Kgl. St.-A. zu Hannover, Domstift Hildesheim Nr. 333. Siegel gut 
erhalten. 


1018. Der Hat der Stadt bekundet, dass die Bürger Heinrich, 
Arnold und Volkmar Frankenberg dem Kl. Marienrode ihre Güter in 
Söhre (Sodere) verkauft haben. 1294 November 29 (in vigilia sancti 
Andree apostoli). 


Or. im Kgl. St.-A. zu Hannover, Marienrode Nr. 72. Siegel verloren. Gedr. 
Marienroder UB. S. 102 Nr. 92, Doebner, UB. S. 288 Nr. 479. 


1019. Edelherr Johann von Adensen verkauft mit Zustimmung 
seiner Söhne Friedrich, Domherrn, und Johann und seiner Töchter 
Adelheid, Gräfin von Hallermund, deren Sohnes, des Grafen Gerhard, 
der Stiftsdame Margarete in Gandersheim, der Gisela von Hardegsen, 
und der Gertrud von Hohenbüchen dem Kl. Loccum vier vogteifreie 
Hufen in Egestorf. 1294. 

Gedr. nach dem Loccumer Cop. fol. 53 von Hodenberg, Calenberg. UB. III, 
S. 312 Nr. 501, Scheidt, Vom Adel S. 84. Vgl. unten Nr. 922, wo Gertrud von 


Hohenbüchen „von Ohsen" genannt wird, und Zeitschrift 1833 S. 1 und Nachtr. 
S. 651. 


1020. Das Godehardikloster beklagt sich über die Cistercienser 
bei den Äbten und Prioren des Benedictinerordens. O. D. (1294—1302). 

Religiosis patribus et dominis beati Benedicti ordinis abbatibus 
et prioribus, ad quos presentes littere pervenerint, Hildebrandus dei 
gracia abbas, Iohannes prior totusque conventus ecclesie sancti 
Godehardi in Hildensem cum devotis oracionibus sinceram in domino 
karitatem. Reverendi patres, cum vestris subditis universis nobiscum 
et pro nobis plangite et dolete, o dolor et o plus quam dolor! 
Non!) est dolor sicut dolor noster. Loquimur?) in amaritudine anime 
nostre eo, quod facti?) sumus obprobrium vicinis nostris et subsannacio*) 
et derisus hiis, qui in circuitu nostro manent. Intelleximus siquidem 
et longe lateque divulgatum est, quod monachi Cistercienses nos et 
nostram ecclesiam graviter infamantes, ipsam videlicet ecclesiam et 
bona nostra intendunt sibi usurpare et nobis exterminatis et abiectis 
racione studii generalis faciendi possidere magnificant5) fimbrias 


1) Vgl. Thren. 1,12 2) Iob 10,1. >) Psal. 80,12. *) Psal. 48, 14. 
5) Matth. 48, 5. 








1295. 507 


suas, ut sibi faciant!) nomen grande; non in grandi nomine, sed in 
amplitudine caritatis acquiritur regnum dei. Hinc est, quod sub 
vestram proteccionem confugimus lacrimabiliter supplicantes, qua- 
tenus, quia principiis est obstandum, ne quid deterius inde contingat, 
huie supplicacioni nobiscum viriliter resistentes, quia tunc tua res 
agitur, paries dum proximus ardet, nos in arto positos et consolacione 
destitutos dignemini consolari, ut vestro consilio et auxilio medi- 
antibus a tribulacione?) et angustia, que nos invenerunt, et infamia, 
que nos sequitur, eximi mereamur. Vos quidem eritis nobis turris?) 
fortitudinis a facie Cisterciensis ordinis inimici, sed non decet 
membra & capite discedere vel aliqualiter discordare, quia turpis est 
omnis pars, que suo non congruit universo. Ceterum scire debetis, 
quod nos et nostri conventus fratres, quorum nomina inferius con- 
tinentur, sancti spiritus gracia univit taliter et coniunxit, quod novo 
et jnaudito sceleri usque ad sanguinem resistere volumus et restare 
bona ecclesie nostre usque ad novissimum mansum si necesse fuerit 
expendentes. Hildebrandus abbas, Iohannes prior, Bertoldus, Con- 
radus, Eggehardus, Olricus, Thetmarus, Herinicus, Albertus, Gher- 
hardus, Arnoldus, Hermannus, Hinricus, Eylardus sacerdotes, Thi- 
dericus, Hinricus, Hermannus, Ludolfus, Reynerus dyaconi, Hinricus, 
Bertrammus, Hildebrandus subdyaconi. 


Abschrift des 15. Jahrhunderts im Cop. des Godehardikl., Ms. 311 fol. 86 in 
der Beverinischen Bibliothek zu Hildesheim. Zeitlich angesetzt nach dem Vor- 
kommen des Priors Johann. 


1021. Domherr Heinrich von Wohldenberg bekundet, dass er 
Zeuge gewesen eines Ländertausches zwischen Ritter Heidenreich von 
Hetjershausen und seinem verstorbenen Bruder. Hildesheim 1295 
Februar 1. 

Ego Henricus de Wldenberghe*) canonicus maioris ecclesie Hil- 
densemensis tenore presentium recognosco, quod dominus Heyden- 
ricus miles de Hedershusen fratri meo comiti Hermanno de Wolden- 
berge bone memorie me presente mansum unum in Yshusen dimisit. 
In cuius mansi recompensationem unum mansum situm in Nigen- 
stede dicto militi titulo contulit pheodali et possessione dicti mansi 
investivit eundem. In cuius rei testimonium sigillum meum pre- 
sentibus est appensum. Datum Hildensem anno domini millesimo 
cc?. nonagesimo quinto, in vigilia purificationis. 


1) 2, Reg. 7, 9. 2) Psal. 118,148. 5) Psal.60,4. 4) de Widenberghe 
über der Zeile nachgetragen. 





508 1295. 


Or. im Kgl. St.-A. zu Hannover, Lamspringe Nr. 65. Kleiner Siegelrest an 
dem von der Urk. geschnittenen Pergamentstreifen. 


1022. Bischof Siegfried beglaubigt eine Urk. des Kl. Lamspringe, 
in welcher diesem das Kl. Frankenberg den Zehnten in Mahlum ver- 
kauft. 1295 Februar 14. 

Nos Sifridus dei gratia Hildensemensis ecclesie episcopus notum 
facimus, quod litteras prepositi et conventus sanctimonialium in 
Lamspringhe super decima in Maldem et quibusdam bonis aliis 
vidimus et perspeximus, quarum tenor talis est. (Folgt die Urk. von 
1285 Juni 26, oben Nr. 725. Verum quia instrumenta originalia 
incurate custodiri, maliciose subtrahi, incendiis devastari, vetustate 
aliquando consumi contingit, nos ad preces discreti viri Iohannis 
prepositi et favorem conventus sanctimonialium in Lamspringhe 
dictas litteras rescribi fecimus et in predictorum omnium memoriam 
sigillum nostrum presentibus duximus apponendum. Datum anno 
domini m, cc?. nonagesimo quinto, xvi?. kalendas marcii. 


Or. im Kgl. St.-A. zu Hannover, Lamspringe Nr. 66. Siegel des Bischofs 
gut erhalten. 


1028. Die Braunschweiger Bürger Stapel resignieren dem Kreuz- 
stifte drei Hufen in Klein-Stöckheim, die sie dem Pfarrer in Watzum 
verkauft haben. Braunschweig 1295 Februar 19. 

Honorabilibus viris dominis . . preposito, . . decano totique 
capitulo ecclesie sancte Crucis in Hildensem Mechtildis relicta 
Henrici Stapel bone memorie, Iohannes fllius suus et Henricus nepos 
suus quondam filius Hermanni Stapel, cives Brunswicenses, obsequii 
quantum poterunt et honoris. Noverit vestra discretio, quod domino 
Conrado plebano in Wattekessem, Conrado et Gevehardo filiis sororis 
sue tres mansos sitos in villa Capelstockem vendidimus et dimisimus 
cum omni iure, quod habuimus in eisdem, salvo in omnibus iure 
vestro ipsos mansos vestre ecclesie cum omni iure, quo nos habuimus, 
resignantes. Et quia sigillis caruimus, sigillis domini Baldewini 
thesaurarii sancti Blasii in Brunswic, Henrici et Conradi fratrum 
de Domo, Hermanni Stapel filii Iohannis et Iohannis Stapel usi 
fuimus in presenti. Datum Brunswic anno domini m?. ec?. xc. v., 
xiV. kalendas marcii. 


Or. im Kgl. St.-A. zu Hannover, Kreuzstift Nr. 208. Von den fünf Siegeln 
nur das spitzovale des Thesaurars und das kleine dreieckige des Heinrich vom 
Hause erhalten. Auf der Rückseite von gleichzeitiger Hand: Bona resignata per 





1295. 509 


presentes litteras domino Conrado de Wattekessem et domine Eremgarde necnon 
Conrado et Ghevehardo filiis fille sue commisimus ad vite tempora eorundem eo 
modo, quod festo Michahelis xxiiii solidos et vi denarios Hildensemenses nobis 
solvant annis singulis expedite et quod eadem bona numquam dividant neque 
scindant, et si iam dictum censum per triennium solvere supersederint vel ipsa 
bona scinderint, propter hoc ipsum eadem bona ad nostram ecclesiam liberé rever- 
tentur. Actum anno domini m9. cc9. lIxxxxv 9.,, proxima feria tertia post Letare 
(März 15). 


1024. Bischof Siegfried verspricht allen, welche das Kl. Frose 
an bestimmten Tagen besuchen und es unterstützen, vierzig Tage Ablass. 
Halberstadt 1295 März 4 (sexta feria post dominicam Reminiscere). 


Nach Cop. gedr. v. Heinemann, Codex Anhalt. Il, S. 554 Nr. 789. 


1025. Die Grafen von Wohldenberg geben den von ihnen bene- 
fizierten Pfarrern ein Privileg. 1295 März 14. 


Conradus, Iohannes fratres dei gratia comites, item Henricus, 
Ludolphus et Borchardus fratres filii Ludolphi quondam comitis in 
Woldenberge — —.  Inherentes igitur vestigiis predecessorum 
nostrorum scilicet nobilium de Woldenberg, qui, sicut nobilitatis est 
proprium, universalem ecclesiam atque clerum honorare fideliter et 
promovere studebant, ad honorem dei et virginis gloriose necnon 
ad remedium animarum nostrarum et predictorum nobilium, ad 
futuram quoque utilitatem dilecte nobis ecclesie in Woltingerode 
nostris specialibus clericis beneficiatis a nobis, scilicet de Borch- 
stene, Slebeke, Here, Engelemstede, Bornem, Slebeke, Bilderla, 
Sodhere sacerdotibus et eorum successoribus damus in perpetuum 
privilegium, quod eos non solum defendemus in vita, verum etiam 
post obitum ipsorum exuvias seu bona, que dimiserint, sive de iure 
sive de facto nobis hoc competeret, non tollemus, sed habebunt 
libertatem suam testamenta condendi et ordinandi rationabiliter 
iuxta ecclesiam Woltingerode de rebus propriis quicquid volunt et 
sue confraternitati crediderint profuturum. Nam ibidem eligent se- 
pulturam exequiisque et tricesimis tam nostris quam confratrum 
suorum ibidem omnes pariter interesse debebunt. Preterea bis in 
anno scilicet prima vice post festum pasche, altera vice ante festum 
S. Michahelis diebus, quos elegerint, dicti sacerdotes vel successores 
eorum suis expensis in claustro predicto convenient et totius paren- 
tele de Woltingrode memoriam devote peragent in vigiliis et in 


510 1295. 


missis prestituri non solum tune, sed etiam quandocumque!) requi- 
siti fuerint fidele consilium et auxilium eidem ecclesie, ut tenentur 
et ut toti confraternitati viderint expedire. Presbyteri quoque seu 
clerici de Mulbeke, Borsne, Hillewardingerode, Dornete et Immen- 
rode, quorum ecclesie dependent a claustro predicto, pari debent 
libertate et confraternitate gaudere, et nos eis omnibus viriliter 
assistemus. Super quibus ne dubium oriatur, presentem literam 
sigillis nostris et cognatorum nostrorum Henrici et Ottonis canoni- 
corum Hildensemensis ecclesie nobilium virorum de Woldenberg?) 
munitam claustro et rectoribus dictarum ecclesiarum dedimus ad 
cautelam. | Actum et datum anno domini millesimo ducentesimo 
' nonagesimo quinto, pridie idus martii. 

Abschrift des 16. Jahrhunderts in Cop. VI, 115, S. 157 im Kgl. St.-A. zu 
Hannover. 


1026. Rogerius archiepiscopus sancte Severine, Aymardus 
Lucerie, Perronus Larinensis, frater Maurus Ameliensis, frater 
Franciscus Terracinensis et Emanuel Cremonensis episcopi erteilen 
allen, welche die Kirche des Maria-Magdalenenklosters besuchen und 
im Bau unterstützen, einen vierzigtügigen Ablass. Rom 1295 März 15 
(idus marcii). 

Or. im Kgl. St.-A. zu Hannover, Mar.-Magdal. Nr. 129. Sechs gut erhaltene 
Siegel in rotem Wachs an roten und gelben Seidenfäden. Auf der Rückseite: ego 
Hermannus Persicus clericus ecclesie sancte Marie Magdalene per annualem pen- 
sionem annexws apud sedem apostolicam constitutus hanc litteram indulgentie 


impetravi ad honorem beate Marie Magdalene et ob favorem prepositi et omnium 
dominarum. 


1027. Rogerius archiepiscopus sancte Severine, Aymardus 
Lucerie, Perronus Larinensis, frater Maurus Ameliensis, frater 
Franciscus Terracinensis, Emanuel Cremonensis episcopi erteilen 
allen, welche die Michaeliskirche an genannten Festtagen besuchen und 
unterstützen, vierzig Tage Ablass. Rom 1295 März 15 (idus marcii). 

Or. im Kgl. St.-A. zu Hannover, Michaeliskl. Nr. 82. Die sechs Siegel in 
rotem Wachs an roten und gelben Seidenfüden gut erhalten. Die Urkunde wird 
durch Bischof Siegfried 1296 Juli 4 (quarto nonas iulii) bestätigt, der selbst noch 


vierzig Tage hinzufügt, Or. in der Beverinischen Bibliothek zu Hildesheim, Michaelis- 
kloster Nr. 17, beschädigtes Siegel des Bischofs an roten und gelben Seidenfäden. 


I) Cop. quamcumque. 3) Cop. Wolenberg. 


1295. 511 


1028. Das Johannisstift verpachtet dem Heinrich Specht und 
dessen Frau einen Hof mit Hausstelle in den kleinen Steinen und vor 
dem Pantaleonstore. 1295 April 15. 


Arnoldus dei gratia maioris ecclesie Hildensemensis decanus et 
ecclesie sancti Iohannis ibidem decanus et patronus necnon Olricus 
decanus et capitulum eiusdem ecclesie sancti Iohannis universis 
Christi fidelibus, quibus presentes litteras!) videre contigerit vel 
audire, salutem in omni salutari. Tenore presencium publice re- 
cognoscimus protestantes, quod nos unanimi consensu domum et 
aream sitam in parvis lapidibus et ante valuam Pantaleonis, que 
quondam stupa fuit, pertinentem canonicis ac hospitali saneti Iohannis 
locavimus iure empheotetico Heinrico dicto Pico et uxori eius 
Alheidi ac veris heredibus eorundem in perpetuum possidendam 
tali apposita pactione, quod predicti H(einrieus) et uxor eius sin- 
gulis annis, quoad vixerint, dabunt dictis canonicis et hospitali tri- 
ginta solidos Hildensemensium denariorum, quorum decem cedent 
hospitali et viginti canonicis memoratis. Post mortem vero utrius- 
que predictorum H(einrici) et uxoris?) eius A(lheidis) heredes ipsorum 
veri et legitimi dabunt annuatim duo talenta, quorum decem solidi 
cedent hospitali et reliqua summa canonicis iam prefatis. Dabunt 
autem supradicti H(einricus) et uxor eius necnon et heredes eorun- 
dem supradictum censum in duobus terminis anni videlicet medie- 
tatem in festo beati Michaelis et alteram medietatem in festo pasche 
eo modo, ut de supradictis H(einrico) et uxore eius ac heredibus ipsorum 
superius est notatum. Post mortem vero sepe dictorum H(einrici) et 
uxoris eius A(lheidis) et verorum heredum ipsorum edificia prenotate 
domus ad sepe dictos sancti Iohannis canonicos libere revertentur, 
Si vero, quod absit, sepedictus H(einricus) et uxor eius vel heredes 
ipsorum paupertatis aut alio necessitatis articulo urgerentur, liberum 
erit eis domum vendere supradictam, ita tamen quod tunc deinceps 
emptores eiusdem domus duo talenta dabunt canonicis supradictis, et 
tune nos super huiuscemodi vendicione iure empheotetico?) requiremur. 
Ut autem predicta locacio firma maneat et illesa, presentes appensione 
sigillorum nostrorum duximus roborandas *). Acta sunt hec anno domini 
m?. cc?, xcv®., in crastino sanctorum martirum Tiburcii et Valeriani, 
presentibus et consencientibus honorabilibus viris Ol(rico) decano, 


1) litteras fehlt im Cop. ^ *) Cop. uxori.  *) Cop. emphetetico. *) Cop. 
roborandam. 


512 1295. 


Io(hanne) scolastico, Io(hanne) de sancto Lamberto, Bernardo, Iohanne 
dicto Stangge, Io(hanne) de sancta Cruce canonicis ecclesie sancti 
Iohannis, Conra(do) de Minda sacerdote rectore curie hospitalis et 
aliis quam pluribus fide dignis. Datum anno et die supradictis. 
Item de domo et area eidem!) domui et aree annexa xiiii solidorum 
redditus, quorum medietas in festo pasche persolvitur, reliqua 
medietas in festo beati Michaelis. 


Abschrift des 16. Jahrhunderts im Copiar des Johannisstiftes, Ms. 341 fol. 6 
in der Beverinischen Bibliothek zu Hildesheim. Gedr. Würdtwein, Nova subs. I, 
S. 354. Regest Doebner UB. I, S. 239 Nr. 581. „Das Kollegiatstift st. Johannis 
auf dem Damme stand unter dem Schutze und der Jurisdiktion des Domdechanten. 
Für die eigentlichen officia des Dechanten hatte es in der ersten Periode seines 
Bestehens einen eigenen Dechanten. Nach 1350 verschwindet er und seine officia 
im Stifte hatte der senior canonicorum zu besorgen.“ Freundliche Mitteilung des 
Herrn Dombibliothekars J. Waechter in Hildesheim. 


1029. Ritter Basil von Rautenberg gestattet dem Bischof oder 
dem Domkapitel den Rückkauf eines Allods in Lühnde. 1295 Mai 11. 


Noverint universi presentia visuri vel audituri, quod nos Basilius 
de Rutenberch miles presentibus recognoscimus, quod allodium in 
Lulene cum suis attinentiis, quod a venerabili domino nostro Sifrido 
Hildensemensi episcopo emimus iusto titulo emptionis pro lx mansis 
argenti examinati, eidem domino nostro episcopo sive eiusdem suc- 
cessori sive dominis nostris maioris ecclesie in Hildensem canonicis 
nos aut nostri heredes ad reemendum dabimus pro pecunia memo- 
rata infra duos annos a festo pasche proxime affuturo. In cuius 
rei — —. Datum anno domini millesimo cc9. xc?v9., feria quarta 
vigilia ascensionis domini nostri Ihesu Christi. 


Or. im Kgl. St.-A. zu Hannover, Domstift Hildesheim Nr. 334. Beschädigtes 
Siegel an dem von der Urk. geschnittenen Pergamentstreifen. 


1080. Der Offizial beauftragt einen Domherrn und den Scholaster 
des Kreuzstifies, der Geistlichkeit der Stadt die Befehle der Konser- 
vatoren zu übermitteln und zu befehlen, an drei Sonntagen allen die 
Meidung der Exkommunizierten anzuraten. (1295) Mai 19. 

Officialis curie Hildensemensis executor sacri concilii Maguntini 
honorabilibus viris et in Christo dilectis domino Borchardo de Ponte 
canonico Hildensemensi et scolastico sancte Crucis ibidem salutem. 
Mandamus vobis in virtute sancte obediencie et sub pena suspen- 


1) Cop. eedem. 


1295. 513 


sionis ab ofticio, quatenus mandata conservatorum Hildensemensis 
ecclesie, que vobis lator presencium presentabit, ad singulas parrochias 
et ecclesias Hildensemenses deferatis et ea prelatis et plebanis 
ibidem et eorum vices gerentibus exponatis percipientes eisdem, ut 
dicta mandata in omni sui forma, si penas in eisdem contentas 
evitare voluerint, diligencius exequantur et ut continue proximis 
iribus dominicis moneant universos, ut à communione excommuni- 
catorum Hildensemensium abstineant, sicut in mandatis dictorum 
conservatorum plenius continetur. In hiis exequendis alter alterum 
non expectet; facta execucione reddite litteras sigillis vestris in 
testimonium sigillatas. Datum anno domini ut supra!), die feria v. 
proxima post dominicam Exaudi domine. 


Abschrift des 15. Jahrh. in Cop. VI, 11, S. 536 Nr. 920 IV im Kgl. St.-A. zu 
Hannover. 


1081. Bischof Siegfried übereignet mit Zustimmung des Dom- 
kapitels dem Kl. Lamspringe zwei Hufen in Wöllersheim (Woldersem). 
Hildesheim 1295 Mai 25 (quinta feria penthecostes). 


Testes sunt Arnoldus decanus, Wlradus Montis prepositus, 
Bernardus cantor, Bernardus scholasticus, Iohannes cellerarius, 
magister Petrus officialis canonici Hildensemenses. 


Or. im Kgl. St.-A. zu Hannover, Lamspringe Nr. 67. Eingenähtes Siegel 
des Bischofs und beschädigtes des Domkapitels. 


1082. Der Offizial der Hildesheimer Kurie teilt der Geistlichkeit 
der Stadt und Umgegend mit, dass er genannte Ratsherrn und Bürger 
wegen der Eingriffe in die Immunität der Kirche exkommuniziert und 
die Stadt mit dem Interdikt belegt habe. Hildesheim 1295 Mai 31 
(pridie kalendas iunii). 


Abschrift des 15. Jahrhunderts in Cop. VI, 11, S. 534 Nr. 917 im Kgl. St.-A. 
eu Hannover. Gedr. Doebner, UB. I, S. 239 Nr. 482. 


1088. Bischof Bruno und Dompropst Bruno von Naumburg 
danken dem Domkapitel für das Festhalten an ihrem Rechte gegenüber 
der Stadt und ermahnen sie zu weiterem Ausharren. Naumburg (1295) 
Juni 4. | 

Bruno dei gracia episcopus et Bruno prepositus ecclesie Nuen- 
burgensis, conservatores venerabilis in Christo patris et domini 


1) D. h. wie in der vorhergehenden Nr. des Cop. 
Hildesh. UB. IIL 88 


514 1295. 


episcopi et ecclesie Hildensemensis a sede apostolica deputati honora- 
bili viro domino decano, celerario, officiali et capitulo Hildensemensibus 
sinceram in domino caritatem.  Gratas vobis referimus super eo, 
quod pro iuribus, privilegiis et libertatibus vestre famose Hildense- 
mensis ecclesie conservandis corporibus et rebus, prout nobis relatum 
est, laborare cepistis; monemus igitur et hortamur vos et nichilominus 
qua fungimur auctoritate mandamus, quatenus non cito nec faci- 
liter moveamini recedentes a proposito vestro bono, sed pro in- 
iuriis et dampnis ecclesie et vobis illatis unanimiter condignam 
exigatis et expectetis emendam et caucionem nichilominus de futuro, 
scientes, quod, cum a vobis fuerimus requisiti, vestro vobis non 
deficiemus in iure. Cetera lator. Datum Nuenborch sabbato post 
dominicam Domine in tua. 

Abschr. des 15. Jahrh. in Cop. VI, 11, S. 535 Nr. 919 im Kgl. St.-A. zu 
Hannover. — Ein ühnliches Schreiben wird aus Goslar geschickt worden sein, 
vgl. a. a. O. Nr. 918 am Ende: hic dominis nostris de civitate Hildens. expulsis 
quam plures plurimum condolerent, honorabiles domini canonici Goslarienses 
capitulo Hildens. consolatoriam litteram liberaliter per solempnes nuncios trans- 


miserunt in hec verba. Der Brief fehlt aber, da der unten Nr. 1048 wohl nicht 
gemeint sein kann. 


1084. Ludolf, Kämmerer des Stiftes, bekundet die Zustimmung 
seiner Frau Vredeken dazu, dass ihr Bruder Konrad von Luthardessen 
einen Hof in Lüthorst (Luthardessen) und vier Hufen in Deensen 
(Deddenhusen) dem Kl. Amelunzborn verkauft, und verspricht zugleich 
mit seinem Bruder Ekbert, Domherrn, und dem Ritter Konrad von 
Gandersheim, dass Irmgard und Vredeken, Töchter der Vredeken, nach 
erlangter Volljährigkeit auf die Güter verzichlen werden. Alfeld 1295 
Juni 8 (sexto idus iunii). 

Abschr. des 15. Jahrhunderts im Diplom. des Kl. Amelunxborn III, fol. 108 
im Landeshauptarchiv zu Wolfenbüttel. 


1035. Bischof Siegfried verkauft dem Andreasstift die Rodung 
Brük am Steinberge. Ruthe 1295 Juni 21. 


In nomine domini amen. Sifridus dei gratia Hildensemensis 
ecelesie episcopus — — notum esse volumus tam presentibus quam 
futuris, quod, cum nos essemus debitorum onere gravati propter 
redemptionem bonorum ecclesie nostre obligatorum, de consensu et 
beneplacito nostri capituli vendidimus decano et capitulo sancti 
Andree in Hildensem pro octoginta duabus marcis examinatis novale 


129b. 515 


nostrum quod vulgariter Brük dicitur habens partem Montis lapidei 
apud Bethzingherode de quinque mansis, quorum quilibet triginta 
continet iugera, cum omnibus eorum attinenciis, utilitate et iure, 
decimis, collibus, vallibus, montibus, paludibus, pratis, paschuis, 
silvis, viis et inviis, aquis aquarumve decursibus cum proprietate 
eorumdem, quemadmodum ipsos habuimus, iure perpetuo possidendos. 
Ut autem hec nostra venditio et proprietatio perpetuis temporibus 
firma et inconvulsa permaneat, presentem litteram inde confectam 
sigillis nostro videlicet et nostri capituli, Ernesti sancti Michaelis, 
Ludolfi sancti Godehardi abbatum, Gevehardi prepositi, Arnoldi 
decani ecclesie Hildensemensis, Wlradi prepositi Montis in evidens 
testimonium fecimus communiri. Testes sunt Bernardus cantor, 
Bernardus scholasticus, Sifridus de Blankenborg, Iohannes cellerarius, 
Heynricus et Otto de Woldenberge canonici Hildensemenses, Ecbertus 
camerarius, Ernestus pincerna, Thidericus de Stockem, Albertus 
et Arnoldus Bocke, Heynricus de Berningerode, Lippoldus de 
Rothinghe milites, Conradus et Borchardus fratres de Valua orien- 
tali, Iohannes Dives, Bruno Insanus, Thidericus Friso, Albertus et 
Arnoldus fratres de Dammone, Bertrammus Reynfridi, Arnoldus et 
Volemarus dicti Frankeneberg burgenses Hildensemenses et alii 
quamplures. Datum Rute anno domini millesimo ec. xcv®., xiv. ka- 
lendas iulii. 

Or. im Kgl. St.-A. zu Hannover, Andreasstift Nr. 15. Die sieben Siegel 
verloren, aber noch vorhanden die Befestigung des zweiten (rote), des fünften und 


siebenten (grüne) und des sechsten (rote und grüne Seidenfüden). Gedr. nach 
Abschrift des 15. Jahrhunderts, Marienroder UB. S. 103 Nr. 93. 


1036. Dechant Johann, Scholaster Hildebrand und das Kapitel 
von st. Andreas verkaufen dem Kl. Marienrode (novalis sancte Marie 
in Bethzingerode) die Rodung gen. Brok am Steinberge mit Genehmigung 
des Bischofs Siegfried. Hildesheim 1295 Juni 21 (xi®. kalendas iunii). 


Testes sunt Ernestus sancti Michaelis, Ludolfus sancti Gode- 
hardi abbates, Gevehardus prepositus, Arnoldus decanus, Wlradus 
Montis prepositus, Bernardus cantor canonici Hildensemenses, Ec- 
bertus camerarius, Ernestus pincerna, Lippoldus de Rothinge, Thi- 
dericus de Stockem, Albertus et Arnoldus Bocke, Heynricus de 
Berningherode milites, und Bürger. 

Or. im Kgl. St.-A. zu Hannover, Kreuzstift Nr. 209. Beide Siegel verloren. 


Danach gedr. Doebner, UB. I, S. 241 Nr. 483, nach dem Transsumt vom 1445 
Murienroder UB. (UB. des histor. Vereins f. Niedersachsen Bd. IV) S. 104 Nr. 94. 


33* 


516 1295. 


1037. Der Offizial der Hildesheimer Kurie befiehlt der Geistlichkeit, 
genannte Ratsherren und deren Anhang für exkommuniziert zu erklären. 
Peine 1295 Juni 22 (feria iiii. proxima ante diem beati Iohannis 
baptiste). 

Abschrift des 15. Jahrh. in Cop. VI, 11, S. 535 Nr. 918 im Kgl. St.-A. zu 
Hannover. Gedr. Doebner, UB. I, S. 243 Nr. 485. 


1038. Rat und Bürgerschaft appellieren durch den Notar und 
Ratsherrn Hermann gegen ihre Exkommunikation durch Bischof Siegfried 
an den apostolischen Stuhl. 1295 (nach Juni 22). 

Abschrift des 15. Jahrh. in Cop. VI, 11, S. 532 Nr. 915 im Kol. St.-A. zu 


Hannover. Gedr. Doebner, UB. I, S. 241 Nr. 484, wo S. 243 Z, 15 das Komma 
hinter apostolos natürlich zu tilgen ist. 


1089. Bischof Siegfried weist die Appellation des Rates zurück, 
verweigert ihm die Apostoli und beauftragt ihn bei Strafe des Bannes, 
seine litterae refutatoriae dem apostolischen Stuhle vorzulegen, wenn er 
bei der Appellation beharren sollte. O0. D. (1295 nach Juni 22). 


Abschrift des 15. Jahrh. in Cop. VI, 11, S. 533 Nr. 916 im Kgl. St.-A. zw 
Hannover. Gedr. Doebner, UB. I, S. 245 Nr. 487. 


1040. Bischof Siegfried bekundet den Verzicht des Basil von 
Rautenberg auf acht Hufen in Rautenberg, die das Michaeliskloster 
von diesem und seinem verstorbenen Bruder gekauft hat. Sarstedt 1295 
Juni 23. 


Sifridus dei gracia Hildensemensis ecclesie episcopus omnibus 
presencia visuris vel!) audituris salutem in domino. Noverint uni- 
versi, quod, cum dilectus nobis in Christo dominus Ernestus abbas 
monasterii sancti Michahelis in Hildensem a Sifrido et Basilio fra- 
tribus dietis de Rutenberghe de consensu et beneplacito omnium 
suorum consanguineorum octo mansos in Rutenberghe sitos cum 
omnibus attineneiis in silvis, pratis, pascuis et campis pro centum 
et viginti mareis examinati argenti iure proprietatis perpetuo possi- 
dendos comparasset, prefatus Basilius post obitum ipsius Sifridi 
fratris sui eundem abbatem et ecclesiam suam pro eisdem mansis 
impetebat. Demum cum idem Basilius nostra et aliorum proborum 
hominum ammonitione inductus suam impetitionem novisset inportu- 
nam, in nostra constitutus presencia omni iuri, quod sibi in pre- 


I) seu B. 








12965. 517 


dictis mansis cedere videbatur, digitis et lingua plane et expresse 
pro se et suis heredibus renunciavit et sic ab omni actione seu 
impetitione, quam contra predictum abbatem et ecclesiam suam pro 
eisdem mansis movebat, cessavit penitus et quievit. Ut autem — —. 
Huius facti testes sunt Iohannes de Rodhen, magister Petrus, Hin- 
ricus de Woldenberghe, Borgardus de Scrapelowe canonici Hilden- 
semensis ecclesie, Ascwinus, Tethmarus fratres de Luttere, Bertoldus, 
Iohannes, Volemarus fratres de Goddenstede, Ernestus pincerna, 
Iohannes de Stedere, Albertus Bock, Arnoldus Bock, Ludoldus de 
Eskerte, Iohannes Trobo milites, Godescalcus de Ellesen, Theode- 
ricus de Rothinghe, Conradus de Saldere, Iohannes de Oberghe, 
Iohannes et Arnoldus fratres dicti Blomen, Hinricus de Elvethe, 
Hermannus de Himmedesdore,?) Ethelerus advocatus et quam plures 
alii clerici et layci fide digni. Actum et datum in cymiterio Cser- 
stede anno domini m?. cc’. Ixxxx?. quinto, in vigilia nativitatis beati 
Iohannis baptiste. 


Or. im Kol. St.-A. zu Hannover, in doppelter Ausfertigung von derselben 
Hand, Michaeliskl. 83a (A) und 83b (B), beide mit dem Siegel des Bischofs. 


1041. Bischof (Bruno) und der Dompropst (Bruno) von Naum- 
burg als päpstliche Deputierte befehlen der Geistlichkeit, die Ratsherrn 
und deren Anhang für exkommuniziert zu erklären. (1295) Juni 23 
(die vigilia Iohannis baptiste). 

Abschrift des 15. Jahrhunderts in Cop. VI, 11, S. 534 Nr. 918 im Kgl. St.-A. 
zw Hannover. Gedr. Doebner, UB. I, S. 244 Nr. 486. 


1042. Hat und Gemeinde der Stadt bitten den Bischof ( Volrad) 
und das Domkapitel von Halberstadt, die Geistlichkeit der Stadt und 
der Diözese und den Rat der Stadt um Rat in dem Streite mit dem 
Domkapitel unter Darlegung des Sachverhaltes. O. D. (1295 Juni-Juli). 


Abschrift des 15. Jahrh. im Cop. VI, 11, S. 537 VIII im Kgl. St.- A. zu 
Hannover. Gedr. Sudendorf, UB. I, S. 84 Nr. 137, Doebner, UB. I, S. 246 Nr. 488. 


1043. Das Domkapitel von Minden befiehlt sede vacante den 
Geistlichen der Diözese und Stadt Minden, die Ratsherrn von Hildesheim 
mit Anhang für exkommuniziert zu erklären. Minden 1295 Juli 1 
(kalendas iulii). 


1) Himmethesdore P. 


518 1295. 


Abschrift des 15. Jahrh. in Cop. VI, 11, S. 535 Nr. 920 I im Kgl. St.-A. zu 
Hannover. Gedr. Westfäl. UB. VI, S. 489 Nr. 1540. — Am Schlusse der Urk. heisst 
es in Cop.: Mandatum simile huic predicto venerabiles patres Bremensis, Ver- 
densis et Halberstadensis et Magdeburgensis subditis suis miserunt. 


1044. Das Mindener Domkapitel fordert die Ratsherrn und 
Bürger von Hildesheim auf, dem Domkapitel innerhalb acht Tage 


Genugthuung zu geben, widrigenfalls sie erkommuniziert werden würden. 
Minden (1295 Juli 1). 


Capitulum Mindensis ecclesie sede vacante consulibus civitatis 
Hildensemensis et universitati civium ibidem. Litteras venerabilis 
patris episcopi et in Christo dilecti prepositi Nuenburgensis 
ecclesie conservatorum Hildensemensis ecclesie recepimus continentes, 
quod, cum pro manifestis violenciis, effractionibus et incendiis per 
vos in emunitate ipsius ecclesie commissis in vos consules excom- 
municacionis et in universitatem interdicti sentencia sit prolata, 
eo quod de huiusmodi iniuriis infra monicionis et requisicionis de- 
bitum tempus satisfacere distulistis, nos huiusmodi sentencias publi- 
cantes et publicari facientes accensis candelis et pulsatis campanis 
personas consulum nominatim et complicum eorundem denunciari 
singulis dominicis per nostram dyocesim faciamus sentencias ipsas, 
sicut ordo iuris exegerit, de tempore in tempus ulterius aggravando, 
prout in mandato nobis super hoc directo plenius continetur. 
Quare vos et universitatem vestram rogamus, tonsulimus pariter 
et monemus, quatenus infra octo dies proximos de premissis iniuriis 
decano et ecclesie Hildensemensi satisfacere aut amicabiliter com- 
ponere studeatis, alioquin nos extunc licet inviti contra vos et vobis 
communicantes districtius precedemus, sicut recepimus in mandatis. 
Datum Minde ut supra. 

Abschrift des 15. Jahrh. im Cop. VI, 11, S. 535 Nr. 920II im Kgl. St.-A. zu 
Hannover, mit dem Zusatz: consimiles monitorias civibus Hild. premiserunt vene- 


rabiles patres Bremensis, Verdensis et Halberstadensis et Magdeburgensis ecclesia- 
rum episcopi. 


1045. Der Offizial der Kurie beauftragt genannte Pfarrer, die 
Bürger für excommuniziert zu erklären. (1295) Juli 8. 


Officialis curie Hildensemensis executor sacri concilii Maguntini 
discretis viris in Wynhusen, Benborstle, Edemissen, Honekesbutle, 
Muden, Leforde, Borchtorpe, Biscopigdorpe, Roden, Siverdeshusen 
ecclesiarum plebanis salutem. Mandamus vobis in virtute sancte 











1295. 519 


obedientie, quatenus convocetis quantocius plebanos subditos se- 
dium ecelesiarum vestrarum et eisdem auctoritate conservatorum 
Hildensemensis ecclesie a sede apostolica deputatorum et nostra 
sub pena suspensionis ab officio iniungatis, ut consules civitatis 
Hildensemensis, quos non est dubium sentencias excommunicacionis 
et interdicti in se pro manifestis violentiis, effractionibus et incen- 
diis promulgatis non contempnere indurato, singulis diebus dominicis 
in ecclesiis suis accensis candelis et pulsatis campanis excommuni- 
catos nominatim denuncient et vos similiter in vestris ecclesiis 
faciatis monentes nichilominus publice universos Christi fideles 
tribus proximis dominicis, ut ab eorum eommunione prorsus rece- 
dant, ita quod nec empceione nec vendicione, cibo, potu, furno, 
molendino, pratis, pascuis, igne aut aqua vel quovis alio humani- 
tatis solatio eisdem communicare presumant, ne personas eorum 
vel pecora ipsorum hospicio recipiant vel admittant et ne ad civi- 
tatem Hildensemensem res vendendas adducant quomodolibet vel 
apportent, alioquin contrarium facientes extunc excommunicatos 
auctoritate conservatorum seu iudicum sedis apostolice publice cum 
dictis malefactoribus nuncietis. Facta execucione reddite litteras 
sigillis vestris in testimonium sigillatas. Datum anno domini sicut 
supra, die vero beati Kiliani. 


Abschrift des 15. Jahrh. in Cop. VI, 11, S. 536 Nr. 920V im Kgl. St.-A. zu 
Hannover. Vgl. wegen dieser plebani Lüntzel, Ältere Diözese S. 301 und wegen 
Biscopigdorp auch Schulz in den Hann. Gesch.-Blättern 1901 S. 121. 


1046. Bischof Siegfried übergibt den Domherrn Heinrich und 
Otto von Wohldenberg das Eigentum des Zehnten in Weddingen nebst 
sechs Hausstellen und zwei Ilufen daselbst, die Heinrich von Berkenstene 
von ihm zu Lehn hatte und jene dem Deutsch-Ordens-Hause in Goslar 
übertragen haben, und erhält dafür im Tausch vier Hufen in Bönnien 
(Bonige). fünf in Söder (Sodere), zwei in Biewende und fünf in 
Dötzum (Dotessem) und Empne. 1295 Juli 21 (xii?. kalendas augusti). 


Testes sunt Arnoldus decanus, Vulradus Montis prepositus, 
Bernardus cantor, Bernardus scholasticus, Sifridus de Blankenborg 
canonici Hildensemenses, Albertus Bok, Iohannes de Stedere milites. 


Or. in der Beverinischen Bibl. zu Hildesheim. Siegel des Bischofs verloren, 
das des Domkapitels und der beiden Domherrn von Wohldenberg an weissen 
Seidenfüden. Gedr. Bode, UB. II, S. 487 Nr. 490. 





520 1295. 


1047. Die Domherrn Heinrich und Otto von Wohldenberg schenken 
dem Hause des deutschen Ordens in Goslar den ganzen Zehnten in 
Weddingen mit sechs Hausstellen, einer Weide und zwei Hufen, deren 
Eigentum sie von Bischof Siegfried und dem Domkapitel im Tausch 
erhalten haben, zur Memorie aller aus ihrem Geschlechte Verstorbenen. 
1295 Juli 21 (xii. kalendas augusti). 


Or. im Kgl. St.-A. zu Hannover, Weddingen Nr. 5. Beide Siegel gut erhalten. 
Gedr. Bode, UB. II, S. 486 Nr. 489. 


1048. Das Kapitel in Goslar bedauert die Bedrängnis des 
Domkapitels in Hildesheim und bietet ihm seine Kurien als Zufluchts- 
stätten an. O0. D. (1295 Juli). 


Dominis suis ac amicis decano ac canonicis Hildensemensis 
ecclesie maioris Konemannus dei gracia decanus totumque capi- 
tulum ecclesie Goslariensis cum devotis orationibus quitquit possunt 
obsequii et honoris.  Consolationum ac favorum vestrorum sepe 
participes effecti non immerito eciam passionum socii internas pati- 
mur angustias et compatimur honorificencie vestre videntes iniquis vos 
pressuris et indignis iuiuriis laborare. Verum si non tam efficaciter 
possumus quam libenter vellemus afflictionem!) vestram congrua 
consolacione relevare, tamen id quod valemus desideranti corde 
hilariter vobis offerentes exhibemus vobis omnibus et singulis et 
petimus, si alicui vestrum placuerit, ad nostram gracia mansionis 
vel maioris quietis declinare civitatem, nostras curias intretis unus- 
quisdüe, ubi magis libeat sibi, in quibus ad commodum vestrum 
quitquit poterimus ordinabimus prebendam nostram impartituri vobis 
singulis secundum porcionem, que valet contingere quemque nostrum, 
et si ultra hec quitquam possumus vel habemus, parati sumus vestris 
commodis et honoribus impartiri. Vobis, domine decane, specialiter 
supplicamus, ut istud curetis dominis confratribus vestris absentibus 
intimare. Quod ut facilius fieri queat, patentem fecimus esse litteram 
huius scripti. 

Abschr. des 15. Jahrh. in Cop. VI, 11, S. 588 Nr. 920xiiii im Kgl. St.-A. zu 
Hannover. 


1049. Das Domkapitel von Minden verspricht dem in Hildesheim 
Beistand mit Rat und Tat in der Verteidigung seiner Rechte. | O. D. 
(1295 Jul). 


N) Cop.: afflictorem, 











1295. 521 


Reverendo in Christo patri ac domino episcopo necnon hono- 
rabilibus viris decano et capitulo Hildensemensi capitulum ecclesie 
Mindensis cum sincero affectu paratam ad beneplacita voluntatem. 
Vestras et conservatorum vestrorum litteras vidimus vestram con- 
stanciam in domino commendantes super eo, quod statis viriliter 
pro iuribus vestre ecclesie defendendis, offerentes nos vobis prout 
petivistis paratos et benivolos ad impendenda vobis consilia et 
auxilia oportuna. 


Abschr. des 15. Jahrh. in Cop. VI, 11, S. 536 Nr. 920 III. Ähnliche Schreiben 
liegen vor a. a. O. von den Kapiteln in Bremen und in Verden. 


1050. Erzbischof Erich von Magdeburg als Beschützer des Gottes- 
friedens ermahnt den Rat und die Gemeinde von Hildesheim, sich mit 
dem Domkapitel zu vergleichen. O. D. (1295 Juli). 

Abschrift des 15. Jahrhunderts im Cop. VI, 11, S. 537 Nr. 920 IX im Kgl. 


St.-A4. zu Hannover. Gedr. Sudendorf, UB. I, S. 84 Nr. 138, Regest Doebner, 
UB. I, S. 248 Nr. 493. 


1051. Markgraf Otto von Brandenburg ermahnt als Richter des 
Königsfriedens in Sachsen den Herzog Otto von Braunschweig und 
Lüneburg zu einer Unterredung mit ihm, ehe er sein Vorhaben, den 
Bürgern gegen die Geistlichkeit mit Rat und Hülfe beizustehen, zur 
Ausführung bringt. Berlin 1295 August 1 (in die sancti Petri ad 
vincula). 

Abschrift des 15. Jahrhunderts in Cop. VI, 11, S. 588 Nr. 920 XII. Gedr. 


Scheidt, Vom Adel S. 350, danach Riedel, Cod. dipl. Brandenburg. II, 1, S. 213, 
Sudendorf, UB. I, 8.82 Nr. 154. Regest Doebner, UB. I, S. 247 Nr. 489. 


1052. Herzog Albrecht von Braunschweig bekundet, dass er sich 
vergeblich bemüht habe, die Streitigkeiten des Domkapitels mit dem 
Rate zu schlichten. Braunschweig 1295 August 22 (in octava assump- 
cionis beate virginis). 

Abschrift des 15. Jahrh. in Cop. VI, 11, S. 537 Nr. 920VII im Kgl. St.-A. 
zu Hannover mit dem Zusatz: has predictas litteras consules publicari penitus 


inhibebant et sermones fratrum deinceps in civitate fleri prohibebant.  Gedr. 
Sudendorf, UB. I, S. 88 Nr. 186. Regest Doebner, UB. I, S. 247 Nr. 490. 


1053. Der Offizial der Kurie beauftragt den Domherrn Burchard 
und den Scholaster des Kreuzstiftes (Berthold), die Geistlichkeit an- 
zuhalten, dass sie die Exkommunikation der Ratsherrn und ihres Anhanges 
alle Sonntage zu verkündigen fortfahren, und ebenso die Dienerschaft 


622 1295. 


derselben, welche bis Gallustag (Oktober 16) sich nicht der Dienste bei 
jenen enthält, exkommunizieren. 1295 August 25 (in crastino beati 
Bartholomei). 

Abschrift des 15. Jahrhunderts im Cop. VI, 11, S. 536 Nr. 920VI im Kgl. 
St.-A. zu Hannover. Dazu Zusatz des Cop.: Ab hoc mandato scolasticus appel- 
lavit, sed postmodum usus saniori consilio infra sex dies ab appellacione recessit 
et promisit amplius exequi quod deberet. Borchardus vero de Ponte dictum 
mandatum exequebatur ut debebat. Littera eiusdem tenoris missa fuit cantori et 
Mathie canonicis et!) Montis et predicto scolastico sancte Crucis, qui tunc executi 
fuerunt eam et reddiderunt sigillatam sabbato ante nativitatem beate virginis 
(Septbr. 3). Gedr. Doebner, UB. I, S. 247 Nr. 491. 


1054. Markgraf Otto von Brandenburg ersucht den König 
Albrecht um Zusendung von Beisitzern zu dem auf Michaelis bevor- 
stehenden Gerichistage in der Sache des Domkapitels gegen die Stadt. 
O. D. (1295 August). 

Abschrift des 15. Jahrhunderts in Cop. VI, 11, S. 538 Nr. 920xi. Gedr. 


Sudendorf, UB. I, S. 85 Nr. 138, danach Riedel, Cod. dipl. Brandenburg. III, 3, 
S. 6. Regest Doebner, UB. I, S. 248 Nr. 492. 


1055. Die Brüder von Elze bekunden, dass ihr Verwandter 
Friedrich Loth dem Kl. Lamspringe den Zehnten in Evensen unter 
angegebenen Bedingungen verpfändet habe. 1295 September 22. 


Heinricus et Bodo fratres dieti de Aulica omnibus, ad quos 
presens scriptum pervenerit, notum esse volumus, quod, cum Fre- 
dericus d(ictus Loth) noster consanguineus esset perp(lexus) quibus- 
dam debitis, decimam suam in Hebenhusen, quam ipse et uxor sua 
ad tempora vite eorum habere debuerunt, (receptis) vii marcis puri 
argenti a preposito et ecclesia in Lamspringhe, ad quam proprietas 
predicte decime pertinet, coram civibus eiusdem (ville) et aliis quam 
pluribus in quietam possessionem libere resignarunt tali conditione, 
si predictus Fredericus in proximo pascha predictam decimam redi- 
mere (non poterit), iam dicta ecclesia xiii marcas superaddere 
tenetur et ipsam decimam absque contradictione in perpetuum possi- 
debit. Sed si (redimere voluerit) decimam sepedictam, in suam 
possessionem recipiet sicut prius. Insuper cum ipso F(rederico) et 
pro ipso fideiubemus, quod de cetero pre(fatam decimam) nullatenus 
obligando, infeodando, vendendo vel quocumque modo alienare debet 
ab ecclesia Lamspringensi, sed si quis (eam infestare) voluerit, 


l) et ist zu tilgen. 


1295. 523 


ubicumque tenetur de iure pro ecclesia respondere. Actum anno 
domini m?. cc?. xc?, v9., in die Maurieii et sociorum eius. 
Or. im Kgl. St.-A. zu Hannover, Lamspringe Nr. 62. Die beiden Siegel ver- 


loren, die Schrift stellenweise unleserlich geworden. Die Ergänzungen nach dem 
Cop. des Klosters, Ms. 530 S. 431 in der Beverinischen Bibliothek zu Hildesheim. 


1056. Abi Heinrich und der Konvent des Kl. Ringelheim ver- 
kaufen dem Kl. Neuwerk bei Goslar 25 Morgen Land in Söderhof 
(Tserdhen) und den Zehnten von drittehalb Hufen und zwei Höfen 
ebenda. 1295 September 24 (viii0. kalendas octobris). 


Or. in der Beverinischen Bibl. zu Hildesheim. Beide Siegel verloren. Gedr. 
Bode, UB. II, S. 489 Nr. 494. 


1057. Erzbischof Erich von Magdeburg, Markgraf Otto von 
Brandenburg, die Edeln des Harzes und die übrigen Geschworenen 
des Königsfriedens melden dem Domdechanten und dem Domkapitel, 
dass sie die Bürgerschaft ermahnt haben, sich mit ihnen zu vergleichen, 
und versprechen, ihnen mit Rat und Hülfe beizustehen. O. J. (1295) 
September 26 (secunda feria post festum Mauricii). 

Abschrift des 15. Jahrhunderts in Cop. VI, 11, S. 538 Nr. 920 xiii. Gedr. 


Sudendorf, UB. I, S. 85 Nr. 140, danach Riedel, Cod. dipl. Brandenburg. III, 3, 
S. 7. Regest Doebner, UB. I, S. 248 Nr. 494. 


1058. Graf Meinhard von Schladen verspricht, wenn der Abt 
des Michaelisklosters vier Hufen in Hallendorf vom Bischofe kauft, 
deren Vogtei dem letzteren zu resignieren. 1295 Oktober 16. 


Meynhardus dei gracia comes de Sladem universis Christi fide- 
libus presencia visuris vel audituris plenitudinem omnis boni. Notum 
esse volumus universis et tenore presencium protestamur, quod, 
quandocumque reverendus et in Christo nobis dilectus dominus 
Ernestus abbas monasterii sancti Michahelis in Hildensem a vene- 
rabili patre ac domino nostro Hildensemensis ecelesie episcopo pro- 
prietatem advocacie quatuor mansorum sitorum in Hethelenthorpe, 
qui mansi ecclesie saneti Michahelis in Hildensem dinoscuntur per- 
tinere, potuerit comparare, nos dictam advocaciam in manus ipsius 
domini episcopi, a quo ipsam advocaciam iure tenemus feodali, omni 
occasione postposita cum consensu nostrorum heredum resignare 
volumus absolute nichilque iuris nobis aut nostris heredibus reserva- 
bimus in eadem. Et hoc litteris presentibus sigillo nostro sigillatis 


524 1295. 


publice protestamur. Datum anno domini m?. cc®. Ixxxx?. quinto, in 
die beati Galli abbatis. 


Or. im Kgl. St.-A. zu Hannover, Michaeliskl. Nr. 84. Beschädigtes Siegel 
des Ausstellers an dem von der Urk. geschnittenen Pergamentstresfen. 


1059. Genannte bekunden, dass Bruno von Farmsen allen 
Ansprüchen an den Hof in Farmsen gegenüber dem Maria, Magdalenen- 
kloster entsagt hat. Seesen 1295 Oktober 18. 


Nos Iohannes de Herste, Burhhardus de Willenstene, Albertus 
de Gowish, Conradus de Stenberge milites, Asswinus de Olenthorp, 
Basilius de Vrethen, Nicolaus advocatus!) de Norhhem, Iohannes de 
Behmere, Alexander Hupe, cale?) recognoscimus et publice per 
presentes protestamur, quod Bruno dictus de Vermersen receptis 
sex marcis puri argenti cum dimidia ad comparandam sibi tunicam 
a preposito Geroldo sancte Marie Magdalene apud muros Hildense- 
menses ob reverenciam dei et nostre dilectionis intuitu ab omni 
impeticione sive iure, quod adversus dictum prepositum et ipsius 
conventum habere sibi videbatur videlicet in curia Vermersen, ore 
et manu resignando nobis presentibus abrenunciavit. Hinc est, quod 
non solum pro se, verum eciam pro coheredibus suis omnibus, qui 
propter eum aliquid obmittendum vel eciam faciendum duxerint, ut 
equanimiter a simili inquietacione cessare debeant, pollicebatur. Ut 
autem — —. Actum Sehusen anno domini m?. cc?. xc? quinto, in 
die Luce ewangeliste. 

Or. im Kgl. St.-A. zu Hannover, Mar.-Magdal. Nr. 130. Siegel des Harste, 


Willenstedt, Gowisch, Steinberg und Freden gut erhalten, die beiden anderen 
verloren. 


1060. Der Offizial der Kurie verordnet neuerdings die Ex- 
kommunikation der genannten Ratsherrn und Bürger. (1295) Oktober 19 
(in crastino beati Luce ewangeliste). 


Abschrift des 15. Jahrh. in Cop. VI, 11, S. 537 Nr. 920x im Kol. St.-A. zu 
Hannover. Gedr. Doebner, UB. I, S. 249 Nr. 495. 


41061. Herzog Albert von Braunschweig bekundet den Ankauf 
der Vogtei von vier Hufen in Hallendorf durch Abt Ernst des Michaelis- 
klosters. 1295 Oktober 26. 


I) Or. avocatus. — ?) So das Or. 


1295. 625 


In nomine domini amen. Dei gratia Albertus dux de Bruneswich 
— — notum esse volumus tam presentibus quam futuris, quod, cum 
Borchardus, Ecbertus et Hermannus de Wlferbutle advocatiam quatuor 
mansorum sitorum Hethelendorpe ad ecclesiam sancti Michahelis in 
Hildensem spectantium, quam de manu comitis Meynardi de Sladem 
in feodo tenuerunt, ad manus ipsius comitis et idem comes pre- 
dictam advocatiam ad manus domini Hildensemensis episcopi, quam 
ab ipso in feodo tenuit, libere resignassent, dominus Ernestus abbas 
monasterii sancti Michahelis, vir providus et in omnibus circum- 
spectus, predictam advocatiam de predictis fratribus de Wlferbutle 
et a predicto comite sue ecclesie possidendam perpetuo comparavit, 
domino episcopo Hildensemensi proprietatem sepedictorum mansorum 
dicto monasterio conferente. Idem dominus abbas prefate advocatie 
comparationem a nobis humiliter petiit approbari, quam approbamus 
et nichilominus confirmamus, volentes eam a predictis fratribus et 
eorum iustis heredibus perpetuis temporibus inviolabiliter observari. 
Et ne — —. Testes huius rei sunt Bertoldus de Honloghe cano- 
nicus saneti Blasii, Arnoldus Hake, magister Hillebrandus, Conradus 
de Munstede canonici saneti Cyriaci Bruneswicensis, Iohannes et 
Ludolphus fratres de Hesnem, Ludolphus de Honloghe, Iohannes 
de Uttesse milites et quam plures alii fide digni. Datum anno 
domini millesimo cc?. xc9, v9., vii. kalendas novembris. 

Or. in der Beverinischen Bibliothek zu Hildesheim, Michaelis Nr. 16. Siegel 


des Ausstellers von den roten Seidenfüden verloren bis auf ein kleines Bruchstück. 
Gedr. nach Cop. Asseburger UB. I, S. 306 Nr. 482. 


1062. Burchard, Ekbert und Hermann von Wolfenbüttel, Brüder, 
verkaufen dem Michaeliskloster die Vogtei von vier Hufen in Hallendorf 
(Hethelendorpe), welche sie von Graf Meinhard von Schladen zu Lehn 
haben. 1295 Oktober 26 (vii®. kalendas novembris). | 


Or. im Kgl. St.-A. zu Hannover, Michaeliskl. Nr. 85. An roten Seidenschnüren 
Siegel des Burchard, des Johann und seines gener Ludolf von Hessen (Hesnem). 
Gedr. Asseburger UB. I, S. 305 Nr. 481. 


1068. Bischof Siegfried, Abt Dietrich!) von Marienrode (Betcinghe- 
rode), Prior Nikolaus der Predigerbrüder und Guardian Konrad der 
Minoriten vermitteln einen Vergleich zwischen der Geistlichkeit und der 
Bürgerschaft dahin, dass die Burg und die Klaustralkurien, die 


1) Kann nur Schreibfehler für Widekind sein. 


526 1295. 


Komventual- und Parochialkirchen mit den Klaustralkurien, Kirchhöfen, 
Personen und Dotationen immun sein sollen; der Bischof verpflichtet 
sich, die Parochie und den Pfarrer Johann der Andreaskirche zum 
Unterhalt einer Lampe zur Sühne der Exzesse der Bürger anzuhalten 
und die zerstörte Kurie des Offiziales innerhalb eines Jahres wieder 
aufzubauen; je zwei der Domherrn und des Rates sollen jährlich als 
Schiedsrichter für Streitigkeiten auf Martini ernannt werden, welche 
eventuell sich ergänzen können. Peine 1295 Novenber 24 (octavo 
kalendas decembris). 


Testes huius rei sunt — — Arnoldus decanus, Iohannes celle- 
rarius, Bernardus scolasticus, Bernardus cantor, Iohannes plebanus, 
Conradus de Valkenstene, Otto de Woldenberch canonici maioris 
ecclesie, magister Wernerus, Bruno de Alten canonici sancte Crueis, 
Everhardus canonicus sancti Andree, Bertoldus vicarius perpetuus 
maioris ecclesie, Henricus Benstorpe, Tidericus Pennincselech, Hen- 
ricus Pullus canonici in Olsburch, Martinus Mözeko de Goddin- 
stede, Woltherus de Bywende capellani nostri, Iohannes comes de 
Insula, Bertoldus et Iohannes fratres dicti de Goddinstede, Ascwinus 
et Thetmarus fratres dicti de Lutthere, Basilius de Rutenberch, 
Friderieus de Stedere, Conradus de Stockem milites, Godescalcus 
de Ellese, Otto de Bovente nobiles, Race de Uttisse, Iohannes de 
Oberghe, Sifridus de Rutenberch, Conradus de Borsum, Conradus 
de Saldere, Henricus de Svechlete, Conradus marscalcus, Henricus 
Wolfgrove, Conradus de Weminghe, Hugo de Ilsedhe, Arnoldus de 
Stedere famuli, und Bürger. 


Or. im Kgl. St.-A. zu Hannover, Domstift Hildesheim Nr. 335. Siegel des 
Bischofs, des Abtes von Marienrode beschädigt, des Priors der Prediger zur Hälfte 
verloren, des Priors der Minoriten, des Domdechanten Arnold, des Domkellners 
Johann, Rest eines Siegels des....IS DE BVDEN...., des Domscholasters 
Bernhard, des Domkantors Bernhard. von Meinersen, des Domherrn Konrad von 
Falkenstein und des Domherrn Otto von Wohldenberg ; die vierzehn folgenden sind 
nie an den noch erhaltenen Pergamentstreifen befestigt gewesen. Gedr. Doebner, 
UB. I, S. 251 Nr. 498 und Vogell, Sammlung von Urk. des Schwicheldtschen Hauses II, 
S. 15 Nr. 10. Regest Sudendorf, UB. I, S. 85 Anm. 


1064. Bischof Siegfried und das Domkapitel verpflichten sich, 
die Geistlichen zur Beobachtung der Sühne mit der Stadt aneuhalten, 
wie der Rat dasselbe in Bezug auf die Bürger versprochen hat. Peine 
1295 November 24 (viii. kalendas decembris). 


1295. 521 


Abschr. des 15. Jahrh. in Cop. VI, 11, S. 540 Nr. 922 im Kgl. St.-A. zu 
Hannover, danach gedr. Doebner UB. I, S. 253 Nr. 499. 


1065. Erzbischof Gerhard von Maine beauftragt den Bischof 
(Siegfried), die Exkommunikation und das Interdikt über die Stadt 
aufzuheben. Bingen 1295 Dezember 1 (kalendas decembris). 


Abschrift des 15. Jahrh. in Cop. VI, 11, S. 559 Nr. 920xv im Kgl. St.-A. zu 
Hannover. Gedr. Doebner, UB. I, S. 253 Nr. 500, 


1066. Das Michaeliskloster übergibt dem Bischof Siegfried Land 
in Meerdorf zu beliebiger Verwendung. 1295 Dezember 6. 


Ernestus dei gratia abbas, Ludolfus prior totusque conventus 
monasterii sancti Michahelis in Hildensem omnibus presencia visuris 
salutem in domino. Noverint universi, quod nos cum communi 
consensu damus venerabili patri domino Sifrido Hildensemensis 
ecclesie episcopo quedam iugera in villa Merdorpe sita solvencia 
decem solidos annuatim, ut cum ipsis ordinet quod sue placitum 
fuerit voluntati. In cuius rei testimonium presens scriptum sigillis 
nostris, nostro videlicet et ecclesie nostre, fecimus communiri. 
Datum anno domini m?. cc?. Ixxxx?. quinto, in die beati Nycolai. 


Or. im Landeshauptarchiv zu Wolfenbüttel, Kl. Riddagshausen Nr. 317. 
Siegel des Abtes beschädigt, das des Konventes verloren. 


1067. Bischof Siegfried verspricht dem Michaeliskloster 15 Morgen 
Land in Meerdorf als Ersatz für 15 andere zu geben. Hildesheim 
1295 Dezember 6. 


Sifridus dei gratia Hildensemensis ecclesie episcopus. Noverint 
universi, quod domino . . abbati de sancto Michaele et suo con- 
ventui dabimus quindecim iugera sita in villa Merdorpe cum pro- 
prietate eorundem libera ab omni onere advocacie perpetuo possi- 
denda, et hoc in restaurum quindecim iugerum a dicto . . abbate 
et suo conventu datorum in villa supradicta. In cuius rei testi- 
monium presentem litteram sigillo nostro fecimus communiri et ad 
istud faciendum nos presentibus obligamus. Datum Hildensem anno 
domini millesimo cc. xcv9.. in die beati Nicolai confessoris. 


Or. im Kgl. St.-A. zu Hannover, Michaeliskl. Nr. 86. Beschädigtes Siegel 
des Bischofs an dem von der Urk. geschnittenen Pergamentstreifen. 


1068. Bischof Bruno!) und Dompropst Bruno von Naumburg 
I) Cop. L. 





528 1295. 


beauftragen den Domdechanten (Arnold) und den Offizial, mag. Peter, 
mit der Aufhebung des Interdiktes und der Exkommunikation der Stadt. 
1295 Dezember 7 (vii. idus decembris). 


Abschrift des 15. Jahrh. in Cop. VI, 11, S. 539 Nr. 920xvi im Kgl. St.-A. zu 
Hannover. Gedr. Doebner, UB. I, S. 254 Nr. 501. 


1069. Ritter Basil von Rautenberg verspricht dem Bischof oder 
dem Domkapitel, sieben Hufen in Lobke bei Löse auf Pfingsten und 
Bezahlung auf Martini zu resignieren. Peine 1295 Dezember 12. 


Ego Basilius miles de Rutenberge presentibus recognosco, quod 
septem mansos in Lobeke emptos a venerabili domino meo Sifrido 
Hildensemensi episcopo pro quinquaginta marcis examinatis et michi 
in feodo collatos!) ei aut suis successoribus aut suo capitulo, 
quando me aut meos heredes prescire fecerit in festo penthecostes 
et pecuniam prefatam in festo beati Martini subsequenti persolverit, 
libere?) sine qualibet contradictione resignabo, et ad hoc idem faci- 
endum meos heredes obligo per presentes. In cuius rei — —. Datum 
Peyne anno domini millesimo cc. xcv®., in vigilia Lucie virginis. 


Or. im Kgl. St.-A. zu Hannover, Domstift Hildesheim Nr. 336. Siegel nebst 
Befestigung verloren. 


1070. Bischof Siegfried erteilt allen, welche die st. Gertruden- 
kirche in Halle an bestimmten Tagen besuchen und sie unterstützen, 
vierzig Tage Ablass. Hildesheim 1295. 


Gedr. v. Ludewig, Rel. manwuscr. XI, S. 497. Regest v. Mülverstedt, Reg. 
archiep. Magdeb. III, S. 340 Nr. 886. 


1071. Das Domkapitel erklürt die Kurie des Domherrn Johann 
von Oberg mit dazugehöriger Kapelle für eine Klaustralkurie mit 
dem Rechte der Verfügung und der Anstellung des Kaplans, doch un- 
beschadet der Rechte des Domdechanten und des Domkapitels. Hildes- 
heim 1295. 


Or. im Kgl. St.-A. zu Hannover, Domstift Hildesheim Nr. 337. Siegel des 
Domkapitels. Gedr. Doebner, UB. I, S. 255 Nr. 503. 


1072. Mehrere Bischöfe verheissen allen, welche die Bartholomäi- 
kirche an genannten Festtagen besuchen und unterstützen, vierzig Tage 
Ablass. Rom 1295. 


1) Or. collatas. 3) Or. libera. 








1295. 529 


Universis sancte matris ecclesie filiis, ad quos presentes littere 
pervenerint, nos dei gracia Andreas Liddensis, Peyronus Larinensis, 
Aimardus!) Lucerie, frater Iacobus Asernensis, Ázo?) Cassertensis, 
frater Paulus Melfectensis, frater Romanus Croensis, frater Daniel 
Laquedoniensis, frater Michael Albaniensis et frater Franciscus 
Fanensis episcopi salutem in domino sempiternam. Licet is, de 
cuius munere venit — —.  Cupientes igitur, ut ecclesia sancti 
Bartholomei apostoli extra muros Hildensemenses canonicorum regu- 
larium ordinis sancti Augustini congruis honoribus frequentetur et 
a Cristi fidelibus iugiter veneretur, omnibus vere penitentibus et 
confessis, qui ad dictam ecclesiam in festis infranotatis videlicet 
nativitatis domini, resurrectionis, ascensionis, pentecostes ac in 
singulis festis beate Marie virginis, sancti Michaelis archangeli, 
sanctorum Iohannis baptiste et evangeliste, beatorum Petri et Pauli 
apostolorum et precipue in festo sancto Bartholomei eiusdem ecclesie 
patroni, sanctorum Felicis et Adaucti, Prothi et Iacincti martirum, 
beatorum Nicolai, Martini et Augustini confessorum, beatarum 
Katherine, Margarete et Cecilie virginum, beate Marie Magdalene, 
in singulis festis sancte crucis, in festo omnium sanctorum, in die 
dedicacionis ipsius ecclesie et altarium ibidem constructorum et in 
singulis diebus dominicis in quadragesima et per septimanam pas- 
sionis usque ad octavas pasce et per octavas omnium festivitatum 
predictarum octavas habencium causa devocionis et oracionis acces- 
serint, vel qui ibidem divinum officium audierint in festis supra- 
dictis, vel qui ad fabricam, luminaria, ornamenta seu aliqua alia 
necessaria ipsius ecclesie manus porrexerint adiutrices, vel in ultimis 
voluntatibus quicquam facultatum suarum legaverint, dederint seu 
procuraverint ecclesie prelibate, nos de omnipotentis dei misericordia 
beateque semper virginis Marie necnon et beatorum Petri et Pauli 
apostolorum atque omnium sanctorum auctoritate confisi singuli 
singulas dierum quadragenas de iniunctis sibi penitenciis, dummodo 
consensus diocesani ad id accesserit, misericorditer in domino re- 
laxamus. In cuius rei testimonium presentes litteras sigillorum 
nostrorum munimine duximus roborandas. Datum Rome apud 
sanctum Petrum anno domini millesimo ducentesimo nonagesimo 
quinto, pontificatus domini Bonifacii pape octavi anno primo. 

Abschr. des 16. Jahrhunderts in Ms. 324 fol. 281v in der Beverinischen 
Bibliothek zu Hildesheim. 

1) Cop. Limardus. ?) Cop. Aco. 

Hildesh. UB. III. 94 


530 1295. 


1078. Zehn Bischófe erteilen allen denen, welche die Godehardi- 
kirche an genannten Fesstagen besuchen und unterstützen und zur Aus- 
besserung der Gebäude, der Wege und der Brücken bei dem Kloster 
beitragen, vierzig Tage Ablass. Rom, st. Peter 1295. 

Or. im Kgl. St-A. zu Hannover, st. Godehard Nr. 44. An roten und gelben 
Seidenfüden die meist wenig beschädigten Siegel der zehn Bischöfe in rotem Wachs, 
an elfter Stelle Bruchstück des Siegels des Bischofs Siegfried in weissem Wachs. 


Auf der Rückseite von gleichzeitiger Hand: t Daniel procuravit canonicus sancte 
Crucis. + Gedr. Doebner, UB. I, S. 256 Nr. 505. 


1074. Abt Hildebrand des (Godehardiklosters überträgt der 
Gertrud von Soest eine Hausstelle im Brühl mit Zustimmung des Dom- 
herrn Siegfried, Vizearchidiakons von st. Andreas, und des Pfarrers 
Johann von st. Nikolaus im Brühl, mit dem sie wegen der Hausstelle 
im Streite war. 1295. 


Testes sunt Gerhardus noster confrater, Bertoldus scolasticus 
sancte Crucis, Bertoldus capellanus decani maioris, Iohannes de 
Meyberch, Wicboldus scriptor, und Bürger. 

Or. im Kgl. St.- A. zu Hannover, st. Godehard Nr. 43. Beschädigtes Siegel 


des Abtes und des Vizearchidiakons, das des Pfarrers verloren. Gedr. nach Cop». 
Lüntzel, Ältere Diözese S. 411, nach dem Or. Doebner, UB. I, S. 255 Nr. 504. 


1075. Die Brüder von Reden entscheiden zwischen den Brüdern 
von Achem und dem Kl. Escherde wegen eines Hofes in Betheln. 1295. 


Nos Th(iderieus) et H(enricus) fratres dicti de Redhen — — 
notum esse volumus presentem paginam inspecturis, quod nos quo- 
rumdam nostrorum hominum fratrum de Achem, qui nobis cedunt 
iure proprietario, causam sive impetitionem, quam fecerant in quan- 
dam curiam ecclesie in Esherte, que est in villa Betenem, qui sibi 
dicebant habere hereditariam residentiam in eadem curia, prout con- 
novimus minus iustam, proborum virorum consilio et auxilio mediante 
ordinavimus sub hac forma, quod dominus L(udgerus) predicte 
ecclesie prepositus v talenta Hildensemensis monete pro tali in- 
petitione et ceteris!) edificiis huius curie dabit isdem, quorum de- 
nariorum quartam partem dominus prepositus ad manus cuiusdam 
servi, qui eorum frater est et terminos mutavit, reservabit, quousque 
eundem fratrem suum veraciter mortuum sentiant sive vivum. Si 
vero vixerit, tollet cum redierit suam partem, si autem mortuus 


I) Or. ceteteris. 


1295. 531 


fuerit, quod absit, partem dabit residuam fratribus reservatam. 
Preterea ne quis horum supradictorum fratrum sive heredum hoc 
factum infringere studeat ex parte ipsorum, iam sepe dicte ecclesie 
in Esherte cautionem faciamus et presentem litteram nostri sigilli 
munimine roboramus. Huius rei testes sunt dominus Albertus Bok, 
dominus Arnoldus Bok, dominus Hernestus pincerna, Hermannus 
Bok, Arnoldus de Ghermerdessen, Iohannes de Bodensen, Iohannes 
de Betenem et alii quam plures fide digni. Datum et actum anno 
domini m, cc?. Ixxxx?. v9. 

Or. im Kgl. St.-A. zu Hannover, Escherde Nr. 80. Gut erhaltenes Siegel des 


Dietrich, das immer nur allein daran gehangen hat, an dem von der Urk. 
geschnittenen Pergamentstreifen. 


1076. Der Abt von Marienrode genehmigt einen Ländertausch 
des Pfarrers in. Betheln mit dem Kl. Escherde. Marienrode 1295. 


Dei gratia abbas de Backenrothe ordinis Cystersiensis patronus 
ecclesie in Betenem omnibus presens seriptum visuris salutem. 
Tenore presentium protestamur, quod dominus Bodo plebanus de 
Betenem noster cappellanus xx iugera indecimalia sita in campo 
claustrali, que ad suam ecclesiam pertinuerant, cambierit domino 
preposito et ecclesie in Escherte, recepit pro eisdem totidem iugera 
a iam dicto preposito et ecclesia sue ville melius adiacentia nostro 
consensu et beneplacito mediante. In cuius rei — —. Datum in 
ecclesia anno domini m. cc?. Ixxxx. v9. 


Or. im Kgl. St.-A. zu Hannover, Escherde Nr. 81. Wenig beschädigtes Siegel 
des Abtes. 


1077. Der Rat der Stadt Hildesheim bekundet, dass Siegfried von 
der Eselstiege und seine Frau Gertrud dem Andreasstifte nach ihrem 
Tode eine Rente von 18 Schilling aus einem Hause auf dem Hohen 
Wege überwiesen haben. 1295. 


Or. im Kgl. St.-A. zu Hannover, Andreasstift Nr. 16. Beschädigtes Stadt- 
siegel. Danach gedr. Doebner, UB. I, S. 254 Nr. 502. 


1078. Jordan von Barkevelde und Friedrich Muzewal bekunden 
den Verzicht ihrer Frauen auf drei und eine halbe Hufe in Evensen 
zu Gunsten des Kl. Lamspringe. 1295. 

Nos Iordanus de Barkeweldhe et Fredericus dictus Muzewal 
omnibus, ad quos hoc scriptum pervenerit, notum esse volumus, 
quod de nostro consensu et bona voluntate nostre uxores Sophia 

84* 


532 1296. 


et Mechthildis tilie quondam militis Engelberti de Hachem cum 
earum posteritate una cum fratre ipsarum Thiderico de Hachem 
renunciaverunt omni iuri, quod in tribus mansis et dimidio sitis in 
villa Hebenhusen cum omnibus ad eosdem mansos pertinentes in 
villa et extra villam, areis, pratis, pascuis, silvis, aquis, qui eas 
iure hereditario contingunt, quos Fredericus dictus Loth a predicto 
Thiderico de Hachem in pheodo tenuit, dantes propter deum et 
pro remedio animarum suarum proprietatem eorundem mansorum 
ecclesie beati Adriani in Lamspringhe in perpetuum possidendo. 
Ne igitur — —. Testes huius sunt viri nobiles Conradus et lo- 
hannes comites de Woldenberghe, Iohannes dictus Trobe et Olricus 
de Barem milites, Henricus et Conradus de Lindhede, Arnoldus de 
Elvedhe et alii quam plures. Datum anno domini m. cc, xc. v9., 
eodem anno, quo castrum Woldenstene edificatum est. 


Or. im Kgl. St.-A. zu Hannover, Lamspringe Nr. 68. Die drei Siegel beschädigt. 


1079. Ritter Dietrich von Escherde verzichtet auf vier Hufen und 
den halben Zehnten in Schellerten (Scelerten) und eine Hufe in Bevelte, 
die sein verstorbener Vater dem Maria-Magdalenenkloster verkauft hat, 
unter Mitsiegelung des Bischofs Siegfried. Hildesheim 1296 Februar 24 
(in die sancti Mathie apostoli). 


Testes et presentes fuerunt Burhchardus nobilis de Queren- 
vorde, Iohannes de Rothen canonici Hildensemenses, Luderus pre- 
positus de Esscerthen, Lippoldus de Rohthinge, Albertus Bok, 
Ludolfus camerarius, Iohannes de Stedere milites — —. Actum 
et datum Hildensem coram honorabili pontifice Sifrido. 


Or. im Kgl. St.-A. zu Hannover, Mar.-Magdal. Nr. 131. Siegel des Bischofs 
und des Ausstellers. 


1080. Papst Bonifaz VIII. verbietet bei Strafe der Exkommu- 
nikation allen geistlichen Personen, von den kirchlichen Gütern irgend 
welche Abgaben an Laien zu entrichten, und allen weltlichen Macht- 
habern, solche Güter mit Abgaben zu belasten oder eine Belastung zu- 
zulassen. Rom 1296 Februar 25 (vi. kalendas martii, pontificatus 
nostri anno secundo). 

Abschrift des 17. Jahrhunderts im Cop. III, 148 fol. 157 im Kgl. St.-A. zu 


Hannover. Gedr. Marienroder UB. S. 105 Nr. 95. Vgl. Potthast, Reg. pont. 24291, 
woselbst die zahlreichen Drucke verzeichnet sind. 


1296. 533 


1081. Genannte bekunden, dass Ritter Andreas von Hetjers- 
hausen gewisse Güter des Kl. Lamspringe zu Unrecht beansprucht habe. 
O. D. (1296 März). 


Nos Ludolfus camerarius, Conradus de Gandersem, Iohannes 
de Dalem, Lippoldus de Dalem milites presentibus protestamur, 
quod super causa et dissensione, que vertitur inter dominum pre- 
positum de Lamspring et dominum Andream militem dictum de 
Hedegershusen de quibusdam bonis ita ordinatum et placitatum 
fuit nobis presentibus, quod dominus prepositus et sua ecclesia ius 
haberet ad dicta bona, pro quibus dominus Andreas impetit dictam 
ecclesiam, et quod nihil iuris habeat in eisdem. Similiter a com- 
munitate civium nobis presentibus, que vulgariter dicitur kuntschup, 
iudicatum et diffinitum fuit, prefatam ecclesiam ad dicta bona ius 
habere. Unde videtur nobis et vere scimus, quod dominus Andreas 
magnam iniuriam et violentiam infert domino preposito et sue 
ecclesie ipsam indebite et contra iusticiam molestando, quod pre- 
senti nostra litera protestamur. Testes etiam istius cause sunt 
dominus Conradus de Steinberge, dominus Conradus Griff,!) Ludol- 
phus camerarius, Conradus de Gandersem, Lippoldus de Dalem 
milites, Henricus Ruschepe, Conradus de Vreden, Gandersem Ger- 
hart,2) Ludolphus de Elvede armigeri et alii quam plures. 


Neuere Abschrift in Ms. 199 S. 214 im Museum zu Hildesheim. Der Ort der 
Güter wird nicht genannt, doch handelt es sich wohl um die in der folgenden Nr. 
genannten. 


1082. Die Brüder von Hetjershausen verzichten in  Beilegung 
einer Streitsache mit Kl. Lamspringe auf eine Hufe in Yshusen. 1296 
(März). 

Nos fratres Andreas miles, Lippoldus, Theodericus dicti de 
Hedegershusen omnibus, ad quos presens scriptum pervenerit, notum 
esse volumus, quod discordia, que inter nos et ecclesiam Lamspringhe 
vertebatur pro manso in Yshusen, sive causa fuerit iusta vel iniusta, 
penitus est sopita. Renuncciamus ergo omni iuri in presenti scripto, 
quod in predicto manso in villa et extra villam habere videbamur. 
Ne igitur — —. Testes sunt Andreas de Luttere, Aswinus de 
Saldere, Bertoldus de Neteleghen milites, Burhardus de Elvedhe 
et quam plures alii fide digni. Datum et actum anno domini 
m. cc®. xc9. vio, 


1) Wohl falsch statt Svaff. — ?) So das Cop. 


634 1296. 


Or. im Kol. St.-A. zu Hannover, Lamspringe Nr. 73. Siegel Lippolds gut 
erhalten an dem von der Urk. geschnittenen Pergamentstreifen, die beiden anderen 
verloren. In einer besonderen Urk. d. d. 1296 März 25—31 (in septimana pasche) 
verzichtet Andreas von Hetjershausen (Hedershusen) auf dieselbe Hufe, Or. a. a. O. 
Nr. 69, beschädigtes Siegel an gleicher Befestigung. 


1088. Graf Heinrich von Wohldenberg überträgt dem Bischof 
Siegfried das Eigentum von Ländereien in Lebenstedt, Westerlinde, 
Heere, Bornum und Klein-Rhüden. 1296 April 1. 


Nos Heynricus dei gratia comes de Woldenberge presentibus 
recognoscimus et publice protestamur, quod de consensu fratris nostri 
domini Ottonis canonici Hildensemensis et heredum nostrorum Heyn- 
rici, Ludolfi et Ottonis flliorum nostrorum et omnium aliorum, quorum 
consensus est in talibus requirendus, damus proprietatem quatuor 
mansorum in Levenstede, quatuor mansorum in Kerklindede, trium 
mansorum in Herre, trium mansorum in Bornem et quatuor man- 
sorum in parvo Ruden venerabili domino nostro Sifrido Hildensemensi 
episcopo et sue ecclesie perpetuo possidendam.!) In cuius rei — —. 
Datum anno domini millesimo cc. xc. vi®., dominica Quasimodo geniti. 


Or. im Kgl. St.-A. zu Hannover, Domstift Hildesheim Nr. 338. Siegel gut 
erhalten an dem von der Urk. geschnittenen Pergamentstreifen. 


1084. Graf Meinhard von Schladen verzichtet auf alles Recht 
an der Vogtei von vier Hufen in Hallendorf (Hethelendorpe), welche 
Abt Ernst des Michaelisklosters von den Brüdern Burchard, Ekbert und 
Hermann von Wolfenbüttel gekauft und diese ihm und er wieder dem 
Bischof resigniert hat. 1296 April 8 (vi9. idus aprilis). 

Or. im Kgl. St.-A. zu Hannover, Michaeliskl. Nr. 87. Beschädigtes Siegel 
des Ausstellers. Gedr. Asseburger UB. I, S. 309 Nr. 486. 


1085. Graf Hermann von Wohldenberg verspricht, dem Kl. 
Heiningen den vierten Teil des Zehnten in Dorstadt zu resignieren, 
wenn er darum angegangen wird. Hildesheim 1296 Mai 18. 


Nos Hermannus dei gratia comes de Woldenberch recognoscimus 
presentibus publice protestantes, quod nos et nostri veri heredes 
quartam partem decime in Dorstad, quam a venerabili domino nostro 
Hildensemensi episcopo in pheodo tenemus, ecclesie in Henighe 
resignabimus, quandocumque ab ipsa fuerimus requisiti. Ne super 
— —. Huius rei testes sunt domini Otto de Woldenberch, Ber- 


1) Verbessert aus possidendos. 











1296. 535 


nardus de Hardenberch canonici maioris ecclesie in Hildensem, 
Hildebrandus scolasticus sancti Andree dictus de Bruchem, Thidericus 
de Werre, Bruno Iusanus laici et alii quam plures fide digni. Actum 
et datum Hildensem anno domini m. cc?. xc?. sexto, feria sexta 
infra octavas pentecostes. 


Or. im Kgl. St.-A. zu Hannover, Heiningen Nr. 44. Bruchstück des Siegels 
des Ausstellers. Regest Doebner, UB. I, S. 257 Nr. 507. 


1086. Graf Heinrich von Wohldenberg verspricht, den vierten 
Teil des Zehnten in Dorstadt, den Ritter Burchard von der Asseburg 
von ihm zu Lehn hatte, dem Kl. Heiningen ungeschmälert zu erhalten 
und dem Bischofe zu resignieren, wenn es von ihm verlangt wird. 
Weferlingen 1296 Mai 22 (tercia feria post sanctam trinitatem). 


Or. im Kgl. St.-A. zu Hannover, Heiningen Nr. 45. Beschädigtes Siegel an 
dem von der Urk. geschnittenen Pergamentstreifen. Gedr. Asseburger UB. I, S. 310 
Nr. 488. 


1087. Abt Widekind von Marienrode überträgt dem Kl. Escherde 
das Patronatsrecht der Kirche in Betheln. 1296 Juni 6. 


Nos frater . . Wedekindus abbas Novalis sancte Marie in 
Betcingherodhe!) ordinis Cysterciensis totusque conventus ibidem 
omnibus in perpetuum — —. Igitur cum . . conventus monasterii 
sanctimonialium in Escherte?) orationibus et bonis operibus deo 
devotus in prima sui fundatione semper extiterit, decens esse 
dinoscitur, ut aliquo specialitatis privilegio inspirante devotionis 
artifice fulciatur. Presentibus itaque litteris recognoscimus et publice 
protestamur, quod ob favorem et dilectionem precipuam, quam ad 
dietum conventum habuimus ab antiquo, patronatum ecclesie in 
Betenum,9) quem multis annis pacifice et quiete possedimus, cum 
omnibus attinenciis, iuribus et utilitatibus . . preposito et . . con- 
ventui prefati monasterii in Escherte?) prout nos ac antecessores 
nostri habuimus, contulimus et donamus*) presentibus libere in- 
perpetuum possidendum. Bona vero dicte ecclesie in Betenem hec 
sunt: in eadem villa curia dotalis cum sex mansis per triginta 
jugera, de quibus unus tantummodo decimatur, quatuor aree ibidem 
sacerdoti pertinentes, insuper in eadem villa mansus et dimidius 
cum duabus areis, quorum medietas et una area decimantur, decima 
in Abbensen, decima quatuor mansorum in Bervelte et octo iugera 


Abweichungen in B: !) Beteingherode. ?) Eschert. 5) Betenem. *) donavimus. 


536 1296. 


in Malerte.!) Testes vero huius nostre collationis et perpetue dona- 
tionis sunt hii: nos Wedekindus abbas, Albertus quondam abbas, 
Iohannes prior, Iohannes cellerarius monachi cenobii antedicti, 
honorabiles domini Arnoldus decanus, Volradus?) Montis prepositus, 
Bernardus?) scolasticus, Iohannes plebanus canonici Hildensemensis 
ecclesie, Lyppoldus*) de Rotcinghe,®) Albertus Bok, Ernestus pin- 
cerna, Arnoldus Bok milites et plures alii fide digni. Ut autem 
dicta nostra donatio firma et inconvulsa perpetuis temporibus per- 
severet, presentem litteram inde conscriptam sigillis?) nostro vide- 
licet et testium prescriptorum sigillatam prefatis . . preposito et... 
conventui sanctimonialium in Escherte tradidimus?) ad cautelam. 
Nos9) eciam testes prenominati dictam donationem perpetuam factam 
rationabiliter testimonio affirmantes ad petitionem et instanciam 
prefatorum . . abbatis et cenobii sigilla nostra presentibus duximus 
apponenda. Actum et datum anno domini?) millesimo ducentesimo 
nonagesimo sexto, octavo idus iunii. 

Or. im Kgl. St.-A. zu Hannover in doppelter Ausfertigung von verschiedenen 
Händen, Escherde Nr. 83 mit dem Siegel des Abtes mit Rücksiegel an grünen und 
gelben, des Domdechanten Arnold an roten und gelben, des Propstes Volrad an 
ebensolchen, des Domscholasters an gelben, des Pfarrers Johann an grünen, des 
L.von Rössing an gelben, des Albert Bock (zwei Wölfe im Sprunge über einander: 
8. ALBERTI IVNIORIS DE WLVINGHE) an roten, des Schenken (zwei Quer- 
balken: t 8. ERNESTI DE MEYENBERGE) an gelben, und dem fast unkenntlichen 
des Arnold Bock an roten Seidenfäden. Die zweite Ausfertigung a. a. O. Nr. 82 
(B) hat nur das Siegel des Abtes mit Rücksiegel an roten Baumwollfüden. 


1088. Bischof Siegfried genehmigt die mit Zustimmung des Abtes 
von Riddagshausen erfolgte Übertragung des Patronats der Kirche in 
Betheln durch Abt Widekind von Marienrode an das Kl. Escherde. 
1296 Juni 9 (quinto idus iunii). 


Or. im Kgl. St.-A. zu Hannover, Escherde Nr. 84. Beschädigtes Siegel des 
Bischofs. 


1089. Abt Ernst und der Konvent des Michaelisklosters, Abt 
Hildebrand und der Konvent des Godehardiklosters, Propst Volrad, 
Dechant Ludiger, Scholaster Konrad und der Konvent des Moritzstiftes, 
Propst Gebhard, Dechant Leonhard, Scholaster Bertold und das Kapitel 
des Kreuzstiftes bestätigen auf Bitten des Propstes von Escherde die 


Abweichungen in B: !) Malerten. *) Wiradus. 5) Bernardus. *) Lippoldus. 
5) Rottinge. *) sigillis—sigillatem fehlt. 7) sigillo nostro tradidimus sigillatam. 


5) Nos — apponenda fehlt.  ?) incarnationis dominice. 





1296. 537 


Übertragung des Patronats der Kirche in Betheln durch den Abt von 
Marienrode an das Kl. Escherde. 1296 Juni 10 (quarto idus iunii). 


Or. im Kgl. St.-A. zu Hannover, Escherde Nr. 82. Die vier Konventsiegel 
beschädigt. 


1090. Abt Otto von Riddagshausen bestätigt als Visitator die 
Schenkung der Kirche in Betheln durch das Kl. Marienrode an das 
Kl. Escherde. 1296 Juni 13. 


Frater Otto abbas monasterii in Riddageshusen Cysterciensis 
ordinis, visitator religiosorum virorum abbatis et conventus in 
Bettingerode eiusdem ordinis Hildensemensis dyocesis, presentium 
inspectoribus salutem in fllio virginis gloriose. Notum esse volumus, 
donationem ecclesie in Betenem cum omni iure et utilitate eiusdem 
per predictos viros religiosos abbatem et conventum Novalis sancte 
Marie in Bettingerode nostri ordinis Hildensemensis dyocesis rite 
ac rationabiliter, ut audivimus, factam dilectis in Christo preposito 
et conventui sanctimonialium in Escherte prefate dyocesis de nostro 
consensu et beneplacito processisse. In cuius rei — —. Actum et 
datum anno domini m?. cc?. nonagesimo sexto, ydus iunii. 


Or. im Kgl. St.-A. zu Hannover, Escherde Nr. 75. Siegel des Abtes am 
Rande wenig beschädigt. 


1091. Bischof Siegfried gibt dem Kl. Lamspringe neun und eine 
halbe Hufe in Wöllersheim und Holthusen und erhält dafür fünf Hufen 
in Stidium und Holle. Alfeld 1296 Juni 15. 


In nomine domini amen. Sifridus dei gratia Hildensemensis 
ecclesie episcopus — — notum esse volumus tam presentibus quam 
futuris, quod nos pro salute et remedio anime nostre et speciali 
favore, qua prepositum et ecclesiam in Lamespringhe prosequimur, 
de consensu nostri capituli novem mansos et dimidium liberos sitos 
in Woldersen et in Holthusen cum areis, pratis, paschuis et nemo- 
ribus, cum proprietate et advocatia dictorum bonorum et omni 
utilitate eorundem dicte ecclesie in Lamespringe donavimus per- 
petuo possidendos, dando ecclesie prefate et eius provisoribus, qui 
pro tempore fuerint, facultatem liberam in locis communibus, que 
vulgariter dicuntur mende, arandi, sepiendi, fodiendi, novalia faciendi 
et omnia et singula ordinandi, que eis utilia visa fuerint, iure 
comecie, quam nobis et nostre ecclesie reservavimus, non obstante. 
In reconpensam vero aliqualem dictorum bonorum prefatus prepo- 


538 1296. 


situs et ecclesia in Lamespringhe dimiserunt nobis et nostre ecclesie 
quinque mansos liberos sitos in villis Stidium et Holle cum omnibus 
utilitatibus et iuribus pertinentibus ad eosdem. Ut autem — —. 
Actum et datum Alvelde anno domini millesimo cc. xc. vi?., xvii?. 
kalendas iulii. 


Or. im Kgl. St.-A. zu Hannover, Lamspringe Nr. 70. Siegel des Bischofs, 
etwas beschädigt, und des Domkapitels. 


1092. Domdechant Arnold und das Domkapitel verkaufen dem 
Kl. Marienrode die sogen. Pumpemole an der Innerste zwischen Ahr- 
bergen und Gross-Bevelte mit Fischerei, Zins und allem Zubehör. 
1296 Juni 24 (viii. kalendas iulii). 


Abschrift des 15. Jahrhunderts in Ms. XXIII, 767 fol. 142v in der Kgl. 
Bibliothek zu Hannover. Gedr. Marienroder UB. S. 107 Nr. 96. 


1098. Bischof Siegfried vereinigt das Patronatsrecht der Kirche 
in Betheln mit dem Kl. Escherde vorbehaltlich der Genehmigung des 
Papstes. 1296 (Juni). 


Sifridus dei gratia Hildensemensis ecclesie episcopus omnibus 
in perpetuum. Noveritis, quod, cum dilecti in Christo . . abbas et... 
conventus monasterii de Betcingherodhe Cysterciensis!) ordinis Hil- 
densemensis dyocesis monasterio sanctimonialium in Escherte eiusdem 
dyocesis ius patronatus ecclesie in Betenem ad nostram petitionem 
liberaliter contulissent, nos .. prepositi, . . priorisse et .. conventus 
ipsius monasterii sanctimonialium precibus inclinati de consensu 
capituli nostri ac eciam de consensu domini.. Arnoldi decani Hilden- 
semensis archidyaconi?) eiusdem loci ipsam ecclesiam in Betenem 
eidem prepositure et conventui in Escherte unimus,®) subicimus, in- 
corporamus et presentibus annectimus, ut, quicumque exnunc in antea 
dicti claustri prepositus fuerit, eiusdem ecclesie in Betenem sit plebanus 
et archidyacono?) ipsius, qui pro tempore fuerit, obedienciam faciat 
et observet et per se vel per alium secularem clericum eandem 
ecclesiam officiet dictamque ecclesiam sic unitam, subiectam, incorpo- 
ratam et annexam pleno iure de predicti capituli nostri et archi- 
, dyaconi speciali consensu liberam constituimus per presentes à pre- 
statione synodalium omnium, que ratione eiusdem ecclesie sacerdotes 
ipsius archidiaconis*) suis hactenus persolvere consueverunt, statu- 


Abweichungen in B: !) Cisterciensis. ?) archidiac. ®) pleno iure unimus. 
*) archidyac. 





1296. 539 


entes nichilominus, ut in signum et recognitionem subiectionis et in 
recompensam eorundem sinodalium!) prepositus dicti monasterii, qui 
pro tempore fuerit, singulis annis archidiacono?) prefate ecclesie 
persolvat manutergium et mensale vel pro eisdem, si prepositus 
ipse maluerit, unum fertonem argenti Hildensemensis ponderis et 
valoris. Predictam?) autem unionem, subiectionem, incorporationem 
et annexionem exnunc ut extunc valere volumus, quando a domino 
papa vel ab alio, qui de iure dispensare poterit, prefati . . prepositus 
et conventus super concilio Moguntino, quod unionem ecclesiarum 
parrochialium religiosis fieri prohibet, poterunt optinere. In quorum 
omnium testimonium sigillum nostrum una cum sigillis capituli et 
archidyaconi*) predicti presentibus est appensum. Actum et datum 
anno incarnationis dominice millesimo ducentesimo nonagesimo 
sexto. 

Or. im Kgl. St.-A. zu Hannover in doppelter Ausfertigung von derselben 
Hand, Escherde Nr. 87, an roten Seidenfäden die wenig beschädigten Siegel des 


Bischofs, des Domkapitels und des Domdechanten, und Nr. 88 (B) mit gleicher 
Besiegelung, doch das Siegel des Domdechanten stark beschädigt. 


1094. Bischof Siegfried überträgt dem Kl. Marienrode das 
Patronatsrecht der Kirche in Kirchroden (Rodhen) mit allem Zubehör 
für das Patronatsrecht in Gross-Freden (in maiori Freden) und über- 
lässt ihm das freie Verfügungsrecht über die Einkünfte der Kirche in 
Kirchroden besonders aus dem Grunde, weil es die Kirche in. Betheln 
(Betenem) dem Kl. Escherde überlassen hat. Hildesheim 1296 Juli 1 
(kalendas iulii, indictione ix®.). 

Testes huius permutationis sunt Gevehardus prepositus, Arnoldus 
decanus, Volradus prepositus ecclesie montis sancti Mauricii, Ber- 
nardus cantor, Sifridus de Blankenborg, Iohannes plebanus, Robertus 
de Mansvelt, Borchardus de Ponte sacerdotes, Bernardus scolasticus, 
Iohannes cellerarius, Borchardus de Dreleve, Fredericus de Adenoys, 
magister Petrus, Fredericus de Winnigestede dyaconi, Waltherus 
de Everstene, Lippoldus de Stochem,5) Hermannus de Stenberge, 
Conradus de Valkenstene, Henricus et Otto et Ludolfus®) de Wolden- 
berge, Bernardus de Hardenberge, Thedericus de Walmede, Ernestus 
de Indagine, Borchardus de Scrapelowe subdiaconi et canonici 
ecclesie nostre. 


Abweichungen in B: !) synodalium. ?) archidyac. ®) Predictam —obtinere 
fehlt. *) archidiac. °) Stockem. °) et Ludolfus fehlt. 


540 1296. 


Or. im Kol. St.-A. zu Hannover in «doppelter Ausfertigung von derselben 
Hand, Marienrode Nr. 73b mit den beschädigten Siegeln des Bischofs an gelben 
und des Domkapitels an grünen Seidenfäden, und dem gut erhaltenen des Abtes 
von Marienrode an roter geflochtener Seidenschnur, ein viertes von grünen Seiden- 
fäden verloren, und Nr. 73a (B), die Siegel in derselben Weise erhalten, aber das 
des Domkapitels an roten Seidenfäden, mit denen auch das verlorene befestigt war, 
und das des Abtes an grünen Seidenfäden. Gedr. Marienroder UB. S. 108 Nr. 97. 


1095. Bischof Siegfried überträgt dem Kl. Lamspringe das 
Patronatsrecht der neugegründeten Kapelle in Störy. Hildesheim 1296 
Juli 15. 


Siffridus dei gratia Hildensemensis ecclesie episcopus omnibus 
inperpetuum. — — Hinc est, quod nos pie petitionis affectu in- 
clinati Thedolfi prepositi et conventus monasterii in Lammespringe 
damus et conferimus propter deum et ob reverenciam beati Adriani 
martyris necnon pro remedio anime nostre predicto monasterio ius 
patronatus capelle in Storinge ab hominibus predicte ville ex novo 
de nostra licentia fabricate, quam etiam predictus prepositus et 
conventus monasterii memorati pro parte de suis redditibus dotave- 
runt, feliciter et perpetuo possidendum, consensu nichilominus nostri 
capituli accedente. "Testes huius donationis sunt Gevehardus pre- 
positus, Arnoldus decanus, Wolradus prepositus Montis, Wernerus 
plebanus sacerdotes, Bernardus scolasticus et archidiaconus eiusdem 
loci, Iohannes cellerarius, Siffridus de Blankenborch, Bernardus de 
Meynerse dyaconi, Hermannus custos, Thidericus de Saldere, Con- 
radus de Valkensten, Otto de Voldenberch subdyaconi. Ut igitur 
— —. Datum Hildensem anno domini m?. cc?. Ixxxx?. vi®., ydus iulii. 


Or. im Kgl. St.-A. zu Hannover, Lamspringe Nr. 71. Bruchstücke der Siegel 
des Bischofs und des Domkapitels. 


10968. Das Kl. Marienrode verpflichtet sich, die Ratifikations- 
urkunden des Kapitels des Cistercienserordens und des Abtes von Riddags- 
hausen über die Übertragung des Patronates der Kirche in Betheln an 
das Kl. Escherde diesem vor Martini zu verschaffen. 1296 Juli 16. 


Nos Wedekindus abbas, . . Iohannes prior, . . Iohannes cellerarius 
et conventus Novalis sancte Marie in Betcingherode ordinis Cyster- 
ciensis Hildensemensis dyocesis universis, ad quos presentes littere 
pervenerint, salutem in eo, qui est omnium vera salus. Noveritis, 
quod super liberali collatione seu donatione ecclesie in Betenem 
monasterio in Escherte a nobis facta procurabimus eidem monasterio 








1296. | 541 


litteras ratificationis seu ratihabitionis venerabilium patrum magistri 
Cisterciensis capituli proximo celebrandi et visitatoris nostri . . 
abbatis monasterii de Ryddagheshusen Halberstadensis dyocesis et 
has litteras .. preposito et .. conventui dicti monasterii in Escherte 
presentabimus ante festum beati Martini proxime affuturum, ad 
quod nos presentibus litteris obligamus. In cuius rei testimonium 
— —. Datum anno domini m9cc?xc9. sexto, feria secunda post 
diem beate Margarete. 


Or. im. Kgl. St.-A. zu Hannover, Escherde Nr. 86. Siegel des Abtes an dem 
von der Urk. geschnittenen Pergamentstreifen. 


1097. Ludold von Escherde entsagt allen Ansprüchen an eine 
Hausstelle und eine Hufe in Gross-Bevelte gegenüber dem Maria- 
Magdalenenkloster. Hildesheim 1296 Juli 20. (in vigilia Praxedis 
virginis). 

Or. im Kgl. St.-A. zu Hannover, Mar.-Magdal, Nr. 132. Siegel des Ausstellers. 


1098. Propst und Konvent von Lamspringe versprechen, neun 
und eine halbe Hufe in Holthusen und Wöllersheim, die sie gegen fünf 
Hufen in Stidium und Holle von Bischof Siegfried eingetauscht haben, 
nicht zu verdussen. 1296 Juli 25. 


Nos prepositus et conventus monasterii in Lamenspringe pro- 
mittimus ac nos et ecclesiam nostram presentibus obligaınus, quod 
novem mansos cum dimidio sitos in Holthusen apud Lamenspringe et 
Woldersum, quos accepimus in concambium a venerabili domino nostro 
Siffrido Hildensemensis ecclesie episcopo pro quinque mansis sitis in 
Stidium et in Holle, nullo umquam tempore alicui persone ecclesiastice 
vel seculari alienabimus, sed ea cunctis temporibus conservabimus utili- 
iati nostri monasterii profutura. Quod si contra hanc nostram pro- 
missionem, quod absit, casu aliquo veniemus, eo ipso prefata bona 
in Holthusen apud Lamenspringe et Woldersum ad ius et proprie- 
tatem Hildensemensis ecclesie libere revertentur. In euius rei — —. 
Datum anno domini m?cce?xc?vi*., in die beati Iacobi apostoli. 


Or. im Kgl. St.-A. zu Hannover, Domstift Hildesheim Nr. 339. Siegel des 
Propstes Johann und des Konventes am Rande wenig beschädigt. 


1099. Die von Escherde übertragen vier Hufen in Bledeln den 
von dem Kanoniker Ludolf von Braunschweig im Kreuzstift errichteten 
beiden Vikarien. Hannover 1296 Juli 27. 


542 1296. 


Nos Thidericus miles et Hugo frater eius dicti de Escerthe 
necnon Iohannes filius eiusdem Thiderici — — scire volumus omnes 
presentes litteras visuros seu eciam audituros, quod pro quadam 
summa pecunie et precipue ob reverentiam crucis salutifere specialem 
pro nostrarum remedio animarum quatuor mansos Bledenem sitos 
habentes centum et viginti iugera complete et curiam ad eosdem 
mansos pertinentem cum advocatia, pratis, pascuis atque silvis et 
cum omni iure in campis et!) in villa, quod habuimus in predictis 
mansis, proprietamus et proprietando conferimus ecclesie sancte 
Crucis in Hildensem ad usus et proventus duarum vicariarum sacer- 
dotalium, quas dominus Ludolfus de Brunswich canonicus ibidem 
pro remedio anime sue in eadem ecclesia salubriter ordinavit, iure 
perpetuo irrefragabiliter possidendos. Veri eciam warandi pre- 
dictorum bonorum esse volumus et esse debemus, si necesse fuerit, 
ubicumque et quandocumque fuerimus requisiti. Testes huius pro- 
prietationis et collationis sunt Gevehardus prepositus, Leynardus 
decanus, Iohannes custos, Bertoldus scolasticus domini sancte Crucis, 
Anno canonicus Mindensis et archidiaconus in Honovere, Arnoldus 
dictus Woltmam plebanus in Siverdeshusen, Ludoldus de Escerthe, 
Thidericus, Everhardus de Alten fratres et milites, Iohannes de 
Domo lapidea, Giseco de Lubeke, Arnoldus de Minda burgenses in 
in Honovere et plures alii fide digni. Ne igitur — —. Datum 
Honovere anno domini millesimo ducentesimo nonagesimo sexto, 
sexto kalendas augusti. 


Or. im Kgl. St.-A. zu Hannover, Kreuzstift Nr. 211. Siegel des Dietrich er- 
halten, des Hugo verloren. 


1100. Das Domkapitel kommt mit Zustimmung des Dompropstes 
Gebhard mit dem Domdechanten Arnold, dem Domscholaster Bernhard 
und dem Propste Volrad des Moritzstiftes als Testamentsvollstreckern 
des verstorbenen Dompropstes Johann dahin überein, dass, da das 
Pröbenbrod (panis prebendalis) aus der Meierei in Hevenhusen und 
der Mühle in Honhusen am Sonnabend und Sonntag trotz eines alten 
Statutes nicht geliefert werden kann, dasselbe am Sonnabend aus der- 
selben Mühle und dem Zehnten in Gross- Lafferde und am Sonntag 
aus der Meierei Hevenhusen geliefert werden solle. 1296 August 3 
(in die inventionis corporis sancti Stephani prothomartyris). 


I) et über der Zeile nachgetragen. 





1296. 543 


Or. im Kgl. St.-A. zu Hannover, Domstift Hildesheim Nr. 340. Siegel des 
Domkapitels und des Dompropstes. Gedr. Doebner, UB. I, S. 258 Nr. 508 nach 
dem Or., nach Cop. Harenberg, Hist. Gandersh. S. 790. 


1101. Bischof Siegfried bekundet den Verzicht des Ritters Dietrich 
von Escherde mit seinem Bruder Hugo und seinem Sohne Johann auf 
vier Hufen in Bledeln (Bledenem) zu Gunsten des Kreuzstiftes. Hildes- 
heim 1296 August 11 (iii. idus augusti). 


Testes huius facti sunt Arnoldus decanus, Iohannes plebanus, 
magister Petrus, Burchardus de Scrapelo canonici maioris ecclesie, 
Everhardus de Borsem canonicus sancte Crucis, Ernestus pincerna, 
Albertus Boc, Arnoldus Boc milites, Hermannus Boc famulus, 
Iohannes Dives burgensis. 


Or. im Kgl. St.-A. zu Hannover, Kreuzstift Nr. 212. Siegel des Bischofs. 
Regest Doebner, UB. I, S. 258 Nr. 509. 


1102. Bischof Siegfried schenkt der Aegidienkapelle, welche bei 
der Hausstelle des Poppo unweit der Andreaskirche gelegen ist, wegen 
ihrer geringen Einkünfte eine an die Kapelle stossende Hausstelle, 
welche der verstorbene Kanoniker des Andreasstiftes, Heyseko, bewohnt 
hat, nach dem Verzicht der Brüder Ludolf und Burchard von Cramme. 
Hildesheim 1296 August 12 (ii. idus augusti). 

Or. in der Beverinischen Bibl. zu Hildesheim, Aegidienkapelle. Beide Siegel 


nebst Befestigung verloren. Die Urk. beschädigt und auf Papier gezogen. (dedr. 
Beitr. zur Hild. Gesch. II, S. 140, danach Doebner, UB. I, S. 259 Nr. 510. 


1108. Bischof Siegfried schenkt mit Zustimmung des Domkapitels 
dem Kl. Lamspringe den Zehnten in Hilveshusen. Hildesheim 1296 
August 15 (in die assumptionis beate Marie). 

Testes sunt Ar(noldus) decanus, Wl(radus) Montis prepositus, 
Ber(nardus) scolasticus canonici Hildensemenses, Ger(hardus) et 
Conradus milites de Gandersem, Ludolfus de Elvede famulus. 


Or. im Kgl. St.-A. zu Hannover, Lamspringe Nr. 72. Siegel des Bischofs 
beschädigt, das eingenähte des Domkapitels zerbrückelt. 


1104. Bischof Siegfried genehmigt, dass das Patronatsrecht der 
Kirche in Weddingen in den Besitz der Ritter des Deutschen Ordens 
in Goslar übergehe. Hildesheim 1296 September 11 (tertio ydus 
septembris). 


544 1296. 


Testes sunt Wolradus Montis prepositus, Arnoldus decanus, 
Iohannes de Eoden, Conradus de Valckenstene, Borchardus de 
Drenleve canonici Hildessemenses, Walterus de Arnstene, Siffridus 
de Valckenstene, Borchardus de Drenleve fratres militie Christi 
domus Theutonice. 


Gedr. nach dem Cop. des Deutschen Ordens zu Goslar fol. 35 Bode, UB. II, 
S. 496 Nr. 505. 


1105. Die Brüder von Cramme bekunden Beilegung eines Streites 
zwischen Johann Sotebeteke, Vikar des Kreuzstiftes, und Konrad von 
Sóhlde wegen Güter in Dinklar. Oelper 1296 September 22. 


Nos Ludolfus et Burchardus fratres et milites dicti de Cramme 
recognoscimus et tenore presentium publice protestamur, quod com- 
positio facta est inter dominum Iohannem vicarium sancte Crucis 
dictum Sotebeteke et inter Conradum de Solede, ita quod ipse 
Conradus et frater suus Iohannes et Iohannes filius sororis eorum 
ipsum in bonis suis in Dinkelere de cetero non debent inpedire 
vel in aliquo molestare. Dedit idem dominus Iohannes duo talenta 
Hildensemensis monete predicto Conrado, ut divideret cum aliis 
duobus pro maiori cautela concordie et bono pacis. Huius testes 
sunt dominus Ludegerus decanus Montis, Bertoldus scolasticus et 
Thidericus de Cramme canonici sancte Crucis, dominus Iohannes 
Stuve sacerdos, dominus Lippoldus miles et Burchardus fratres filii 
domini Ludolfi de Cramme, Hartbertus?) filius domini Burchardi Canne. 
Actum et datum in Olbere anno domini m^?. cc?. xcvi?., in die Mauricii 
et sociorum eius. 


Or. im Kgl. St.-A. zu Hannover, Kreuzstift Nr. 213. Die beiden Siegel an den 
von der Urk. geschnittenen Pergamentstreifen, beschädigt, zeigen drei Lilien (2:1). 


1106. Volrad von Dreileben (Dreinleve) verkauft mit Zustimmung 
seiner Brüder Burchard, Domherrn in Hildesheim, und Johann, Propstes 
des Stiftes st. Petersberg bei Goslar, den Rittern des Deutschen Ordens 
in Goslar sieben Hufen in Medewitz mit Zubehör. 1296 Oktober 22 
(xiv. kalendas novembris). 


Or. im Germ. Museum in Nürnberg. Die drei Siegel gut erhalten. Gedr. 
Bode, UB. II, S. 499 Nr. 508. 


1107. Bischof Siegfried überträgt dem  Michaeliskloster die ihm 
resignierte Vogtei von vier Hufen in Hallendorf. 1296 Oktober 24. 


I) Das t nachgetragen. 


1296. 545 


In nomine domini amen. Sifridus dei gracia Hildensemensis 
ecclesie episcopus omnibus in perpetuum. Ad perpetuam rei memo- 
riam notum esse volumus tam presentibus quam futuris, quod, cum 
venerabilis et in Christo nobis dilectus dominus Ernestus abbas 
monasterii sancti Michahelis Hildensemensis a discretis!) viris Bor- 
chardo, Ecberto et Hermanno fratribus de Wlferbutle advocaciam 
quatuor mansorum sitorum Hethelendorpe ad ecclesiam sancti Micha- 
helis Hildensemensis spectancium tytulo emptionis sue ecclesie 
possidendam perpetuo comparasset, quam advocaciam dominus 
Meynerus comes de Sladem a nobis habuit in feodo et dicti fratres 
de Wiferbutle ipsam ulterius in feodo à manu ipsius comitis tenue- 
runt, nos recepta libera resignatione dicte advocacie ab ipso comite, 
qui prius ipsius advocacie resignationem receperat a fratribus supra- 
dictis, prefato abbati et ecclesie sue de beneplacito et expresso 
consensu nostri capituli proprietatem sepedicte advocacie absolute 
et ad plenum contulimus iure perpetuo possidendam. Ut autem — —. 
Datum anno domini m?. cc, Ixxxx9. sexto, ix?. kalendas novembris. 

Or. im Kgl. St.-A. zu Hannover in doppelter Ausfertigung von derselben 
Hand, Michaeliskl. Nr. 88. Siegel des Bischofs und des Domkapitels an roten 


Seidenfäden, und Nr. 89 (B), dieselben Siegel an roten und gelben Seidenfäden. 
Gedr. nach B Asseburger UB. I, S. 311 Nr. 490. 


1108. Papst Bonifaz VIII. beauftragt den Abt (Ernst) des 
Michaelisklosters und den Propst (Heinrich?) von Riechenberg auf die 
Klage des Erzbischofs Burchard von Magdeburg, der Magdeburger 
Kirche die ihr zur Zeit des Vorgängers entfremdeten Besitzungen wieder- 
zuverschaffen. Rom, st. Peter 1296 Oktober 28 (v. kalendas novem- 
bris, anno secundo). 


Regest Les Registres de Boniface VIII, Sp. 546 Nr. 1501, nach dem vatika- 
nischen Registerbande. 


1109. Gebhard von Querfurt, Dompropst in Hildesheim und Dom- 
kellner in Halberstadt, bekundet die Beilegung eines Streites zwischen 
dem Domkapitel in Goslar und den Brüdern Johann und Konrad 
Peperkeller, Bürgern daselbst, wegen des Waldes Langenberg bei Har- 
lingerode. Halberstadt 1296 November 14 (in crastino beati Brixii). 


Or. im Stadtarchiv zu Goslar mit sechs Siegeln. Gedr. Bode, UB. II, S. 500 
Nr. 509. 


I) nobilibus 2. 
Hildesh. UB. III. 8b 


546 1296. 


1110. Papst Bonifaz VIII. gestattet dem Bischof (Siegfried), dem 
Werner von Mahlum unter Befreiung vom Geburtsfehler die Weihen zu 
erteilen und ein Benefiz zu geben. Rom, st. Peter 1296 November 22. 


Episcopo Ildesemensi. Laudabili testimonio, quod dilecto filio 
magistro Wernehro de Malden acolito tue diocesis de honestate 
morum, litterarum scientia et aliis virtutum meritis peribetur, in- 
ducimur, ut personam eius speciali prosequamur gratia et favore, 
Accedens siquidem ad presentiam nostram prefatus Wernehrus nobis 
humiliter supplicavit, ut cum eo super defectu natalium, quem 
patitur de presbitero genitus et soluta, quod huiusmodi non obstante 
defectu ad omnes ordines promoveri et ecclesiasticum beneficium, 
etiam si curam habeat animarum, necnon personatum et dignitatem, 
cui talis eura non imineat, obtinere licite valeat, dispensare miseri- 
corditer dignaremur. Pro quo etiam carissimus in Christo filius 
noster A(dolfus) rex Romanorum illustris, euius idem acolitus ca- 
pellanus et familiaris existit, apostolice super hoc dispensationis 
gratiam suppliciter imploravit. Nos igitur tam predictorum meri- 
torum consideratione quam dicti regis obtentu volentes ipsum favore 
prosequi gratie specialis ipsumque propter hoc ad te, de cuius 
circumspectione plenam in domino fidutiam gerimus, remittentes 
fraternitati tue!) per apostolica scripta mandamus, quatenus con- 
sideratis diligenter circumstantiis universis, que circa ydoneitatem 
persone fuerint attendende, si paterne non est incontinentie imi- 
tator sed bone conversationis et vite, super quibus tuam intendimus 
conscientiam onerare, aliasque sibi merita suffragantur, ad dispensa- 
tionis gratiam obtinendam secum super premissis auctoritate nostra 
dispenses, prout secundum deum anime sue saluti videris expedire, 
ita tamen quod idem acolitus in aliqua ecclesia, in qua pater eius 
ministraverit, non ministret, et sicut requiret onus benefitii seu 
dignitatis, quod?) vel quam eum post dispensationem huiusmodi ob- 
tinere contigerit, se fatiat ad omnes sacros ordines promoveri et 
personaliter in eodem resideat vel in ea. Alioquin huiusmodi gratia 
quo ad benefitium vel dignitatem huiusmodi nullius penitus sit 
momenti. Dat. Rome apud sanctum Petrum x. kal. decembr., anno 
secundo. 


/Vatik. Archiv, Reg. 48 fol. 145b Nr. DXXV, freundlichst mitgeteilt vom 
Preuss. histor. Institut in Rom. Regest Les Registres de Boniface VIII, Sp. 551 
Nr. 1516. 





I) tue  nachgetragen. 2) quod fehlt im Or. 


1296. 547 


EMI. Papst Bonifaz VIII. beauftragt den Bischof (Bruno) von 
Naumburg, den Abt (Ernst) des Michaelisklosters und den  Propst 
(Heinrich?) von Riechenberg mit dem Schutz der Besitzungen des Dom- 
stiftes in Halberstadt. Rom 1296 November 28 (iiii. kalendas decem- 
bris, pontificatus nostri anno secundo). 


Gedr. Schmidt, UB. des Hochstifts Halberstadt II (Publ. aus den Preuss. 
Staatsarchiven 21) S. 574 Nr. 1656, Erath, Cod. dipl. Quedlinburg., S. 308 Nr. 363. 


1112. Ritter Johann Kanne mit Sohn Johann und Ritter Burchard 
von Cramme gestatten dem Bischof Siegfried und dem Domkapitel den 
Rückkauf des ihnen für 150 Braunschweiger Mark verkauften Allodes 
von zwölf Morgen in Harsum (Hardissen) zwischen jetzt und Ostern 
innerhalb fünf Jahre mit Kündigung auf Weihnachten. 1296 Dezember 1 
(in erastino beati Andree apostoli). 


Or. im Kgl. St.- A. zu Hannover, Domstift Hildesheim Nr. 341. Siegel des 
Johann Kanne eine Kanne und des Burchard von Cramme drei (2:1) Lilien 
zeigend, das dritte Siegel fehlt. 


1118. Bischof Siegfried übereignet dem Kl. Wienhausen auf Bitten 
des Ritters Basil von Rautenberg fünf Hufen mit drei Hausstätten in 
Klein-Lopke (in parvo Lobeke) und erhält von dem Ritter als Ersatz 
drei Hufen in Rethmar (Rethmere). Hildesheim 1296 Dezember 4 
(ii. nonas decembris). 

Testes sunt Arnoldus decanus, Bernardus cantor, Sifridus de 
Blankenburg, Fredericus de Adenoys, Borchardus de Drenleve, 
magister Petrus, Conradus de Valkenstene, Otto de Woldenberge 
canonici Hildensemenses. 


Or. im Archiv des Kl. Wienhausen, Nr. 126a.  Verletztes Siegel des Bischofs 
und eingenähtes des Domkapitels an grünen Seidenfäden. 


1114. Dietrich von Alten, Ritter, verkauft dem Kl. Marienrode 
den Teil einer Wiese zwischen Bemerode (Bevingerode) und Anecampe. 
1296 Dezember 6 (in die beati Nicolay episcopi et confessoris). 


Or. im Kgl. Staatsarchiv zu Hannover, Marienrode Nr. 74a. Siegel verloren 
bis auf ein kleines Stück. Gedr. Marienroder UB. S. 110 Nr. 98. 


1115. Johann vom Steinhaus (de Lapidea domo), Bürger in 
Hannover, verkauft dem Kl. Marienrode den Teil einer Wiese zwischen 
Bemerode (Bevingerode) und Anecampe. 1296 Dezember 6 (in die 
beati Nycolay episcopi et confessoris). 


Or. im Kgl. St.-A. zu Hannover, Marienrode Nr. 74b. Siegel zur Hälfte 
verloren. Gedr. Murienroder UB. S. 110 Nr. 99. 


85* 


648 1296. 


41116. Dietrich von Reden befreit drei Hufen in. Reden mit drei 
Hausstellen und eine Hufe in Wallenstedt vom Litenverhältnis und 
bestimmt, dass diese Hufen nach seinem Tode an die Obedienz zurück- 
fallen sollen. 1296 Dezember 21. 


In nomine domini amen. Noverint universi, ad quos presentes 
littere pervenerint, quod ego Thidericus dictus de Redhen filius 
Iohannis de consensu et voluntate venerabilium dominorum meorum 
prepositi, decani et capituli Hildensemensis ecclesie tres mansos in 
Redhen cum tribus areis habentes sexaginta octo iugera, unum 
mansum in Wallenstede habens triginta iugera et unam aream a 
litonibus ipsius obediencie comparavi et eosdem a conditione litonica 
constitui absolutos. Volo autem, ut idem mansi michi cum omni 
utilitate sua proficiant temporibus vite mee, post mortem vero meam 
ad obedientiam libere revertantur nec ullus heredum meorum per!) 
heredumve aut aliorum amicorum meorum sive successionis iure sive 
expensarum aut inpendiorum nomine aut quomodolibet aliter quic- 
quam iuris seu petitionis in eisdem sibi poterit vendicare. In cuius 
rei testimonium presentem litteram super hoc ex parte mea con- 
scriptam sigillo meo et sigillis fratrum meorum Hinrici et Iohannis 
obtinui roborari. Et nos Hinricus et Iohannes predicti premissa 
approbantes et data fide pro nobis et nostris heredibus ratificantes 
sigilla nostra apposuimus presentibus in testimonium eorumdem. 
Testes Albertus Bok, Arnoldus Bok milites, Boldewinus de Stein- 
berch, Iohannes et Thidericus fratres de Wlvinghe, Iohannes et 
Arnoldus fratres de Dotessem et alii fide digni. Actum et datum 
anno domini millesimo ducentesimo nonagesimo sexto, xii?. kalendas 
ianuarii. 


Or. im Kgl. St.- A. zu Hannover, Domstift Hildesheim Nr. 342. Die drei 
Siegel gut erhalten. 


1117. Die Edeln Friedrich und Walther von Dorstadt schenken 
dem Kl. Dorstadt zwei Hufen in Kampe bei Quedlinburg. 1295. 

Or. im Archiv zu Dorstadt. Das Siegel Friedrichs gut erhalten, das Walthers 
zerbrochen. 

1118. Bischof Siegfried genehmigt die von mehreren in Anagni 
anwesenden Erzbischöfen und Bischöfen dem Domstift in Goslar er- 
teilten Indulgenzien und fügt selbst noch 40 Tage hinzu. 1296. 

Nach Or. in Privatbesitz gedr. Bode, UB. II, S. 502 Nr. 511. 


I) So das Or. 


1296. 549 


1119. Propst Gebhard, Dechant Leonhard und das Kapitel des 
Kreuzstiftes kaufen von Isengard, Wittwe des Konrad Howardi, ein 
Haus in der Neustadt mit der Verpflichtung einer Leibrente für sie und 
der Feier ihrer und ihres Mannes Memorie. 1296. 

Or. im Kgl. St.-A. zu Hannover, Kreuzstift Nr. 214. Siegel verloren. Gedr. 


Doebner, UB. I, S. 259 Nr. 511. Im folgenden Jahre bezeugt der Rat der Verkäuferin 
das freie Verkaufsrecht dieses Hauses, Or. a. a. O. Nr. 219, gedr. a. a. O. S. 268 Nr. 525. 


1120. Dietrich von Tossem überträgt dem Maria- Magdalenen- 
kloster eine Hofstelle beim Kirchhofe in Ottbergen, die er vom Herzog 
Johann von Lüneburg zu Lehn hatte. 1296. 


Huius rei testes sunt Geroldus prepositus ibidem, Lippoldus de 
Rohthinge, Egbertus camerarius, Ludolfus filius suus et Conradus de 
Vinkelere milites. 


Or. im Kgl. St.- A. zu Hannover, Mar.- Magdal. Nr. 133. Siegel des Aus- 
stellers. 


1121. Ritter Dietrich von Escherde schenkt dem Kl. Escherde 
einen ihm resignierten Hof mit vierzig Morgen in Gross-Escherde. 1296. 


Ego Tidericus miles dietus de Esscerthe et Hugo frater meus 
omnibus tam presentibus quam futuris hanc litteram intuentibus seu 
audientibus salutem. Notum esse volumus, quod divina gratia in- 
stigante proprietatem necnon iuriditionem unius curie maioris 
Esscerthe et quadraginta iugera sita ibidem ad eandem curiam 
pertinentia, quam Tidericus Nantwici a nobis in feodo tenuit, nobis 
resignavit, pro remedio anime nostre et omnium parentum nostrorum 
monasterio in Esscerthe et Christi ancillis deo et beate Marie vir- 
gini ibidem perpetuo servientibus plene contulimus propter deum 
eisdem in perpetuum possidendam. Unde ne quis hanc donationem 
rite factam inposterum aliqua caliditate ledat vel infringat, litteram 
hanc exinde confectam ego Tidericus cum sigilli mei munimine et 
apensione, quia Hugo caret, eidem ecclesie contuli ad cautelam. 
Datum et actum anno domini m, c?c?9. nonagesimo vi?. 

Or. im Kol. St.-A. zu Hannover, Escherde Nr. 89. Siegel des Ausstellers an 
dem von der Urk. geschnittenen Pergamentstreifen. In einer teilweise mit obiger 
Urk. wörtlich übereinstimmenden vollzieht Ritter Johann von Escherde dieselbe 
Schenkung, Or. a. a. O. Nr. 90, Siegel Johanns an weissen Hanfschnüren beschädigt; 


desgleichen Ritter Ludold von Escherde, Or. a. a. O. Nr. 91, beschädigtes Siegel 
Ludolds an dem von der Urk. geschnittenen Pergamentstreifen. 


550 1296. 


1122. Die Grafen Konrad und Johann von Wohldenberg resig- 
nieren dem Bischof Siegfried eine halbe Hufe in Holthusen iuxta 
Lammespringe, die Ritter Johann von Harste (Herste) von ihnen zu 
Lehn hatte, zu Gunsten des Kl. Lamspringe. O0. D. (1296). 


Or. im Kgl. St.-A. zu Hannover, Lamspringe Nr. 78. Die beiden Siegel an 
den von der Urk. geschnittenen Pergamentstreifen beschädigt. 


1128. Die Grafen von Wohldenberg übertragen dem Kl. Lam- 
springe zum Ersatz für den ihm von ihren Knechten zugefügten Schaden 
das Eigentum einer Hufe in Holthusen. 1296. 


Nos Conradus et Iohannes fratres comites de Woldenberghe et 
Henricus, Ludolfus, Borchardus comites filii Ludolfi comitis de 
Woldenberghe omnibus, ad quos presens scriptum pervenerit, notum 
esse volumus, quod nos de communi consensu omnium heredum 
nostrorum, quorum consensus est legitime requirendus, propter deum 
et pro remedio animarum nostrarum necnon pro dampno ecclesie 
beati Adriani in Lammespringhe per nostros servos illato damus et 
conferimus predicte ecelesie proprietatem unius mansi in villa Holt- 
husen iuxta Lammespringhe cum omnibus ad eundem mansum per- 
tinentibus in villa et extra villam in perpetuum possidendo, quem 
videlicet mansum Hermannus Novus civis burgensis in Alveldhe et 
Gertrudis relicta quondam Hermanni Molendinarii à nobis in pheodo 
tenuerunt. Ut igitur — —. Huius donationis testes sunt Olricus 
de Barem, Iohannes dictus Trobe, Hillebrandus de Lindhedhe milites, 
Arnoldus de Elvedhe advocatus, Henricus de Lindhedhe, Hermannus 
de Dinkelere et alii quam plures. Datum et actum anno domini 
m^. cc9. xc?, vi?., eodem anno, quo castrum Woldenstene edificatum est. 

Or. im Kgl. St.-A. zu Hannover, Lamspringe Nr. 75. Die drei Siegel, des 
Konrad, Johann und Heinrich, gut erhalten. Gedr. Harenberg, Hist. Gandersh. 
S. 1523. In einer undatierten Urk. verweisen sie die Lehnsinhaber wegen der Be- 


lehnung an das Kloster, Or. a. a. O. Nr. 74, Siegel von dem von der Urk. ge- 
schnittenen Pergamentstreifen abgefallen. 


21124. Abt Widekind und der Konvent des Kl. Marienrode 
schenken dem Kl. Isenhagen den Zehnten in Emmen (Emene), den das 
Kloster von den Rittern Wasmod und Paridam von dem Knesebeck 
gekauft und diese jenen resigniert haben. 1296. 


Or. im Archiv des Kl. Isenhagen. Gedr. UB. des Kl. Isenhagen (Lüneburger 
UB. V), 8.28 Nr. 63. 





1297. 551 


1125. Graf Otto von Eberstein überträgt mit Zustimmung seiner 
Tochter Elisabeth das Eigentum von drei Hufen in Hotteln mit allem 
Recht dem Hermann Bock von Nordholz und dessen Sohne Dietrich. 
1297 Januar 5 (in vigilia ephianie!) domini). 

Huius rei testes dominus Symon nobilis de Lippya, Hermannus 
domicellus de Peremunt, Otto domicellus de Buren, dominus Con- 
radus de Amelungchessen, dominus Lippoldus Hoye, dominus 
Arnoldus de Haversvorde, dominus Conradus de Bilrebeke. 


Or. im Kgl. St.- A. zu Hannover, Michaeliskl. Nr. 90. Beschädigtes Siegel 
des Ausstellers an dem von der Urk. geschnittenen Pergamentstreifen. 


1126. Wicbrand von Harboldesen, Ritter, verkauft dem KI. 
Marienrode für zehn Bremer Mark die Fischerei in der Leine zwischen 
Schliekum (Sclikem) und der Mühle bei Jeinsen (Geynhusen), die er 
von den Grafen von Hallermund zu Lehn hatte. 1297 Januar 13 
(in octava ephiphanie domini). 


Or. im Kgl. St.- A. zu Hannover, Marienrode Nr. 75. Die drei Siegel an 
grünen bez. roten Seidenfäden wenig beschädigt. Gedr. Marienroder UB. S. 111 
Nr. 100. In einer Urk. desselben Datums verpflichtet sich derselbe, die Fischerei 
den Grafen auf Verlangen des Klosters zu resignieren, Or. a. a. O. Nr. 76 mit 
beschüdigtem Siegel an dem von der Urk. geschnittenen Pergamentstreifen, gedr. 
a. a. O. S. 112 Nr. 101. In einer ferneren Urk. desselben Datums übertragen die 
Grafen Gerhard und Gerhard von Hallermund dem Kloster die Fischerei, Or. 
a. a. O. Nr. 77 mit beschädigten Siegeln an roten bez. grünen Seidenfäden, gedr. 
a. a. O. Nr. 102. 


3127.  Abtissin Margarete von Gandersheim tauscht mit dem 
Michaeliskloster Hórige. 1297 Januar 25. 

Margareta dei gracia Gandersemensis ecclesie abbatissa notum 
esse volumus universis, quod ad instanciam amicorum hincinde 
Margaretam filiam Segehardi de Ekelsem ecclesie nostre mancipium 
monasterio sancti Michaelis in Hildensem donavimus pro commu- 
tatione ipsius a domino .. abbate et conventu dicti monasterii Gher- 
trudim ?) uxorem Ludolfi filii dicti Segehardi in restaurum recipientes 
versa vice consencientibus, quorum consensus in hac parte exstitit 
merito requirendus. Quod sub sigillo nostro in presenti littera per- 
petuo protestamur. Datum et actum anno domini m?. cc?. nonagesimo 
septimo, viii?. kalendas februarii. 


Or. im Kgl. St.- A. zu Hannover, Michaeliskl. Nr. 91. Beschädigtes Siegel 
der Äbtissin an dem von der Urk. geschnittenen Pergamentstreifen. 


y) So das Or. 2) Auf Rasur nachgetragen. 


552 1297. 


1128. Konrad, Marschall in Peine, gibt mit Zustimmung seiner 
Mutter Vredeken und seiner Schwester Margarete dem Kl. Wienhausen 
vier Hufen in Berkum (Berkem) und vier Hufen in Klein-Lopke (in 
parvo Lobeke) in Tausch für fünf Hufen in Hoheneggelsen (Eckelsem) 
und verzichtet vor Bischof Siegfried auf alles Recht daran. 1297 
Februar 3 (in die Blasii episcopi et martiris). 

Testes sunt Aschwinus et Thetmarus de Luttere fratres, Basilius 
de Rutenberge, Conradus de Stockem, Bertoldus et Iohannes fratres 
de Godenstede milites, Henricus de Swegelthe, Conradus de Saldere, 
Sifridus et Iohannes de Roden fratres famuli et armigeri. 

Or. in doppelter Ausfertigung im Archiv des Kl. Wienhausen, Nr. 128, Siegel 
des Bischofs und des Reiner von Vornholte verloren, des Ausstellers gut erhalten, 


gespalten und linker Schrägbalken: Y SIGILLVM CONRADI (M)ARSCALCI 
HILDENSE, und Nr. 127, die drei Siegel wenig beschädigt. 


1129. Das Kreuzstift überträgt Genannten eine Hufe in Weh- 
mingen gegen einen jährlichen Zins. Hildesheim 1297 Februar 24. 


Ghevehardus dei gratia prepositus, Leynardus decanus et capi- 
tulum ecclesie sancte Crucis Hildensemensis notum esse volumus 
omnibus presens scriptum visuris seu etiam audituris, quod nos 
mansum unum Weminge situm habentem xxx ingera et solventem 
nobis iii solidos ad prebendam et quinque denarios advocatie Berte 
et Lutgardi et Tymmoni filio eius ac eorum iustis heredibus presen- 
tibus committimus eo modo, quod predictum censum in festo Micha- 
helis expedite solvant et eumdem mansum non dividant neque scin- 
dant; quod si fecerint, volumus, ut istarum careant commodo litte- 
rarum. Datum et actum in capitolio nostro anno domini m9.cco1xxxx?viio., 
in die beati Mathie apostoli. 


Or. im Kgl. St.-A. zu Hannover, Kreuzstift Nr. 215. Kleiner Siegelrest an 
dem von der Urk. geschnittenen Pergamentstreifen. 


1180. Das Kl. Niederaltaich erneuert mit dem Domkapitel die 
Gebetsbrüderschaft. 1297 Februar 24. 


Reverendis viris et in domino diligendis domino Ar(noldo) 
venerabili decano totique capitulo Hildensemensis ecclesie Wern- 
hardus dei gratia abbas et totus conventus in Altach inferiori cum 
debitis orationibus devotam ad beneplacita voluntatem. Gavisi sumus 
in domino gaudio magno valde de hoc, quod sanctissimus presul 
domini Godehardus monasterii nostri quondam alumpnus, semper 











1297. 553 


autem terre nostre pater et patronus omniumque invocancium suffra- 
gator precipuus, sic longo lateque fructifleavit in domo domini sci- 
licet in ecclesia militanti, quod apud nos palmites suos misit et 
usque ad nos propagines copiosas extendens et in sancte perfectionis 
episcopalis culmen excrescens in floribus et fructibus honestatis 
uberrime abundavit in tantum inebrians partus sui fructum in cor- 
dibus vestris et operibus spectabilem et spectandum, ut in ipsis 
adhuc floribus odorem noticie vestre et de fructibus vestre fraterni- 
tatis beneficia senciamus. Cuius sane fraternitatis gratam renova- 
cionem gratulabundis ut dignum est amplexamur affectibus eadem- 
que mensura, qua nobis mensi estis, karitati vestre remetientes 
omnium bonorum, que apud nos fiunt, vobis participationem ac con- 
sorcium exhibemus, concedimus et largimur. In euius rei evidenciam 
atque robur perpetnum presentes litteras vobis damus nostrorum 
sigillorum munimine consignatas. Datum anno domini m?cc?. nona- 
gesimo septimo, in die beati Mathye apostoli. 

Or. im Kgl. St.-A. zu Hannover, Domstift Hildesheim Nr. 343. Beschädigtes 
Siegel des Abtes und gut erhaltenes des Konventes. 


1181. Abt und Konvent von Niederaltaich machen mit dem 
Godehardikloster eine Gebetsbrüderschaft. 1297 Februar 24. 

Religiosis viris domino Hildebrando venerabili abbati totique 
conventui monasterii sancti Godehardi in Hildeinsheim Wernhardus 
dei gratia abbas in Altach inferiori et conventus ibidem orationes 
humiles in domino Ihesu Christo. Ut vestrum nostrumque monasteria, 
que deus unius et eiusdem patroni sanctissimi videlicet pontificis 
Godehardi patrociniis gaudere donavit, una et indivisa fraternitatis 
mutue subvencione letentur iuxta illud veridicum testimonium 
sapientis: Frater qui adiuvatur a fratre quasi civitas firma, modum 
fraternitatis, quam vos volumus habere nobiscum, placuit per pre- 
sencia declarare, quod scilicet vos constituimus participes bonorum, 
que pro fratribus nostris facimus et faciemus domino concedente, 
precipue cum illis memoriam habituri vestrorum defunctorum iii. 
nonas septembris in vigiliis defunctorum sollempnibus et in missa 
publice in conventu. In quorum evidenciam atque robur perpetuum 
presentes litteras vobis damus nostrorum sigillorum munimine con- 
signatas. Datum anno domini m?. ec?, nonagesimo septimo, in die 
beati Mathye apostoli. 

Or. im Kgl. St.-A. zu Hannover, st. Godehard Nr. 45. Beschädigtes Siegel 
des Abtes und des Konventes. Vgl. Bd. II, S. 176 Nr. 379. 


554 1297. 


13182. Abt und Konvent des Kl. Marienrode gestatten dem Dom- 
kapitel den Rückkauf des ihnen für 60 Braunschweiger Mark Silber 
verkauften Zehnten in Wendhausen. 1297 Februar 27 (in capite ieiunii). 


Or. im Kol. St.- A. zu Hannover, Domstift Hildesheim Nr. 344. Siegel des 
Abtes gut erhalten. 


1188. Bischof Siegfried bestätigt ein Statut des Moritzstiftes über 
die Präbenden der Abwesenden von Februar 27. 1297 Februar 28. 


Sifridus dei gratia Hildensemensis ecclesie episcopus dilectis 
sibi in Christo . . preposito, . . decano et capitulo ecclesie sancti 
Mauricii montis Hildensemensis salutem in filio virginis gloriose. 
Vestre ordinacionis litteram non cancellatam, non abolitam, nec in 
aliqua sui parte viciatam recepimus in hec verba. 

Dei gracia Volradus prepositus, Ludegherus decanus et capi- 
tulum ecclesie sancti Mauricii montis Hildensemensis omnibus in 
perpetuum. Cum super ecclesie nostre utilitate et multiplici ipsius 
inminente necessitate varios tractatus separatim et communiter iam 
sepius habuissemus, tandem divina nobis annuente gratia in hoc 
nostrum resedit unanime consilium, ut medietas prependarum fratrum 
absencium nostre ecclesie serviat in communi, sicut nostra maior 
ecclesia et alie quamplures ecelesie statuerunt et hactenus servave- 
runt. Sed quia hoc quadam specificacione indiget, unde hoc salubri 
statuto in perpetuum valituro statuimus et ordinamus, ut medietas 
prebendarum fratrum nostrorum, ut diximus, absencium non ut in 
parte aliqua inter presentes dividatur, sed ut communi ecclesie 
nostre utilitati et precipue fabrice serviat, que multiplici reparacione 
indiget, sicut constat. Et ut hec cum exquisita diligencia fiat, 
volumus, quod de cetero per tres canonicos nostros ad hec ydoneos 
per capitulum de triennio in triennium statuendos et domino .. 
decano nostro, qui pro tempore fuerit, adiungendos ille prebende 
absencium et fructus annorum gracie et alia, que ecclesie nostre 
communiter cedunt, fidelissime recolligantur et secundum arbitrium 
capituli communibus ecclesie nostre utilitatibus et precipue, ut dictum 
est, fabrice de illis diligentissime consulatur. Et predicti quatuor 
annis singulis personis, quas ad hoc capitulum deputaverit, infra 
octo dies proximos ante festum sancti Iacobi apostoli maioris debent 
racionem reddere distinctissime de perceptis, nec aliqua gratia debet 
fleri absentibus in premissis preterquam studiorum causa absentibus, 
nam illis omnia dabuntur, que prius ante constitutionem istam dari 


1297. 555 


studentibus sunt consueta, salvo eciam iure sive consuetudine domini 
nostri . . prepositi et sui . . capellani, qui, quamvis pro varietate 
quandoque temporum sint absentes, tamen pro presentibus sunt 
hactenus!) reputati. Supradicti vero absentes omnes et singuli, 
qui,?) quamvis licencia capituli desint, tamen vices suas, prout 
priori tempore fecerunt, per se vel per alios more solito facient 
observari, et nichilominus omnem consuetudinem et reverenciam 
capitulo et ecclesie servabunt per omnia sicut prius. Quod si 
aliquis eorum, ut dictum est, vices suas observari non fecerit, de 
alia medietate prebende, que cedit absenti, dominus . . decanus cum 
illis collectoribus prebendarum ordinabit vices illius absentis debite 
observari. Sed si aliquis absencium venerit tempore, quo ebdoma- 
dales denarii vel quecumque alia, que presentibus hactenus fuerunt 
et adhuc sunt debita, ministrantur, vel retenta aliqua supplentur, 
nichil penitus de illis habebit exceptis denariis festivitatum, ita si 
festis et processionibus cum aliis nostris canonicis voluerit inter- 
esse, sed contenti erunt absentes media parte denariorum vigiliarum 
et medietate illius annone, quam ante istam ordinacionem percipere 
consueverunt5); et quod aliquid absentes percipiunt est ex quadam 
tollerancia nostra et gracia speciali. Nam ille ferendus non est, 
qui lucrum quidem amplectitur, onus autem ei annexum contempnit, 
secundum legitimas et canonieas sanxtiones. Preterea si aliquis ab- 
sencium fratrum tempore, quo annona distribuitur, gerens se pro 
presente et recepta annona seu aliis, que presentibus tantum, ut 
diximus, dari debent, recedat, volumus, quod statim post recessum 
ipsius ad tres septimanas omnes illius prebende fructus sunt ipso 
facto suspensi et collectores de illis se statim intromittent, nec 
vocem habeat in capitulo, donec omnia illa refundat, que ultra 
medietatem absentibus ex ista ordinacione debitam recepit, et donec 
de voce et prebenda suspensa ad presenciam capituli more solito 
et antiquo veniens mereatur gratiam optinere; sed de fructibus 
suspense prebende tempore suspensionis nomine capituli a collec- 
toribus recollectis et qui colligi deberent nullam debet graciam 
penitus exspectare. Et si aliquis absencium habens amministracionem 
aliquam vel non habens vult forte, quod absit, occasione prebende 
sue suspense vel racione medie prebende sue ex ista ordinacione 
ecclesie deputate aliquid capitulo seu ecclesie ministrandum retinere, 


1) hactinus B. ?) qui fehlt B. 9) consuerunt A. 


556 1297. 


vel si alias forinsecus aut intrinsecus per se vel per alium directe 
vel indirecte de aliquo nobis invitis aut irrequisitis se intromiserit, 
usurpaverit, dampnificaverit vel inpediverit ex domini . . decani 
prohibicione seu precepto presentibus promulgato et semper duraturo, 
talis erit inobediens et prebenda sua tota et vox ipsius in capitulo 
post quindecim dierum monicionem exnunc ut extune suspensa, 
donec ad capituli graciam, ut supradiximus, veniens ante omnia 
contra istam constitucionem percepta et dampna illata fuerint resti- 
tuta et fructus tempore suspensionis a prefatis quatuor perceptos 
capitulum ante omnia retinebit, et nichilominus, si proterva ipsius 
inobediencia meruerit, districtius procedemus. Item si aliquis plura 
habens domicilia prope vel remocius posita, quorum occasione ab- 
Stractus nunc veniens nunc recedens hoc sepius faciendo choro et 
capitulo ac aliis ecclesie nostre negociis cum ceteris presentibus 
more consueto non intersit, an talis pro presente vel absente sit 
habendus, quia de hoc questio sepius oritur, volumus, quod dominus 
decanus et predicti tres collectores maturo habito super hoc consilio 
infra quindecim dies, postquam requisiti fuerint, dicant in animas 
eorum, prout eis secundum strictam ipsorum conscienciam iustum 
visum fuerit, veritatem, an talis pro presente vel absente sit ha- 
bendus. Et si talis statum suum iterum mutaverit, prefati iterato 
requisiti, pro quo talis iterum haberi debeat, et quociens opus fuerit 
in eorum animas, sicut diximus, pro suo quo constituti sunt triennio 
declarabunt, quorum diffinicio seu declaracio pro eorumdem triennio 
debet inviolabiliter observari. Ad requisicionem vero ad minus 
trium de capitulo debent huiusmodi dubium declarare. Quo triennio 
finito deinceps sunt alii et alii tres pro tempore futuro de triennio 
in triennium ad hoc officium ydonei eligendi et domino . . decano 
similiter adiungendi, et illi debent eligi sexta feria ante dominicam 
Letare a maiore parte capituli, et quando electi fuerint, non debent 
pro illo triennio reclamare, sed humiliter obedire ad huiusmodi 
agenda negocia et eciam explicanda, et dominus decanus ad susci- 
piendum huiusmodi officium debet conpellere renitentem, nisi aliquem 
eorum evidens necessitas et causa legitima excusaret. Sed si super 
ludieio illius absencie seu presencie contencio fuerit inter partes, 
quod tribus eorum placuerit servabitur. Quod si duo in unam 
partem et duo in alteram partem declinaverint, cui parti dominus 
noster.. prepositus, si presens est et voluerit interesse, consenserit, 
illorum diffinicio acsi omnes quatuor concordarent debet pro illo 


1297. 557 


triennio in eorum animas firmiter observari; quod si non potuerit 
aut noluerit interesse, capitulum infra octo dies proximos unum ex 
se eliget, quociens opus fuerit vel quando emerserit, qui in animam 
suam vices ipsius domini prepositi supplebit in articulis hic con- 
Scriptis, in illo enim et predictis collectoribus substituendis. Si 
eapitulum non concordaverit aut per formas consuetas non elegerit, 
dominus .. decanus et predicti collectores, qui pro tempore fuerint, 
extune secundum promissionem eorundem istum, qui loco erit domini 
. . prepositi, eligent et sibi similiter substituendos fideliter sub- 
rogabunt, qui omnem potestatem habebunt acsi a toto capitulo super 
hie scriptis fuerint communiter constituti. Item si aliquem pre- 
sencium fratrum causa necessitatis vel utilitatis, devocionis aut 
casibus similibus ad tempus cum capituli licencia abesse contigerit 
et ultra medietatem anni non defuerit, illum non reputamus ab- 
sentem, tamen ebdomadalibus denariis et aliis medio tempore carebit, 
de quibus ante istam constitucionem taliter .absentes carere con- 
sueverunt. Si vero domicilium alibi contraxerit vel ultra medium 
annum defuerit, medietatem prebende sue tantummodo extunc ha- 
bebit, sicut de ceteris vere absentibus est prescriptum, salva manente 
domini . . decani auctoritate ex causa legitima dandi licenciam ad 
quindecim dies exeundi et redeundi, dum tamen in fraudem istius 
constitucionis frivole non petatur. Sane si canonicus novicius annos 
gracie a capitulo redemerit, vices suas servabit et ad chorum tenetur 
et nichil de illis, que presentibus ante istam ordinacionem dari 
solebant, habebit,!?) nisi que sibi in contractu liberacionis fuerint 
explicata, nec pro certa pecunia quasi ad hoc statuta redimere 
potest, sed pro quanto a capitulo tunc temporis poterit liberare. 
Nullum autem annum gracie habebit, si infra gracie annos, quos 
redemit, decedit, nisi illum vel illos annos, quos sibi in prebende 
fructibus conparavit. Annus eciam gracie incipit eo die, quo de- 
funetus viam carnis ingreditur universe. Preterea si dubium vel 
questio super presenti statuto vel articulis ibi positis oriatur vel 
ad maiorem ipsius expedicionem suppletione egeat, domino . . decano 
et predictis tribus . . collectoribus, qui pro tempore fuerint, decla- 
racionem, interpretacionem et suppletionem, quocienscumque opus 
fuerit, salvo manente statuto isto de cetero presentibus reservamus, 
et quod in hoc fecerint debet inviolabiliter observari, salvis eciam 


1) habebit &bergeschrieben B. 


558 1297. 


omnibus prioribus capituli nostri consuetudinibus et statutis, que 
contra hanc nostram ordinacionem et eius articulos non sunt; nam 
in quantum contra sunt, auctoritate presencium irritamus et cassa 
et irrita nunciamus. Insuper dominus . . decanus et iam dieti 
collectores, qui pro tempore fuerint et postquam electi fuerint, statim 
promittent publice, hec statuta pro suo tempore se velle secundum 
eorum consciencias fideliter observare et facere firmiter observari. 
Et nos decanus tenore presentium precipimus, hoc statutum in 
omnibus suis articulis ab universis vobis et singulis nostris canonicis 
firmiter observari. In omnium et singulorum predictorum robur et 
testimonium presentem litteram inde conscriptam sigillis nostris 
videlicet domini . . prepositi, decani et capituli fecimus sigillari. 
Actum anno domini m?. ec?. nonagesimo septimo, iii. kalendas marcii. 

Et quia hanc ordinacionem relegentes et cum diligencia exami- 
nantes iuri consonam rite et provide factam!) invenimus, unde 
vestris piis postulacionibus annuendo ipsam gratam et ratam ha- 
bentes auctoritate nostra ordinaria in nomine domini presentibus 
confirmamus. Si quis autem istam ordinacionem et nostram presentem 
eonfirmacionem infirmare presumpserit vel ei ausu temerario con- 
traire, indignacionem omnipotentis dei et nostram se noverit incur- 
surum. In cuius rei testimonium presentem litteram inde conscriptam 
sigillo nostro fecimus sigillari. Actum anno domini millesimo cc?. 
nonagesimo septimo, ii. kalendas marcii. 

Or. im Kgl. St.-A. zu Hannover, Moritzstift Nr. 62 (A). Beschädigtes Siegel 
des Bischofs an roten und gelben Seidenfüden, Das Or. der eingerückten Urk. 
des Kapitels in der Beverinischen Bibliothek zu Hildesheim, Moritzstift Nr. 5 ( B). 


Beschädigte Siegel des Propstes, Dechanten und des Kapitels an rot-gelben Seiden- 
schnüren. 


1134. Priester Johann, Pfarrer in Peine, unter den Zeugen der 
Urk., in welcher der Knappe Race von Uetze (Üthesse) sieben Hufen 
in Wahle (Weledhe) dem Cyriacistift in Braunschweig verkauft. Peine 
1297 März 3 (dominica qua cantatur Invocavit). 


Or. im Landeshauptarchiv zu Wolfenbüttel, Cyriacistift Nr. 29. Ebenso in 
der Resignationsurk. der Race von demselben Tage. Or. a. a. O. Nr. 30. 


1135. Papst Bonifaz VIII. befiehlt dem Scholaster von st. Mathias, 
das Kl. Walkenried gegen Beleidiger zu schützen. Rom, st. Peter 1297 
März 23 (x. kalendas aprilis, pontificatus nostri anno tertio). 


I) factam (übergeschrieben A. 


1297. 559 


Or. im Landeshauptarchiv zu Wolfenbüttel, Kl. Walkenried Nr. 418, Bleibulle 
verloren. Gedr. Walkenrieder UB. (UB. des hist. Ver. f. Niedersachsen II) S. 365 
Nr. 567. Regest Potthast, Reg. pont. 44489. 


1136. Das Kl. Riddagshausen, das zwei dem Michaeliskloster 
zinspflichtige Hufen in Meerdorf gekauft hat, verpflichtet sich zur Zahlung 
eines Zinses, bis es zwei andere Hufen mit gleichem Zins bei Hildes- 
heim gelegen für jenes gekauft hat. Bei Hildesheim 1297 März 25. 

Frater Otto dictus abbas, Iohannes prior totusque conventus 
in Riddageshusen Cisterciensis ordinis, Halberstadensis dyocesis, 
omnibus presentia visuris salutem in domino. Notum esse volumus, 
quod nos comparatis duobus mansis in villa Merdorpe sitis a Thi- 
derico et Willekino fratre suo dictis Heyvordinge, quos a viris 
religiosis domino abbate et conventu sancti Michahelis in Hildensem 
iure tenuerunt censuali, nos eisdem domino abbati et conventui 
decem solidos denariorum Brunswicensium de ipsis mansis dabimus 
annuatim, sicut dari consueverant ab antiquo. Si vero processu 
temporis alios duos mansos similem censum solventes ad tria miliaria 
& civitate Hildensem distantes vel citra ad usus prefati monasterii 
comparare poterimus, nos ab huiusmodi censu ex tunc penitus ab- 
solvemur. In cuius rei evidens argumentum presentem litteram 
nostro sigillo fecimus communiri. Nec quemquam moveat, quod 
presens scriptum uno tantum sigillo sit signatum, quia conventus in 
nostro ordine propria sigillà non habent secundum ordinis eiusdem 
consuetudinem et statuta. Datum apud Hildensem anno domini 
m?. cc?. xc?. septimo, octavo kalendas aprilis. 


Or. im Kgl. St.- A. zu Hannover, Michaeliskl. Nr. 92. Beschädigtes Siegel 
des Abtes an dem von der Urk. geschnittenen Pergamentstreifen. 


1187. Abt Ernst, Prior Ludolf und der Konvent des Michaelis- 
klosters überlassen dem Kl. Riddagshausen zwei Hufen in Meerdorf, 
die die Brüder Dietrich und Willikin von Heyvordigge von ihnen zu 
Lehn hatten, derart, dass das Kloster ihnen einen jährlichen Zins von 
zehn Schilling zahlt. 1297 März 25 (octavo kalendas aprilis). 


Or. im Landeshauptarchiv zu Wolfenbüttel, Kl. Riddagshausen Nr. 327. 
Siegel des Abtes erhalten, das des Konventes verloren. 


1188. Bischof Siegfried überträgt dem Kl. Wienhausen das Eigen- 
tum von zwölf Morgen und einer Hausstelle in Berkum (Berkem). 
Hildesheim 1297 April 19 (xiii?. kalendas maii). 


560 1297. 


Testes sunt Arnoldus decanus, Volradus Montis prepositus, 
Bernardus cantor, Bernardus scolasticus, Io(hannes) cellerarius, 
Fredericus de Adenoys, Henricus, Otto et Ludolfus de Woldenberge 
canonici Hildensemenses, Aschwinus de Luttere, Basilius et Sifridus 
de Rutenberg milites, Godeschalcus de Ellese, Conradus de Saldere, 
Hugo de Ilsede famuli. 


Abschrift des 14. Jahrhunderts in Cop. IX, 265, S. 88 im Kgl. St.- A. zu 
Hannover. 


1139. Die Stadt Alfeld gestattet gewissen Meiern des Bischofs, 
auf der Gemeindeweide ihr Kleinvieh zu treiben. 1297 April 23 (nono 
kalendas maii). 

Or. im Kgl. St.-A. zu Hannover, Domstift Hildesheim Nr. 345. Gut erhaltenes 
Stadtsiegel an dem von der Urk. geschnittenen Pergamentstreifen. Ein mut. mut. 
gleichlautende Urk. (abweichend nur die Stelle: quod villici eorundem, qui nunc 
sunt coloni bonorum in Alvelde vel qui fuerint in futurum, sive w. s. 10.) für das 
Domkapitel, Or. a. a. O. Nr. 346 mit beschädigtem Siegel an gleicher Befestigung. 
Beide gedr. Sudendorf, UB. VIII, S. 373. 


1140. Pfarrer Elias in Bruchmachtersen überweist dem Kl. Dor- 
stadt zwei Hausstellen in Bruchmachtersen zur Unterstützung der 
Kranken. 1297 April 30. 


In nomine domini amen. Helyas dei gratia sacerdos in Mac- 
tersem apud Lectenberch omnibus Christi fidelibus hanc litteram 
visuris salutem in domino. Notum esse cupio presentibus et futuris, 
quod ego Helyas plebanus in Machtersem pro remedio anime mee 
duas areas in villa iam dicta sitas proprias, quas emeram ab ecclesia 
in Dorstat, sanctimonialibus ibidem in augmentum prebende cum 
omni iure, quo possedi, scilicet decima et omni fructu, qui ab ipsis 
provenire poterit, liberas contuli in subsidium ad ea, que fiunt de- 
bilibus et infirmis. Hec ut rata permaneant et inconvulsa, presentem 
litteram inde confectam sigilo domini Henrici prepositi in Steder- 
borch et sigillo meo necnon sigillo domini Ludolfi Albi dedi eisdem 
dominabus communitam. Acta sunt hec anno domini m^. cc. xc. viio., 
pridie kalendas maii. 

Or. im Archiv zu Dorstadt. Die drei Siegel gut erhalten. 


1141. Das (Alexander)stift in Einbeck bekundet die Übertragung 
einer Mühle durch Gerhard von Bilderlah an das Kl. Lamspringe. 
Einbeck 1297 Mai 1. 


1297. 561 


Nos dei gratia Upertus prepositus, decanus et capitulum ecclesie 
Embicensis recognoscimus cupientes omnibus inspecturis presentia 
notum esse, quod Gerhardus de Bilderla in nostra presentia con- 
stitutus monasterio sanctimonialium in Lamspringe Hildensemensis 
dyocesis resignavit, tradidit et donavit liberaliter coram nobis de 
consilio et consensu omnium, quorum erat consensus merito requi- 
rendus, quicquid proprietatis habuit sive iuris in molendino videlicet 
sito in fluvio dicto Nete, quod molendinum Stenmole vulgariter 
nuncupatur, monasterio supradicto perpetuo possidendum contra- 
dictione qualibet non obstante. In cuius rei — —. Datum Embeke 
anno domini m. cc?. nonagesimo vii, in die beatorum Phylyppi et 
Iacobi apostolorum. 


Or. im Kgl. Si.- A. zu Hannover, Lamspringe Nr. 76. Gut erhaltenes 
Kapitelssiegel. 


1142. Bischof Siegfried verleiht den Besuchern und Unterstützern 
der Andreaskirche vierzig Tage Ablass und bestätigt alle verliehenen 
und noch zu verleihenden Ablässe. Hildesheim 1297 Mai 3 (in die 
inventionis sancte crucis). 


Or. in der Beverinischen Bibliothek zu Hildesheim, Andreasstift Nr. 18. 
Bruchstück des Siegels des Bischofs. Gedr. Doebner, UB. III, S. 659 Nachtr. Nr. 49 
zu September 14. 


1148. Bischof Siegfried übereignet dem Kl. Wöltingerode seinen 
Anteil an dem Wald und dem Berge Harlingheburch. Hildesheim 1297 
Mai 12. 

In nomine domini amen.!) Siffridus dei gracia Hildensummensis 
ecclesie episcopus — — notum esse volumus tam presentibus quam 
futuris, quod, cum principes, nobiles, barones et civitates, qui in 
vallatione castri Harlingheburch fuerunt, quadam summa pecunie 
quandam silvam cum monte, in quo silva situata est, a Iordano et 
Heynrico militibus, Widikindo famulo dictis de Harlingheburch com- 
parassent, nos pro remedio et salute anime nostre partes montis et 
silve nos contingentes damus preposito, abbatisse et conventui in 
Woltingherode perpetuo possidendas sperantes proinde nos participes 
fieri orationum et omnium bonorum, que ibi indesinenter domino 
exhibentur. Ut autem — —. Testes huius sunt Arnoldus decanus, 
Wlradus Montis prepositus, Bernardus scolasticus, Bernardus cantor, 


1) Verlängerte Schrift. 
Hildesh. UB. III. 96 


562 1297. 


Siffridus de Blankenborch, Iohannes de Roden, Fridericus de Adenoys. 
Heynricus, Otto, Ludolfus de Woldenberch, Conradus de Valken- 
stene, Ernestus de Indagine canonici Hildensummenses, Ecbertus!) 
camerarius, Ernestus pincerna, Ashcwinus de Luttere, Albertus Bok, 
Arnoldus Bok, Ludolfus camerarius milites, Arnoldus et Iohannes 
fratres de Dotessem, Conradus de Saldere et Conradus marschalcus 
famuli, Bernardus de Hoygersum, Iohannes Dives, Thidericus Friso, 
Bruno Insanus burgenses?) Hildensummenses et alii quam plures fide 
digni. Datum Hildensum anno domini m?. cc?. xc?. vii*., quarto 
ydus mai. 

Or. im Kgl. St.-A. zu Hannover, Wöltingerode Nr. 58. Siegel des Bischofs 
eingenüht und zerbrückelt. Gedr. Sudendorf, UB. IX, S. 89. Regest Doebner, 
UB. I, S. 260 Nr. 513. Eine im Wesentlichen gleichlautende Urkunde des Bischofs 
von Halberstadt ist datiert von August 17 (xvi9. kalendas septembris), Or. a. a. O. 
Nr. 59 mit beschädigtem Siegel des Bischofs, gedr. Schmidt, Halberst. UB. I (Publ. 


aus den Preuss. Staats- Archiven Bd. 21), S. 582 Nr. 1667, Sudendorf, a. a. O. 
Vgl. auch die Anm. zu Schmidt a. a. O. Nr. 1703. 


1144. Abt Ernst des Michaelisklosters bestimmt den Hof in 
Bekum mit Zubehör zur Aufbesserung der Bekleidung der Mönche. 
1297 Mai 27. 


In nomine domini amen. Ernestus dei gracia abbas monasterii 
sancti Michahelis in Hildensem omnibus in perpetuum. Ad perpetuam 
rei memoriam notum fecimus tam presentibus quam futuris, quod, 
cum nostros dominos et confratres aliqualem habere defectum in 
vestibus vidissemus, nos de ipsorum defectu moti animo compassivo 
curiam nostram sitam in Bekem cum quinque mansis et viginti 
iugeribus ad ipsam curiam pertinentibus, quam curiam per propriam 
industriam comparavimus, nostro conventui ad emendationem vestium 
nostrorum confratrum dedimus perpetuis temporibus possidendam 
ipsam curiam cum mansis et iugeribus supradictis et cum omnibus 
attinenciis in villa, campis, silvis, pratis, pascuis ad ipsam curiam 
spectantibus nostro conventui libere resignando. Quam donationem 
per nos factam litteris presentibus confirmamus, volentes nichilomi- 
nus, eam a nostris successoribus perpetuis temporibus inviolabiliter 
observari. Et ne — —. Datum anno domini m. cc?. Ixxxx?. sep- 
timo, viV. kalendas iunii. De istis bonis dantur custodi sex solidi 
et karitatario duodecim solidi. 


1) Or. Erbertus. 3) Or. burgensenses. 








1297. 563 


Or. im Kgl. St.-A. zu Hannover, Michaeliskl. Nr. 93. Siegel des Abtes und 
des Konventes. 


1145. Bischof Siegfried, der vom Andreasstifte 25 Mark zum 
Ankauf einer Präkarie (pro redemptione precarie) erhalten hat, ye- 
nehmigt, dass, wenn eine Präbende erledigt ist, der zu dieser Ernannte 
nicht eher ihre Einkünfte beziehe, bis die zweite erledigt sei, desgleichen 
bei der zweiten, dritten und vierten Präbende; ferner dass der mit Er- 
laubnis abwesende Kanoniker die eine Hälfte der Einkünfte seiner 
Präbende erhalte, die andere Hälfte das Kapitel, welches aber die 
Obliegenheiten des Abwesenden zu versehen habe; ferner dass der zum 
Kanoniker Angenommenen vor dem Genuss seiner Intraden eine Mark 
Silbers für Paramente an das Stift zahle; endlich bestätigt er dem 
Stifte alle diesem von seinen Vorgängern gemachten Vergünstigungen. 
Hildesheim 1297 Mai 31 (pridie kalendas iunii). 

Or. in der Beverinischen Bibliothek zu Hildesheim, Andreasstift Nr. 19. Be- 


schädigte Siegel des Bischofs, des Domkapitela und des Andreasstiftes an roten 
und grünen Seidenfäden. Gedr. Doebner, UB. III, S. 657 Nachtr. Nr. 46. 


41146. Bischof Hermann von Halberstadt verzichtet auf die Klage 
gegen die Klöster Walkenried, Marienthal, Riddagshausen und Michael- 
stein, welche er vor dem Bischofe (Bruno) von Naumburg, dem Abt 
(Ernst) des Michaelisklosters und dem Propste (Heinrich?) vom Riechen- 
berg als päpstlichen Deputierten gegen sie erhoben hatte. Halberstadt 
1297 Juni 20 (xii. kalendas iulii). 

Gedr. Walkenrieder UB. (UB. des histor. Vereins für Niedersachsen II) S. 370 


Nr. 581, Leuckfeld, Antig. Blankenb. S. 68, Schmidt, UB. des Hochstifts Halber- 
stadt II ( Publ. aus den Preuss. Staatsarchiven 21) S. 591 Nr. 1665. 


1147. Ritter Johann von Adensen und Söhne übereignen der 
Kapelle in Wittenburg drei Morgen in Boitzum. 1297 Juni 27. 


Iohannes miles dictus de Adenoys et Fredericus canonicus 
maioris ecelesie in Hildensem et Iohannes filii eiusdem omnibus in 
perpetuum — —. Notum esse volumus in hoc scripto presentibus 
et ad posteros devenire, quod tres iurnales sitos apud Botgem cum 
fundo molendini ibidem, quos Iohannes dictus Sodeman a nobis in 
pheudo habuit, post liberam ipsius et suorum heredum resignacionem 
capelle in Wittenburch et inclusis ibidem divino officio presidentibus 
conferimus liberaliter et proprietatem cum omnibus suis pertinenciis 
sempiterno tempore possidendam, renunciantes omni iuri, quod 

86* 


564 1297. 


hucusque habuimus in eisdem. Ne vero — —. "Testes huius rei sunt 
Iohannes miles dictus de Geynhusen et Henricus de Dedensen et Con- 
radus Mortificator et Ghiseko de Holenwege presentibus aliis fide dignis. 
Datum et actum anno domini m? ec? xcvii., quinto kalendas iulii. 

Or. im Germanischen Museum in Nürnberg. Stark beschädigtes Siegel Johanns. 


1148. .Edelherr Johann von Adensen schenkt mit Zustimmung 
seiner Söhne Friedrich, Domherrn, und Johann, seiner Töchter und 
des Junkers Gerhard von Hallermund dem Kl. Wülfinghausen dritte- 
halb Hufen in Harboldesen, die ihm Hermann Sconehals resigniert 
hat. Eldagsen 1297 Juli 5 (tercio nonas iulii). 


Huius rei testes sunt et presentes fuerunt Iohannes de Rodhen 
canonicus ecelesie Hildensemensis, Gheroldus prepositus sororum 
sancte Marie Mag(dalene civit)atis eiusdem, Hildebrandus plebanus 
in Biscopincherodhen, Thedolfus viceplebanus in Eldagessen, Er- 
nestus pincerna, (Arnoldus et) Albertus dicti Boc, Boldewinus de 
Stenberghe, Iohannes de Gheyghusen milites, Hermannus Boc, 
lohannes et Thidericus fratres dicti de Wlvinghe, Albertus et Fri- 
dericus et Hinrieus fratres dicti de Geyghusen, Otto et Borchardus 
fratres dicti Gripen, Iohannes de Molendino famuli. 

Or. im Kgl. St.- A. zu Hannover, Wülfinghausen Nr. 46, mit dem Siegel 


Friedrichs und Gerhards, das Johanns abgefallen. Gedr. v. Hodenberg, Calen- 
berger UB. VIII, S. 36 Nr. 44 ohne Tagesangabe. 


1149. Bischof Siegfried setzt wegen der beschränkten Mittel des 
Domstiftes in Goslar die Zahl der Domherren und Präbenden daselbst 
auf 24 fest. Hildesheim 1297 Juli 6 (ii. nonas iulii, pontificatus 
nostri anno xvii?.). 

Testes sunt Arnoldus decanus, Vulradus Montis prepositus, 
Bernardus scholasticus, Bernardus cantor, Ropertus thesaurarius, 
Iohannes cellerarius, Heynricus et Otto de Woldenberge, Borchardus 
de Scrapelo canonici Hildensemenses necnon viri religiosi . . prior 
cum . . lectore fratrum Predicatorum in Hildensem, gardianus cum 
. . lectore fratrum Minorum ibidem. 


Or. im Stadtarchiv zu Goslar. Siegel des Bischofs und des Domkapitels an 
roten Seidenschnüren. Gedr. Bode, UB. II, S. 510 Nr. 520. 


1150. Papst Bonifaz VIII. bestätigt dem Kl. Marienrode den 
Besitz der Kirche in Kirchrode, welche es vom Bischof und Domkapitel 








1297. 565 


gegen das Patronatsrecht der Kirche in. Gross-Freden eingetauscht hat. 
Orvieto 1297 Juli 6 (pridie nonas iulii, pontificatus nostri anno tercio). 
Abschrift des 15. Jahrhunderts in Ms. XXIII, 767 fol. 168 in der Kgl. 


Bibliothek zu Hannover. Gedr. Marienroder UB. S. 113 Nr. 108. Potthast, Reg. 
pont. 24 536. 


4151. Die Brüder Burchard, Ekbert und Hermann von Wolfen- 
büttel entsagen zur Sühne für begangene Unbill der Vogtei der Kirche 
in Ohrum (Orem) mit der Bedingung, dass der Priester daselbst ihrer 
Eltern und ihre Memorie wöchentlich feiert. 1297 Juli 11 (v9. idus 
iulii, in die translacionis sancti Benedicti abbatis). 


— — presentem litteram super hoc confectam sigillis presentibus 
nostro videlicet et domini Arnoldi decani Hildensemensis consan- 
guinei nostri dedimus roboratam. Testes huius rei sunt dominus 
Ernestus abbas monasterii sancti Michahelis, dominus Wlradus sancti 
Mauricii prepositus, dominus Gherardus de Rothenberg, magister 
Olrieus canonicus sancti Iohannis, dominus Bertoldus capellanus 
domini decani clerici, Thidericus de Rothighe, Henricus de Minda, 
Absalon layci. 

Or. im Kgl. St.-A. zu Hannover, Michaeliskl. Nr. 94. Rundes Siegel des 
Domdechanten und schildfórmiges des Burchard. Gedr. Asseburger UB. I, S. 314 
Nr. 495 woselbst zu verbessern Z. 3 viris prudentibus, Z. 13 cymiterio, Z. 18 vigilias. 


Daselbst Exkurs über die Verwandtschaft des Domdechanten Arnold von Warberg 
mit den Ausstellern. Gedr. nach Kopie Lüntzel, Ältere Diözese S. 412. 


1152. Die Bürger Bruno Insanus und Johann Luceken gestatten 
dem Domkapitel den Rückkauf von vier Hufen in Drispenstedt mit drei 
Hufen in Harlesem und den Zehnten, die sie von jenem für 150 Mark 
Silber gekauft haben, mit Kündigung auf Michaelis und Rückkauf zu 
Ostern oder umgekehrt. 1297 Juli 11 (v9. ydus iulii). 

Or. im Kgl. St.-A. zu Hannover, Domstift Hildesheim Nr. 347. Beschädigtes 


Siegel des Ausstellers an dem von der Urk. geschnittenen Pergamentstreifen. Gedr. 
Doebner, UB. 1, S. 260 Nr. 514. 


1153. Bischof Siegfried bekundet, dass Margarete, Wittwe des 
Konrad von Kalefeld, mit Zustimmung ihres Bruders Konrad von 
Gandersheim, Ritters, die Rente einer halben Mark aus einem Hause 
in Gravesdorpehusen dem Kl. Walkenried verkauft hat. 1297 Juli 13 
(in festo beate virginis Margarete). 


566 1297. 


Testes quoque huius rei sunt Conradus de Gandershem pre- 
dictus, Ludolfus camerarius, Ger(hardus) de Gandershem, Lippoldus 
de Dalem milites. 

Abschrift des 14. Jahrhunderts im Cop. des Kl. Walkenried fol. 800 im 


Landeshauptarchie zu Wolfenbüttel. Regest UB. des Stiftes Walkenried (UB. des 
histor. Vereins für Niedersachsen II) S. 372 Nr. 583. 


1154. Die Grafen Albert und Friedrich von Wernigerode über- 
tragen dem Bischof das Eigentum mehrerer Güter. Hildesheim 1297 
September 3. 


Nos Albertus et Fridericus dei gratia comites in Wernigerode 
omnibus in perpetuum.  Recognoscimus presentibus protestantes, 
quod unanimi consensu fratrum nostrorum videlicet Gevehardi, Con- 
radi, Wlradi, et filiorum nostrorum Conradi et Friderici et heredum 
nostrorum venerabili domino nostro Syfrido episcopo Hildensemensi 
et sue ecclesie damus proprietatem novem mansorum in Kerchymbere 
et octo in Holthymbere, octo curiarum in Ynnghesen cum decima 
ibidem, quatuor curiarum in Gerwerdessen cum omnibus eorum 
attinentiis tam in villis quam extra villas, pratis, pascuis, silvis, 
viis et inviis, quesitis et inquirendis, aquis aquarumve decursibus, 
molendinis, advocatiis iure perpetuo possidendam promittentes nichi- 
lominus, ut, cum heredes nostri ad annos discrecionis pervenerint, 
idem facient et factum nostrum inviolabiliter observabunt. Et hoc 
nobiscum nobilis vir Hinricus comes de Regensten conpromisit. In 
cuius facti — —. Testes sunt venerabilis dominus noster Her- 
mannus episcopus Halberstadensis, nobilis vir Borchardus comes de 
Mansvelt, Bernhardus de Olwnstede, Iohannes de Digelstede, Eber- 
hardus de Yerksem, Petrus de Szemmenstede milites et viri alii 
plurimi fide digni. Datum Hildensem anno domini m^. cc. xc, viio., 
tercio nonas septembris. 


Or. im Kgl. St.-A. zu Hannover, Domstift Hildesheim Nr. 348. Die beiden 
Siegel wenig beschädigt. 


1155. Dompropst Gebhard, Domdechant Arnold, Domscholaster 
Bernhard und das Domkapitel übereignen dem Kreuzstift einen Garten 
bei der Neustadt, den der Dechant Leonhard, Scholaster Bertold, The- 
saurar Johann und das Kapitel desselben Stiftes von den Bürgern 
Hildebrand und Dietrich Burmester zur Beleuchtung angekauft haben, 
indem Elias, Pfarrer in Bruchmachtersen (Machtersem apud Lechten- 

















1297. 567 


berge), die Testamentsvollstrecker des verstorbenen Pfarrers Hermann 
der Neustadt und der Thesaurar Johann zu dem Kaufpreise beitragen. 
Hildesheim 1297 September 18 (xiiiiv. kalendas octobris). 


Or. im Kgl. St.-A. zu Hannover, Kreuzstift Nr. 216. Beide Siegel verloren. 
Gedr. Doebner, UB. I, S. 261 Nr. 515. 


1156. Ritter Johann von Dahlum und seine Söhne Emgelbert 
und Rudolf verzichten zu Gunsten des Kl. Lumspringe auf alles Recht 
an den von ihnen beanspruchten Gütern in Solenhusen. 1297 Oktober 9 
(in die beati Dionisii et sociorum eius). 

Or. im Kgl. St.-A. zu Hannover, Lamspringe Nr. 77. Von den gut erhaltenen 


drei Siegeln zeigen das des Johann und das des Rudolf einen Greifenkopf, das 
des Engelbert geteilt, im unteren Felde zwei Fehpfähle. 


1157. Die Grafen Konrad und Johann von Wohldenberg und 
Heinrich, Ludolf und Burchard, Söhne des verstorbenen Grafen Ludolf 
von Wohldenberg, verkaufen ihrem Verwandten, dem Grafen Heinrich 
von Wohldenberg, für zehn Mark Silber zwei Hufen in Bönnien 
(Boningen), welche einst Gerhard von Bönnien besass, indem sie sich 
und der Wittwe Gerhards den Rückkauf vorbehalten. 1297 Oktober 12 
(sabbato ante diem beati Galli). 


Or. im Kgl. St.- A. zu Hannover, Domstift Hildesheim Nr. 349. Die drei 
Siegel verloren. 


1158. Propst Volrad, Dechant Ludegher und das Kapitel des 
Moritzstiftes bekunden, dass der Scholaster Konrad und der Kanoniker 
Hildebrand vom Damme als Testamentsvollstrecker des Kononikers 
Heinrich de Cellario viertehalb Hufen bei Moritzberg (in villa nostra 
Montis) vom Kantor Johann Marcolfi zur Feier des Anniversares 
Heinrichs gekauft und demselben verpachtet haben. 1297 November 15 
(xvii?. kalendas decembris). 


Or. im Kol. St.- A. zu Hannover, Moritzstift Nr. 63. Siegel des Propstes 
und des Kapitels. Gedr. Doebner, UB. I, S. 263 Nr. 517. 


1159. Bischof Siegfried bekundet, dass das Kl. Marienrode, 
welches in dem im Kirchspiel Dinklar gelegenen Dorfe Wendhausen 
eine Kapelle errichtet hat, eine Mühle und Hausstelle in Dinklar zur 
Entschädigung der Mutterkirche dem Pfarrer daselbst übertragen hat, 
dem nur die Visitation und die Verwaltung der Sakramente zustehen 
solle. 1297 Dezember 21 (in die Thome apostoli). 


568 1297. 


Or. im Kgl. St.-A. zu Hannover, Marienrode Nr. 78. Beschädigtes Siegel des 
Bischofs und gut erhaltenes des Pfarrers Arnold in Dinklar, das des Archidiakons 
verloren. Gedr. Marienroder UB. S. 114 Nr. 104. 


1100. Erzbischof Burchard von Magdeburg und Bischof Hermann 
von Halberstadt erteilen allen, welche zum Bau des Chores und zum 
Schmuck der Andreaskirche beisteuern und sie an bestimmten Festtagen 
besuchen, vierzig Tage Ablass. 1297. | 


Or. in der Beverinischen Bibliothek zu Hildesheim, Andreästift Nr. 17. 
Bruchstück des Siegels des Erzbischofs, das des Bischofs verloren. Gedr. nach 
Copie Doebner, UB. I, S. 264 Nr. 518. 


1161. Genannte Erzbischöfe und Bischöfe verheissen den Besuchern 
und Unterstützen der Andreaskirche Ablass. Rom 1297. 


Abschrift des 14. Jahrhunderts im Cop. des Andreasstiftes, Ms. 320 fol. 45v 
in der Beverinischen Bibliothek zu Hildesheim. Gedr. Doebner, UB. III, S. 661 
Nachtr. Nr. 52. 


1162. Frater Egidius Bituricensis,!) Philippus Salernitanus, 
Basilius Iherosolimitanus archiepiscopi,2) Iohannicius Mucicensis,*) 
Bonaventura Ragusinus, Bartholus Orthanus, *) Raynaldus*) Alatrinus, 
Sthephanus Opidensis, Franciscus Senegaliensis, Iohannes Wynto- 
nyensis, Iohannes Capaduaquensis,9) Azo Casertanus, lacobus Mil- 
lopotamensis,?) Hubertus Feretranus, Sabbas Militensis,®) Volradus 
Brandenburgensis, Aymardus Lucerie, Cyprianus Bovensis, Maurus 
Amiliensis et Romanus Croensis episcopi erteilen denen, welche die 
Bartholomäikirche an genannten Festen besuchen und sie unterstützen, 
vierzig Tage Ablass. Rom 1297. 

Abschrift des 16. Jahrh. in Ms. 324 fol. 232 in der Beverinischen Bibliothek 


zu Hildesheim. Bis auf die Aussteller wörtlich mit der vorhergehenden überein- 
stimmend, soweit nicht der Abschreiber an den Abweichungen Schuld ist. 


1163. Das Kreuzstift bestimmt, um eine Bitte des Bischofs Sieg- 
fried erfüllen zu können, dass die Präkarie einer Präbende, ausge- 
nommen die Präsentien, verkauft werden könne und der zu dieser 
Präbende Erwählte mit dem Namen der Kanonie sich begnüge. Hildes- 
heim 1297. | 


1) Cop. Bitiricensis. 2) archiep. fehlt im Cop. 5) Cop. Mucisensis. *) Cop. 
Orthonius. 5) Cop. Baunaldus. ®) Cop. Capadnaquensis. ?) Cop. Millopotonensis. 
8) Cop. Milicensis. 





1297. 569 


G(evehardus) dei gratia prepositus, .. L(eynardus) decanus et capi- 
tulum ecclesie sancte Crucis Hildensemensis. Cum venerabilis dominus 
noster episcopus Hildensemensis ob reverende sue sedis congruam 
reformationem necessariam petitionem ad nos et ad alias ecclesias 
sibi subiectas humiliter et suppliciter dirigeret, nec haberemus, unde 
petitioni sue possemus satisfacere congruenter, eiusdem domini nostri 
episcopi devotis precibus inclinati et usi consilio discretorum cum 
magno tamen gravamine nostro precariam unius prebende presentiis 
dumtaxat exceptis, prout petivit, ad unius atque solius persone vitam 
concessimus vendendam statuentes, quod fructus prebende proxime 
vacantis, licet ad ipsam prebendam elegerimus vel eligamus, ut 
tenemur, aliquam personam, illius prebende fructus illi, qui emit 
precariam, serviant quoad vivit. Sed medio tempore electus ad 
prebendam solo canonie nomine sit contentus. Quod si durante illa 
precaria secundam prebendam vacare contingerit, ad illam similiter 
eligemus, sed primo electo nostro erit prima prebenda vacans cum 
fructibus assignanda et secundo electus erit exspectans postmodum 
sicut primus. Et sic deinceps observabitur ista pecaria permanente. 
In huius nostre ordinationis evidens testimonium presentem litteram 
sigillo nostri capituli fecimus sigillari. Et nos Siffridus dei gratia 
Hildensemensis ecclesie episcopus ordinationem predictam in sub- 
sidium ecclesie nostre factam auctoritate ordinaria confirmamus. 
Si quis autem — —. Datum et actum Hildensem anno domini 
m", cc?. nonagesimo septimo. 


Or. im Kgl. St.-A. zu Hannover, Kreuzstift Nr. 217. Beschädigte Siegel des 
Propstes, des Kapitels und des Bischofs. 


1164. Vierzehn Erzbischöfe bezw. Bischöfe erteilen allen, welche 
das Kreuzstift an genannten Festtagen besuchen und für die Seelen 
Genannter beten, 40 Tage Ablass. Bischof Siegfried genehmigt und 
vermehrt ihn. Rom 1297. 


Universis!) sancte matris ecclesie filiis, ad quos presentes 
littere pervenerint, nos dei gratia Basilius Ierosolimitanus, Philippus 
Salernitanus, Bonaventura Ragusinus, frater Egidius Bituricensis, 
Iohannicius Mucicensis archiepiscopi, Petrus Pistoricensis, Bartholus 
Orthanus, Azo Casertanus, Franciscus Senogaliensis, Hubertus 
Feretranus, Iohannes Capaduaquensis, Basilius Calvensis, Perronus 


I) Verlängerte und Prunkschrift. 


570 1297. 


Larinensis et Aimardus Lucerie episcopi salutem in domino sempi- 
ternam. Alma mater ecclesia — —.  Cupientes igitur, ut ecclesia 
sancte Crucis Hildensemensis civitatis congruis honoribus frequen- 
tetur et a cunctis Christi fidelibus iugiter veneretur, omnibus vere 
penitentibus et confessis, qui ad predictam ecclesiam in festis sub- 
scriptis videlicet domini nostri Ihesu Christi annunciationis, nativi- 
tatis, epiphanie, passionis, resurrectionis, ascensionis, pentecostes 
necnon in singulis festis gloriose semper virginis genitricis dei 
Marie, in festo quoque omnium sanctorum et in memoria omnium 
animarum, in dedicatione eiusdem ecclesie, in festo beati Bonifacii 
pape et per octavas predictarum festivitatum seu quocumque die 
vel tempore causa devocionis vel peregrinationis accesserint et pro 
anima Henrici quondam comitis de Woldenberge occisi prope Graves- 
torpe, pro animabus quoque Asquini de Stenberge, Ludolphi de Borsem, 
Hillemari de Oberge, Borchardi de Saldere, Heynonis et Annonis de 
Heynburch militum cum suis sociis occisorum in Helmenstede, 
Syfiridi de Rutenberge militis occisi in Northusen, qui omnes circum- 
venti ab inopinatis et dolosis hostibus nequiter sunt occisi, preces 
salutares effuderint et pro animabus omnium circa dictam ecclesiam 
sepultorum vel sepulturam ibidem eligencium necnon pro anima 
illius, qui hanc indulgenciam impetravit, pro anima quoque venera- 
bilis patris domini Syffridi de Querenvorde episcopi Hildensemensis, 
qui ipsam indulgenciam ratificans augmentavit, et pro animabus 
omnium fidelium defunctorum deum devote rogaverint, seu qui dictam 
ecclesiam in suis negociis aut personis vel quibuscumque necessariis 
consilio vel auxilio, ope vel opera, verbo vel facto sincere promove- 
rint seu eidem quicquam boni caritative contulerint, nos de omni- 
potentis die misericordia ac beatorum Petri et Pauli apostolorum 
eius auctoritate confisi singuli nostrum singulas quadraginta dierum 
indulgencias de iniunctis sibi penitenciis, dummodo ad id diocesani 
consensus accesserit, misericorditer in domino relaxamus. ln cuius 
rei testimonium presenti scripto sigilla nostra duximus apponenda. 
Datum Rome apud sanctum Petrum anno domini m?. cc?. nonagesimo 
vii*., pontificatus domini Bonifacii pape octavi anno tercio. Et nos 
Syffridus dei gratia episcopus Hildensemensis dictis indulgenciis 
consensum addentes ipsasque gratas et ratas habentes nostra auc- 
toritate ordinaria dies indulgenciarum adiecimus quadraginta. In 
euius rei testimonium iussimus sigillum nostrum apponi anno domini 
supradicto. 





1297. 571 


Or. im Kgl. St.- A. zu Hannover, Kreuzstift Nr. 218. Vierzehn Siegel in 
rotem Wachs (nur das des Bischofs von Bourges in grünem) an roten und gelben 
Hanffäden. Das letzte, das des Bischofs Siegfried, scheint nie daran befestigt ge- 
wesen zu sein. 


1165. Das Moritzstift bestimmt über die Obedienzien. | 1297. 


Anno domini m?. cc?, nonagesimo septimo diffinitum est a do- 
minis nostris, quod quilibet obedienciarius fructibus obediencie sue 
consideratis sequenti sexta feria post festum sancti Viti!) martiris 
veniens dicet coram capitulo nostro, utrum velit vel possit dare 
debitam et ordinatam de sua obediencia pensionem per annum tunc 
instantem. Quod si non, capitulum faciet colligi fructus inde pro- 
venientes et distribuet. Si autem dicat, se velle respondere, tene- 
bitur omni dilatione postposita suis certis temporibus pensionem 
integre ministrare, nisi medio tempore incendio vel aliquo simili 
dampno lesus fuerit, quod capitulo nostro notorium faciet et graciam 
obtinebit. Item si quis fructibus obediencie sue perceptis diem 
supersedeat, in quo tenetur dominis nostris aliquid ministrare, domi- 
nus decanus post quindecim dies statim ex officio suo tam diu ipsum 
incarcerabit, donec omnia dederit expedite. Preterea si duo unam 
obedienciam habuerint et si unus eorum moritur, alter eam integram 
obtinebit. Cum autem vacare contigerit aliquam obedienciarum, 
primo illam habebit maior presbiter, secundam cum vacaverit habebit 
maior dyaconus, terciam maior subdyaconus secundum ordinem et 
stallum eorundem. Quod si deinceps alia vacaverit, incipiendum 
est iterum a presbitero, qui immediate sequitur maiorem presbite- 
rum, et deinde ad secundum dyaconum, de dyacono ad secundum 
subdyaconum, et ita gradatim descendendo ad personas singulas erit 
firmiter observandum. Item si quis dyaconus, ad quem spectaret 
proxima obediencia, medio tempore fiat presbiter, perdit ius illius 
obediencie et pertransit ipsum ordo, ita?) quod exspectare debet, 
donec tangat ipsum ordo, per quem percipiunt obediencias alii sacer- 
dotes. Idem erit de subdyacono, si fuerit in dyaconum ordinatus. 
Preterea nullus fratrum absencium aliquam obedienciam obtinebit. 
Quod si sacerdotum aut dyaconorum sit minor numerus quam sub- 
dyaconorum et omnes habuerint obediencias, contenti erunt, donec 
subdyaconi singuli singulas obediencias sint adepti, et idem de 
sacerdotibus et dyaconibus flet, si eorum numerus sit minor. 


1) Viti auf Rasur. *) ita quod—ordo doppelt geschrieben. 


572 1298. 


Abschrift des 14. Jahrhunderts im Cop. des Moritzstiftes, Ms. 514 fol. 37 
in der Beverinischen Bibliothek zu Hildesheim. 


1166. Bischof Siegfried übergiebt dem Moritzsüift den Liten 
Johann, Sohn des Werner von Grafelde (Grafle), mit eventueller Nach- 
kommenschaft. 1297. 


Or. im Kgl. St.-A. zu Hannover, Moritzstift Nr. 64. Beschädigtes Siegel des 
Bischofes. 


1367. Domdechant Arnold von Warberg und Propst Bodo von 
Riechenberg transsumieren die Schenkungsurk. König Heinrichs III. 
für das Domstift in Goslar über Harlingerode d. d. 1053 Juni 3 und 
die in dem Todtenbuche des Domstiftes enthaltenen Aufzeichnungen über 
die Güter in Harlingerode. O. D. (1297—1303). 


Or. im Stadtarchiv zu Goslar. Siegel des Domdechanten und beschädigtes 
des Propstes. Gedr. Bode, UB. II, S. 579 Nr. 606, Regest a. a. O. III, S. 6 Nr. 9. 


1165. Herzog Albert von Braunschweig übereignet dem Kl. 
Heiningen eine halbe Hufe in Crelighe, welche Christian von Jerxheim 
von ihm zu Lehn hatte. 1298 Januar 13 (in octava ephifanie domini 
nostri). 

Or. im Kgl. St.-A. zu Hannover, Heiningen Nr. 46. Beschädigtes Siegel des 


Herzogs an grünen Seidenfüden. Gedr. Asseburger UB. I, S. 318 Nr. 500, wo zu 
lesen Zeile 2 S. 319 sanctarum monialium und Zeile 6 Fredericus. 


1169. Bischof Siegfried gestattet dem Stifte Riechenberg die 
Anlage von Neurodungen. Hildesheim 1298 Januar 29 (iiii. kalendas 
februarii). 

Gedr. Heineccius, Antiquit. Goslar. S. 319, danach Bode, UB. II, 8. 515 Nr. 527. 


1170. Propst K. von Heiningen übergibt eine halbe Hufe von 
den dem Kloster durch den Laienbruder Bodo geschenkten vier Hufen 
in Seinstedt den Nonnen zur Anschaffung von Schuhen. 1298 Februar 3. 


C.!) dei gratia prepositus in Heninhe omnibus presencia visuris 
salutem. Noverint universi, quod nostris dedimus dominabus dimidium 
mansum, quem contulit ecclesie nostre frater Bodo noster conversus 
et sui fratres alii seculares cum aliis quatuor mansis sitis in Sen- 
stede, ad earum calcios comparandos tali adiecta conditione, quod 
de cetero nullos requirant caleios a nobis nec a nostris successori- 


1) Cop. hat Conradus, aber ohne Beleg. 





1298. 519 


bus, sed sibi personaliter hos procurent. Ne aliquis hanc ordina- 
tionem infringat, sigillo nostro ac venerabilis domini prepositi de 
Dorstat fecimus roborari. Datum anno domini m9. cc?. xc?. viii., 
in crastino purificationis sancte Marie virginis. 

Or. im Kgl. St.- A. zu Hannover, Heiningen Nr. 47. Beide Siegel beschädigt. 


1171. Die von Dorstadt übereignen dem Maria- Magdalenenkloster 
neunzehn Morgen in Ottbergen. 1298 Februar 24. 


In nomine domini amen. Nos Fridericus et Walterus nobiles 
dicti de Dorstat omnibus in perpetuum — —. Notum esse volumus 
tam presentibus quam futuris, quod cum nostra voluntate et sub 
titulo nostro Bernardus scolasticus Hildensemensis frater noster 
carnalis decem et novem iugerum apud Otberge sitorum, que vulga- 
riter Langelage nominantur, que eciam feodali iure tenebat a nobis 
Everhardus de Dungem, ab eodem Everhardo recepit!) resignacionem. 
Nos vero gratuito munere recepto concorditer heredum nostrorum 
omnium cum consensu videlicet Friderici, Burchardi, Lutgardis 
uxoris domini Dithard de Rosdorpe, Gerdrudis uxoris Conradi de 
Meinersem et Adelheidis supradictorum agrorum proprietatem cum 
omni iure suo conventui sancte Marie Magdalene apud muros Hil- 
densemenses contulimus in hiis scriptis. Ut autem — —. Acta 
sunt hec anno incarnacionis domini m. cc9. xc9. viii?., in die sancti 
Mathie apostoli gloriosi. 

Or. im Kgl. St.- A. zu Hannover, Mar.-Magdal. Nr. 134. Von den beiden 
runden Siegeln das des Walther am Rande beschädigt, geteilt und überdeckt von 
dreireihig geschachtetem Schrägrechtsbalken. Eberhard von Düngen resigniert mit 
seiner Frau Rikeza und seinen Söhnen Siegfried und Jordan die 19 Morgen denen 
von Dorstadt 1299 Mürz 29 (dominica qua cantatur Letare lerusalem), Or. a. a. O. 


Nr. 135, Siegel an dem von der Urk. geschnittenen Pergamentstreifen zeigt drei 
Streitkolben neben einander. 


1172. Bischof Siegfried überträyt der Domkirche den halben 
Zehnten in Wanchkenstede (Wachkenstede), den der Domscholaster 
Bernhard von Heinrich Frankenberg gekauft und letzterer ihm resigniert 
hat. 1298 März 10 (sexto idus marcii). 


Testes autem huius facti?) sunt Bernhardus de Meinnersem 
cantor, lohannes de Roden, Henricus de Woldenberge, Otto de 
Woldenberge canonici Hildensemenses, Bertoldus Dives canonicus 


I) recepit über der Zeile nachgetragen. Abweichungen in B: *) facti huius. 


514 1298. 


ecclesie sancte Crucis, Hernestus pincerna miles, Bernhardus de 
Hoiersem, Iohannes Dives cives!) Hildensemenses. 

Or. im Kgl. St.- A. zu Hannover in doppelter Ausfertigung von derselben 
Hand, Domstift Hildesheim Nr. 350 und Nr. 351 (B), an beiden Siegel des Bischofs 


und beschädigtes des Domkapitels. Gedr. nach beiden Or. Doebner, UB. I, S. 264 
Nr. 519. 


1173. Propst Gebhard, Dechant Leonhard und das Kapitel des 
Kreuzstiftes verkaufen mit Zustimmung des Bischofs Siegfried dem 
Cyriacistift in Braunschweig für 30 Mark vier Hufen in Thiede, die 
sie von den Erben des (f) Roseke Vorlornenen, Bürgers in Braunschweig, 
wiedergekauft haben. Hildesheim 1298 März 12 (iii9. idus marcii). 


Testes sunt Bernardus scolasticus, Bernardus cantor, Otto de 
Woldenberghe canonici Hildensemensis ecelesie, Baldewinus thesau- 
rarius, Bertoldus scolasticus et Ludolfus de Weneden canonici ec- 
clesie sancti Blasii in Brunswic. 


Aus dem Diplomat. Stederburg. II, S. 13 im Landeshauptarchiv zu Wolfen- 
büttel. Regest Hünselmann, UB. der Stadt Braunschweig II, S. 212 Nr. 435. 


1174. Bischof Siegfried bestätigt den Balduin von Campe als 
Dechanten des Blasiusstiftes in Braunschweig. Peine 1298 März 16 
(dominica Letare). 


Or. im Landeshauptarchiv zu Wolfenbüttel, st. Blasii Nr. 126. Siegel von 
dem von der Urk. geschnittenen Pergamenstreifen verloren. 


1175. Der Rat der Stadt bekundet, dass der Bürger Konrad 
Howardi dem Godehardikloster für sechs Mark Silber neun Morgen 
Land in Emmerke (Embrike) verkauft und für sich und seinen ab- 
wesenden Bruder Heinrich die Bürger Dietrich Glockengiesser (Fusor 
campanarum) und Hermann von Uppem als Bürgen gestellt hat. 1298 
April 30 (in vigilia Walburgis virginis). 

Abschrift des 15. Jahrhunderts im Cop. des Godehardikl., Ms. 311 fol. 18 in 
der Beverinischen Bibliothek, gedr. nach dem jetzt nicht zu findenden Cop. des 


14. Jahrhunderts im Pfarrarchiv der Godehardikirche zu Hildesheim Doebner, 
UB. I, S. 221 Nr. 445 ohne Datum. 


1176. Johann von Roden, Domherr, Albert Bock und Bernhard 
Heide (Heydene) bekunden, dass Bischof Siegfried drei Hufen in der 
Rodung bei Wendhausen, welche ihm Heinrich Storm resigniert hat, 


Abweichungen in B: !) cives Hild. fehlt. 


1298. 575 


dessen Bruder Hildebrand zu Lehn gegeben hat. Ruihe 1298 Mai 23 
(feria sexta ante festum penthecostes). 


Or. im Kgl. St.-A. zu Hannover, Marienrode Nr. 79. Die drei Siegel stark 
beschädigt. Gedr. Marienroder UB. S. 115 Nr. 105. 


1177. Bischof Siegfried erteilt allen, welche zum Bau und zur 
Unterstützung der Kranken des H.-Geist-Hospitales in Hamburg bei- 
tragen, vierzig Tage Ablass. Schloss Ruthe 1298 (Ende May. 


Gedr. Lappenberg, Hamburg. UB. I, S. 757 Nr.910. Nach dem Ausstellungs- 
ort (vgl. vorherg. Nr.) hierher zu setzen. 


1178. Das Kl. Dorstadt verkauft dem Braunschweiger Bürger 
Konrad bei st. Jacob die Einkünfte des Zehnten in Gross-Rhoden zur 
Leibzucht seiner Tochter Margarete, Nonne in Dorstadt, und zu seinem, 
seiner Frau und Töchter Jahrgedächtnis. 1298 Juni 5. 

Iohannes dei gratia prepositus, Margareta priorissa totumque 
collegium sanctimonialium ordinis sancti Augustini in Dhorstat om- 
nibus presens scriptum visuris salutem in domino. Notum esse 
volumus universis Christi fidelibus tam presentibus quam futuris, 
quod dominus Conradus apud sanctum Iacobum burgensis in Brunes- 
wich emit a nobis filie sue domine Margarete sanctimoniali nostri 
collegii proventus decime nostre in maiori Rodhen pro triginta 
duabus marcis puri argenti sub hac forma, ut ipse omnes proventus 
predicte decime nomine filie sue predicte singulis annis integre re- 
cipiat, quamdiu ipsa vivat, et de eisdem proventibus, quibus ipsa 
salva sibi prebenda sua indiget, paterna caritate sibi ministret et 
procuret. Si vero ipsum premori contigerit, tunc ipsa presentibus 
sibi concessa licentia alium, quemcumque voluerit, eliget, qui pre- 
dictos proventus recipiat et de eis, quibus ipsa indiget, vice et 
nomine patris sui pie sibi provideat et procuret. Post mortem 
autem ipsorum amborum predicti proventus ad officium camere nostre 
sine omni contradictione et inpedimento cuiuslibet prepositi perpetuo 
permanebunt. Pro quorum elargitione caritativa nobis facta dicti 
domini Conradi et uxoris sue domine Margarete et filiarum suarum 
Ghertrudis et Margarete predicte anniversarios singulis annis per- 
agemus. Insuper domino Conrado et uxori sue predictis concedimus 
per presentes plenam participationem omnium missarum, orationum, 
abstinentiarum, ieiuniorum, vigiliarum ceterorumque bonorum operum, 
que per collegium nostrum perpetuo fieri dederit dominus noster 


576 1298. 


Ihesus Christus. Ut igitur — —. Testes etiam sunt provisores 
nostri collegii videlicet dominus Echelinghus prope Cimiterium, Her- 
mannus Eyko, Wasmodus de Urdhe, Conradus de Odhendhorp bur- 
genses in Bruneswich et plures alii clerici et layci fide digni. Acta 
sunt hec anno domini m?. cc. xc9. octavo. nonas iunii. 

Or. im Archiv zu Dorstadt. Siegel des Konventes gut erhalten, das des 


Propstes fast zur Hälfte verloren. Gedr. Hünselmann, UB. der Stadt Braun- 
schweig II, S. 550 Nr. *435. 


1179. Graf Otto von Wölpe heisst gut, dass sein rerstorbener 
Bruder Burchard dem Bischofe (Siegfried) den Zehnten von 23 Hufen 
in Stedere resigniert hat, und. spricht dem Siegfried Scahdewolde jedes 
Recht an dem Zehnten ab. Neustadt (in Nova civitate) 1298 Juni 25 
(in erastino beati Iohannis baptiste). 

Abschrift des 14. Jahrhunderts im Ordinarius st. Blasii fol. 100 im Landes- 
hauptarchiv zu Wolfenbüttel. 


1180. Ritter Dietrich von Alten verkauft dem Kl. Marienrode 
für 100 Bremer Mark vier Hufen mit dem Zehnten, zwei Hausstellen 
und Gebäuden in Anderten, welche er vom Bischof Ludolf von Minden 
zu Lehn hatte. 1298 Juni 27 (quinto kalendas iulii). 


Testes sunt dominus Gerhardus comes de Halremunth, Iohannes 
et Ludolphus de Goltorne, Luderus de Hanensze, Conradus Holt- 
greve, Wilbrandus et Bartoldus fratres dieti de Reden, Thidericus 
de Stockem milites, Iohannes de Lapidea domo, Gyseco de Lubeke, 
Hermannus et Thidyricus fratres de Ryntelen, Arnoldus de Scerle, 
Bernhardus Meyer, Iohannes de Gerdene burgenses Honoverensis 
eivitatis. 

Abschrift des 14. Jahrhunderts in Cop. III, 148, fol. 127 im Kgl. St.- A. zu 


Hannover. Gedr. Marienroder UB. S. 116 Nr. 106, Regest Westfäl. UB. VI, S. 516 
Nr. 1611. 


1181. Ritter Wikbrand von Hareboldessen bekundet, von Abt 
Heinrich und dem Konvente des Michaelisklosters Güter in Nettelrede 
(Netelrethe) auf sechs Jahre erhalten zu haben, wofür die Ritter Eber- 
hard von Alten und Wilbrand und Bertold Brüder von Reden bürgen. 
1298 Juli 8 (in die Kyliani et sociorum eius). 


Or. im Kgl. St.-A. zu Hannover, Michaeliskl. Nr. 95. Vier beschädigte Siegel. 





1298. 577 


1182. Die Grafen von Wohldenberg übereignen dem Kl. Derne- 
burg drei ihnen resignierte Hufen in Astenbeck. 1298 Juli 20. 


Nos Hermannus et Henricus, Conradus et Ioannes laici, Hen- 
ricus et Otto Hildensemensis ecclesie canonici, Henricus, Ludolphus 
et Borchardus filii quondam comitis Ludolphi bene memorie, Hen- 
ricus, Ludolphus et Otto filii comitis Henrici dei gratia comites de 
Woldenberge omnibus in perpetuum, ad quorum notitiam vel audi- 
entiam presens scriptum pervenerit. Notum esse volumus et con- 
Stare, quod, cum Conradus dictus de Ceningen et filii sui Rembertus 
et Walburgis cives in Astenbeke tres mansos, quos a nobis in feodo 
tenebant, ibidem sitos sponte et voluntarie resignarent renuntiantes 
omni iuri, quod habebant hactenus aut imposterum habituri erant 
bonis in eisdem, nos accepta resignatione huiusmodi predictos mansos 
et eorum proprietatem ad nos spectantem ecclesie in Derneborch 
ad usus sanctimonialium pro remedio et salute animarum nostrarum 
appropriando contulimus et in proprium dedimus cum omni iure et 
utilitate liberos ab universo iugo servitutis perpetuo possidendos 
nolentes litem vel controversiam ipsi claustro super dictis bonis 
&ut ex parte nostri aut ex parte ea resignantium ullo tempore in- 
ferre vel etiam inferentibus consentire, sed ipsa tam in proprietate 
quam in possessione prefate ecclesie ab omni homine libere defen- 
dere et legitime authorizare ac rite disbrigare volumus, eandem 
proprietatis donationem ratam et inconvulsam servaturi. Ut autem 
hec nostra collatio predicto monasterio liberaliter facta perpetuis 
temporibus firma permaneat et inviolabiliter observetur, presentem 
litteram sigillis nostris una cum sigillo venerabilis in Christo patris 
ac domini nostri Sifridi Hildensemensis episcopi fecimus in evidens 
testimonium communiri. 'Testes huius facti sunt idem venerabilis 
in Christo pater ac dominus noster Sifridus Hildensemensis epi- 
scopus, Henrieus de Steinberge, Henricus de Walmoden et Conradus 
de Lindede milites, Henricus Swaf sacerdos et Andreas Bulle famulus 
et alii quam plures. Actum et datum anno domini mcelxxxxviii., 
xiii. kalendas augusti. 


Abschrift des 18. Jahrhunderts in Cop. VI, 108a, fol. 16 im Kgl. St.-A. zu 
Hannover. 


1188. Herzog Albert von Braunschweig nimmt das Kl. Lam- 


springe in seinen Schulz. Asseburg 1298 Juli 20. 
Hildesh. UB. III. 87 


518 1298. 


Dei gratia nos Albertus dux de Bruneswich omnibus presentia 
visuris vel audituris notum esse volumus, quod ecclesiam in Lamme- 
springhe cum universis suis bonis ad ipsam pertinentibus sub nostram 
protectionem recepimus divine remunerationis intuitu pariter et 
tutelam volentes, ut nullus subditorum nostrorum vel officialium 
dictam ecclesiam exactionibus indebitis seu gravaminibus quibuslibet 
turbet in aliquo vel molestet. Addicimus insuper, ut nullus ex dictis 
nostris officialibus contra predictam ecclesiam pandationem aliquam 
faciat seu a quoquam fieri permittat, cum omnibus de ipsa queri- 
moniam movere volentibus parati erimus secundum iuris ordinem 
respondere. Datum Asseburch presente fratre nostro domino Hinrico 
duce de Bruneswich inclito anno domini m?. cc?. nonagesimo viiio., 
dominica ante festum beate Marie Magdalene. 

Or. im Kgl. St.-A. zu Hannover, Lamspringe Nr. 79. Siegel des Ausstellers 


an dem von der Urk. geschnittenen Pergamentstreifen beschüdigt. Gedr. Harenberg, 
Hist. Gandersh. S. 789 zu 1290. Regest Asseburger UB. I, S. 319 Nr. 503. 


1184. Bischof Siegfried überträgt dem Moritestift den ihm resig- 
nierten vierten Teil des Zehnten in Gronau. 1298 Juli 21. 

Sifridus dei gratia Hildensemensis ecclesie episcopus — — ad 
noticiam tam presentium quam futurorum cupimus pervenire, quod, 
eum dilecti nobis in Christo .. prepositus, .. decanus et capitulum 
ecclesie saneti Mauricii montis Hildensemensis quartam partem 
decime in Empne que nunc Gronowe dicitur cum omni iure suo et 
utilitate a Henrico et Conrado fratribus et a Ludolfo et Baldewino 
etiam fratribus dictis de Elvede de consensu heredum suorum legitime 
comparassent et predicti de Elvede ipsam quartam partem decime 
nobilibus viris videlicet dominis Conrado et Iohanni!) fratribus et 
Henrico, Ludolfo et Borchardo etiam fratribus comitibus dictis de 
Woldenberch sive de Insula, a quibus ipsi illam quartam in feodo 
tenuerunt, sine omni contradictione resignassent, et predicti comites 
eandam quartam partem decime cum omni iure et utilitate sua, 
sicut a nobis in feodo tenuerunt, nobis libere resignassent, nos 
accepta libera eorum resignatione sepedictam quartam partem decime 
in Empne nobis per dictos comites, ut diximus, resignatam ob reve- 
rentiam beati Mauricii specialis patroni nostri et anime nostre 
remedium de consensu nostri capituli cum proprietate et omni iure 
suo et utilitate prefate ecclesie saneti Mauricii montis Hildense- 


I) Or. Iohanne. 





1298. 579 


mensis contulimus et presentibus conferimus in nomine domini in 
perpetuum possidendam. Ut autem — —. Huius rei testes sunt 
Arnoldus decanus, Bernardus de Dorstat scolasticus, Bernardus de 
Meinersem cantor, lohannes de Roden plebanus, Henricus et Otto 
de Woldenberch canonici Hildensemenses, Ludolfus camerarius, 
Ernestus pincerna, Albertus Bok milites et alii quam plures clerici 
et laici fide digni. Actum et datum anno domini millesimo cc®. 
nonagesimo octavo, xii. kalendas augusti. Conradus. 

Or. im Kgl. St.-A. zu Hannover, Moritzstift Nr. 66. Siegel des Bischofs und 
des Domkapitels. Regest Doebner, UB. I, S. 265 Nr. 520. In einer Urk. desselben 
Jahres in vigilia sancte Praxedis virginis (Juli 20) resignieren die Grafen Konrad 
und Johann, Brüder, und Heinrich, Ludolf und Burchard, Söhne des Ludolf, 


dicti de Woldenberg sive de Insula, den vierten Teil des Zehnten dem Bischof, 
Or. a. a. O. Nr. 65 mit drei beschädigten Siegeln. 


1185. Domkellner Johann und Domherr Hermann von Steinberg 
genehmigen, dass das Siegel des Domkapitels an die Urkunde betr. den 
vierten Teil des Zehnten in Gronau, den das Moritzstift gekauft hat, 
gehängt werde. 1298 Juli 25. 


Honorabilibus dominis .. preposito, . . decano et capitulo maioris 
ecclesie in Hildensem Iohannes cellerarius, Hermannus de Steinberch 
dei gratia eiusdem ecclesie canonici reverentiam debitam et honorem. 
Ad devotam instantiam . . prepositi, . . decani et capituli eeclesie 
sancti Mauricii montis Hildensemensis consentimus, ut littera de 
quarta parte decime in Empne, quam emerunt, nunc vobis lecta et 
sigillo domini nostri episcopi super proprietate eius sigillata, ut 
etiam sigillo nostri capituli sigilletur, tenore presentium, ut diximus, 
consentimus. Datum anno domini m. cc?. nonagesimo viii€., viiio. 
kalendas augusti. 

Or. im Kol. St.-A. zu Hannover, Moritzstift Nr. 67. Siegel des Kellners an 


dem von der Urk. geschnittenen Pergamentstreifen gut erhalten, das andere fast 
zur Hälfte abgefallen. 


1186. Ritter Burchard von Wildenstein resigniert vor Bischof 
Siegfried dem Kl. Wienhausen den Zehnten in Ohrum (Orem). Vechelde 
1298 August 8 (viv. idus augusti). 

Huius rei testes sunt dominus Aschwinus et dominus Thetmarus 
de Luttere fratres, dominus Io(hannes) de Godenstede et dominus 
Sifridus de Rutenberge milites, David Cronesben, Thomas cum 
angelo cives Brunswicenses. 


37° 


580 1298. 


Abschrift des 14. Jahrhunderts im Cop. LX, 265, S. 36 im Kgl. St.- A. zu 
Hannover. 


1187. Ritter Basil von Rautenberg verkauft dem Kl. Marienrode 
für 105 Hildesheimer Mark vier Hufen in Rautenberg (Rutenberge) 
mit einer Hausstelle. 1298 August 10 (quarto idus augusti). 

Or. im Kol. St.-A. zu Hannover in doppelter Ausfertigung Marienrode Nr. 81a. 
mit den Siegeln des Basil und des Siegfried von Rautenberg an grünen Seiden- 
fäden, und Nr. 81b mit dem Siegel des Basil an roten und grünen Seidenfäden, 
das zweite verloren. Gedr. Marienroder UB. S. 117 Nr. 107. In einer weiteren 
Urk. von demselben Datum stelli derselbe Bürgen für die spätere Zustimmung 
seiner unmündigen Kinder zu obigem Verkauf, Or. a. a. O. Nr. 80 mit acht meist 
gut erhaltenen Siegeln, gedr. a. a. O. S. 119 Nr. 108. 


41188. Ritter Eckehard von Lebenstedt überträgt den halben Zehnten 

in Köchingen (Cochinge) und zwei Hufen und eine Hofstätte daselbst 
dem Blasiusstift in Braunschweig. Hildesheim 1298 August 12 (pridie 
idus augusti). 
— — Nos Sifridus dei gratia Hildensemensis ecclesie episcopus, 
Iohannes de Rodhen plebanus sancti Andree, Ernestus pincerna, 
Albertus Bok, Ludolfus camerarius milites rogati — — sigilla nostra 
presentibus duximus apponenda. 

Or. im Landeshauptarchiv zu Wolfenbüttel, st. Blasii Nr. 128. Siegel des 
Bischofs und des J. von Roden stark beschädigt, die anderen vier weniger, das 
des Ausstellers zeigt drei (2:1) Leopardenköpfe, des Ernst von Meienberg und 


des Kümmerers Ludolf zwei Querbalken, das des Albert Bock (auf dem Siegel 
Albertus iunior de Wlvinge) zwei sprungbereite Wölfe über einander. 


1189. Bischof Ludolf, Propst Volquin, Dechant Gerold und das 
Domkapitel in Minden schenken dem Kl. Marienrode vier Hufen in 
Anderten, die Ritter Dietrich von Alten dem Kloster verkauft und ihnen 
resigniert, und den Zehnten von zwei Hufen in Jeinsen (Geynhusen), 
die von ihnen Graf Adolf von Holstein zu Lehn gehabt hat. 1298 
August 15 (xviii. kalendas septembris). 


Testes huius rei sunt Tethardus scholasticus, Iacobus cantor, 
Arnoldus cellerarius, Gyso Vos, Ludolfus de Arnem, Lodewicus de 
Bardeleve canonici, Iohannes Camerarius, Lippoldus de Mandeslo, 
Iohannes de Lutbeke, Trepel, Iohannes de Barchusen milites. 

Abschrift des 17. Zahrhunderts im Cop. III, 148, fol. 127» im Kgl. St.- A. zu 


Hannover. Gedr. Marienroder UB. S. 120 Nr. 109. Regest Westfäl. UB. VI, S. 517 
Nr. 1616. 


1298. 581 


1190. Propst Volrad, Dechant Ludeger und das Kapitel des 
Moritzstiftes bekunden, dass der Kanoniker Hildebrand vom Damme 
und der Scholaster Konrad, Testamentsvollstrecker des Kanonikers 
Heinrich Renfredi, zum Ankauf des letzten Viertels des Zehnten in 
Gronau (in Empne que nunc Gronowe dicitur) aus dessen Nachlass 
17 Mark Silber unter der Bedingung beigesteuert haben, dass davon 
eine Rente von 40 Schilling zur nächtlichen Beleuchtung der Kirche 
auf Mariä Geburt erworben werde. 1298 August 16 (xvii?. kalendas 
septembris). 

Or. im Kgl. St.-A. zu Hannover, Moritzstift Nr. 68. Gut erhaltenes Kapitels- 
siegel. Gedr. Doebner, UB. I, S. 265 Nr. 521. 


1191. Graf Heinrich von Regenstein übereignet dem Domkapitel 
in Goslar eine Hufe in Zilly und stellt für die Zustimmung seiner 
minderjährigen Söhne Heinrich und Ulrich als Bürgen den Domherrn 
Heinrich von Wohldenberg in Hildesheim und den Grafen Johann vom 
Werder. Derenburg 1298 August 17 (xviP. kalendas septembris). 


Or. in doppelter Ausfertigung im Stadtarchiv zu Goslar. Gedr. Bode, UB. II, 
S. 526 Nr. 538. 


1192. Herzog Otto von Braunschweig und Lüneburg überträgt 
dem Kl. Derneburg zwei Hufen in Wartjenstedt. 1298 August 25. 


Dei gratia Otto dux de Bruneswik et de Luneborch universis 
hanc litteram inspecturis salutem in domino. Ad instantiam domini 
Rotgheri de Gustede et ut progenitoribus nostris et nobis proficiat 
ad salutem proprietatem duorum mansorum in villa Wartekenstede, 
quos dominus Bruno de Gustede a nobis tenuit in pheodo, ecclesie 
in Dherneborch dedimus perpetuo possidendam. Huius rei testes 
sunt dominus Hinricus prepositus sancti Ciriaci in Bruneswik, dominus 
Hinricus de Wenden et dominus Rotgherus de Gustede memoratus 
et alii quam plures fide digni. In cuius rei testimonium sigillum 
nostrum presentibus duximus apponendum. Datum anno domini 
millesimo ducentesimo nonagesimo octavo, in crastino Bartolomei 
apostoli. 

Or. im Kgl. St.-A. zu Hannover, st. Godehard Nr. 45b. Siegel von dem von 
der Urk. geschnittenen Pergamentstreifen verloren. 


1198. Bischof Siegfried überträgt mit Zustimmung des Domkapitels 
und des Volrad, Propstes des Moritzstiftes und Archidiakons in Goslar, 
dem Kl. Walkenried seine Rechte an der Cäcilienkapelle in (Goslar. 


582 1298. 


Hildesheim 1298 August 29 (in die decollationis beati Iohannis 
baptiste). 

Testes sunt Arnoldus decanus, Bernardus scolasticus, Bernardus 
cantor, Lippoldus de Stockem, Conradus de Valkensten, Otto et 
Ludolfus de Woldenberch canonici Hildensemenses, Ernestus pin- 
cerna, Ludolfus camerarius, Hermannus de Oltwardeshusen, Sifridus 
de Rutenberch, Thetmarus de Luttere!) milites. 

Or. im Landeshauptarchiv zu Wolfenbüttel, Kl. Walkenried Nr. 422 in dop- 
pelter Ausfertigung, an beiden gut erhaltene Siegel des Bischofs, des Domkapitels 
und des Propstes Volrad. Gedr. Heineccius, Antiquit. Goslar. S. 319, Leuckfeld, 


Antiquit. Walkensed. I, S. 129, Bode, UB. II, S. 528 Nr. 540, UB. des Stsfts 
Walkenried (UB. des histor. Vereins für Niedersachsen II) S. 374 Nr. 589. 


1194. Abi Heinrich, Prior Gerold und der Konvent des Kl. 
Ringelheim verkaufen dem Kl. Hamersleben sechstehalb Hufen in Klein- 
Ausleben, von denen jede nach dem Rechte gen. budelen jährlich fünf 
Braunschweiger Schilling zinst, und von denen anderthalb Ludolf 
Ettinge, eine dessen Söhne Johann und Ludolf, eine Ludolf Clanen 
und zwei Hufen die Wittwe des getöteten Meinhard besitzen. 1298 
September 8 (in nativitate Marie virginis gloriose). 

Zeugen: De collegio nostro Hermannus custos, Eilardus de 
Herro, Olricus de Holle, Hinricus de Borna, Conradus de Badeken- 
stede, Hinricus de Dodenborch, Andreas de Kalbechte, Olricus de 
Honrode, Rotgherus de Gustede, Richardus de Barkenvelde, insuper 
et honorabiles viri domini in Ilsenborch et Huseborch monasteriorum 
abbates necnon decanus ecclesie sancti Mathie in Goslaria, prepositi 
quoque de Richenberch et sancti Georgii ibidem, preterea et strenui 
milites Wulfinus et Fredericus fratres et Ludolphus ac Conradus 
de Nendorp necnon et Wernerus de Slage. 


Nach Cop. im Kgl. St.-A. zu Magdeburg Regest v. Mülcerstedt, Reg. archiep. 
Magdeburg. III, S. 377 Nr. 996. 


1195. Lippold von Róssing (Roddinge) verkauft dem Kl. Marien- 
rode einen T'eil des Waldes an der Leine zwischen Schulenburg (Sculen- 
borg) und Jeinsen (Geynhusen) mit einer Wiese und allem Zubehör 
am Leineufer, und den zwischen Barnten (Berenten) und der Mühle 
bei Jeinsen fliessenden Bach Huda mit der Fischerei darin. 1298 
September 21 (in die beati Mathei apostoli). 


1) fehlt in der einen Ausfertigung. 





1298. 583 


Or. im Kgl. St.-A. zu Hannover, Marienrode Nr. 82. Beschädigtes Siegel an 
roten Seidenfäden. Gedr. Marienroder UB. S. 121 Nr. 110. 


1196. Volrad von Dreileben schenkt der Deutsch-Ordens- Kommende 
zu Berge mit Zustimmung seiner Brüder Burchard, Domherrn in Hildes- 
heim, und Johann, Domherrn in Halberstadt, Land in Neindorf und 
Kersleben (Harsleben?). 1298 Oktober 1 (kalendas octobris). 


Regest nach Cop. im Kgl. St.-A. zu Magdeburg v. Mülverstedt, Reg. archiep. 
Magdeburg. III, S. 378 Nr. 997. 


1197. Engelbert von Dahlum (Dalem), Knappe, resigniert dem 
Bischof Siegfried 4!|[. Hufen und den Zehnten von 14 Hufen in 
Ammensen (Ammenhusen). O. D. (zu 1298 Oktober 6). 

Or. im Landeshauptarchiv zu Wolfenbüttel, Kl. Riddagshawsen Nr. 337. 
Siegel des Ausstellers beschädigt. Die Datierung nach der Urk. des Grafen Konrad 


von Wohldenberg vom 6. Oktober (tertio nonas octobris) über dieselbe Angelegen- 
heit, Or. a. a. O. Nr. 336. 


1195. Das Kreuzstift verpachtet dem Heinrich von Lehndorf eine 
Hufe in Woltorf. Hildesheim 1298 Oktober 8. 


Ghevehardus dei gratia prepositus, Leynardus decanus et capi- 
tulum ecclesie sancte Crucis Hildensemensis omnibus presens scriptum 
visuris seu etiam audituris in vero salutari salutem. Notum esse volu- 
mus omnibus, ad quos presens scriptum pervenerit, quod nos mansum 
unum situm Woltdorp habentem xxvii iugera solventem nobis decem 
solidos annuatim Henrico de Lendorp et suis iustis heredibus 
locavimus eo modo, quod, si!) voluerit ecclesia nostra eundem 
mansum pro decem talentis Hildensemensibus redimere, poterit sine 
contradictione qualibet quandocumque, et quod idem Henricus vel 
suus senior heres expedite?) in festo Michahelis decem solidos 
semper solvat et quod eumdem mansum nequaquam?) dividant neque 
scindant. "Testes huius rei sunt Bruno de Hardessem, Thidericus 
de Wetesse, Iohannes custos sacerdotes, Bertoldus scolasticus, 
Balduwinus de Elvede, Daniel de Indistria, Bertoldus Dives dyaconi, 
magister Egidius, Everardus de Borsem, Thidericus de Cramme, 
magister Gwernerius de Bokenem subdyaconi. Ne igitur — —. 
Datum et actum Hildensem, in capitolio sancte Crucis anno domini 
m. cc?, Ixxxx?. viii9., iiii. feria ante Dyonisii. 


1) si übergeschrieben. ?) hinter expedite ist semper getslgt. °) Or. nequadam. 


684 1298. 


Or. im Kgl. St.-A. zu Hannover, Kreuzstift Nr. 220. Beschädigtes Siegel an 
dem von der Urk. geschnittenen Pergamentstreifen. 


1199. Graf Gerhard von Hallermund bekundet die Aussage der 
Einwohner von Sehnde, dass sie kein Recht an der Verleihung der 
Kirche in Sehnde besässen noch auch dem Herzog von Lüneburg das 
Recht übertragen hätten. 1298 November 26 (in crastino beate Kate- 
rine virginis). 

Or. im Kgl. St.-A. zu Hannover, Bartholomäistift Nr. 15. Stark beschüdigtes 


Siegel an dem von der Urk. geschnittenen Pergamentstreifen. Gedr. nach Cop. 
Lüntzel, Ältere Diözese S. 413 Nr. LV, Sudendorf, UB. VI, S. 97. 


1200. Graf Gerhard von Hallermund bekundet die Aussage der 
Einwohner von Sehnde, dass sie das Präsentationsrecht an der Kirche 
in Sehnde nicht besässen noch auch dem Herzog Otto von Lüneburg 
das Recht übertragen hätten. 1298 November 26 (in crastino beate 
Katerine). 

Or. im Kgl. St.- A. zu Hannover, Bartholomäistift Nr. 16. Beschädigtes 


Siegel an dem von der Urk. geschnittenen Pergamentstreifen. Gedr. nach Cop. 
Lüntzel, Ältere Diözese S. 413, Sudendorf, UB. VI, S. 97. 


1201. Äbtissin Margarete von Gandersheim gibt dem Michaelis- 
kloster Gertrud, Tochter des Dietrich von Solschen (Soltsike). als Hörige 
(mancipium) und erhält dafür von diesem Adelheid, Tochter des Johann 
Odelinc. 1298 Dezember 9 (feria tercia post beati Nicolai). 


Or. im Kgl. St.-A. zu Hannover, Michaeliskl. Nr. 96. Siegel der Äbtissin an 
dem von der Urk. geschnittenen Pergamenistreifen wenig beschädigt. 


1202. Der Rat der Stadt bekundet, dass Gertrud, Wittwe des 
Heinrich von Hüddessum, dem Andreasstift eine Rente von zehn Schilling, 
welche sie von Konrad von Irmseul (Ermensulle) aus Häusern am 
Alten Markte gekauft hat, zur Feier ihres und ihres Mannes Anni- 
versares übertragen hat. 1298. 


Or. im Stadtarchiv zu Hildesheim Nr. 1658. Beschädigtes älteres Stadtsiegel. 
Gedr. Doebner, UB. 1, S. 269 Nr. 527. 


12908. Der Rat der Stadt bekundet, dass Adelheid, Witiwe des 
Heinrich Westfal, einen Zins von zwanzig Schilling aus einem Hause 
in den Hoken dem Katharinenhospitale verkauft hat. 1298. 

Or. im Stadtarchiv zu Hildesheim Nr. 1237. Stark beschädigtes älteres Stadt- 


siegel. Gedr. Beitr. zur Hild. Gesch. I, S. 290 und 334, Doebner, UB, I, S. 268 
Nr. 526. 





1299. 58b 


1204. Bodo Lenkener und Schwestern übertragen beim Eintritt 
zweier ihrer Schwestern in das Kl. Derneburg diesem vier Hufen und 
eine Hofstelle in Bleckenstedt. 1299 Januar 13. 


Notum sit universis Christi fidelibus per presentes, quod ego 
Bodo dictus Lenkener, Gertrudis et Gysla sorores mee obtulimus 
Bertam et Hedhewigam duas puellas nostras sorores in claustrum 
Derneburg et in ordinem sanctimonialium ibidem deo et beate Marie 
virgini serviendum et quatuor mansos sitos in villa Blekenstede et 
unam aream ibidem sitam cum omni utilitate tam in villa quam in 
campo libere resignamus et cum nostris sororibus Berta et Hedhe- 
wiga claustro Derneburg offerimus in perpetuum possidendos. Igitur 
ut hec donacio!) mansorum et aree rata permaneat et a Bodone 
vel suis sororibus aut heredibus eorumdem in posterum nullatenus 
infringatur, coram nobis Asch(wino) milite dicto de Saldere iudice 
illustris principis et ducis Luneburgensis in Lechtenberge legitime 
sunt peracta, quod per nostrum sigillum presentibus appensum 
publice protestamur. Insuper nos Egelbertus et Rodolfus de Dalem, 
si quid iuris in quatuor mansis predictis et in area habuimus seu 
habemus aut habere contingeret, libere resignamus, quod sigillorum 
nostrorum munimine protestamur. "Testes huius rei sunt Thidericus 
de Walmode, Aschwinus et Henricus filii sui milites, Andreas de 
Luttere miles, Thidericus de Godenstede miles, Henricus miles et 
Iohannes fratres dicti de Saldere, Thidericus de Barum dictus Hake, 
Borchardus de Saldere filius Bodonis bone memorie de Saldere 
milites. Acta sunt hec anno domini m9ec?xc9ix?., in octava epyphanie 
domini Ihesu Cristi. 


Or. im Kgl. St.- A. zu Hannover, Derneburg Nr. 34. Die vier Siegel stark 
beschüdigt. 


1205. Ritter Johann von Dahlum und seine Söhne verzichten 
auf die Ansprüche an Güter des Bartholomäistiftes in Hotteln. 1299 
Januar 20. : 


Ego Iohannes de Dalem miles, ego Egelbertus et ego Rodolfus 
filii ipsius Iohannis tenore presentium publice protestamur et liquido 
volumus constare, quod, cum ecclesiam sancti Bartolomei in Sulta 
extra muros Hildensemenses inpeteremus super bonis in Hottenem, 
que quondam fuerant domini Wlradi liberi, nos instructi et informati 


1) Vor donacio ist nostra getilgt. 


586 1299. 


a viris discretis et fide dignis rationibus etiam veridicis, quod nichil 
iuris nos sive coheredes nostri nobis dicere possemus et quod nullum 
ius nobis competeret in prefatis bonis, cessavimus ab omni inpetitione 
bonorum eorundem et ecclesiam antedictam dimisimus atque dimitti- 
mus ab omni inpetitione perpetuo liberam ac solutam. In cuius rei 
evidentiam presens scriptum prememorate ecclesie dedimus sigillis 
nostris roboratum. Bogavimus preterea Conradum de Dinkelere et 
Conradum de Gandersem milites, ut sigilla sua presentibus appone- 
rent. Nos vero Conradus et Conradus iam dicti ab ipsis Iohanne 
ac filiis suis rogati sigilla nostra ad maius testimonium presentibus 
duximus apponenda. "Testes huius rei sunt Friso senior cum filiis 
suis Henrico, Tiderico, Hartmanno et Iohanne, magister Iohannes 
Sconekint et fratres sui Henricus et Bertrammus et fratres dicti 
Sconehals necnon quam plures alii clerici ac laici. Actum et datum 
anno domini m?. cc9. xc?. ix9., in die beatorum martirum Fabiani et 
Sebastiani. 

Or. im Kgl. St.-A. zu Hannover, Bartholomäistift Nr. 17. Beschädigte Siegel 
des Johann von Dahlum, Greifenrumpf, und des Konrad von Dinklar, geteilt, im 
oberen Felde halber Löwe, im unteren drei Kesselhaken (2:1), die drei anderen 
verloren. Regest Doebner, UB. I, S. 270 Nr. 528. In einer besonderen Urk. von 
demselben Tage bekundet denselben Verzicht Ritter Konrad von Gandersheim, Or. 
a.a. O. Nr. 18, kleiner Siegelrest an dem von der Urk. geschnittenen Pergament- 
streifen. Am 24. März (nono kalendas aprilis) bekundet Johann von Dahlum den 
Verzicht auch vor dem Rate der Stadt, Or. im Stadtarchiv zu Hildesheim, Mus. 
Nr. 248 mit dem Stadtsiegel, gedr. Doebner a. a. O. I, S. 272 Nr. 534. 


1206. Bischof Siegfried bekundet, dass der Kämmerer Ludolf, 
Ritter, das Eigentum einer Hausstelle an der Strasse, die von der Burg 
(urbs) nach dem Michaeliskloster führt, welche der Bürger Johann Dives 
von jenem zu Lehn trug, ihm resigniert und der Domkirche übertragen 
hat. 1299 Februar 11 (tercio idus februarii). 


Or. im Kgl. St.-A. zu Hannover, Domstift Hildesheim Nr. 352. Siegel des 
Bischofs und des Kämmerers, letzteres zwei Querbalken zeigend. Gedr. Doebner, 
UB. 1, S. 271 Nr. 550. In einer Urk. desselben Jahres ohne Tagesangabe verkauft 
Johann Dives der Domkirche eine Rente von vierzehn Schilling aus derselben 
Strasse, Or. ebenda Nr. 360 mit beschädigtem Siegel des Ausstellers, gedr. a. a. O. 
S. 270 Nr. 529, 


1207. Die Brüder Hildebrand und Heinrich Storm, Bürger, 
verkaufen dem Kl. Marienrode drei Hufen Landes in der Rodung 
zwischen Wendhausen und Uppen (Wenthusen et Uppem), die sie vom 





1299. 587 


Bischof ew Lehn tragen, für 31 Braunschweiger Mark. 1299 Februar 22 
(in cathedra Petri). 

Or. im Kgl. St.-A. zu Hannover, Marienrode Nr. 84. Gut erhaltenes Siegel 
des Hildebrand. Gedr. Marienroder UB. S. 123 Nr. 112, Regest Doebner, UB. I, 
S. 271 Nr. 531. An demselben Tage entsagt der Bürger Bernhard von Heyersum 
(Hoyersem) allen Ansprüchen an die drei Hufen, Or. a. a. O. Nr. 85. mit dem 
Siegel des Ausstellers, gedv. a. a. O. S. 124 Nr. 113, Regest a. a. O. Nr. 532. 


2208. Ritter Albert Bock gewährt dem Bischof Siegfried und 
dem Domkapitel den Rückkauf des ihm für 477 Mark verpfändeten 
Schlosses Poppenburg (Popenborch) auf Pfingsten bei Kündigung auf 
Lichtmess. 1299 Februar 24 (in die beati Mathie apostoli). 

Or. im Kgl. St.-A. zu Hannover, Domstift Hildesheim Nr. 353. Bruchstück 


des Siegels an dem von der Urk. geschnittenen Pergamentstreifen. Gedr. Suden- 
dorf, UB. I, S. 250. 


1209. Der Rat der Stadt bekundet, dass die Bürger Hildebrand 
und Heinrich Storm, Brüder, dem Kl. Marienrode drei Hufen in der 
Rodung zwischen Wendhausen und Uppen, die sie vom Bischof zu Lehn 
tragen, verkauft haben. 1299 März 8 (in dominica qua cantatur 
Invocavit). 


Or. im Kgl. St.-A. zu Hannover, Marienrode Nr. 86. Beschädigtes Stadtsiegel. 
Gedr. Marienroder UB. S. 124 Nr. 114, Doebner, UB. I, S. 272 Nr. 533. 


1210. Das Kl. Derneburg bekundet, von Heiso Rindfleisch drei 


Hufen in Astenbeck unter angegebenen Bedingungen erhalten zu haben. 
1299 März 12. 


Nos Iohannes dei gratia prepositus, Adhelheydis priorissa totus- 
que conventus in Derneborch protestamur presentibus munitis nostre 
ecclesie sigillo, quod Heyso dictus Rintflesch et Elyzabeth uxor sua 
pro remedio animarum suarum comparaverunt ecclesie nostre pro 
triginta marcis cum dimidia puri argenti ponderis Bruneswicensis 
tres mansos sitos Ástenbeke sub tali conditione, quod ipsi ad tem- 
pora vite sue omnes fructus dictorum mansorum nostre eeclesie 
debentium cum pertinentiis quibuslibet percipient pleno iure, et 
similiter dominus Conradus filius ipsius Elyzabeth monachus in 
Luttere, Iohanna, Mechtildis, Adhelheydis et Margareta filie ipsius 
in Christo nostre sorores cum integritate percipient dictos fructus, 
ita quod, quamdiu dictarum personarum aliqua superstes fuerit, totum 
fructum dictorum mansorum percipiet pleno iure, quem fructum ipsis 








588 1299. 


presentabimus per vecturam nostram Bruneswic intra muros singulis 
vicibus expedite. Ipsis autem omnibus mortuis dicti mansi cedent 
nostre ecclesie libere pleno iure. Si autem dictus Heyso aut Eliza- 
beth vel aliqua dictarum personarum ullum impedimentum senserint 
in perceptione dictorum fructuum, illud nos supplebimus ex integro 
de aliis bonis nostris, donec bonis dictis brigatis et expeditis tam 
in possessione quam in proprietate sine ullo inpedimento dictorum 
bonorum percipient omnes fructus. Et ad hec nos presentibus obli- 
gamus. Datum anno domini m?9cc?xce?ix?., in die beati Gregorii pape. 


Or. im Kgl. St.-A. zu Hannover, Derneburg Nr. 35. Siegel nebst Befestigung 
verloren. 


1211. Bischof Siegfried überträgt dem Michaeliskloster drei Hufen 
in der Rodung zwischen Wendhausen und Uppen, welche ihm die 
Bürger Hildebrand und Heinrich Storm, Brüder, resigniert haben. 
1299 März 25 (octavo kalendas aprilis). 


Testes huius rei sunt Albertus Boc, Arnoldus Boc, Ernestus 
de Meymberge pincerna, Ludolfus camerarius, Lippoldus de Rod- 
dinghe, Heynricus et Aschvinus fratres dicti de Stenberg milites, 
und Bürger. 

Or. im Kol. St.-A. zu Hannover, Marienrode Nr. 87. Gut erhaltenes Siegel 
des Bischofs und beschädigtes des Domkapitels. Gedr. Marienroder UB. S. 125 
Nr. 115, Regest Doebner, UB. I, S. 273 Nr. 5355. Die Resignation der Brüder 
Storm datiert erst vom 29. März (dominica Letare Ierusalem), Or. a. a. O. Nr. 88 
mit beschddigtem Siegel des Hildebrand, gedr. a. a. O. S. 126 Nr. 116, Regest a. a. 
O. Nr. 536. 


1212. Volrad, Propst des Moritzstiftes und Archidiakon in Stöck- 
heim, benachrichtigt den Bischof (Siegfried), dass er den vom Propst 
und Konvent des Kl. Steterburg präsentierten Priester Friedrich als 
Pfarrer in Stiddien (Stidiem) verweigere, weil er in dem Streite des 
Klosters mit den Brüdern des Johannishospitals in Braunschweig wegen 
dieser Pfarre eine Einigung nicht habe erzielen können. Hildesheim 1299 
März 31 (pridie kalendas aprilis). 

— — presentibus dominis magistro Thiderico de Saldere, Conrado 
cantore, Iohanne de Honovere, Hillebrando de Dammone canonicis 
montis sancti Mauricii Hildensemensis. 


Aus dem Steterburger Copiar S. 668 im Landeshuuptarchiv zu Wolfenbüttel. 
BRegest Hünselmann, UB. der Stadt Braunschweig II, S. 216 Nr. 443. 





1299. 589 


1218. Papst Bonifae VIII beauftragt den Scholaster der Kirche 
in Einbeck, die Klage des Pfarrers der h. Geistkirche in Göttingen 
gegen den Pfarrer in Vryngenhangen und einige Laien wegen Belästi- 
gung zu untersuchen, Lateran 1299 April 1 (kalendas aprilis, pont. 
anno quinto). 

Or. im Kgl. St.-A. zu Marburg. Bulle an Hanfschnur, Regest Westf. UB. V, 
S. 391 Nr. 822. 


1214. Otto, Domkellner, Hermann, Heinrich und dessen Söhne 
Heinrich und Otto, Grafen von Wohldenberg, übereignen dem Kl. Neu- 
werk bei Goslar drei Hufen in Gross-Sehlde, welche ihnen die Brüder 
Ludolf und Burchard von Cramme auflassen, indem sie sie mit drei 
Hufen in Volkersheim (Volkersem) entschädigen. 1299 Mai 1 (in die 
sanctorum apostolorum Philippi et Iacobi). 

Gedr. nach Cop. Bode, UB. II, S. 545 Nr. 563. 


1215. Propst Heinrich, Äbtissin Gertrud, Priorin Sophie und der 
Konvent in Wöltingerode verpachten dem Rate der Stadt Goslar eine 
beim Frankenberge geleyene Mühle gegen eine jährliche Abgabe von 
18 Mass Getreide und einer halben Mark. 1299 Mai 10 (in die 
beatorum martirum Gordiani et Epymachi). 

Or. im Stadtarchiv zu Goslar. Siegel- des Konventes und der Äbtissin. Gedr. 


Bode, UB. II, S. 546 Nr. 564. An demselben Tage verpflichtet sich die Stadt Goslar 
zur Zahlung der jährlichen Leistung, gedr. nach Cop. a. a. O. Nr. 565. 


1216. Bertramm Reinfridi und seine Brüder gewähren dem 
Bischof das Recht, die von ihnen gekauften Güter im Alten Dorfe bei 
Alfeld innerhalb zweier Jahre zurückzukaufen. 1299 Juni 13. 

Ego Bertrammus Reinfridi et Hermannus, Gherhardus et Iohannes 
fratres protestamur presentibus litteris recognoscentes, quod bona 
Veteris ville in Alvelde cum eorum attinentiis a venerabili domino 
Sifrido Hildensemensi episcopo pro Ixx marcis puri argenti per nos iusto 
empcionis titulo comparata, prout in litteris nobis super hoc datis plenius 
continetur, eidem successori suo vel capitulo ad reemendum dabimus 
infra biennium sine aliqua contradictione. In cuius rei testimonium 
presentem litteram prefato domino episcopo et capitulo pro nobis 
dictis fratribus ego Bertrammus Reinfridi tradidi sigillo meo sigil- 
latam. Datum anno domini m?. cc. nonagesimo ix9., sabbato 
trinitatis. 


590 1299. 


Abschrift des 15. Jahrh. in Cop. VI, 11, S. 747 Nr. 1507 im Kgl. St.- A. zu 
Hannover. 


1217. Die Stadt Alfeld kauft vom Bischof und Domkapitel eine 
Hufe in Dodensen und gesteht ihnen den Rückkauf zu. 1299 Juni 15. 


Expedit ea que fiunt per homines, ne cum lapsu temporis a 
memoria decidant, litteris roborari. Ob hoc nos consules de Al- 
velde totaque burgensium universitas ibidem omnibus hanc litteram 
audituris vel etiam inspecturis volumus esse notum, quod a reve- 
rendo domino nostro Hildensemensi episcopo Sifrido et a suo capitulo 
emimus pro xxiiii marcis mansum piscature in Dodensen trans 
Laynam cum universis eidem attinentibus in villis, pascuis et in 
silvis preter decimam novalis ibidem, hac conditione apposita huic 
facto, cum placuerit domino nostro episcopo vel suo successori seu 
capitulo Hildensemensi, mansum prehabitam a nostra civitate pro 
pecunia supradicta poterit rehabere. Quod sigillo nostro annexo 
huic littere puplice protestamur. Datum anno domini m?. cc?. xc?. ix9., 
in festo beati Viti. 


Or. im Kgl. St.- A. zu Hannover, Domstift Hildesheim Nr. 354.  Stadtsiegel 
an dem von der Urk. geschnittenen Pergamentstreifen. Ob Dodensen Dehnsen ist? 


1218. Propst Johann von Dorstadt bekundet, dass keiner seiner 
Verwandten das Recht habe, das Kl. Dorstadt wegen seines mit diesem 
geschlossenen Kaufvertrages zu belästigen. 1299 Juni 19. 


Iohannes dei gratia prepositus sanctimonialium in Dorstat 
omnibus presentem paginam inspecturis salutem in eo, qui est 
omnium vera salus. Recognoscimus et tenore presencium publice 
protestamur, quod nullus fratrum nostrorum vel aliquis consan- 
guineorum vel proprinquorum ecclesiam in Dorstat super aliqua 
empcione facta vel aliquo contractu, quem fecimus cum eadem, 
debebit infestare vel aliquid iuris repetendi quicquam sibi poterit 
vendicare. In euius rei — —. "Testes huius rei sunt frater Lude- 
gerus de Indagine, Thidericus plebanus in Orem, Hermannus Holt- 
nikker, Wasmodus de Urethe, Conradus Molendinarius, Hermannus 
Syconis et quam plures alii fide digni. Datum anno domini millesimo 
cc, xc0jix9., xiiii. kalendas iulii. 

Abschrift des 14. Jahrhunderts im Cop. des Kl. Dorstadt zu Dorstadt fol. 23, 


der der Schluss nach Orem fehlt; ergänzt nach dem Cop. des 16. Jahrhunderts, 
Ms. 545 fol. 42 in der Beverinischen Bibliothek zu Hildesheim. 











1299. 591 


1219. Die Brüder Konrad und Rabodo von Wehmingen gestatten 
dem Bischof und dem Domkapitel den Rückkauf von Renten in Ingeln 
und Rhoden und des Allodes in Lelm. 1299 Juni 24. 


Nos Conradus et Rabodo fratres de Weminghe recognoscimus 
sub sigillis Alberti Bock et Iohannis de Stedere militum, quod, 
quandocumque venerabilis dominus noster Sifridus Hildensemensis 
episcopus aut successor suus vel capitulum Hildensemense dederint 
nobis viginti quinque marcas examinatas, extunc bona nobis assignata 
videlicet triginta solidos Hildensemensium denariorum in allodio 
Igkenum, duo talenta in allodio Rodhen et allodium in Lelgen eis 
dimittemus et liberaliter resignamus. De pastura autem porcorum, 
warandia carbonum et curruum nos aliquatenus intromittere non 
debemus, villieus tamen allodii echtwardos sicut alii cives obtinebit. 
Datum anno domini m?. cc?. xc?. ix®., in die beati Iohannis baptiste. 

Or. im Kgl. St.- A. zu Hannover, Domstift Hildesheim Nr. 855. Siegel des 
Albert Bock von Wülfingen, zwei sprungbereite Wölfe über einander zeigend, und 
des Johann von Stedere, drei (2:1) rechts schreitende Hähne zeigend, wenig be- 
schädigt. 


1220. Bischof Siegfried überträgt dem Kl. Neuwerk bei Goslar 
sieben Hufen in Gross-Sehlde (in maiori villa Seledhe). 1299 Juli 8 
(octavo idus iulii, in die sanctorum Kyliani et sociorum eius). 


Testes huius rei sunt Árnoldus decanus, Volradus montis sancti 
Mauricii prepositus, Bernardus scolasticus, Bernardus cantor, Otto 
cellerarius, Fridericus de Adenoys, Thidericus de Saldere, Conradus 
de Valkenstene, Borchardus de Drenleve et Iohannes frater suus 
canonici Hildensemenses, Ludolfus et Borchardus milites dicti de 
Cramme et ipsorum fllii Lippoldus et Borchardus et Hartbertus. 


Nach Cop. gedruckt UB. des histor. Vereins für Niedersachten I, S. 45 Nr. 42, 
Bode, UB. II, S. 552 Nr. 572. 


1221. In dem Schutebündnis des Bischofs Ludolf von Minden 
mit Herzog Otto von Braunschweig nimmt letzterer den Bischof von 
Hildesheim aus. Wunstorf 1299 Juli 9 (in die Brictii confessoris). 


Gedr. Westfäl. UB. VI, S. 521 Nr. 1632, Würdtwein, Nova subs. IX, S. 101. 
Regest Zeitschrift 1887 8. 152 Nr. 221. 


1222. Bischof Siegfried übereignet mit Zustimmung des Dom- 
kapitels dem Kl. Escherde den Zehnten in Hónze (Honesem), den ihm 


592 1299. 


Ludold,!) Hugo Sohn des (T) Johann und Johann Sohn des (7) Dietrich 
von Escherde resigniert haben. Hildesheim 1299 Juli 10 (vi. idus iulii). 


Testes sunt Arnoldus decanus, Wlradus Montis prepositus, 
Bernardus scolasticus, Bernardus cantor, Otto celerarius, Thidericus 
de Saldere canonici Hildensemenses, Albertus Bok, Ernestus pin- 
cerna, Iohannes de Stedere milites. 

Or. im Kgl. St.-A. zu Hannover, Escherde Nr. 94. Siegel des Bischofs und 
des Domkapitels an grünen Seidenfüden. Die Resignation Ludolds von Escherde 


d. d. Juni 30 (in die commemorationis sancti Pauli) a. a. O. Nr. 93, beschädigtes 
Siegel des Ausstellers. 


1223. Johann Cronesben kauft vom Bischof die Güter der Meierei 
Bierbergen mit der Bedingung, dass den Liten keine Bede auferlegt 
werde und der Nachlass der verstorbenen Liten zwischen ihnen beiden 
geteilt werde. 1299 Juli 10. 


Ego Iohannes dictus Cronesben presentibus recognosco publice 
protestando, quod a reverendo domino episcopo Hildensemensi cum 
consensu sui capituli bona villicacionis Berberghe ubicumque sita 
pro Ixx marcis puri argenti michi et meis heredibus comparavi hac 
condicione apposita huic facto, quod dominus episcopus nec sui ad- 
vocati nec ego dictus Iohannes in litones dicte villicacionis ullam 
peticionem faciemus. exuvias tamen moriencium litonum inter nos 
equaliter dividemus, et cum placuerit domino nostro episcopo vel 
Suo suecessori vel capitulo bona prehabita pro dicta summa libere 
poterunt rehabere. In cuius rei testimonium sigillo meo feci hanc 
litteram roborari. Datum anno domini m?. cc?. nonagesimo ix9., in 
die vii fratrum. 

Or. im Kgl. St.-A. zu Hannover, Domstift Hildesheim Nr. 356. Das beschä- 


digte Siegel des Ausstellers an dem von der Urk. geschnittenen Pergamentstreifen 
zeigt Helm nach rechts mit Federbusch: * SIGIL(LVM I)JOHANNIS CRVNESBEN. 


1224. Die Brüder Ludolf und Burchard von Cramme übertragen 
dem Bischof Siegfried und der Kirche das Eigentum von sieben Hufen 
in Volkersheim (Volekersen) als Ersatz für sieben Hufen in Sehlde 
(Selede) und geloben, ihnen bei Zahlung von 44 Mark Silber vier jener 
sieben Hufen, jede zu 30 Morgen, auszuliefern. Oelber (Olbere) 1299 
Juli 18 (xv9. kalendas augusti). 

Or. im Kgl. St.-A. zu Hannover, Domstift Hildesheim Nr. 357. Die beiden 
Siegel beschädigt. 


1) Das Or. hat Ludolfus. 





1299. 593 


1225. Der Rat der Stadt bekundet, dass die Bürger Arnold und 
Volkmar Frankenberg dem Kl. Marienrode zwei Hufen zwischen 
Moritzberg und Neuhof an der Westseite des Steinberges mit dem Zehnten 
und zwei Hausstellen in Lotingissen mit Zehnten, die sie vom Bischof 
zu Lehn tragen, verkauft haben. 1299 August 6 (octavo ydus augusti). 


Or. im Kgl. St.-A. zu Hannover, Marienrode Nr. 89. Beschädigtes Stadt- 
eiegel. Gedr. Marienroder UB. S. 127 Nr. 117, Doebner, UB. I, S. 273 Nr. 537. 


1226. Bischof Otto von Paderborn fordert zur Beisteuer für 
den Bau der Kirche und einer Kapelle im Stift Busdorf auf und 
bekundet, u. a. auch einen Indulgenzbrief des Bischofs von Hildesheim 
für die Unterstützer gesehen zu haben. 1299 August 8 (sabbato 
proximo ante Laurencii). 


Or. im Kgl. St.- A. zu Münster, Busdorf Nr. 49. Gedr. Westf. UB. IV, 
S. 1156 Nr. 2569. 


1227. Pfarrer Heinrich in Schladen und Pfarrer Ludolf in 
Burgdorf, Priester Johann, Vikar daselbst, und Pfarrer Dietrich in 
Heiningen (Heninghe) unter den Zeugen der Urk. der Brüder Burchard, 
Ekbert und Hermann von Wolfenbüttel für das Kl. Riddagshausen. 
1299 August 17 (xvi? kalendas septembris). 


Or. im Landeshauptarchiv zu Wolfenbüttel, Kl. Riddagshausen. Gedr. Asse- 
burger UB. I, S. 321 Nr. 507. 


1228. Das Kl. Dorstadt bekundet, dass mit den von Lwdolf 
von Weferlingen dem Kloster geschenkten zwei Mark eine Rente von 
fünf Schilling gekauft worden ist, welche die Priorin am Anniversar 
des Schenkers unter die Nonnen verteilen solle. 1299 August 27. 


In nomine sanete et individue trinitatis amen. Iohannes dei 
gratia prepositus, Ilyana priorissa totusque conventus monasterii in 
Dorstat — — notum facimus tam presentibus quam futuris, quod, 
eum dominus Ludolphus miles dictus de Weverlighe duas marcas 
puri argenti nostre ecclesie in anime remedium contulisset, nos 
quinque solidorum redditus in area, quam Conradus de Dudigherothe 
inhabitat, comparavimus cum eisdem, ut domina priorissa, que pro 
tempore fuerit, eosdem solidos de iam dicta area singulis annis 
colligat in festo sancti Michahelis et in anniversario predicti militis 
inter dominas distribuat vel quicquid cum eisdem denariis fuerit 
conparatum, et sic pro eisdem denariis iam predictis anniversarius 

Hildesh. UB. IIL 98 


594 1299. 


militis sepe dicti, cum occurrerit, sollempniter peragetur. Ut autem 
— —. Datum anno domini millesimo c9c9. xc?. ix?,, sexto kalendas 
septembris. 


Or. im Archiv zu Dorstadt. Siegel der Propstei und des Konventes gut 
erhalten. 


1229. Knappe Johann von Reden verzichtet auf alle Ansprüche 
an den Zehnten des Kl. Lamspringe in Bönnien. Gronau 1299 
September 14. 


Ego lohannes famulus dictus de Reden sub sigillo venerabilis 
viri domini prepositi de Escherde, strenui militis domini Baldvini 
dicti de Steinberg, Thiderici fratris mei necnon et meo profiteor et 
protestor per presentes, quod ad instructionem!) proborum ac dis- 
cretorum virorum ab iniuriis, quas in decima ville Boninge anexa 
requisivi et adhuc requiro,?) quas intendebam contra honestum 
virun dominum prepositum et eiusdem?) ecclesiam in Lamspring, 
nihil amplius iniurie requirendo vel inferendo seu inique causando 
eontra iam dictum dominum prepositum deerevi cessare penitus ad 
domini gloriam et honorem. Datum Gronow anno domini millesimo 
ducentesimo nonagesimo nono, in die exaltationis sancte crucis. 

Neuere Abschrift in Ms. 199 S. 142 im Museum zu Hildesheim. 


1230. Bischof Siegfried stellt mehrere Missbräuche im Moritz- 
stifte ab. 1299 Oktober 15. 


Legitur in constitutione domini Bonifacii viii. Extra. de clericis 
non residentibus c. Consuetudinem, quod cottidiane distribuciones 
sive manualia beneficia seu victualia tantum presentibus et in divinis 
horis in ecclesiis existentibus ministrentur, et qui aliter de distri- 
bucionibus quicquam receperit, rerum sic acceptarum dominium non 
acquirat nec faciat suas, immo ad restitucionem omnium teneatur 
exceptis quos infirmitas seu iusta et racionabilis corporalis necessitas 
aut evidens ecclesie utilitas excusat. Nos igitur Sifridus Hildense- 
mensis episcopus in ecclesia vestra ad sanctum Mauricium in Monte 
volumus ad litteram in vestra ecclesia sine fraude et dolo hec fide- 
liter observari. De distribucionibus autem pro anniversariis sive 
memoriis defunctorum largiendis dominus Bonifacius idem statuit 
observandum. Dicta constitucio loquitur, quod distribuciones debent 


tat. 


I) So statt instantiam? — ?) Cop. requirere. — ?) Cop. eandem. 














1299. 595 


dari secundum ordinationem racionabilem iam factam seu eciam 
faciendam. Ordinamus in antea observandum, quod medietas istarum 
distribucionum dabitur tantum illis, qui intersunt vigiliis, et alia 
medietas tantum illis, qui intersunt missis, salvis exceptionibus 
supradictis. Dominus Innocencius iiij. Extra. de privilegiis c. Cum 
de diversis statuit, quod studentes in studiis generalibus integre 
percipiant proventus ecclesiasticos. Dominus Honorius vero iii. Extra. 
de prebendis et dignitatibus c. Licet restringit, unde manualia sive 
victualia, que tantum illis, qui intersunt horis divinis, cedunt et 
pro anniversariis defunctorum sive memoriis secundum iura predicta 
ipsis studentibus nullatenus tribuantur. Preterea volumus, quod 
festa apostolorum et ewangelistarum et quatuor doctorum sive con- 
fessorum secundum statutum dicti Bonifacii in duplici festo in vestra 
ecclesia hactenus observentur. De corrigendis excessibus taliter 
ordinamus, quod nullus canonicus sive in matutinis sive in vigiliis 
duas vel plures legat ammodo lectiones, et si alicui canonico con- 
tingit officiare ecclesiam vestram in quocumque officio, si sanus 
est et presens, per se ipsum hoc faciet, vel rogabit alium canonicum 
de capitulo, qui vicem suam suppleat in hoc facto; si autem debilis 
est vel absens et non poterit aliquem rogare de capitulo, tunc 
poterit unum vocare de confratribus, sicut antiquitus est consuetum. 
Item si contingit aliquem sacerdotem signari ad missam pro ebdo- 
mada, nolumus, quod talis ad vicem aliam obligetur. Item si aliquis 
diaconus vel subdiaconus ad chorum pro ebdomada signetur, ad 
aliam vicem ewangelii sive epistule nolumus assignari. Quia can- 
toris officium est, ut ordinet in ecclesia psalmos, non cursim et 
excelsis atque inordinatis seu intemperatis vocibus, sed plane ac 
lucide et cum conpunctione cordis ad honorem dei humiliter reci- 
tentur et ut recitancium mens illorum dulcedine pascatur et audi- 
encium aures illorum pronunciacione demulceantur; quamvis cantilene 
sonus in aliis officiis excelsa soleat edi voce, in recitandis psalmis 
huiuscemodi vitanda est vox. Unde volumus et mandamus, ut omnes 
canonici, vicarii et scolares humiliter obediant cantori in cantando 
distincte et legendo, ut, si aliter facerent, non universitas, sed 
cantor per decanum debite corrigatur. Mandamus eciam scolastico, 
ut pueros infra scolas inducat, qui ex consuetudine regulam con- 
sueverunt legere in capitulo, non unam vel duas, immo integrum 
capitulum quolibet die finiant, ut sic legentibus et audientibus sit 
profectus. Volumus eciam, quod thesaurarius res ecclesie et ornatum 
88* 


596 1299. 


sub firma custodia conservet et vinum ad sacrificium non acetosum 
nec viciosum, sed bonum et mundum faciat fideliter observari. Idem 
et luminaria nocte et die, que ad usum chori et ecclesie pertinent, 
secundum ius et consuetudinem ecclesie sufficienter ardeant!) sicut 
decet. Idem indumenta sacerdotalia et ministrorum et pallas altarium 
cottidie teneat munda et nitida, prout in ecclesiis est consuetum, 
et si aliqua preparamenta ex labore continuo rupta fuerint, dis- 
crecione sua illa faciat emendari. Invenimus eciam, quod sive 
canonici sive laici prebendam minus debite solvant, ut tenentur. 
Quare volumus, ut prepositus, quando per cellerarium requisitus 
fuerit, corrigat officiatos secundum antiquam consuetudinem ecclesie 
et honestam. Item intelleximus, quod decanus in corrigendis ex- 
cessibus nimis hactenus fuerit negligens et remissus, quod in eo 
non modicum inprobamus. Volumus igitur et percipiendo mandamus 
eidem, ut predicta singula et alia, que corrigenda sunt in singulis 
canonicis et vicariis, debite corrigat, modum?) tamen in correctionibus 
non excedat. Actum anno domini m?. ec?. xc?. ix9., in die sanctorum 
Maurorum promulgata. 


Abschrift. des 14. Jahrhunderts im Cop. des Moritastiftes, Ms. 514 fol. 330 
in der Beverinischen Bibliothek zu Hildesheim. 


1281. Bischof Siegfried überweist den dritten Teil der in der 
Stadt gegebenen Almosen dem Andreasstift zur Anschaffung von Schmuck 
und Büchern. Hildesheim 1299 Oktober 23 (in die beati Severini 
confessoris). 


Gedr. Beitr. zur Hild. Gesch. III, S. 44, danach wiederholt Doebner , UB. I, 
S. 223 Nr. 451, beide zum Jahr 1291; nach Abschrift des 14. Jahrhunderts in 
Ms. 320 fol. 24v und 32» in der Beverinischen Bibliothek zu Hildesheim gedr. 
Doebner, a. a. O. III, S. 663 Nachtr. Nr. 54 zu 1299. 


1982. Das Kreuzstift überträgt vier Hufe in Wehmingen den 
Brüdern von Wehmingen zinspflichtig. 1299 November 18. 

Ghevehardus dei gratia prepositus, Leynardus decanus et capitulum 
ecelesie sancte Crucis notum volumus omnibus presens scriptum visuris 
seu etiam audituris, quod nos mansum unum Weminge situm,®) qui 
quondam fuerat Conradi Venatoris, habentem xxx iugera et solventem 
nobis iii solidos in prebendam et quinque denarios advocatie Raboni 


l) So das Cop.; entweder item oder succendat. —*) modum — excedat fein 
durchatrichen. — 9) Nach situm ist habentem getilgt. 








1299. 597 


et Conrado de Weminge fratibus et eorum iustis heredibus commiti- 
mus!) eo modo, quod predictum censum in festo Michahelis expedite 
solvant et eundem mansum non dividant neque scindant. Quod si 
fecerint, volumus, quod istarum careant commodo litterarum, et si 
ecclesia voluerit?) et potuerit in posterum, eundem mansum pro 
eodem precio quo ipsum emerunt ab ipsis fratribus vel eorum 
heredibus poterit comparare. 'Testes huius rei sunt Bruno de Har- 
dessem, Iohannes custos, Conradus de Sceninge sacerdotes, Bertoldus 
scolasticus, Balduwinus de Elvede, Bertoldus Dives, Daniel dyaconi, 
Everardus de Borsem, Thidericus de Cramme, magister Gwerner 
subdyaconi et canonici sancte Crucis, Ernestus de Blikenstede miles. 
Et ne — —. Datum et actum anno domini m?. cc?. Ixxxx?. ix9., in 
octava Martini, in capitolio sancte Crucis. 


Or. im Kgl. St.-A. zu Hannover, Kreuzstift Nr. 221. Beschädigtes Kapitels- 
siegel an dem von der Urk. geschnittenen Pergamentstreifen. 


1288. Dompropst Gebhard, Domdechant Arnold, Domscholaster 
Bernhard und das Domkapitel verleihen dem Domvikar Alex, welcher 
eine Hausstelle zwischen der Burg und dem Michaeliskloster der Kirche 
zum Besten des consecrierten Weines gekauft hat, und dessen Schüler 
Hermann von Bavenstedt (Babenstede) eine lebenslänglicke Renie von 
vierzehn Schilling aus derselben Hausstelle. 1299 November 30 (in 
die beati Andree apostoli). 


Or. im Kgl. St.-A. zu Hannover, Domstift Hildesheim Nr. 358. Bruchstück 
des Kapitelssiegels. Gedr. Doebner, UB. I, S. 274 Nr. 538. 


1284. Abt Otto und der Konvent des Kl. Riddagshausen machen 
mit dem Moritzstifie ein Gebetsbrüderschaft. Riddagshausen 1299 
Dezember 21 (xii. kalendas ianuarii). 


Abschrift des 14. Jahrhunderts im Cop. des Moritzstiftes, Ms. 514 fol. 35 in 
der Beverinischen Bibliothek zu Hildesheim. Ebenda fol. 85v findet sich die Urk. 
betreffend die Gebetsbrüderschaft des Kl. Schinna mit dem Moritzstifte ohne 
Datum und sonstige Anhaltspunkte für die Datierung. 


1235. Bischof Siegfried bestätigt für die Angehörigen seiner 
Diözese allen von fremden Bischöfen dem Marienhospital in Braunschweig 
erteilten Ablass. Hildesheim 1299. 


Or. im Stadtarchiv zu Braunschweig. Siegel des Bischofs. Gedr. Hänsel- 
mann, UB. der Stadt Braunschweig II, S. 214 Nr. 439. 


1) So das Or. *?) Vor vol. getilgt voluiter. 


598 1299. 


1236. Heinrich von Barfeld bekundet, dass Bischof Siegfried 
ihm zwei Hufen in Barfeld verpfündet hat. 1299. 


Ego Henricus de Bervelte presentibus recognosco, quod vene- 
rabilis dominus Sifridus Hildensemensis episcopus in duobus mansis 
litonum in Bervelte cum consensu capituli sui xii marcas examinatas 
michi et meis heredibus assignavit. Quas cum ipse vel suus suc- 
cessor aut capitulum predictum michi vel meis heredibus solverint, 
extunc predicti mansi liberi revertentur, litones vero, qui mansos 
istos habent, nec ipse dominus episcopus nec ego. et mei heredes 
in nulla peticione gravabimus. In cuius rei testimonium, quia sigillo 
proprio careo, presentem litteram sigillo Iohannis fratris mei duxi 
sigillandam. Datum anno domini m?. ec?. nonagesimo ix. 

Or. im Kgl. St.-A. zu Hannover, Domstift Hildesheim Nr. 359. Das gut 


erhaltene Siegel Johanns an dem von der Urk. geschnittenen Pergamentstreifen 
zeigt zwei abwärts gebogene Zwillingsbalken. 


1237. Konrad von Salder bekundet, zugleich mit seiner Frau 
Hille von Bischof Siegfried mit Zustimmung des Domkapitels die Allode 
in Ilten und Steinwedel und die Mühle in Burgdorf zu Lehn erhalten 
zu haben. 1299. 


Abschrift des 15. Jahrhunderts in Cop. VI, 11 S. 169 Nr. 244 im Kgl. St.-A. 
zu Hannover. Gedr. Sudendorf, UB. I, S. 299. 


1238. Dechant und Kapitel des Moritestiftes bekunden, dass die 
Testamentsvollstrecker des Kanonikers Hermann von Sarstedt zum An- 
kauf des vierten Teiles des Zehnten in Gronau 61/3, Mark beigesteuert 
haben, von denen eine Summe zum Anniversar Hermanns in angegebener 
Weise verwendet werden solle. 1299. 


Nos dei gratia Ludegerus decanus et capitulum ecclesie montis 
sancti Mauricii Hildensemensis recognoscimus et presentibus decla- 
ramus, quod testamentarii felicis recordationis domini Hermanni de 
Cerstide ad emptionem quarte partis decime in Gronowe a nobis 
factam sex marcas et dimidiam puri argenti de testamento dieti 
domini Her(manni) de nostra voluntate addiderunt, ita quod anno quo- 
libet quindecim solidi quinque denariis minus de eadem dentur decima 
in eius anniversario apud nos in nostra ecclesia peragendo hoc modo. 
Quilibet dominorum recipiet sex denarios, quilibet vicariorum tres de- 
narios, rector scolarium tres, camerarius duos, campanarius duos, sco- 
lares claustri sex denarios, ad carbones dabuntur tres solidi ad missas 











1299. 599 


et sanctum offitium ministrandos conditione hac, quod, si forsitan 
nobis placuerit, argentum dictum dicte decime pro nobis impensum 
convertemus in ejusdem anniversarii reditus annuales, de quibus 
reditibus modo pretaxato anniversarius peragetur. Unde ne hoc 
nostrum factum preveniat oblivio, presens scriptum sigillo ecclesie 
nostre fecimus communiri. Datum anno domini m?. cc9. xc. ix. 


Or. im Kgl. St.-A. zu Hannover, Moritzstift Nr. 69. Siegel des Kapitels ad 
causas an dem von der Urk. geschnittenen Pergamentstreifen. 


1289. Bischof Siegfried bekundet den Vergleich des Willekin 
von Gleidingen und seiner Oheime mit dem Kl. Lamspringe wegen 
dreier Hufen in Megedevelde. 1299. 


Sifridus dei gratia Hildensemensis ecclesie episcopus. Noverint 
universi, quod coram nobis mediante domino Iohanne de Rodhen 
canonico nostre ecelesie inter dilectum nobis in Christo . . pre- 
positum de Lammespringhe ex una et Willekinum de Gledinghe et 
suos patruos scilicet Iohannem et Bodonem parte ex altera placi- 
tatum est in hac forma. Willekinus et patrui sui predicti tres 
mansos in Megedevelde, qui sunt ecelesie in Lammespringhe, habebunt 
tantum ad vite sue tempora et semper in festo beati Michaelis 
quindecim solidos Honoverensium denariorum dabunt .. preposito in 
Lammespringhe qui pro tempore fuerit ac sue ecclesie et persolvent 
annis singulis expedite. Quod si non fecerint, extunc eadem bona 
dicto preposito et sue ecclesie vacabunt et de eis ordinabit, prout 
sibi et sue ecclesie visum fuerit expedire. Willekino vero et suis 
patruis prenominatis mortuis premissa bona ad ecclesiam in Lamme- 
springhe nullo obstante libere revertentur. Ad huius rei — —. 
Datum anno domini m?. cc®. Ixxxx?. ix. 

Or. im Kgl. St.- A. zu Hannover, Lamspringe Nr. 80. Siegel des Bischofs 
gut erhalten. Im Cop. des Kl. Lamspringe, Ms. 530 S. 593 in der Beverinischen 


Bibliothek zu Hildesheim heisst es: das Kloster wisse nit, wo M. ligge oder ge- 
legen habe. 


1240. Das Kl. Wöltingerode überweist der Kellnerin eine Rente 
von drei Mark in Flöthe, von welcher vier Jahrgedächtnisse gefeiert 
werden sollen. 1299. 


Nos dei gratia Henricus prepositus, Gertrudis abbatissa, Sophya 
priorissa totusque conventus sanctimonialium in Waltingerode omni- 


600 1299. 


bus, ad quos presens scriptum!) pervenerit, devotas orationes in 
fllio virginis gloriose. 'Tenore presentium notum esse volumus tam 
presentibus quam futuris, quod unanimi consensu nostri conventus 
obligavimus et obligamus nos in redditibus trium mansorum sitorum 
in Wlotedhe domine cellerarie nostri claustri perpetuo sibi in festo 
beati Michahelis omni contradictione postposita presentandis. De 
quibus redditibus predictorum mansorum singulis annis peraget apud 
conventum nostrum quatuor anniversarios, primum patris Ludolfi de 
Osterwic, beate memorie, secundum matris sue, tercium fratris sui 
domini Conradi sacerdotis, quartum in die obitus dicti Ludolfi de 
Osterwic, quam diu ecclesi& nostra iu dei servicio perdurabit. Ne 
autem — —. Testes huius facti sunt dominus Henricus de Hil- 
wirtdingerode, dominus Iohannes de Ymenrode, dominus Hermannus 
de Aschersleve sacerdotes, frater Thidericus, frater Ludolfus con- 
versi et alii quam plures fide digni. Actum anno domini millesimo 
ducentesimo nonagesimo nono. 

Or. im Kgl. St.- A. zu Hannover, Wöltingerode Nr. 60. Stark beschädigtes 


Konventssiegel mit Rücksiegel, wohl dem des Propstes; es zeigt Lamm mit Fahne: 
S. HEINRICI DE MVLBER(G). 


1241. Das Kl. Derneburg nimmt den Bertold Rammesberg, der 
ihm drei Morgen in Holle übertragen hat, und dessen Angehörigen in 
die Gebetsbrüderschaft auf. O. D. (um 1299). 


Johannes dei gratia prepositus, Adelheydis priorissa totusque 
conventus sanctimonialium in Derneburch omnibus hoc scriptum in- 
tuentibus in vero salutari salutem.  Recognoscimus, quod Bertoldo 
dieto Rammesberch et Adelheydi uxori sue et animabus patris et 
matris eius Iohannis et Wyndemodis plenariam contulimus frater- 
nitatem. Resignavit enim ecclesie nostre iii iugera in Hollis sita. 
Ut autem super his?) validum et efficax habeamus testimonium, 
presentem litteram inde conscriptam sigilli nostri munimine duximus 
roborandam. | 


Abschrift des 15. Jahrhunderts in Cop. VI, 106 fol. 11v im Kgl. St.-A. zu 
Hannover. 


1242. Bischof Siegfried bekundet, dass das Michaeliskloster dem 
Kl. Marienrode eine Rodung zwischen Uppen (Upheym) und Wend- 


1) scriptum über der Zeile nachgetragen. — ?) his fehlt im Cop. 











1300. 601 


hausen (Wenthusen) mit seiner Zustimmung geschenkt hat. 1300 
Januar 22 (in die beati Vincentii martiris). 


Or. im Kgl. St.-A. zu Hannover, Michaeliskl. Nr. 92. Bruchstück des Siegels 
des Bischofs an dem von der Urk. geschnittenen Pergamentatreifen. 


1248. Das Godehardikloster gibt dem Kl, Lamspringe zwei Hufen 
in Wöllersheim im Tausch gegen zwei Hufen in Breinum. 1300 
Februar 2. 


Nos Hildebrandus dei gratia abbas sancti Godehardi in Hil- 
densem — — notum esse volumus, quod nos de consensu Io(hannis) 
prioris tociusque nostri capituli cum domino preposito Io(hanne) 
sanctimonialium in Lamespring concambium seu commutationem ex 
utraque parte expedientem inivimus per hunc modum, videlicet quod 
duos mansos in Woldersem sitos cum omnibus attinenciis suis ad- 
vocacie scilicet ac omni iure, quod in predicta villa habuimus, et 
que adiacent in campis et silvis, pratis et pascuis, dimisimus ecclesie 
monialium predictarum, loco quorum recepimus duos mansos sexa- 
ginta iugerum in Breynem sitos cum omnibus similiter que eis 
contingunt attinenciis, advocacie videlicet et omni iure, quod habuit 
prefata ecclesia tam in villa iam dicta quam nemoribus, campis 
pascuis atque pratis. Unde ne hoc factum ab aliquo successorum 
nostrorum in posterum revocetur, presentem litteram inde confectam 
conscribi fecimus et duobus sigillis nostri videlicet et conventus 
iussimus conmuniri. Datum anno domini m?. ecc?., in purificatione 
beate virginis Marie. 

Or. im Kgl. St.-A. zu Hannover, Lamspringe Nr. 81. Siegel des Abtes und 
Konventes stark beschädigt. Die gleiche Urk. des Godehardikl. für das Kl. Lam- 


springe (Priorin Elisabeth) Or. a. a. O., Godehardi Nr. 46, Siegel des Propstes in 
rotem und des Konventes in weissem Wachs. 


1244. Lippold von Hohenbüchen schenkt dem Kl. Wülfinghausen 
eine Hausstelle und vier Morgen Landes in Alferde (Alforde). Hildes- 
heim 1300 Februar 4 (in crastino Blasii martiris et pontiflcis). 


Huius rei testes sunt Iohannes canonicus et plebanus Hilden- 
semmensis, Geroldus prepositus sororum in Hildensem, Albertus Bok, 
Arnoldus Bok milites, Hermannus Bok. 

Or. im Kgl. St.- A. zu Hannover, Wülfinghausen Nr. 47 mit dem Siegel des 


Ausstellers. Gedr. Hann. Gel. Anz. 1758 Nr. 128, v. Hodenberg, Calenberger 
UB. VIII, S. 38 Nr. 46. 


602 1300. 


1245. Bischof Siegfried errichtet in der bischüflichen Kapelle 
vier Kanonikate oder Präbenden, zu deren Unterhalt der Pfarrer von 
st. Andreas vierzig Pfund jährlich zahlen solle und deren Inhaber dem 
zeitigen Bischofe unmittelbar unterstellt sein sollen. 1300 Februar 7 
(septimo idus februarii). 

Gedr. im Auszuge und mangelhaft Beitr. zur Hildesh. Gesch. II, S. 165 nach 
unbekannter Quelle. Die Urk. kann auch zu 1307 Februar 13 gehören, vgl. auch 


unten Nr. 1701. Aus diesen Kanonikaten entwickelte sich das Stift st. Maria- 
Magdalena im Schüsselkorbe, vgl. Beitr. a. a. O. S. 144 ff. 


1246. Abt Heinrich des Michaelisklosters kauft mit Unterstützung 
des Heinrich von Alfeld seinem Kloster zwei Hufen in Himmelsthür, 
mit deren Rente nach Heinrichs Tode dessen und dessen Frau Memorie 
gefeiert werden solle. 1300 Februar 17. 


Nos Henricus dei gratia abbas monasterii sancti Michahelis in 
Hildensem ad perpetuam memoriam presentibus protestamur, quod 
nos cooperante nobis Henrico de Alveldhe comparavimus ecclesie 
nostre duos mansos sitos in Himmedesdore, de quibus nos et suc- 
cessor noster dabimus eidem Henrico temporibus vite sue viginti 
quatuor solidos annuatim, sed eo mortuo predicti xxiii solidi in 
ecclesia nostra ad pios usus convertentur, ita videlicet ut in anni- 
versario sui obitus die, qui in monasterio nostro annis singulis per- 
agendus erit cum vigiliis et missa animarum, dentur fratribus nostris 
octo solidi ad refectorium et eodem die viii solidi ad elemosinam 
pauperum expendantur. Et si uxor sua post eius mortem vixerit, 
tunc temporibus uxoris sue viventis in vigilia sancti Bartolomei, quando 
memoriam parentum suorum cum vigilis et animarum missa per- 
agere debemus, reliquos octo solidos faciemus fratribus nostris ad 
refectorium ministrari. Uxore vero sua mortua memoriam parentum 
suorum, quam in vigilia beati Bartolomei uxore vivente peragere 
debemus, in anniversarium obitus diem uxoris sue transferemus per- 
agendo eo die memoriam suam simul et uxoris necnon omnium 
parentum suorum, et tunc ministrabimus fratribus nostris illos octo 
solidos, quos in vigilia beati Bartolomei consuevimus ministrare. 
Ne autem — —. Actum et datum anno domini m?. ccc., xiii?. ka- 
lendas marcii. 


Or. im Kgl. St.-A. zu Hannover, Michaeliskl. Nr. 98. Siegel des Abtes und 
des Konventes. 





1800. 608 


12947. Bischof Siegfried bekundet, dass Abt Lefhard des Kl. 
Loccum vom Marschall Konrad einen Hof und fünf Hufen in Hohen- 
eggelsen gekauft und der Verkäufer ihm diese resigniert hat. Peine 1300 
(zu Februar 20). 


Testes huius rei sunt Fredericus canonicus Hyldensemensis 
dictus de Adenois, Hildebrandus canonicus sancti Mauricii, Asch- 
winus et Dethmarus fratres dicti de Luttere, Basilius, Syfridus de 
Rutenberge, Iohannes de Godenstede, Conradus de Stockem milites, 
Conradus de Saldere, Iohannes de Oberge, Syfridus de Roden famuli. 

Or. im Landeshauptarchiv zu Wolfenbüttel, Kl. Riddagshausen Nr. 347. Gut 
erhaltenes Siegel des Bischofs. Die Urk. des Marschalls Konrad datiert Peine 
1300 Februar 20 (x? kalendas mareii) mit den Zeugen: — — presentibus — — 
Sifrido Hildensemensis ecclesie episcopo, Frederico de Adenoys eiusdem ecclesie 
canonico, Ascuino de Luttere, Iohanne de Godenstede et Basilio de Rutenberge 
militibus, Or. a. a. O. Nr. 346, Siegel von dem von der Urk. geschnittenen Pergament- 
streifen verloren. Beide Urk. fehlen im Calenberger UB. III. 


1248. Propst Nikolaus, Priorin Germod und der Konvent des 
Kl. Wienhausen bekunden, dass der frühere Propst Al(bert) fünf Hufen 
in Hoheneggelsen (Ekkelsem) gegen vier Hufen in Klein-Lobke (in 
parvo Lobeke) und vier Hufen in Berkum mit Konrad Marschall 
vertauscht und dieser erstere dem Kl. Loccum verkauft hat. Peine 1300 
(zu Februar 20) coram ... Sifrido Hildensemensis ecclesie episcopo. 

Or. im Landeshauptarchiv zu Wolfenbüttel, Kl. Riddagshausen Nr. 345. 
Siegel des Propstes fast zur Hälfte verloren, das des Konventes gut erhalten. 


Nach Abschrift des 16. Jahrh. im Copiar des Kl. Loccum, S. 25 Nr. 97 gedr. 
v. Hodenberg, Calenberger UB. III, S. 332 Nr. 536. 


1249. Propst Bruno, Priorin Christine und der Konvent des 
Kl. Wennigsen übereignet auf Bitten des Lippold von KRössing oder 
von Hohenbüchen dem Kl. Marienrode eine Wiese an der Leine bei 
der Fähre und den Teil eines Waldes zwischen der Wiese und dem 
Walde des Kl. Marienrode (bei Jeinsen). 1300 Februar 22 (in cathedra 
sancti Petri). 

Or. im Kgl. St.- A. zu Hannover, Marienrode Nr. 91. Siegel des Propstes 


und Rest des Konventssiegels an dem von der Urk. geschnittenen Pergamentstreifen. 
Gedr. Marienroder UB. S. 130 Nr. 119. 


1250. .bt Heinrich, Prior Ludolf und der Konvent des Michaelis- 
klosters schenken dem Kl. Marienrode drei Hufen in der Hodung 


604 1300. 


zwischn Uppen und Wendhausen, welche dieses von den Brüdern 
Hildebrand und Heinrich Storm gekauft und Bischof Siegfried dem 
Michaeliskloster übertragen hat. 1300 Februar 28 (tercio kalendas 
marcii). 

Testes huius rei sunt Albertus Bok, Gerhardus de Rodenberg 
monachi nostre congregationis, Hermannus de Germerdissen, Her- 
mannus de Stempne, Tidericus Perremunt ministeriales ecclesie 
Hildensemensis. 


Or. im Kgl. St.-A. zu Hannover, Marienrode Nr. 92. Siegel des Abtes und 
des Konventes. Gedr. Marienroder UB. S. 130 Nr. 120. 


1251. Die Grafen Heinrich und Ludolf von Wohldenstein 
(Woldensten) verzichten auf alles Hecht an einer halben Hufe in 
Holthusen gegenüber dem Kl. Lamspringe. 1300 Februar 28 (die 
dominico, in quo Invocavit dominica est dicenda). 


Or. im Kgl. St.-A. zu Hannover, Lamspringe Nr. 82. Beschädigtes gemein- 
sames Siegel der Grafen an dem von der Urk. geschnittenen  Pergamentstreifen. 


1252. Bischof Siegfried bekundet dem Stift Gandersheim, dass 
es den auf dem Konzil von Lyon festgesetzten Zehnten für das h. Land 
zur Genüge bezahlt habe und fernerhin nicht mehr zur Zahlung heran- 
gezogen werden solle. Hildesheim 1300 März 3 (quinto nonas martii). 


Or. im Landeshauptarchio zu Wolfenbüttel, Stift Gandersheim Nr. 103, Siegel 
verloren. Gedr. Harenberg, Hist. Gandersh. S. 797. 


1258. Dietrich von Sehlde bedingt, dass Bischof Siegfried von 
ihm das Schloss Wohldenberg nicht ohne die Güter in Haverlah wieder 
lóse. 1300 März 11 (in vigilia beati Gregorii pape). 

Or. im Kgl. St.- A. zu Hannover, Domstift Hildesheim Nr. 367. Das gut 


erhaltene Siegel des Dietrich von Gadenstedt an dem von der Urk. geschnittenen 
Pergamentstreifen zeigt einen Pfahl. Gedr. Sudendorf, UB. I, S. 250. 


1254. Bischof Siegfried übereignet dem Kl. Marienrode eine 
Hufe an der Westseite des Steinberges zwischen Neuhof (Nova curia) 
und dem Moriteberge und zwei Hofstellen in Lotingissen, welche ihm 
die Brüder Arnold und Volkmar Frankenberg, Bürger, resigniert haben. 
1300 März 12 (in dye beati Gregorii pape). 


Testes sunt Lippoldus de Rodtinge, Albertus Boc, Ernestus 
pincerna, Ludolfus camerarius milites, wnd Bürger. 











1300. 605 


Or. im Kgl. St.- A. zu Hannover, Marienrode Nr. 98. Siegel des Bischofs 
und des Domkapitels. Gedr. Marienroder UB. S. 131 Nr. 121.  Begest Doebner, 
UB. S. 275 Nr. 540. 


1255. Hermann und Bodo von Sambleben, Ritter, verkaufen dem 
Kl. Wöltingerode anderthalb Hufe in Börssum. O. D. (vor 1300 März 16). 


Hermannus et Bodo milites dicti de Scampelleve universis hanc 
litteram inspecturis cupimus esse notum, quod monialibus in Voltinge- 
rode alterum dimidium mansum situm. in Borsem vendidimus cum 
omni iure. Cuius rei testes sunt Randewicus miles dictus de 
Alsleve et Olricus clericus frater eius, Bruno de Herdbeke, Allexander 
de Alkendorp, Fredericus de Ghermersleve et ceteri fide digni. 

Or. im Kgl. St.-A. zu Hannover, Wöltingerode Nr. 63. Das beschädigte Siegel 


der Aussteller an dem von der Urk. geschnittenen | Pergamentstreifen zeigt drei 
Seeblütter: S. H..... ET BOD DE TSAMP....E. 


1256. Herzog Albert von Braunschweig übereignet dem Kl. 
Wöltingerode anderthalb von diesem angekaufte Hufen in Börssum. 
Wolfenbüttel 1300 März 16. 


Albertus dei gratia dux de Brunswich — — ad noticiam singu- 
lorum cupimus pervenire, quod nos proprietatem unius mansi et 
dimidii in villa Borsne sitorum, quos a Hermanno et Bodone fratribus 
et militibus dictis de Szampeleve Iohannes plebanus in Borsne et 
Wasmodus frater et conversus nomine monasterii in Woltingerod 
dinoscuntur emisse, eidem monasterio donamus et conferimus libe- 
raliter propter deum volentes donationem huiusmodi tam a nobis 
quam a nostris legitimis heredibus natis et nascituris ratam et in- 
violabilem observari. Huius rei testes sunt Lu(dolfus) de Hesnem, 
Ior(danis) dapifer, Io(hannes) de Uttesse milites et plures alii fide 
digni. In quorum — —. Datum Wlflebutle anno domini mP.cec®., 
feria quarta post dominicam Oculi mei. 


Or. im Kgl. St.-A. zu Hannover, Wöltingerode Nr. 61. Bruchstück des Siegels 
des Herzogs an roten Seidenfüden. 


1257. Ritter Ludold!) von Escherde bekundet, dass, nachdem 
Ritter Dietrich von Alten dem Kl. Marienrode vier zehntfreie Hufen 
in Anderten verkauft hat und darauf Johann, der Sohn des verstorbenen 


I) Cop. Ludolfus. 


606 1300. 


Eberhard von Alten, des Sohnes des Dietrich, vor dem Herzog Otto 
gegen das Kloster klagbar geworden war, derselbe Johann vor ihm als 
Vogt von Hannover allen Ansprüchen an die Hufen entsagt hat. 
Hannover 1300 März 28 (secunda feria proxima ante palmas). 


Cuius rei testes sunt mecum sepedictus dominus Th(idericus) 
et dominus Everhardus fratres de Alten, dominus Wilkinus de Staden, 
dominus Luderus de Hanense, dominus Everhardus de Reten milites, 
necnon Olrieus de Iltene, Conradus Feysan, Gyseco de Lubeke. 

Abschrift des 17. Jahrhunderts in Cop. III, 148 fol. 128 im Kgl. St.- A. zu 


Hannover. Gedr. Marienroder UB. S. 132 Nr. 122, im Auszug UB. der Stadt 
Hannover (UB. des histor. Vereins für Niedersachsen V) S. 70 Nr. 75. 


1258. Ritter Aschwin von Salder, Amtmann des Herzogs Otto 
von Braunschweig in Lichtenberg, übergibt dem Domkapitel die Hörigen 
Margarete und Heinrich, Kinder des Heinrich Kerstening in Barbecke 
(Berbeke), und erhält für diese Johann und Jutta, Kinder des Johann 
Wolf ebenda. 1300 April 3 (in die palmarum). 


Abschrift des 15. Jahrhunderts in Cop VI, 11 S. 173 Nr. 251 im Kgl. St.- A. 
zu Hannover. Gedr. Sudendorf, UB. I, S. 94. 


1259. Ritter Ludolf, Kämmerer, bekundet, vom Bischof Siegfried 
ein Allod bei der Rodung bei Wohldenberg auf seine und seiner Frau 
Lebenszeit erhalten zu haben. 1300 April 10. 


Ego Ludolfus miles dietus camerarius Hildensemensis protestor 
et presentibus publice recognosco, quod honorabilis dominus meus 
Sifridus Hildensemensis ecclesie episcopus michi et Vredheken uxori 
mee allodium situm ad novale apud Woldenberch cum hominibus 
ad illud pertinentibus et cum omni iure, quod habuit in eodem, 
assignavit tempore vite nostre libere possidendum. Nobis vero 
mortuis predictum allodium ad ipsum dominum episcopum vel ad 
suos successores libere et sine inpedimento quolibet revertetur. In 
euius rei — —. Datum anno domini m?. cec9., in pascha. 


Or. im Kgl. St.-A. zu Hannover, Domstift Hildesheim Nr. 368. Beschädigtes 
Siegel des Ausstellers an dem von der Urk. geschnittenen Pergamentstreifen. 


1260. Bischof Siegfried überträgt dem Grafen Heinrich von 
Wohldenberg und dessen Söhnen Güter in Bierbergen auf Lebenszeit. 
1300 April 30. 











1300. 607 


Syfridus!) dei gratia Hildensemensis?) ecclesie episcopus. Nove- 
rint universi, quod nos de consensu nostri capituli dimisimus nobili 
viro Henrico®) comiti de Woldenberch,*) Ludolfo canonico nostre 
ecclesie, Ottoni filiis ipsius bona nostra litonica5) in Berchberghe®) 
et alia bona ad illa bona pertinentia") ubicumque situata cum8) 
agris et hominibus, curiis et areis et cum omni iure ac?) utilitate, 
que10) nos in eisdem habuimus, vite ipsorum temporibus sine!!) ex- 
ceptione vel impedimento aliquo libere possidenda. Ipsis vero in 
domino!?) defunctis predicta bona ad nos vel nostros successores 
liberaliter 19) revertentur. In!4) cuius evidens testimonium presentem 
litteram ipsis dedimus sigillis nostro videlicet et nostri capituli 
roboratam. Testes15) sunt Gevehardus prepositus, Arnoldus decanus, 
Bernhardus!6) scolasticus, Bernhardus!?) cantor, Ropertus thesau- 
rarius, Iohannes de Roden plebanus, Hermannus de Stenberch,18) 
Conradus de Valkensteyn,!9) Bernhardus!6) de Hardenberch,?)) 
Iohannes de Oberge canonici?!) dicte nostre ecclesie, Lippoldus de 
Roscinghe, #%) Albertus Boch,?9) Ludolfus camerarius milites et alii 
quam plures clerici et laici?^) fide digni. Actum et datum anno 
domini m?. cec?., in vigilia beatorum apostolorum Philippi et Iacobi. 

Or. im Kol. St.-A. zu Hannover in doppelter Ausfertigung von verschiedenen 


Händen, Domstift Hildesheim Nr. 370, Siegel des Bischofs und des Domkapitels, 
und Nr. 369 (B), die beiden Siegel wenig beschädigt. 


1261. Knappe Andreas Bolle reversieri dem Bischof Siegfried 
wegen des halben Zehnten in Rhüden und eines Waldes bei Hachen- 
hausen. 1300 April 30. 


Ego Andreas dictus Bolle famulus recognosco presentibus et 
protestor, quod honorabilis dominus Sifridus Hildensemensis ecclesie 
episcopus de consensu sui capituli assignavit michi et meis heredibus 
in medietate decime sue in Ruden decem et octo marcas examinatas. 
Insuper contulit michi in feodo silvam suam que dicitur Ekhorst 
aput villam Hagehusen pro tredecim marcis examinatis, ita videlicet, 
quandoeunque idem dominus episcopus aut sui successores michi vel 


Abweichungen in B: !) Sifridus. *) eccl. Hild.  ?) Hinrico.  *) Wolden- 
berge. 5) littonica. °) Berchberge.  ?) pertinencia. 9) cum — areis et fehlt. 
9) et. 19) que hab. in eisdem. !1) sine — libere fehlt. !*) Christo. 18) libere. 
14) In cuius rei testim. 1°) Testes huius sunt. 19) Bernardus. 17) Bernardus 
cantor nach Rop. thes. 19) Valkenstein. 3°) Hardenberge. *!) canonic (1) 
Hildens. $*) Roscinge. 3°) Hyreus. ?*) layci. 





608 1300. 


meis heredibus premissam pecuniam dederint, extunc dicta bona 
omni semota contradictione ad ipsum vel ad ipsos libere revertentur. 
In cuius rei — —. Datum anno domini m^. ccc?., pridie kalendas maii. 


Abschrift des 15. Jahrh. in Cop. VI, 11 S. 455 Nr. 724 im Kgl. St.-A, zu 
Hannover. 


1262. Ritter Ludolf, Kämmerer, bekundet, dass Bischof Siegfried 
ihm einen Zins von drei Mark in der Vogtei Sibbesse (Sibbichtissen) 
und von einer Mark in der Mühle in Sehlde (Seledhe) verpfändet hat. 
1300 April 30 (pridie kalendas maii). 


Or. im Kol. St.-A. zu Hannover, Domstift Hildesheim Nr. 371. Beschädigtes 
Siegel des Ausstellers an dem von der Urk. geschnittenen Pergamentstreifen. 


1268. Domherr Heinrich von Wohldenberg, Propst in Oelsburg, 
bekundet den Verkauf von zwei Hufen 1n Söder und einer Hausstelle 
in Hackenstedt an das Kl. Derneburg durch Bertold Pil, der ihm die 
Güter resigniert hat. 1300 Mai 1. 


Dei gratia Henricus de Woldenberge canonicus ecclesie Hil- 
densemensis et prepositus in Alsborch — — notum esse volumus 
— —, quod Bertoldus dictus Pyl de Barkevelde de bona sua 
voluntate vendidit et dimisit pro quatuordecim marcis et uno fertone 
puri argenti claustro sanctimonialium in Derneborch Hildensemensis 
dyocesis duos mansos in Sodere et unam aream cum tribus iugeribus 
in Havekenstede cum pratis et pascuis et silvis et cum quibuslibet 
alis appenditiis tam in villis quam in campis, et sicut a nobis 
eadam bona tenebat in feodo ita nobis absoluta et libera resignavit. 
Uxor quoque sua Byata necnon et Lyppoldus frater suus ac omnes 
sui heredes renunciaverunt omni iuri, quod habebant hactenus aut 
in posterum habituri erant in eisdem bonis cum libera voluntate. 
Nos igitur prefata bona et eorum proprietatem ad nos spectantem 
dicto claustro in Derneborch pro remedio anime nostre cum con- 
sensu et beneplacito dilecti avunculi nostri Henrici comitis de 
Regenstene et heredum suorum et omnium, quorum consensus re- 
quirendus faerat, appropriando contulimus et in proprium dedimus 
cum omni iure et utilitate libera ab universo iugo servitutis per- 
petuo possidenda nolentes litem vel controversiam ipsi claustro aut 
ex parte nostri aut ex parte ipsorum ea resignantium ullo tempore 
inferre vel etiam inferentibus consentire, sed ipsa tam in proprietate 
quam in possessione pretaxato claustro ab omni homine libere de- 








1300. 609 


fendere et legitime auctorizare ac rite disbrigare volumus promit. 
tentes, nos pretactam proprietatis collationem ratam, firmam et in- 
convulsam in perpetuum habituros. In huius rei evidens testimonium 
eum!) sigillo prenominati avunculi nostri Henrici comitis de Regen- 
stene nostrum sigillum huic littere est appensum. Testes huius 
collationis sive donationis sunt venerabilis in Christo pater ac 
dominus Sifridus Hildensemensis episcopus, comes Henricus de 
Woldenberghe, Hericus de Stenberghe, Conradus Rovere, [ohannes 
Trobe, Olricus de Barem milites, Henricus de Lindede, Henricus Trobe, 
Ludolfus de Lenghede, Gunzelinus de Nette, Arnoldus de Elvede, Ber- 
toldus et Gerhardus de Gesen famuli et alii quam plures. Actum et 
datum anno domini millesimo cec?., in festo apostolorum Philippi 
et Iacobi. 

Or. im Kgl. St.-A. zu Hannover, Derneburg Nr. 38. Beschädigtes Siegel des 
Grafen von Reinstein und das des Ausstellers. — Es mag hier erwähnt werden, 
dass nach Hempel, Invent. dipl. Sax. inf. I am 3. Mai (v. nonas maii) dieses Jahres 
Bischof Siegfried der Domkirche Güter in Garbolzum schenkt, die der Domkantor 


gekauft hat, und dass diese Urk. gedruckt sein soll in Species facti in cawsa 
Reinardi etc. S. 2. Mir ist weder die Urk. noch der Druck bekannt geworden. 


1:264. Vidimus des Domkapitels über eine Urkunde des Bischofs 
Siegfried betreffend den Zehnten des Moritzstiftes in Gronau von April 26. 
1300 Mai 5. 

Nos dei gratia Arnoldus decanus, Bernhardus cantor canonici 
ecclesie Hildensemensis recognoscimus presentibus publice prote- 
stantes, quod litteras venerabilis patris et domini nostri Sifridi 
Hildensemensis episcopi sigillis suo, capituli nostri et capituli montis 
sancti Mauricii Hildensemensis sigillatas, non cancellatas, non abo- 
litas nec aliqua in parte viciatas vidimus in hec verba. 

Sifridus de gratia Hildensemensis ecclesie episcopus universis 
presens scriptum visuris vel audituris salutem in domino, Tenore 
presentium volumus esse notum, quod de scitu et consensu plenario 
capituli maioris ecclesie in Hildensem et capituli montis Mauricii 
cum militibus, famulis et civibus in oppido Gronowe commorantibus 
pro decima intra ipsum oppidum danda placitavimus in hune modum, 
quod de curiis liberis, de unaquaque ipsarum videlicet quatuor de- 
narios, et de singulis domibus forensibus duos denarios pro qua- 
libet decima dabunt annuatim. Quicumque vero oves in dicto 
oppido Gronowe habuerit, iustam de omnibus decimam singulis dabit 


I) Vor cum ist nostram getilgt. 
Hildesh. UB. III. 89 





610 1300. 


annis; si paueiores decem ovibus habuerit, pro tribus dabit unum 
denarium, si vero pauciores tribus, pro qualibet ove dabit dimidium 
denarium occasione frivola pretermissa. Preterea si qui in sepedicto 
oppido Gronowe commorantes placita predicta servare recusaverint, 
iustam perpetuo dabunt decimam et nullam de cetero gratiam con- 
sequentur. "Testes huius rei sunt honorabiles domini Bernhardus 
de Dorstat scolasticus et Iohannes de Roden sancti Andree plebanus 
maioris ecclesie canonici, Conradus scolasticus et Bernhardus de 
Weye canonici montis sancti Mauricii, Ernestus pincerna, Iohannes 
de Stedere, Arnoldus dictus Bok et Baldewinus de Stenberg milites, 
Hermannus de Germerdissen et Iohannes de Dotessem famuli. Ne 
autem huiusmodi factum alicui dubium generet in futuro, presentem 
paginam inde conscribi fecinus et sigili nostri capituli maioris 
ecclesie et capituli montis sancti Mauricii munimine roborari. Datum 
anno domini m?. cec?., in crastino Marci ewangeliste. 

Et nos ad rogatum predictorum canonicorum et confratrum 
nostrorum presentem litteram ad futurorum cautelam sigillis nostris 
fecimus sigillari. Datum anno domini m?. cec?., in die beati Gode- 
hardi episcopi. 

Or. im Kgl. St.-A. zu Hannover, Moritestift Nr. 70. Beide Siegel gut er- 
halten. Regest Doebner, UB. III, S. 663 Nachtr. Nr. 55. 


1265. Die Brüder Burchard und Luthard und deren Oheim 
Luthard, Edle von Meinersen, bekunden, von dem Dompropst Gebhard, 
dem Domdechanten Arnold und dem Domkapitel im Auftrage des 
Bischofs 100 Mark erhalten zu haben, und geloben, dem Stifte mit dem 
Schlosse Lutter und ihren Mannen zu helfen und es ihnen zu öffnen, 
wofür der Bischof sie als Dienstmannen annimmt, ihnen seinen Schutz 
zusagt und seine Schlösser öffnet; sie räumen dem Bischof das Vorkaufs- 
recht des Schlosses Lutter ein und wollen, wenn die Edeln von Dorstadt 
es gestatten, das Schloss in derselben Weise vom Bischofe zu Lehn 
nehmen, wie die Edeln von Schladen, Hallermund und Homburg ihre 
Schlösser von jenem zu Lehn haben. Hildesheim 1300 Mai 10 (in die 
beatorum Gordiani et Epymachi martirum). 

Bürgen: Conradus et Iohannes comites de Woldenberch, Gode- 
schaleus iunior de Plesse, Hinricus et Baldewinus milites de Wenden 
nostri consanguinei. 


Or. im Kgl. St.-A. zu Hannover. Celle Or. Des. 9. Schr. X, Caps. 4 Nr. 1. 
Die acht Siegel nur wenig angestossen. Gedr. Sudendorf, UB. I, S. 94 Nr. 159. 





1300. 611 


1266. Die Grafen Konrad und Johann von Wohldenberg be- 
kunden, dass Thileke Brunonis gegen eine Summe Geldes auf alles 
Recht an einer Hufe in Farmsen (Vermersen) gegenüber den Laien- 
brüdern Heinrich und Heinrich des Maria-Magdalenenklosters verzichtet 
hat. 1300 Mai 22 (proxima dominica post ascencionem domini 
nostri Ihesu Christi). 


Or. im Kgl. St.-A. zu Hannover, Mar.-Magdal. Nr. 137. Bundes Siegel des 
Konrad und schildförmiges des Johann. 


1267. Ritter Ludold von Escherde übereignet dem | Knappen 
Lambert von Sehlde drei Hufen in Sorsum. 1300 Mai 29. 


Ego Ludoldus miles dictus de Escherte una cum meis con- 
sanguineis Hugone videlicet et Iohanne notum facimus, — — quod nos 
Lamberto famulo dicto de Seldhe!) et eius heredibus unanimi cum 
consensu contulimus proprietatem trium mansorum sitorum in villa 
Socerum libere ac solute. Ut hoc faetum — —. Huius rei testes 
sunt dominus Gerrardus nobilis comes de Halremunt, dominus 
Iohannes nobilis de Adenoys, Wichbrandus de  Haleboldessen, 
Iohannes de Genhusen milites, Albertus, Fredhericus et Henricus 
famuli fratres eiusdem militis dicti de Genhusen et plures alii fide 
digni. Datum et actum anno domini m?. ecc?., in festo pentecostes. 

Or. im Germanischen Museum in Nürnberg. | Siegel .abgefallen. 


1268. Bischof Siegfried überträgt dem Domvikar Konrad von 
Ochtersum eine Hofstelle, die ihm der Kämmerer Ludolf, Ritter, auf- 
gelassen hat, gelegen an der Strasse, welche von der Burg nach dem 
Michaeliskloster führt. 1300 Mai 30 (tercio kalendas maii). 


Or. im städtischen Museum zu Hildesheim Nr. 25. Siegel des Bischofs und 
des Domkapitels. Gedr. Doebner, UB. I, S. 275 Nr. 541. j 


1269. Die Brüder Hermann, Heinrich und Otto, Domherr, und 
die Brüder Konrad und Johann, Grafen von Wohldenberg, und deren 
Söhne verkaufen der Stadt Goslar einen Wald Katberg bei der Stadt. 
1300 Juni 9 (in die beatorum martirum Primi et Feliciani). 

Or. im Stadtarchiv zu Goslar. @edr. Bode, UB. II, S. 567 Nr. 591. 


1270. Ritter Siegfried von Rautenberg gelobt, die ihm vom Dom- 
kapitel überwiesenen Güter zu resignieren, falls der Bischof bei seiner 


1) Hinter Seldhe längere Rasur. 
89* 


612 1300. 


Rückkehr der Ueberweisung nicht seine Genehmigung erteilt. Hildesheim 
1300 Juni 21. 

Ego Sifridus miles de Rutenberch presentibus recognosco, quod 
bona michi assignata pro triginta marcis examinatis a capitulo Hil- 
densemensi videlicet molendinum Eyese, advocatiam Borchtorpe et 
censum ibidem, quam cito dominus meus episcopus reversus fuerit, 
si assignationem huius ratam habere noluerit, resignabo triginta 
marcis michi prius ab eodem persolutis. In cuius rei — —. Datum 
Hildensem anno domini m?. ecc?., in die beati Albani martiris. 


Or. im Kgl. St.-A. zu Hannover, Domstift Hildesheim Nr. 372. Siegel des 
Ausstellers von dem von der Urk. geschnittenen Pergamentstreifen verloren. 


1271. Dechant Johann, Scholaster Hildebrand und das Kapitel 
des Andreasstiftes machen mit dem Bartholomäistifie eine Gebeisbrüder- 
schaft. Hildesheim 1300 Juni 24 (viii®. kalendas iulii). 

Or. im Kgl. St.-A. zu Hannover, Bartholomdistift Nr. 22. Siegel von dem 


von der Urk. geschnittenen Pergamentstreifen verloren. Schrift stellenweise ver- 
schwunden. 


1272. Propst Dietrich und das Kapitel des Bartholomäistiftes 
bekunden, dass der Kanoniker Heinrich, Sohn des verstorbenen Bürgers 
Iohann von Heyersum (Hoyersem) und der Margarete, nach der Be- 
stimmung der Eltern den Kanonikern und Scholaren des Andreasstiftes, 
welche der Feier des h. Bartholomäus beiwohnen, sieben Schilling zu 
zahlen verpflichtet ist, ebenso nach dem Tode Heinrichs der zeitige 
Küster, und machen mit den Kanoniken eine Gebetsbrüderschaft. 
1300 Juni 24 (viii?. kalendas iulii). 


Abschrift des 14. Jahrhunderts im Cop. des Andreasstiftes, Ms. 320 fol. 29 
in der Beverinischen Bibliothek. Gedr. Doebner, UB. III. S. 663 Nachtr. Nr. 56. 


1273. Das Kl. Marienberg verspricht, dem Grafen Meiner von 
Schladen auf Michaelis 50 Braunschweiger Mark zu zahlen für den 
Fruchtzehnten in Behndorf (Bennendorp), da dieser Ort durch den 
Schiedsspruch des Domdechanten (Arnold) dem Grafen namens seiner 
Frau zugesprochen worden sei. 1300 Juni 30 (pridie kalendas iulii). 


Or. im Landeshauptarchiv zu Wolfenbüttel, Kl. Marienberg Nr. 169. Die 
beiden Siegel verloren. 


1274. Pfarrer Heinrich in Schladen, Pfarrer Ludolf in Burg- 
dorf, Priester Johann, Vikar daselbst, und Pfarrer Dietrich in Heiningen 














1300. 613 


(Heninghe) unter den Zeugen der Urk. der Brüder Burchard, Ekbert 
und Hermann von Wolfenbüttel für das Kl. Riddagshausen. 1300 
September 9 (v9. ydus septembris). 

Or. im Landeshauptarchiv zu Wolfenbüttel, Kl. Riddagshausen. Gedr. Asse- 
burger UB. I, 8. 326 Nr. 514. 


1275. Dompropst Gebhard, Domdechant Arnold, Domscholaster 
Bernhard und das Domkapitel bewilligen dem Domvikar Alex, der 
ihnen einen Garten vor dem Ostertore mit einem jährlichen Zins von 
25 Schilling zur Aufbesserung der Präbenden der armen Scholaren 
übertragen hat, und dessen Bruder Johann einen Jahreszins von zwölf 
Schilling als Leibzucht. 1300 September 17 (xv9. kalendas octobris). 


Or. im Stadtarchiv zu Hildesheim Nr. 1835. Beschädigtes Siegel des Dom- 
kapitels. Gedr. Doebner, UB. I, S. 276 Nr. 542. 


1276. Domdechant Arnold und mag. Hildebrand, Kanoniker 
des Moritzstiftes, unter den Zeugen der Urk., in welcher Gräfin Adel- 
heid von Schladen, Tochter des weiland Edeln Hermann von Warberg, 
mit Zustimmung ihres Gemahles, des Grafen Meiner von Schladen, und 
ihrer Erben das Dorf Behndorf (Bennendorp) dem Kl. Marienberg 
schenkt. 1300 September 30 (in crastino beati Mychaelis archangeli). 

Or. im Landeshauptarchio zu Wolfenbüttel, Kl. Marienberg Nr. 170. An 


roten und gelben Seidenfüden acht Siegel, von denen mehrere beschädigt, das des 
Domdechanten an vorletzter Stelle gut erhalten. 


1277. Johamn Edler von Adensen verkauft mit Zustimmung 
seiner Söhne Friedrich, Domherrn, und Johann, sowie seiner Töchter 
dem Kl. Barsinghausen einen Hof in Nettelrede. 1300 Oktober 6 (in 
octavo beati Michahelis). 

Or. in doppelter Ausfertigung im Kgl. St.- A. zu Hannover, Barsinghausen 


Nr. 82, von den beiden Siegeln das des Johann erhalten, und 82a, beide Siegel 
erhalten, aber wenig kenntlich. Gedr. v. Hodenberg, Calenberger UB. I, S. 59 Nr. 82. 


1278. Genannte Erzbischöfe und Bischöfe erteilen allen, welche 
das Kreuzstift an genannten Tagen besuchen und unterstützen, Indul- 
genz. Rom 1300 Oktober 9. 


Universis Christi fidelibus presentes litteras inspecturis nos dei 
gratia Adenulphus Consanus, frater Basilius Armenorum in Ierusalem, 





614 1800. 


frater Ranutus!) Calaritanus archiepiscopi, Manfredus sancti Marchi, 
frater Nicolaus Tortibulensis, frater Anthonius Chenadiensis, Ram- 
boctug Camerinus et frater Iacobus Calcedonensis episcopi salutem 
in domino Ihesu Christo — — omnibus vere penitentibus et con- 
fessis, qui ad ipsam ecclesiam in festivitatibus ipsius sancte Crucis, 
in dedicatione eiusdem ecclesie, in festivitatibus nativitatis domini 
nostri Ihesu Christi, resurrectionis, ascensionis et pentecostes, in 
omnibus et singulis festivitatibus beate Marie semper virginis, in 
festivitatibus beatorum Michaelis archangeli, Iohannis baptiste, Petri 
et Pauli et aliorum apostolorum, Stephani et Laurentii martirum, 
Nicolai et Martini confessorum necnon beatorum Katherine et Mar- 
garete virginum, ac per octo dies festivitates ipsas immediatas?) 
eausa devotionis et orationis accesserint annuatim, vel qui ad repa- 
ramenta, luminaria et ornamenta dicte ecclesie manus porrexerint 
adiutrices, seu qui corpus Christi, quando infirmis portari contigerit, 
pia mente fuerint comitati aut qui ciminterium!) ipsius ecclesie 
dicentes orationem dominicam circuerint pura mente, de omnipotentis 
dei misericordia et beatorum Petri et Pauli apostolorum eius auc- 
toritate confisi singuli singulas dierum quadragenas de iniunctis 
sibi penitentiis misericorditer in domino relaxamus, dummodo dio- 
cesani voluntas ad id accesserit et consensus. In cuius rei — —. 
Datum Rome die viiii. mensis octobris sub anno domini millesimo 
trecentesimo, pontificatus domini Bonifacii pape octavi anno sexto. 


Or. im Kgl. St.- A. zu Hannover, Kreuzstift Nr. 232. Die Siegel in rotem 
Wachs an roten und gelben Seidenfäden gut erhalten. 


1279. Bischof Siegfried bekundet, dass Basıl, Sohn des Basil 
von Rautenberg,. allen Ansprüchen an die von seinem Vater dem Ki. 
Marienrode verkauften vier Hufen in Rautenberg entsagt hat. Hildes- 
heim 1300 Oktober 20 (quinta feria post diem beati Galli). 


— — presentibus domino Basilio et domino Sifrido militibus de 
Rutenberch, domino Alberto Bok laicis, celerario et fratre Arnoldo 
et camerario monachis in Betzingerodhe, Hermanno de Stempne, 
Becekone Putteclario. 


Or. im Kgl. St.- A. zu Hannover, Marienrode Nr. 94. Bruchstück des 
bischöflichen Siegels. Gedr. Marienroder UB. S. 133 Nr. 123. 


1) So das Or. ?*) Or. immediates. 





1300. 615 


1280. Bischof Siegfried übereignet dem Kl. Amelunzborn 42 Morgen 
in Wallenstedt und erhält von ihm als Ersatz zwei Hufen in Stroit. 
Hildesheim 1300 November 5. 


Nos Sifridus dei gratia Hildensemensis ecclesle episcopus presens 
scriptum videntibus et audientibus cupimus, ut sit notum, quod de 
consensu capituli nostri quadraginta iugera et duo sita in villa 
Wallenstede, quemadmodum Henricus dictus Lesche iure hereditario 
possederat, cum omnibus suis pertinentiis, sicut ipse Lesche a Her- 
manno dicto Boc de Rittaghessen milite tenuerat in feodo et sicuti 
idem Boc a nobis similiter et ecclesie nostre tenuit, qui ipse Boc 
nobis eadem bona et ecclesie nostre libere resignavit, religiosis 
viris . . abbati et conventui monasterii Amelungesborne propter 
deum et propter eterni et felicis premii remunerationem proprie- 
tavimus et libertavimus ipsa predicta bona perpetuo possidenda. 
Abbas vero et conventus memorati duos mansos eorum in villa 
Strot sitos cum omnibus eorum pertinentiis, quemadmodum ipsi 
proprietario iure possederant, nobis et ecclesie nostre proprietarunt 
supradictorum bonorum in restaurum et libertarunt econverso simili 
modo eosdem mansos perpetuo possidendos. Ad maiorem — —. 
Acta sunt hee presentibus decano Arnoldo, Wlrado preposito Montis, 
Sifrido de Blanghenborch, Bernardo scolastico, Bernardo cantore, 
Iohanne de Rodhen, Ottone celerario, Henrico de Woldenberch 
ecclesie nostre canonicis et aliis quam pluribus fide dignis. Datum 
in civitate Hildensem anno domini millesimo trecentesimo, nonas 
novembris. 


Or. im Kgl. St.-A. zu Hannover, Escherde Nr. 99. Stark beschädigte Siegel 
des Bischofs und des Domkapitels an roten und gelben Seidenfüden. 


1281. Abt Balduin und der Konvent des Kl. Amelunzborn 
machen mit dem Bischof Siegfried einen Ländertausch. Hildesheim 1300 
November 5 (nonas novembris). 


—  — presentibus honorabilibus dominis Ghevehardo preposito, 
Arnoldo decano, Wlrado preposito Montis, Bernardo scolastico, 
Bernardo cantore, Iohanne de Roden, Ottone celerario pretacte 
Hildensemensis ecclesie canonicis. 

Or. im Kgl. St.-A. zu Hannover, Domstift Hildesheim Nr. 373. Gut erhaltenes 


Siegel des Abtes an dem von der Urk. geschnittenen Pergamentstreifen. Im übrigen 
wie in der vorhergehenden Nr., Cop. VI, 11 S. 636 Nr. 1214 zum 5. Dezember. 


616 1300. 


1282. Der Rat der Neustadt bekundet, von einer Hofstätte vor 
dem Goslarischen Tore dem Bartolomäistifte, das sie von Reimburg 
von Asel erhalten hat, drei Schilling jährlichen Erbzins und der Lam- 
bertikirche achtzehn Denare zu schulden. 1300 November 10 (in vigilia 
beati Martini episcopi). 

Abschrift des 18. Jahrhunderts in Ms. 324 S. 47 in der Beverinischen 
Bibliothek. Gedr. Doebner, UB. I, S. 277 Nr. 544. 


1288. Bischof Siegfried macht mit dem Rate der Stadt einen 
Münzvertrag. 1300 Dezember 20 (in dheme hilghen avendhe sente 
Thomas dhes apostolen). 


Or. im Stadtarchiv zu Hildesheim Nr. 847. Beide Siegel nebst Befestigung 
verloren. Gedr. Doebner, UB. I, S. 277 Nr. 545. 


1284. Pfarrer Ludolf in Kissenbrück bekundet den Verkauf einer 
Hufe in Gross- Biewende an die Küsterin Grete von Braunschweig in 
Dorstadt. 1300 Dezember 20. 


Eck her Ludolf parner tho Kissenbrugge bekenne in dussem 
openem breve, dat her Eggelinus canonicus tho Schening und Wide- 
kind van Bywende, borgere tho Brunschwick und her Widekindes 
sin broder, bur tho Bywende, hebben verkofft mit fulborde aller irer 
erven ver Greten van Brunschwieck kusterfruwen tho Dorstadt und 
Werneken von Goslar borgere tho Brunschwiegk eine hove, de be- 
legen is tho Westerbywende mitt alle der nuth unde rechte, dat 
dartho hort an velde, an dorpe, an holte, an wische, an wege, an 
unwege, vor sestein mark eines verdinges min lodiges sulvers, de 
on gentzliken betalet sin, an welker hove de parner tho Kissenbrugge 
hefft en Brunschwickesen penning tho gelde tho siner kerken alle 
jar tho sunte Mertens dage. Tho einem urkunde dusser dinge hebbe 
eck her Ludolf, de hievor benomet is, dussen breif beseggelt mit 
minem ingeseggele na godes borth dusent drehundert jar, in sunte 
Thomas avende des apostels. 

Abschrift Krätz’s eines Cop. des Kl. Dorstadt vom Jahre 1614 in Ms. 545a 
fol. 84v» in der Beverinischen Bibliothek zu Hildesheim. Gedr. Hänselmann, UB. 
der Stadt Braunschweig S. 551 Nr. *470: „junge Uebersetzung des mutmasslich 


lateinischen Originals". Da der Aussteller noch 1343 vorkommt, dürften im Datum 
wohl die Zehner fehlen. 


1285. Hermann von Frenke, Kanoniker des Kreuzstiftes, be- 
kundet, dass das Kl. Wöltingerode dem Ritter Balduin von Steinberg 











1800. 617 


einen Hof in Olstide auf Lebenszeit zinspflichtig überlassen hat. 1300 
Dezember 22 (2). 

Ego Hermannus dietus de Vrenke canonicus sancte Crucis in 
Hildensem recognosco sub sigillo meo, quod dominus Iohannes pre- 
positus totusque conventus sanctimonialium in Woltingherode curiam 
suam in Olstide domino Balduino de Stenberg militi ad tempora 
vite sue dimiserunt pro tribus plaustratis siliginis, pro tribus plau- 
stratis avene, annove, que marcketgeve dicitur, annis singulis in 
civitate Hildensem, ubi ei locum assignaverint, ante festum sancti 
Martini sine contradictione aliqua persolvendis. Post cuius mor- 
tem dicta curia cum omnibus suis pertinenciis ad dietum con- 
ventum libere revertetur nec sui heredes nec alius quicumque ius 
aliquod in prefata curia cum suis pertinenciis sibi poterint vel 
debent aliqualiter vendicare. Et ut premissa rata et inviolabiliter 
dicto conventui observentur, promisi et presentibus fide data pro- 
mitto, quod, si aliquis defectus in premissis fuerit et ego monitus 
fuero, omnem defectum supplebo contradictione qualibet preter- 
missa. Datum sub sigillo meo anno domini m?. ccc®, xi. kalendas 
ianuarii!) 

Or. im Kgl. St.-A. zu Hannover, Wöltingerode Nr. 62. Siegel an dem von 


der Urk. geschnittenen Pergamentstreifen verloren. In Cop. VI, 115 S.573 des 
Kl. Wöltingerode heisst es: Olstedde ist ein wüstes Dorf, gelegen ober Salsdetfurt. 


1286. Bischof Siegfried bekundet die Aussage des Ritters Hein- 
rich Rasehorn, dass der Zehnte in Wesseln ihm auf Lebenszeit zustehe 
und nach seinem Tode an das Kl. Derneburg fallen solle, 1300 
Dezember 24. 


Sifridus dei gratia Hildensemensis ecclesie episcopus — — 
scire volumus tam presentes quam posteros, quod Henricus Rasehorn 
miles in nostra constitutus presencia recognovit et confessus est, 
quod decima in Westenem ipsius existat ad tempora vite sue, post 
obitum vero suum vacare debeat ecclesie in Derneborch cum omni 
utilitate et usufructu, ita quod nec filii sui nec aliquis heredum 
suorum aliquid iuris seu proprii in?) dicta decima penitus obtinere 
possint, sed ad dictam ecclesiam Derneborch absque omni inpeticione 
et inpedimento quolibet redire debeat libera et soluta. In cuius 


I) Das Datum muss zweifelhaft bleiben; es kann auch 1311 Januar 1 auf- 
gelóst werden. 3) in im Or. doppelt geschrieben, Ende nnd Anfang der Zeile. 





618 1300. 


rei — —. Testes eciam istius recognitionis et cause sunt Ger- 
hardus de Gandersem, Thidericus de Celenstede milites, Hermannus 
sacerdos in Wincenborch, Conradus et Gerhardus famuli fratres de 
Vreden et alii quam plures. Datum anno domini millesimo c9cc9., in 
vigilia nativitatis domini. 

Or. im Kgl. St.- A. zu Hannover, Derneburg Nr. 39. Stark beschädigtes 
Siegel des Bischofs und beschädigte des Heinrich Rasehorn, Hirschgeweih, des 


G. von Gandersheim, Helm, des D. von Sellenstedt, Rose, und an letzter Stelle 
rundes geistliches Siegel, worauf noch zu lesen . . . . IOHIS VALLE ROS.... 


1287. Bischof Siegfried genehmigt, dass der Priester Johann von 
Mahner, sein Vikar, die Ansprüche an die Vogtei eines Hofes in 
Baddeckenstedt (Badickenstede), der zur Kirche daselbst gehört, von 
Johann von Gustedt kauft, und bestätigt dem Hof die Freiheit von der 
Vogtei. Hildesheim 1300. 

Huius rei testes sunt Conradus dictus Rovere, Bruno dictus 
Crevet milites, Thidericus dictus de Seledhe, Iohannes de Gustede 
famuli. 


Or. im Stadtarchiv zu Goslar. Siegel verloren. Gedr. Bode, UB. II, S. 575 
Nr. 600. 


1288. Der Rat der Stadt Hildesheim bekundet, dass die Schwestern 
Gertrud und Johanna genannt der Megede dem Godehardikloster eine 
Hausstelle im Brühl übertragen und Johanna für den Fall ihres Todes 
ihm alle ihre bewegliche Habe vermacht hat. 1300. 


Or. im Kol. St.-A. zu Hannover, st. Godehard Nr. 50. Zerbrochenes älteres 
Stadtsiegel. Gedr. Doebner, UB. I, S. 279 Nr. 546, woselbst das Nähere wegen 
des Datums. 


1289. Graf Gerhard von Holstein- Schaumburg, Domherr in 
Minden und Hildesheim, und sein Bruder Erich, Propst in Hamburg, 
bestätigen die Schenkung von vier Aalwehren im Meerbach durch ihren 
Bruder Graf Adolf an das Kl. Loccum. 1300. 

Gedr. Hasse, Schleswig - Holstein- Lauenburg. Regesten und Urk. II, S. 403 


Nr. 964. Erwähnt v. Hodenberg, Calenberger UB. III, S.331 Nr. 535, Westfäl. 
UB. VI, S. 536 Nr. 1668. 


1290. Landulfus Brixinensis, Fredericus Valvensis, Nicolaus 
Neocastrensis, Nicolaus Botrontinus, frater Nicolaus Turtibulensis, 
frater Simon Brugnatensis, frater Iacobus Calcedonensis, Iohannes 
Imolensis, frater Angelus Fesulanus et frater Henricus Redesto- 








1300. 619. 


nensis episcopi erteilen allen, welche die Kirche in Bocla besuchen, 
vierzig Tage Ablass. Rom 1300. 

Or. im Kgl. St.-A. zu Hannover, Marienrode Nr. 90. Von den zehn Siegeln 
in rotem Wachs an weiss-gelben Hanfschnüren fehlt das sechste, die andern mehr 
oder weniger beschädigt. Gedr. Marienroder UB. S. 125 Nr. 118. Regest Lüne- 
burger UB. V, S. 30 Nr. 67. Mit Bocla wird kaum das bei Schladen gemeint sein. 


1291. Edler Johann von Adensen bekundet, dass die Wittwe und 
die Erben des Johann Monekemeier auf alles Anrecht an sechs Morgen 
in Herberghe dem Kl. Lamspringe gegenüber verzichtet haben. 1300. 
— — presentibus hiis Iohanne fllio nostro, Arnoldo et Henrico 
sacerdotibus, Iohanne de Molendino et Iohanne de Volkersen famulis 
et Tetmaro et Henrico fratribus. 

Or. im Kgl. St.-A. zu Hannover, Lamspringe Nr. 83. Das am Rande be- 


schädigte Siegel des Ausstellers an dem von der Urk. geschnittenen Pergamentstreifen 
zeigt einen Sparren. 


1292. Propst und Konvent des Kl. Wöltingerode bekunden die 
Stiftung seiner Memorie durch den verstorbenen Propst Heinrich von 
Mulmke und verpflichten sich zu deren Feier. 1300. 


Nos Iohannes dei gratia prepositus, Gertrudis abbatissa totus- 
que conventus ecclesie in Woltingerode recognoscimus publice 
omnibus Christi fidelibus literam per presentem, quod dominus 
Henricus de Mulbeke quondam prepositus ecclesie nostre pie memorie 
tam pro sue anime quam pro animarum omnium suorum progenitorum 
felici ac sancta requie comparavit suis propriis denariis ecclesie 
nostre tres mansos sitos in Vlothede perpetuo cum omnibus suis 
pertinentiis possidendos, quos non debebimus ulla tam grandi vel 
ardua necessitate nos cogente vendere vel alienare a nostra ecclesia 
quoquo modo. Ordinatione igitur eiusdem domini Hinrici dabitur 
nobis singulis annis in sancto die beati Ándree apostoli ob honorem 
tante festivitatis nostre et ob singularem anniversarii ipsius domini 
Hinrici memoriam largioremque nostre procurationis habundantiam!) 
bona cervisia et albus panis et nostrum cuilibet unum halec. Nos 
quoque pro condigna recompensa anniversarium diem obitus ipsius 
domini Hinrici videlicet diem crastinum beati Andree apostoli 
solemniter peragemus perpetuis temporibus in ecclesia nostra cum 
vigiliis et missis pro nostro modulo, quemadmodum pro nostris 


I) Cop. habundatiam. 


620 1800. 


benefactoribus fleri est consuetum. Ad horum autem omnium stabilem 
observantiam et perseverentiam obligamus nos omnesque successores 
nostros in perpetuum literam per presentem, quam etiam in maius 
testimonium duximus sigillis nostris videlicet prepositi et conventus 
nostri firmiter roborandam. Datum anno domini millesimo trecen- 
tesimo. 


Abschrift des 16. Jahrhunderts in Cop. VI, 115 S. 701 im Kgl. St.- A. zu 
Hannover. 


1298. Bischof Siegfried befiehlt dem Kapitel des Blasiusstiftes 
in Braunschweig, den von dem dortigen Propste Heinrich von Anhalt 
ernannten Scholaster Leonhard anzuerkennen. O. D. (um 1300). 


Or. im Landeshauptarchiv zu Wolfenbüttel. Siegel verloren. Gedr. v. Heine- 
mann, Codex Anhalt. II, S. 621 Nr. 893. 


1294. Eberhard von Wettbergen bekundet, von dem Johannis- 
stifte drei Hufen in Megedesvelt und eine in Volksen gegen eine jähr- 
liche Abgabe auf sechs Jahre erhalten zu haben. O0. D. (um 1300). 


Ego Everhardus de Wicberge!) recognosco tam presentibus 
quam posteris hanc litteram visuris, quod recepi tres mansos in 
Megedesvelt sitos de domino decano sancti Iohannis in Hildensem 
ad sex annos tali modo possidendos, videlicet quod singulis annis 
prefato hospitali persolvam octo moldra siliginis et totidem avene 
et duas maldratas redundatas.?) Item recepi unum mansum a pre- 
fato domino decano sancti Iohannis et domo hospitalis in Volk- 
rimissen situm sub hac forma: dimidium?) plaustratum siliginis solvet 
villieus cultor omni anno.  Recognosco preterea, quod, si infra 
annos prefatos sex tollar de medio, pretacta bona sine omni contra- 
dictione ad hospitale memoratum revertentur. Item recognosco, 
quod 4) omnes heredes in istis bonis nichil ultro iuris postulabunt. 
Ut pretacta firma et rata permaneant, sigillis dominorum de Roden 
atque proprio sunt munita. 


Abschrift des 16. Jahrhunderte in Cop. 180 fol. 5 im städtischen Museum zu 
Hildesheim, wohl nur Auszug. 


1295. Abt Hildebrand des Godehardiklosters bestimmt über die 
Feier des Frohnleichnamfestes im Kloster. O. D. (um 1300). 


1) So das Cop. wohl für Wetberge. ?) Cop. redundatos. ?) Cop. dimidiam. 
4) quod fehlt im Cop. 


1300. 621 


Abschrift des 15. Jahrhunderts im Cop. des Godehardékl., Ms. 311 fol. 84 in 
der Beverinischen Bibliothek zu Hildesheim. Gedr. Doebner, UB. I, S. 306 Nr. 558. 
Vgl. unten Nr. 1616. 


1296. Ritter Ludolf, Kämmerer des Bischofs, gestattet dem Bischof 
und dem Domkapitel den ihm für 50 Mark verpfändeten Zehnten in 
Hemmendo: f (Hemmendorpe) zurückzukaufen. O. D. (um 1300). 


Or. im Kgl. St.-A. zu Hannover, Domstift Hildesheim Nr. 366. Beschädigtes 
Siegel des Ausstellers an dem von der Urk. geschnittenen Pergamentstreifen. 


1297. Notiz über eine Indulgenz des Maria- Magdalenenklosters. 
O. D. (Ende des Jahrhunderts). 


Hec indulgencia pronunciabitur ex parte conventus sancte Marie 
Magdalene apud muros Hildensemenses: quatuor anni octo karene 
mille dies et quingenti dies, quolibet die trecenti dies per circulum 
tocius anni. | 

Or. im Kgl. St.-A. zu Hannover, Mar.-Magdal. Nr. 136. Einige rote Seiden- 
füden, die mit einer Nadel durch das Pergament gezogen zu sein scheinen, haben 


wohl nicht zur Befestigung eines Siegels, sondern zum Anheften an eine andere 
Urk. gedient. 


1298. Artikel, welche der Domkellner bei der Wahl zu beschwören 
pflegt. O.D, (13. Jahrh.). | 


Isti sunt articuli, quos consuevit iurare cellerarius iu elec- 
tione sua. 

Primum est, quod singulis diebus descendet ad granarium per 
se vel per alium canonicum ad probandum album panem, si habeat 
debitum pondus et debitam magnitudinem cum albedine, et tunc 
faciet fratribus ministrari. Si autem aliquid deest, quod panis suum 
ius complete non habeat, cellerarius refutabit et post refutationem 
pistoribus nullam faciet gratiam sine consensu capituli. Si autem 
raro ex aliquo infortunio contingerit, quod panis suum ius non 
haberet, tunc qui presentes sunt in capitulo una cum cellerario 
poterunt dispensare, alioquin procuret similas dari de foro in debito 
pondere. Satisfactionem tamen, quam pistor debet tacere cellerario, 
iterato recipiet nullam gratiam faciendo. 

Item quando contingit dari cervisiam, per se vel per alium 
canonicum intrabit cellarium nostrum ad probandam eam, si ius 
suum habeat, et tunc faciet eam fratribus ministrari debita in 
mensura. 


622 1300. 


Item quando carnes dande sunt, per se vel per alium canonicum 
coquinam intrabit cum officiatis ad hoc deputatis ad probandum, 
si ius suum habeant, et tunc faciet eas fratribus ministrari. Si 
autem in predictis aliquid esset, quod suum ius non haberet, nullo 
modo permittet fratribus ministrari. 

Item quandocunque sunt fratribus dividenda sive in predictis, 
sive in denariis, sive in vino, sive in modiatione, per officiatos ca- 
pituli ad hoc deputatos omni dolo et fraude postposita fideliter 
faciet fratribus ministrari. 

Item cum ipse cellerarius teneatut ecclesie in officiatis pro- 
videre, quando officia vacant, nulli provideat in tali officio, ad quod 
habilis non est, et de tali provisione nullam pecuniam, nulla munera 
de pacto recipiet, ne videatur capitulo opprobrium facere, ut ea 
vendat que gratis dari consueverunt. 

Item si necesse habeat ecclesiam nostram aliquis vel aliquid 
officiatorum ita quod aliquid debeant operari, per cellerarium debent 
eitari ad complendum opus tale. Si autem aliqui talium inobedientes 
invenirentur, contra tales procedatur secundum sentencias officia- 
torum nulli graciam faciendo sine consensu capituli. 

Item cellarium, granarium, coquinam, braxatorium, quaudo 
ad debitos usus non servantur, quidquid utilitatis capitulum in hiis 
providerit, id cellerarius ratificabit. 

Item quando decanus vel capitulum de aliquo officiato suo 
significaverit, quod suum debitum minus debite faciat, ille debite 
corrigatur et si post correxionem se non emendaverit, per sentenciam 
debitam a tali officio perpetuo deponatur. 

Item cellerarius residenciam in ecclesia nostra faciet perso- 
nalem, nisi de licencia tocius capituli aliquid poterit obtinere. 

Item pecuniam, quam lohannes cellerarius bone memorie sibi 
in decima Solde usurpaverat, illam qui nunc futurus est capitulo 
prorsus dimittet liberam et solutam. 

Item cellerarius omni secunda feria hora capituli significabit 
fratribus defectum septimane preterite et illum conscribi faciet et 
capitulo fideliter reservabit. 

Item cellerarius cum preposito nostro circueat villicationes ter 
in anno ad colligendum censum qui dicitur schat et illum deponent 
ad clausuram capituli cum scitu decani et aliorum fratrum. Si 
autem prepositus circuire non posset personaliter, predictus celle- 
rarius loco prepositi vicem ipsius in omnibus fideliter exequatur. 





1300. 623 


Item si dubium in aliquo predictorum oriretur, decanus cum 
senioribus de capitulo declarabit. 

Item cellerarius predictos articulos fideliter servabit, nisi in 
generali capitulo de gracia aliud poterit obtinere salvis omnibus 
articulis, qui de cellerario continentur. 

Item cellerarius urnam mellis et arietem de Barum aut de aliis 
villicacionibus non requiret. 

Abschr. des 15. Jahrh. in Cop. VI, 11 S. 127 Nr. 201 im Kgl. St.-A. zu Hannover. 


1299. Verzeichnis der Einkünfte des Domdechanten. O. D. (noch 
13. Jahrh.?). 

Primo in villa Etzem sunt mansi infrascripti: villicus ibidem 
habet quinque mansos indecimales et duas curias, unam ovium et 
aliam villicacionis. Item in eadem villa decanus habet xiiii mansos 
cum litonibus, de quibus undecim quilibet dat singulis annis in festo 
Walburgis ovem cum agno suo probatum, in festo Michaelis unum 
poreum de dimidio fertone et ultra, item septem modios ordei et 
vii modios avene illius mensure, item quatuor modios siliginis uno 
anno et alteró anno v modios, et omni anno unum modium tritici 
dicte mensure, item in festo penthecostes plaustrum lignorum, 
item Thome unum solidum, item in carnisprivio duos pullos; si 
culti mansi fuerint, viduarius non dat illos pullos et dat illum 
solidum scilicet vii denarios pro lino et sex denarios pro servicio. 
Duodecimus mansus, qui est in dieta villa, vocatur Bekerhove, qui 
dat Michaelis iiij solidos et Walburgis iiij solidos et 'Thome sex 
denarios; et iste mansus non dat ligna, porcum, pullos neque ovem 
cum agno. Item sunt plures rustici, qui sunt nati in dicto officio 
Eytzem et spectant ad dictum officium iure litonico et non morantur 
iu dicta villa nec colunt dictos mansos; hii dant decano losetoch, 
id est dant quolibet anno solidum vel plus secundum exigenciam 
bonorum suorum, et dant illum solidum, ut recognoscant se natos 
esse in dicto offleio Eytzem et se spectare ad dictum officium; hii 
tamen dant simul duo talenta singulis annis pro illo solido, et villam 
in Eitzem et hoc inter illos estimant!) secundum facultatem cuius- 
libet. Item ad decanatum spectat maior et minuta decima in minori 
Solschen. ltem in maiori Solschen habet decanus octo mansos et 
duas casas, item duos mansos in villa Stiddium et unam casam, 


I) Cop. extimant. 


624 1300. 


qui mansi solvunt decimam. Item habet duos mansos in Berberghe 
et tres casas. Item habet unum mansum in Sechelte!) et unam 
casam. Item habet decanatus in villa Lunde villicum et curiam et 
quatuor mansos, qui non dant?) decimam. Item dominus prepositus 
tenetur dare decano singulis annis novem talenta denarios Hilden- 
semensis monete et duos solidos et tenetur sibi dare xviii modios 
siliginis et xxii modios tritici, item xvi plaustra lignorum, item xvi 
scok gharbarum avene, et tenetur dare decano ordium, quod se 
extendit communiter ad unum plaustrum et dicitur moltkorn. Item?*) 
obedienciarius in Kemme et de suis attinenciis tenetur singulis annis 
dare decano unum plaustrum tritici et unum plaustrum avene in 
festo Michaelis. Post hoc decanus habet duplicem porcionem de 
denariis, qui dantur pro memoriis defunctorum ad prebendam. Item 
habet quatuor panes prebendales ad septimanam, ubi alter canonicus 
habet duos. Item in magnis serviciis, que dantur in carnibus, panibus, 
servisia et vino, habet duplicem porcionem et in candelis, que dantur 
in festo purificacionis; ceteras distribuciones et servicia habet sicut 
alter canonicus. Item curia in Odelem dat quolibet anno decano 
unum par sotularium. Item curia in Berkem dat decano singulis 
annis iiii talenta cere. 


Abschr. des 15. Jahrh. in Cop. VI, 11 S. 575 Nr. 1036 im Kgl. St.- A. zu 
Hannover. Mit Rücksicht auf Nr. 484 wohl noch ins 13. Jahrhundert zu setzen. 


1800. 0. bittet seinen Verwandten R., ihm seine Meinung darüber 
mitzuteilen, ob er den geistlichen Stand mit dem Ritterstand vertauschen 
solle, um die Güter und Lehen seines Bruders zu erhalten. O. D. 
(13. Jahrh.?). 

Domino suo R. cognato suo dilectissimo O. ille suus se totum 
et devoti obsequii devotissimum affectum. Vera amicorum dilectio 
in eo comprobatur, si alterno malo quisque ut proprio compaciatur. 
Hinc est, quod vestre honestati significandum dignum duxi, quod, 
postquam vestra predulcissima carui presencia, tanta me oppressum 
calamitate malorum, tanto gravamine molestatum miserear, tum pro 
vestre dilectionis sequestracione tum pro fratris mei dilectissimi 
decessione, ut nec lingua exprimere nec penna scribere nec cartula 
valeat continere. Qua propter inter cetera amicorum consilia, utrum 
miliciam secularem, ut quidam consulunt, pro retinendis bonis et 


1) So Cop. wohl für Swechelte. ?) Cop. dat. ?) Item—Kemme in Cop. doppelt. 





1300. 625 


beneficiis fratris mei assumam, velin clericatura perseverem, vestrum, 
quem pre omnibus viventibus amatissimum habeo, quid super hiis 
acturus sim, consilium expostulo. In propria enim persona libenter 
ad vos venissem, si oportunum michi fuisset et instancia preliorum 
permisisset. Sed inter hec omnia quitquit vestre placitum fuerit 
dilectioni rogo litteris vestris intitulatum rescribite. Salutat vos 
illa singularis et unica vestra So(phia?) in Hekelingen, et quia 
nihil dignum super copiosis vestre liberalitatis beneficiis ei a vobis 
sepe illatis valet rependere, ingratitudinis tamen vicio nequaquam 
succumbit, sed omnium retribucioni domino die noctuque vobis retri- 
buendum tota devocione assurgit. 


Abschr. des 15. Jahrh. in Cop. VI, 11 S. 660 Nr. 1276 im Kgl. St.-A. zu 
Hannover. 


1801. Der Kleriker Bodo erklärt auf Grund angeführter Stellen 
des corpus iur. can. eine Urkunde des Nörthener Stiftsherrn Dietrich für 
nichtig. O. D. (13. Jahrh.?). 


Ego Bodo clericus contra litteras domini Theoderici canonici 
Northunensis excipiendo propono, quod non valent, quia non fecit 
mencionem prebende, quam habet, ut probatur Extra. de rescriptis 
In nostra.!) Item de modico beneficio tenetur quis facere mencionem, 
alioquin littere non valent, ut Ef(xtra.) t(it) Si proponente.?) 
Item si non fiat mencio de vicaria perpetua habita, littere non 
valent, ut E(xtra.) t(it): Postulasti,9) simile Extra. de pre- 
bendis Cum teneamur.*) Item excipiendo propono, quod non fecit 
mencionem de processu et actis iudicii prioris, ergo non valent, ut 
Extra. de sen. et re iudi(cata) Inter monasterium." Quare peto, 
ut per has litteras per veri suppressionem obtentas nullatenus pro- 
eedatis, alioquin dominum papam appello et apostolos peto instanter. 


Abschr. des 15. Jahrh. in Cop. VI, 11 S. 687 Nr. 1324 im Kgl. St.-A. zu 
Hannover. 


1802. Eidesformel für die Pröpste des Moritestiftes. — O. D. 
(Anfang des 14. Jahrhunderts). 


Primo, quod apud ecclesiam nostram, nisi necessitas eum ex- 
cusaverit, continuam debet residenciam facere personalem. Item 


I) Decret. Gregor IX. I. 3, 82. 3) ibid. 8, 42. 5) ibid. 8, 27. 
4) ibid. II, 5, 6. — *) ibid. II. 27, 90. 
Hildesh. UB. III. 40 


626 1300. 


quod quedam bona capituli nostri libera pro necessitate ipsius 
quondam vendita et per prepositum capituli consensu infeodata, 
quandoque vacare contingit, ulterius non infeodabit, sed ad capitu- 
lum remittet libere sicut prius. Item quod ordinaciones de villica- 
tionibus extra capitulum non committendis fideliter observabit, prout 
in litteris de hoc confectis plenius continetur. Item quod in bonis 
et hominibus obedienciarum et aliorum beneficiorum capituli nichil 
sibi iuris penitus usurpabit et quod privilegia, . consuetudines et 
ordinaciones capituli ac donaciones seu gracias per prepositos pre- 
decessores suos capitulo seu ecclesie nostre factas ratas habebit et 
eas firmiter observabit. Nulla eciam bona ecclesie seu prepositure 
preter consensum capituli aliquatenus obligabit nec eciam alienabit. 
Item quod nulli canonico plura beneficia de beneficiis infra capitulum 
eonferendis conferet, nisi unum tantum, sed nec canonico infra 
scolas aliquid de beneficiis infra capitulum conferendis conferet, sed 
decano, scolastico, cantori, custodi et cellerario conferre potest 
unum ex illis ad suam dignitatem seu personatum, et hoc sine in- 
iuria alicuius. In cuius iurisiurandi seu prestiti iuramenti eviden- 
ciam litteram suam inde conscriptam sigillo suo munitam capitulo 
nostro sub eodem iuramento infra octo dierum!) spacium dabit ad 
cautelam. 


Abschrift des 14. Jahrhunderts im Cop. des Moritzetiftes, Ms. 514 fol. 43 in 
der Beverinischen Bibliothek zu Hildesheim. 


1308. Die Brüder Friedrich und Walther Edele von Dorstadt 
übertragen dem Kl. Dorstadt Land in Lobmachtersen und in Adersheim. 
O. D. (Anfang des 14. Jahrhunderts). 

Fredericus et Woltherus fratres nobiles dicti de Dorstat omnibus 
presencia visuris salutem in eo, qui est omnium vera salus. Sciant 
presencium intuitores universi, quod nos ac nostri filii Fre(dericus) 
et Bor(chardus) bona voluntate erogamus claustro seu conventui in 
Dorstat dimidium mansum in campo Locmachtersem et dimidium 
mansum cum aliquibus iugeribus in campo Adersem precipue propter 
deum et ad preces domine Adelheldis de Lengede et filii eius Gunteri 
cappellani in Selistedeborch cum proprietate in villis, silvis et campis, 
sicut nos tenuimus bona memorata. Ut igitur hec nostra donatio 
rata et stabilis perseveret, presens scriptum nostrorum sigillorum 
munimine duximus roborandum. Actum ete. 


l1) Cop. dies. 








1300. 627 


Abschrift des 14. Jahrhunderts im Cop. des Kl. Dorstadt zu Dorstadt fol. 14v. 
Am Rande steht: er. 1305. 


1804. Verzeichnis der Einkünfte der Küsterei des Kl. Dorstadt. 
(Anfang des 14. Jahrhunderts). 

Hec sunt bona ad custodiam sancte Crucis et sancte Marie 
virginis in Dorstat pertinencia.!) Unus?) ferto pro quinque marcis 
eomparatus dabitur de curia nostra. In campo Bornem iii iugera, 
que possidet?) Iohannes de Witmere. In eodem campo de bonis, 
que pertinent ad claustrum *) nostrum, detur ad custodiam j corus 
siliginis, j corus tritici, i corus avene. In villa Kissenbruche i area, 
quam 5) possidet Scovel, dat®) iiii solidos et iiii pullos, et?) de una 
area, quam possidet Alheydis pistrix dantur iii solidi et ii pulli, et 
i area, quam possidet denigratrix, dat v solidos et v pullos. In 
villa Oldendorp de una curia, quam possidet?) Hermannus9) de 
Dampmone, vi?) solidos et vi®) pullos. In villa Lutteken Vlotede 
de i area, quam possidet Iohannes de Mandre,!9) iiii solidos. De 
area, quam possidet Lantgreve, iii solidos. De area, quam possidet 5) 
Hermannus Scilingh,!!) iiii solidos. In!?) villa nostra Hermannus 
Batenben v solidos et v pullos. Ludolfus Cancer iiii solidos et iiii 
pullos. Willekinus iiii solidos et iiii pullos. Ian Use iiii solidos 
iiii pullos.19) Octo!4) solidos de orto, qui iacet ante Wallersleve, 15) 
Item !€) Heydeke Bekkere iii solidos de curia, quam possidet. Item 
idem iii solidos de una area. Item plebanus in Orum vi solidos et 
vi pullos de curia, quam comparavit Adelhogus. 17) Item 19) Hennighus 
Meteken in Kissenbrughe apud forum iiii solidos. Item Hoghemót 
in Kissenbrughe iiii solidos et iiii pullos. Item 19) in Stockem!?) 

1) B und C fügen hinzu de Dorstat. *) Unus— curia nostra fehlt C. 
5) possedit C. *) nostrum claustrum C. 5) que fuerat Hovemanni C. °) dat 
ad custodiam C. T) C führt fort: et i area, que fuerst sororis Margarete, dat 
xxx denarios et ii pullos, et i area, quam habuerat Thidericus piscator, dat v so- 
lidos et v pullos. In villa Oldendorpe w. s. v. — 9) Scuwewelt C. 9) v C. 
!9) Mandere B, C.  !!) Seilling B, Henninc Arnoldis C. 12) C führt fort: Item 
in villa Kissenbruche i area, quam possedit domina de Dencte, dat vi solidos et 
vi pullos ad candelam beate Marie virginis. Schluss in C. 15 B fährt fert 
mit roter Tinte: Dominus Borchardus de Dorstat dedit nobis unam aream in villa 
Stochem, de qua nobis (mit schwarzer Tinte von anderer Hand:) dantur v solidi, 
et v pulli (von dritter Hand:) ad custodiam. Schluss in B. — 1*) In A von hier 
ab bis Wallersleben von derselben Hand, die in B die Worte dantur—pulli hinzu- 
gefügt hat. 15) Dahinter in A valla valua. 19) Von hier ab spätere Hand in A. 


IT) Dahinter ein unlesbares Wort in A. — 19) Von hier ab auf der Rückseite in A. 
19) Die Lücken auch in A. 


40* 


628 1301. 


solidos de curia, quam comparavit dominus de Dorstat. Item pis- 
eator in Dorstad dabit v solidos et v pullos et 3 modium papaveris 
de prima curia sinistra, dum intratur villa de claustro. 

Or. im Archiv zu Dorstadt, drei Pergamentblätter, von denen das jüngste (4) 


dem Anfange des 14. Jahrhunderts angehört, etwas älter ist B, das älteste C, beide 
aber wohl auch nach 1300 geschrieben. 


18008. Bischof Siegfried bekundet einen Vergleich des Kreuzstiftes 
mit dem Meier in Lafferde wegen des Allodes und der Meierei daselbst. 
Hildesheim 1301 Januar 1. 


Nos Sifridus d(ei grati)a episcopus Hildensemensis ecclesie 
notum facimus presentibus et futuris, quod, cum super census 
retentione et distractione bonorum villicationis in Lafforde perti- 
nentis ad ecclesiam sanete Crucis Hildensemensis inter (ca)p(itu)lum 
eiusdem ecclesie ex una et filios quondam Hermanni litonis et 
villiei iam dicte ecclesie parte ex altera coram nobis in forma 
iudicii questio verteretur, tandem prudentum consilio nostroque 
mediante consensu concordatum est taliter inter partes. Capitulum 
sancte Crucis Hermanno quondam dicti villici filio allodium suum 
cam villicatione in Lafforde committebat non ex iure, sed gratia, 
quam ei capitülum large faciebat in eo, quod pro sexaginta talentis 
de censu retentis libras triginta recepit. Unde idem Hermannus 
cautionem promissoriam et fideiussoriam prestitit nobis et dicto 
capitulo sancte Crucis, quod qui sua dicerent interesse renunciare 
deberent expresse usque ad festum Walburgis tunc proximum omni 
iuri, si quod in allodio et villicatione viderent habere, et quod ipse 
usque ad iam dictum terminum colligere et redintegrare deberet omnia 
bona ab allodio et villicatione predictis (ali)enata quomodolibet et 
distracta nec ipse amplius alienare debebit, et quod deinceps statutis 
temporibus solvet censum debitum de eisdem bonis capitulo sancte 
Crucis, et quod in provestdhing presidendo vel bumede seu bedde- 
munt recipiendo ius sibi non dicet. Preterea si idem villicus ha- 
buerit plures filios, ex illis capitulum sancte Crucis unum, quem 
maluerit, assumet in villicum, et nichil iuris reliquis fratribus reco- 
gnoscit. Si autem villieus absque filio moritur, allodium et villicatio 
cum iuribus et pertinentiis ad ecclesiam sancte Crucis absolute 
redibunt. Et si villicus censum tempore suo non solverit vel bona 
predicta distraxerit, sine contradictione qualibet cedet bonis eisdem. 
Que omnia nos Sifridus Hildensemensis ecclesie episcopus partibus 








1801. 629 


presentibus, requisitis et consentientibus in figura iudicii senten- 
ciando pronuntiavimus stare et firmiter observari debere. Super 
quibus ne dubium oriatur, nos presentem litteram inde (conscri)ptam 
et nostro sigillo munitam sepedicto capitulo sancte Crucis dari 
jussimus) ad cautelam. "Testes insuper huius rei (sunt) Bernardus 
scolasticus, Iohannes plebanus, Henricus et Otto de Woldenberge 
canonici Hildensemenses, Godescalcus de (Elles)se, Thidericus de 
Perremunt et Conradus de Saldere laici et plures alii fide digni. 
Actum et datum Hildensem in palatio nostro anno domini millesimo 
trecentesimo primo, kalendas ianuarii. 


Or. im Kgl. St.-A. zu Hannover, Kreuzstift Nr. 233. Siegel verloren. Die 
Urk. stellenweise beschädigt. 


1806. Arnold Bock von Poppenburg überträgt dem Kl. Escherde . 
fünf Morgen und eine Hofstelle in Betheln. 1300 Januar 1. 


In nomine domini amen. Arnoldus miles cum suis iustis here- 
dibus Alberto et Hernesto et Albertus famulus dicti Bocke de 
Popenborch — — respicientes devotiones et sollempnitates divini 
obsequii, que cottidie fiunt pro salute fidelium in ecclesia Escherte, 
nos proinde devotionis causa et pro remedio animarum omnium 
parentum nostrorum preposito et ecclesie Escherte quinque iugera 
situationi ville Betenem annexa et unam aream iuxta curiam Arnoldi 
de Germerdessen famuli ibidem in villa in orientali parte sitam . 
contulimus hoc modo, quod de usufructu predictorum iugerorum in 
cena domini singulis annis preposito ministrante quelibet dominarum 
unius cunei percipiet portionem. In cuius collationis firmitatem 
ego Arnoldus Boc de Poppenborch miles hoc presens scriptum ad 
voluntatem heredum meorum Al(berti) et Her(nesti) necnon et patrui 
mei Alberti prefati feci communiri. Datum anno domini m^. ccc?., 
in die cireumcisionis domini. 

Or. im Kgl. St.-A. zu Hannover, Escherde Nr. 98. Beschädigtes rundes 
Siegel des Ausstellers an dem von der Urk. geschnittenen Pergamentstreifen. 


1807. Die Ratsherrn von Lüneburg bekunden, dass der Dechant 
Leonhard des Kreuzstiftes mit Zusimmung seines Bruders Albert Holle 
dem Lübecker Domkantor Hermann von Morum einen halben Wispel 
Salz aus der Saline in Lüneburg verkauft hat. 1301 Januar 6 (in 
epyphania domini). 

Gedr. Leverkus, UB. des Bisthums Lübeck I. S. 458 Nr. 381. 





680 1901. 


1808. Die Grafen von Wohldenstein bekunden, dass Gottfried 
von Holthusen dem Kl. Lamspringe Güter in Gross-Rhüden verkauft 
hat. 1301 Januar 21. 


Dei gratia Henricus et Ludolfus comites de Waldenstene 
omnibus, ad quos presens scriptum pervenerit, notum esse volumus, 
quod Godefridus dictus de Holthusen cum filiis suis Thiderico et 
Hermanno, quos ex prima uxore sua genuit, necnon de consensu 
Alheidis secunde uxoris sue et puerorum ipsius Godefridi et Alheidis 
et aliorum, quorum consensus legitime fuerat requirendus, vendidit 
domino Io(hanni) preposito et ecclesie in Lamespringhe bona sua 
in maiori villa Ruden, que in concambium receperat a predicta 
ecclesia pro bonis suis in Holthusen pro xx talentis Hildensem- 
mensium denariorum multis astantibus et audientibus predicti ven- 
ditores simul et semel per pilleum ad manus ecclesie resignarunt. 
Nos itaque ad petitionem predicti Godefridi et amicorum suorum 
fideiubemus pro pueris suis Godefrido et Alheide, ne ecclesiam iam 
dictam, cum ad annos maturos pervenerint, pro hiis bonis inpetant 
vel molestent. Testes huius facti sunt dominus Hermannus de 
Indagine et Thidericus viceplebanus in Ruden et Burhardus de 
Copple, Henricus dictus Pape, Wlverammus, Iohannes Huno, Con- 
radus Niger de Hachgem et alii quam plures. Actum anno domini 
m?. ccci®., Agnetis virginis. Et qui& ambo uno sigillo contenti 
sumus, ipso sigillo presentem paginam communimus. 


Or. im Kgl. St.-A. zu Hannover, Lamspringe Nr. 84. Beschädigtes Siegel 
Gedr. Harenberg, Hist. Gandersh. S. 1527. 


1809. Ritter Baldum von Wenden bekundet, dass seine Frau 
Jutta bei der Vollziehung des Testamentes ihres Vaters durch ihren 
Bruder Siegfried von Rautenberg die Hälfte von drei Hufen in Söhre 
(Sodere) zwischen Tossem und Diekholzen (Dicholthusen) gegen die 
Hälfte von drei Hufen in Ohlum (Olem) vertauscht und gestattet hat, 
dass die erstere an das Kl. Marienrode übertragen werde. 1301 
Februar 22 (octavo kalendas marcii). 


Or. im Kgl. St.-A. zu Hannover, Marienrode Nr. 96. Beschädigtes Siegel 
des Ausstellers an grünen Seidenfüden. Gedr. Marienroder UB. S. 138 Nr. 124. 


1810. Ritter Siegfried von Rautenberg überträgt in Ausführung 
des Testamentes seines Vaters Siegfried dem Kl. Marienrode drei Hufen 








1301. 681 


in Sóhre (Sodere) zwischen Tossem und Diekholzen (Dicholthosen) 
und den Zehnten von elf Hufen ebenda, die er vom Bischof Siegfried 
zu Lehn trägt. 1301 Februar 24 (vi9. kalendas marcii). 


Testes sunt dominus Johannes de Roden plebanus, dominus 
Otto de Waldenberg cellerarius canonici maioris ecclesie in Hil- 
densem, Albertus Boc, Basilius patruus noster de Rutenberg, Asch- 
winus et Thetmarus fratres de Luttere, Conradus de Saldere, 
Henricus de Schveglete, Iohannes de Oberge milites, Sifridus de 
Roden, Burchardus de Saldere, Conradus marscalcus famuli. 


Or. im Kgl. St.-A. zu Hannover, Marienrode Nr. 97. Siegel gut erhalten an 
grünen Seidenfüden. Gedr. Marienroder UB. S. 139 Nr. 126. 


1811. Papst Bonifaz VIII. beauftragt den Domscholaster (Bernhard), 
die Klage des Kl. Walkenried gegen einige Laien wegen Beraubung 
zu untersuchen und zu entscheiden. — Lateran. 1301 Februar 28 (ii. 
kalendas marcii, pontificatus nostri anno septimo). 


Or. im Landeshauptarchiv zu Wolfenbüttel, Kl. Walkenried Nr. 435.  Biei- 
bulle an Hanfschnüren. 


1812. Bischof Siegfried bekundet, dass Propst Friedrich von 
Heiningen (Heninge) für 66 Mark ein Viertel des Zehnten in Dorstadt, 
das es von dem verstorbenen Ritter Burchard von der Asseburg gekauft 
hat, dem Propst Johann von Dorstadt verkauft hat mit Vorbehalt des 
Rückkaufes innerhalb fünf Jahre, vom 2. April (in paschate, iiii?. nonas 
aprilis) ab gerechnet. Peine 1301 März 21 (in die sancti Benedicti 
abbatis). 

Or. im Archiv zu Dorstadt. Wenig beschädigtes Siegel. Gedr. Asseburger 


UB. IL, S. 16 Nr. 556, nach dem jetzt nicht mehr vorhandenen Or. des Kl. Heiningen 
gedr. UB. des histor. Vereins für Niedersachsen I, S. 46 Nr. 43. 


1818. Ritter Dietrich von Alten genehmigt den Tausch von zwei 
Hausstellen in Anderten zwischen dem Kl. Marienrode und Heinrich 
Sigeringhe, Bürger in Anderten, in Gegenwart des Kellners Johann 
von Marienrode. 1301 März 30 (tertio kalendas aprilis). 


Abschrift des 17. Jahrhunderts in Cop. III, 148, fol. 128 im Kgl. St.-A. zu 
Hannover. Gedr. Marienroder UB. S. 140 Nr. 127. 


1814. Eckehard, Lite des Kreuzstiftes, erhält vom Domkapitel 
die Kurie und das Land der Scholaren in Lechstedt gegen einen 
jährlichen Zins. 1301 April 21. 


682 1801. 


In nomine domini amen. Ego Eghehardus et mei veri heredes 
recognoscimus, quod ab honorabilibus viris dominis Gheveh(ardo) pre- 
posito, Ar(noldo) decano totoque capitulo ecclesie Hildensemensis 
curiam et mansos pauperum scolarium ibidem in villa Lecstede 
censu hereditario suscepimus perpetuo possidendam, ita quod ego 
Eghehardus vel mei heredes post biennium proximum quolibet anno 
duo talenta denariorum legalium, unum in die beati Michaelis, aliud 
in die beati Martini dicto capitulo vel speciali procuratori scho- 
larium solvemus contradictione seu occasione qualibet de agris non 
seminatis, de rapinis vel incendiis vel alius cuiuscumque gravaminis 
pretermissa, eo tamen cauto, quod dum me mori contigerit, mei 
heredes, si forte plures extiterint, mansos predictos distrahere, com- 
mutare vel per partes dividere non presumant, sed aut uni com- 
mittant vel communi societate et [favore possideant et expedite 
solvant censum superius memoratum. Preterea cum ego Egh(ehardus) 
et mei heredes octo marcas examinati argenti in curia et mansis 
dictis habeamus, quas!) ego Eghardus unum mansum comparabo et 
scolaribus ad dictam curiam resignando expendi, si ego vel mei 
heredes egestate coacti a dictis bonis absolvi voluerimus, dicto 
capitulo exponemus; et si predictum argentum michi vel meis here- 
dibus restituere non placuerit, litoni dicte ecclesie vel alius eeclesie 
diocesis Hildensemensis de scitu dicti capituli pro octo marcis licite 
vendere poterimus. Qui censum dictum solvet et prenarratum 
capitulum ei favebit secundum conditiones michi et meis heredibus 
positas dictos mansos et curiam possidere. De hiis vero marcis de 
vendicione habitis pauperibus scolaribus talentum dabitur in anime 
mee remedium et salutem. Ceterum si ego Ekhardus, mei heredes 
vel qui a nobis forte pro dictis octo marcis emerit censum debitum 
duobus annis dicto capitulo invito detinuerimus, dicta bona ad 
capitulum sepedictum libere revertentur. Ne autem hanc ordina. 
cionem deleat oblivio vel impugnet detractio, in perpetuam firmi- 
tatem pecii et obtinui ab honorabili viro domino Gheveh(ardo) pre- 
posito et capitulo ecclesie sancte Crucis in Hildensem, ad quam ego 
et mei heredes iure litonum pertinere dinoscimur, presentem litte- 
ram sigillari. Datum anno domini m°ccc0i,, xi. kalendas maii. 


Abschr. des 15. Jahrh. in Cop. VI, 11, S. 177 Nr. 264 im Kgl. St.-A. zu 
Hannover. 


1) So das Cop. 





1301. 653 


1815. Die von Campe schenken dem Braunschweiger Bürger 
Friedrich von Lachendorf das Eigentum einer Hufe in Börsum. Braun- 
schweig 1301 April 23. 


Iordanus miles et Bertramus fratres filii quondam domini Bal- 
duini militis, Henricus et Bodo fratres filii quondam domini Henrici 
militis fratrum de Campe, Henricus et Iordanus fratres filii quon- 
dam domini Iordani marschalei dicti de Campe omnibus, ad quos 
presens scriptum pervenerit, salutem in domino. Notum esse volu- 
mus universis, quod nos unanimiter et concordi voluntate cum con- 
sensu omnium heredum nostrorum et consensu omnium, quorum 
intererat et quorum consensus de iure vel de consuetudine fuerat 
requirendus, mera donatione donavimus et donamus per presentes 
domino Frederico de Lochtendorp burgensi in Brunschwick et 
suis heredibus proprietatem unius mansi siti in Borsne, quam a 
nobis tenebat in feudo, cum omnibus suis pertinentiis, villis, sylvis, 
campis, pratis, aquis et viis, renunciantes presentibus omnibus usibus 
et iuribus, que nobis et nostris heredibus in predicto manso com- 
petebant et in futuro competere potuissent. Igitur ut predictus 
dominus Fredericus ac heredes sui predictum mansum proprietatis 
titulo libere possidere et in quamlibet ecclesiam vel personam sine 
omni contradictione nostra et cuiuslibet nostrum et heredum nostro- 
rum transferre valeant, presentem literam ipsis dedimus sigillis nostris 
scilicet Iordani et Bertrami necnon Henrici et Bodonis fratrum pre- 
dictorum sigillatam. Nos vero Henricus et Iordanus fratres supra- 
dicti quia sigillum commune vel specialia sigilla nondum habemus, 
sigillum patris nostri predicti, quo adhuc utimur, presentibus duxi- 
mus apponendum. Testes etiam omnium premissorum sunt discreti 
viri vasall nostri Henricus et Conradus fratres dicti de Domo, 
Iohannes de Velstede, Hermannus de Ursleve, Iohannes de Crones- 
ben, Rolecke de Calve burgenses in Brunschwick et plures alii fide 
digni. Actum ibidem anno domini millesimo trecentesimo primo, in 
die saneti Georgii martyris. 


Abschrift des 16. Jahrhunderts im Cop. VI, 115, S. 187 im Kgl. St.-A. zu 
Hannover. 


1316. Domkantor Bernhard von Meinersen bekundet, dass der 
Laienbruder Hermann des Maria - Magdalenenklosters einen Tausch 
von Stücken Landes in Sorsum mit Einwohnern des Ortes vor- 


684 1301. 


genommen und Knappe Ernst von Stemmen auf das Vogteirecht ver- 
zichtet hat. 1301 Mai 5. 


Ber(nardus) de Meinersum dei gratia cantor Hildensemensis 
ecclesie et procurator[seu conservator villicacionis in Himmedesdore 
— — facimus manifestum, quod de consensu nostro et in presentia 
officialis et litonum dicte villicacionis nostre frater Hermannus con- 
versus monasterii beate Marie Magdalene in Hildensem, rector curie 
eiusdem monasterii in Zuscerum, cuiusdam particule iugeris curie 
iam predicte permutacionem fecit cum Iohanne et Heinrico filiis 
Heinrici Rikecen civibus dicte ville litonibus ecclesie nostre pro 
quadam particula iugeris eorundem, Insuper Ernestus de Stemne 
famulus renunciavit coram nobis iuri advocacie, si quod habuit in 
particula iugeris iam predicta. In cuius rei testimonium presentes 
sigillo nostro duximus roborandum.!) 'Testes autem huiusmodi per- 
mutacionis et renunciacionis coram nobis facte sunt dominus Geve- 
hardus plebanus in Vorsteden, Heinricus de Maldum, Bertoldus de 
Cobstede famuli, Conradus dictus de Stokem civis Hildensemensis 
et alii quam plures fide digni. Datum anno domini m°ccc? primo, 
in die beati Godehardi episcopi. 

Or. im Kgl. St.-A. zu Hannover, Mar.-Magdal. Nr. 139. Siegel des Ausstellers. 


1817. Bischof Siegfried überträgt dem Domkapitel den Zehnten 
mit dem Kleinviehzehnten in Betheln. 1301 Mai 14. 

Sifridus dei gratia Hildensemensis ecclesie episcopus — — ad 
noticiam presentium et futurorum deducimus per presentes, quod 
ad honorem dei et gloriose virginis Marie inclite patrone nostre et 
pro remedio anime nostre atque ad devotam instantiam capituli 
nostri decimam nostram in Betenem cum minuta decima ipsius, que 
vulgariter ochtuma dicitur, et cum omnibus suis iuribus et attinentiis 
ad redditus mense nostre episcopalis pertinentem sine omni con- 
ditione et pacto cum pleno consensu nostri capituli predicto capi- 
tulo nostro contulimus et presentibus conferimus iure proprietatis 
et possessionis libere in perpetuum possidendum, de qua ordinare 
libere possunt quiequid eidem capitulo nostro videbitur expedire. 
In euius — —. Testes huius sunt Gevehardus prepositus, Arnoldus 
decanus, Bernardus cantor sacerdotes, Bernardus scolasticus, Con- 
radus de Valkensten diaconi, Bernardus de Hardenberg, Otto cele- 


1) So das Or. 


1301. 635 


rarius subdiaconi ecclesie nostre canonici et domini et alii quam 
plures fide digni. Datum anno domini m9. cc?c. primo, dominica 
infra ascensionem domini. 


Or. im Kol. St.-A. zu Hannover, Escherde Nr. 100. Siegel des Bischofs und 
beschädigtes des Domkapitels an grünen Seidenfäden. 


1818. Das Domkapitel schenkt dem Kl. Escherde den Zehnten 
und den Kleinviehzehnten in Betheln. 1301 Mai 22. 


Dei gratia Gevehardus prepositus, Arnoldus decanus totumque!) 
capitulum ecclesie Hildensemensis — — ad noticiam presentium et 
futurorum presentibus cupimus pervenire, quod monasterio sive 
conventui sanctimonialium beate Marie virginis in Escherte ordinis 
sancti Benedicti nostre diocesis in disciplina regulari devotissime 
deo servientium, cui quidem monasterio tamquam novelle plantationi 
heu bona sua &bsque nostro suffragio in presenti ad sustentationem 
famularum dei commode non sufficiunt, uos ipsius monasterii indi- 
gentie karitative conpacientes divineque retributionis intuitu ad 
honorem dei et sancte Marie virginis decimam nostram in Betenum 
cum minuta decima sua, que vulgariter ochtuma dicitur, et cum 
omnibus suis attinentiis et iuribus nobis & venerabili domino nostro 
Syfrido?) episcopo liberaliter cum minuta decima, que vulgariter 
ochtuma dicitur, et cum aliis omnibus suis iuribus et attinentiis 
donatam et capitulo nostro adpropriatam?) in foribus predicti mona- 
sterii Escherte sitam et ob hoc sibi maxime ac specialiter utilem 
et commodam de consensu eiusdem venerabilis patris ac domini 
nostri episcopi libere et sine omni conditione et pacto donavimus 
et presentibus donamus et in proprium ei tradimus, sicut*) nobis 
a domino nostro episcopo*) predicto data et appropriata est iure 
perpetuo possidendam. Nos etiam in omnem eventum dicto mona- 
sterio plenam et iustam eiusdem decime warandiam prestare et ab 
omni evictione cavere volentes dicimus, quod ipsum monasterium 
contra personam quamlibet et coram quocumque iudice defendere 
volumus et tueri. In cuius rei — —. Testes vero huius rei sunt 
Bernardus cantor, Iohannes de Rodhen sacerdotes, Bernardus sco- 
lasticus, Conradus de Valkensten diaconi, Bernardus de Hardenberg, 
Otto cellerarius?) subdiaconi canonici nostre ecclesie, Ludoldus") 


Abweichungen in B: !) et capitulum ohne totum. — ?) Sifrid. — 5) appro- 
priatam, — *) quia. 5) episcopo fehlt. °) celerarius. — 7) Beide Ludolfus. 


636 1301. 


de Escherte, Lippoldus de Rottinge, Albertus Bok, Arnoldus Bok, 
Willebrandus et Bertoldus fratres dicti de Redhen, Ascwinus de 
Steinberg, Bolduinus de Steinberg milites, Iohannes et Arnoldus 
fratres dicti de Dotessen famuli et quam plures alii fide digni. 
Datum et actum anno domini m°ccc®. primo, feria secunda in crastino 
dominice sancte pentecostes. 

Or. im Kgl. St.-A. zu Hannover in doppelter Ausfertigung von verschiedenen 
Händen, Escherde 101b und 101a (B). An beiden Siegel des Bischofs und des 
Domkapitels an grünen Seidenfüden. Bischof Siegfried bestätigt obige Schenkung 
am 23. Mai (feria tercia infra ebdomadam sancte pentecostes) unter Wiedergabe 
obiger Urk., Or. a. a. O. Nr. 102. Siegel des Bischofs an grünen Seidenfäden. 


1819. Das Domkapitel bekundet, von dem Kl. Escherde für den 
Zehnten in Betheln 200 Mark erhalten zu haben und sichert ihm Anteil 
an seinen guten Werken sowie freie Holzung und Jagd in den Forsten 
Havikehorst und Studiken zu. 1301 Mai 31. 


Gevehardus dei gratia prepositus, Arnoldus decanus totumque 
capitulum ecclesie Hildensemensis dilecto sibi in Christo preposito 
monasterii sanctimonialium in Escherte Ludero salutem. Quia vos 
et vester conventus, quem ex pietatis affectu per decime nostre in 
Betenum donationem liberam respeximus, nos econverso mutua 
karitate benigne ac liberaliter respexistis ducentas marcas puri 
argenti in subsidium nostrorum debitorum absque ulla conditione 
nobis postmodum conferendo, nos vos ad participationem omnium 
bonorum, que in nostra ecclesia in missis, orationibus, vigiliis et 
elemosinis aliisque bonis operibus cottidie flunt, in nomine domini 
recipimus per presentes adiicientes, quod vos et monasterium vestrum 
defendemus pro posse nec molestabimus imposterum super lignatione 
aut venatione silve aut foresti, que Havikehorst et Studiken vul- 
gariter dicuntur, nec paciemur, ut ab alio quovis homine id flat, sed 
stabimus pro vobis in omnibus, quociens fuerimus a vobis ad hoc 
requisiti. In cuius rei testimonium presentem litteram inde con- 
scriptam sigillo nostro munivimus ad cautelam anno domini m?.cec9.i9., 
pridie kalendas iunii. 

Or. im Kgl. St.-A. zu Hannover, Escherde Nr. 103. Beschädigtes Siegel des 
Domkapitels an grünen Seidenfüden. In einer besonderen Urk. von demselben 


Datum nimmt das Domkapitel den Propst Ludger in die Gebetsbrüderschaft auf, 
der untere Teil der Urk. mit Bug und Besiegelung abgeschnitten, Or. Nr. 104. 


1320. Knappe Wikbrand von Harboltessen kauft von Bischof 
Siegfried zwei Allode von acht Hufen in Burgstemmen (Borchstempne) 








1301. 637 


für 60 Mark und gesteht ihm das Rückkaufsrecht zu. Hildesheim 1301 
Juni 13 (idus iunii). 

Testes sunt Arnoldus decanus, Bernhardus scolasticus, Bern- 
hardus cantor, Otto celerarius canonici Hildensemenses, Bertoldus 
de Godenstede, Albertus Bok, Lippoldus de Rotzinghe, Boldewinus 
de Stenberch milites. 

Or. im Kgl. St.-A. zu Hannover, Domstift Hildesheim Nr. 375. An dem 


von der Urk. geschnittenen  Pergamentstreifen beschädigtes Siegel des Ausstellers, 
Helm mit Büfelhörnern besteckt mit je sechs F'ühnchen. 


1821. Bischof Siegfried gibt dem Kl. Derneburg im Tausch 
gegen Güter in Holle verpfändete Güter in Cantelsem, welche das 
Kloster zurückkauft, und den Zehnten daselbst. Hildesheim 1301 
Juli 25. . 


In nomine domini amen. Sifridus dei gratia Hildensemensis 
ecclesie episcopus omnibus in perpetuum. Noverint universi tam 
presentes quam futuri, quod, cum nos, qui ex officii nostri debito 
ecelesie nostre conditionem in omnibus dirigere, expedire et melio- 
rare cupimus, bona nostra in Cantelsem a predecessoribus nostris 
de consensu nostri capituli vendita seu obligata sive etiam exposita 
inveniremus et absque graviori ecclesie nostre dampno ac periculo 
eadem bona reemere, redimere seu absolvere non possemus aliis 
ecclesie nostre causis arduis involuti, placitavimus cum domino 
Wolthero preposito in Derneborch et universo suo conventu, ita 
quod nos de communi consensu et beneplacito ac bona voluntate 
nostri capituli permutationem quandam rationabilem cum dicto claustro 
fecimus ac inivimus prefata scilicet bona nostra in Cantelsem allo- 
dium videlicet de quatuor mansis liberis et mansum bodellicum 
liberum et octo mansos litonicos cum dimidio ibidem cum omni iure 
et liberalitate videlicet cum advocatia et omni utilitate in villa, curiis 
scilicet et areis, et extra villam in pratis, paschuis, silvis, viis et 
inviis, aquis aquarumque decursibus et omni utilitate et fructu, 
quem habere videbamur in eisdem, prefato claustro in perpetuum 
dimisimus libere possidenda. Prenominatus vero prepositus necnon 
et suus conventus dictorum bonorum equivalentem recompensam 
nobis et ecclesie nostre de bonis suis propriis in villa Holle facientes 
similia bona tot videlicet mansos liberos totidemque litonicos necnon 
et totidem curias et areas ac prata simili iure perpetuo nobis 
nostrisque successoribus ibidem possidenda reliquerunt. Verum quia 


638 1301. 


predictum claustrum semper nobis ac nostre ecclesie obsequiosum 
exstitit et adhuc utilitatibus nostris indefesse deservire non desistit, 
nos labores et constantiam eius respicientes decimam bonorum sepe- 
dictorum in Cantelsem eidem specialiter propter deum de pretacti 
capituli nostri approbata voluntate absque omni conditione et pacto 
in perpetuum erogamus.  Prepositus vero dictus ac suus conventus 
ob causas predictas cum quinquaginta marcis examinati argenti 
prenominata bona in Cantelsem nomine nostro redimerunt. Ne 
igitur — —. "Testes sunt Gevehardus prepositus, Arnoldus decanus, 
Volradus Montis prepositus, Bernardus cantor, Iohannes plebanus, 
Arnoldus de Visbeke sacerdotes, Bernardus scolasticus, Otto cele- 
rarius, Conradus de Valkenstene, Henricus et Ludolfus de Wolden- 
berch, Thidericus de Saldere dyaconi et subdyaconi canonici Hilden- 
semenses et alii quam plures. Datum Hildensem anno domini 
m9. ccc®, primo, in die beati Iacobi apostoli. 


Or. im Kol. St.-A. zu Hannover, Derneburg Nr. 40. Siegel des Bischofs 
und des Domkapitels. 


1322. Bischof Siegfried gestattet dem Propst von Derneburg, den 
Zins der Liten mit dem Zehnten in Cantelsem und die dafür ein- 
zutauschenden Güter in Holle solange zu behalten, bis er die Latgüter 
von den Liten erledigt hat. Hildesheim 1301 Juli 25. 


Sifridus dei gratia Hildensemensis ecclesie episcopus. Noverint 
universi, quod nos cum . . preposito in Derneborch placitavimus, 
quod censum litonum in Cantelsem et mansorum ipsorum, illorum 
videlicet permutationi adhuc non consenserunt, nomine claustri sui 
integraliter recipiet cum decima in Cantelsem et cum bonis in Holle 
dandis in restaurum bonorum in Cantelsem et hoc tam diu, donec 
dicta bona litonica in Cantelsem per nos a litonibus fuerint expedita. 
Quibus expeditis dictum claustrum illa bona in Cantelsem perpetuo 
obtinebit. In cuius rei — —. Datum Hildensem anno domini 
m?, ccc®. primo, in die beati Iacobi apostoli. 

Or. im Kgl. St-A. zu Hannover, Derneburg Nr. 41.  Bruchstück des 
bischöflichen Siegels an dem von der Urk. geschnittenen Pergamentstreifen. 


1828. Das Domkapitel bekundet die Gründung einer Kapelle in 
Machtsum durch den Domvikar Alexius, übergibt diesem auf Lebens- 
zeit das Patronatsrecht, das nach seinem Tode an den Archidiakon in 
Borsum fallen solle, und sichert ihm die Feier seiner Memorie durch 
den zeitigen Rector der Kapelle zu. Hildesheim 1301 August 30. 


1301. 639 


Nos dei gratia Gevehardus prepositus, Arnoldus decanus, Bor- 
chardus dictus de Drenleve in Borsem archidiaconus totumque ca- 
pitulum ecclesie Hildensemensis recognoscimus, quod, dum Alexius 
nostre ecclesie vicarius ad dotandam et construendam capellam in 
Machtelsem fidelis promotor et utilis cooperator existeret, nos et 
omnes, quorum intererat, laboribus et expensis eius aliquo solatio 
prout decuit occurrentes favorabiliter et concorditer eidem pro sue 
vite tempore eiusdem capelle contulimus patronatum; eo vero in 
domino defuncto quicumque dicte capelle archidiaconus fuerit dubio 
vel inpedimento quolibet amputato patronatus ius et gratiam op- 
tinebit. Preterea volumus et salubriter in domino consulimus, ut 
qui rector predicte capelle pro tempore extiterit, dicti domini Alexii 
missis, vigiliis, orationibus et quibuslibet aliis piis et sanctis operibus 
memoriam habeat, nam quamvis nos cum aliis fidelibus Machtelsem 
hereditatem habentibus dictam capellam nostra elemosina respexeri- 
mus, idem dominus Alexius in inchoando, consummando et alios 
sincerius adhortando per omnia fidelis fideliorem se proponit dei 
opitulante gratia exhibere. Ne autem — —. Datum Hildensem 
anno domini millesimo cec?. primo, in die sanctorum martirum 
Felicis et Adaucti. 


Or. im Kgl. St.-A. zu Hannover, Domstift Hildesheim Nr. 376. Gut erhaltenes 
Siegel des Domkapitels an dem von der Urk. geschnittenen Pergamentstreifen. 


1324. Domkantor (Bernhard von Meinersen) und (Bertold), 
Scholaster des Kreuzstiftes, als Appelationsrichter bekunden, dass Bertold 
(von der Asseburg), Propst des Kl. Busdorf in Paderborn und Archi- 
diakon in Höxter, einer- und Gottfried, Propst der Neuen Kirche in 
Höxter, als Bevollmüchtigter der Stadt Höxter andererseits sich durch 
Vermittelung des Domkellners Otto von Wohldenberg, des Domherrn 
Johann von Roden, des mag. Hildebrand, Kanonikers des Moritzstiftes, 
und dessen Bruders Albert vom Damme geeinigt haben. Hildesheim 
1301 September 2 (in crastino beati Egidii). 

Or. im Stadtarchiv zu Höxter. Alle sieben Siegel verloren. Gedr. Asseburger 
UB. II. 8.17 Nr. 558. 


1325. Hermann, Heinrich und Otto, Domkellner, Grafen von 
Wohldenberg übereignen dem Kl. Derneburg eine Hufe in Wöhlde, 
die der verstorbene Dietrich von Gadenstedt dem Kloster übergeben und 
ihnen resigniert hat. 1301 September 3. 


640 1301. 


Nos Hermannus et Hinricus ac Otto Hildensemensis ecclesie 
cellerarius dei gratia comites de Woldenberge — — notum esse 
volumus, — — quod Thidericus bone memorie miles de Godenstede 
dedit et dimisit claustro sanctimonialium in Derneburg ob remedium 
anime sue mansum in Wolede, quem a nobis in pheodo tenebat, 
perpetuo possidendum. Heredes quoque sui omnes Ludolfus videlicet 
dictus Boltesberg, Conradus et Iohannes in predictam donationem 
patris sui bona voluntate unanimiter consenserunt nobisque dictum 
mansum voluntarie resignantes renunciaverunt omni iuri, quod 
habebant hactenus aut in posterum habituri erant in eodem. Nos 
igitur prefatum mansum et eius proprietatem ad nos spectantem 
cum omnibus suis appendiciis dicto claustro in Derneburg pro re- 
medio annimarum nostrarum cum consensu nostrorum heredum 
Ludolfi videlicet et Bodonis canonicorum Hildensemensium ac Ottonis 
et omnium, quorum consensus requirendus fuerat, appropriando 
contulimus et in proprium dedimus cum omni iure et utilitate libe- 
rum ab universo iugo servitutis perpetuo possidendum, nolentes 
litem vel controversiam ipsi claustro super dicto manso aut ex 
parte nostri aut ex parte ipsorum eum resignancium ullo tempore 
inferre vel etiam inferentibus consentire, promittentes, nos pretactam 
proprietatis collationem ratam, firmam et in perpetuum inconvulsam 
habituros. In huius — —. Testes huius collationis sunt Bertoldus 
et Iohannes de Godenstede, Conradus de Lindede milites, Thidericus 
de Perremunt, Hinricus, Conradus, Hillebrandus de Lindede, Sander 
de Walmode famuli et alii quam plures. Datum anno domini mP.cec®. 
primo, tercio nonas septembris. ) 


Or. im Kgl. St.-A. zu Hannover, Derneburg Nr. 42. Die vier Siegel meist 
wenig beschädigt. 


1326. Bischof Siegfried bekundet, dass, wenn dem Kl. Riddays- 
hausen an den diesem wegen Schulden zugeeigneten Gütern nicht gebührend 
begegnet werden sollte,!) dem Kloster zwölf Bürgen, sechs aus den 
Domherrn und sechs aus den Ministerialen des Bischofs, gestellt werden 
sollen, und gestattet ihm nach wie vor bei Brüdeln (Brundelem) zu 
ackern. Hildesheim 1301 September 6 (viii. idus septembris). 


Or. im Landeshauptarchiv zu Wolfenbüttel, Kl. Riddagshausen Nr. 350. 
Siegel des Bischofs von dem von der Urk. geschnittenen Pergamentstreifen verloren. 


1) si abbas et conventus inordinate in bonis eis pro debitis assignatis per- 
tracterentur. | 





1301. 641 


1827. Herzog Albert von Braunschweig überträgt dem Grafen 
Heinrich von Wohldenberg und dessen Bruder Otto, Domkellner, acht 
Hufen mit zwei Höfen und acht Hausstellen in Geitelde tauschweise 
für dreizehn Hufen in Bornum. Wolfenbüttel 1301 Oktober 7 (nonas 
octobris). 


Abschrift des 15. Jahrhunderts in Ms. 601 fol. 39v in der Beverinischen 
Bibliothek zu Hildesheim. 


1828. Bischof Siegfried bekundet den Verzicht des Hugo von 
Dinklar und dessen Erben Johann, Ludolf, Hermann und Hugo auf 
die Güter des Kl. Derneburg in Dinklar (Dinckenlere). 1301 Oktober 14 
(in die Calixti pape). 


Testes huius facti sunt Hermannus de Stemne, Everrardus de 
de Duncem, Dechenhardus Otberge, Bertoldus de Cobstede. 


Or. im Kgl. St.-A. zu Hannover, Derneburg Nr. 43. Siegel nebst Befestigung 
verioren. 


18:39. Edelherr Johann von Adensen schenkt dem Michaeliskloster 
eine Hórige. 1301 Oktober 23. 


Nos Iohannes de Adenoys nobilis recognoscimus presentibus, 
quod cum consensu heredum nostrorum Alheydem, que nostra pro- 
pria fuit, donavimus et tradidimus ecclesie sancti Michahelis Hil- 
densemensis iure litonico possidendam. Cuius donationis testes sunt 
Gerhardus de Rodenberg monachus sancti Michahelis, Hermannus 
plebanus in Volkersem, Wicbrandus de Harboldessen, Iohannes de 
lensen milites, Tidericus de Rottinge, Tetmarus de Mendagessen 
famuli et alii quam plures fide digni. Datum anno domini m^. ccc?. 
primo, in die beati Severini episcopi. In cuius facti seu donationis 
plenam evidentiam sigillum presentibus est appensum. 


Or. im Kgl. St.-A. zu Hannover, Michaeliskl. Nr. 100. Siegel des Ausstellers 
zeigt einen Sparren. 


1880. Bischof Siegfried bestätigt den von mehreren Erzbischöfen 
und Bischöfen d. d. Rom 1300 Dezember 6 den Besuchern des Stiftes 
st. Petersberg bei Goslar erteilten Ablass. Goslar 1301 November 2 (in 
crastino omnium sanctorum, pontificatus nostri anno xxiii.) 

Or. im Stadtarchiv zu Goslar. Gedr. Heineccius, Antiquit. Gosl. S. 321, 


Bode, UB. II, S. 572 Nr. 598. 
Hildesh. UB. III. 41 


642 1301. 


1881. Der Rat der Stadt bekundet, dass der Bürger Johann 
von Seesen (Sehusen) eine Hausstelle bei der Oltböterstrasse (iuxta 
plateam renovatorum) mit den Häusern dem Kl. Marienrode nach 
seinem Tode vermacht hat. 1301 (vor November 11). 

Or. im Kgl. St -A. zu Hannover, Marienrode Nr. 95. Beschädigtes Stadtsiegel. 


Gedr. Marienroder UB. S. 137 Nr. 124, Doebner, UB. S. 300 Nr. 550, wonach die 
Datierung. 


1832. Abt Hildebrand des Godehardiklosters bekundet den An- 
kauf von Ländereien in Liedingen. 1301 November 12. 


H(ildebrandus) dei gracia abbas sancti Godehardi in Hilden- 
sem Io(hannes) prior totusque conventus — —. Noverint ergo 
presentes et posteri, nos emisse pro quatuor marcis puri argenti 
et uno fertone a Hoyero gogravio in Lidinge decem iugera ibidem 
sita, que a nobis in pheodo habuit, a quibus in kamenata domini 
abbatis lingua et manu cessavit abbatis, prioris et seniorum in 
presencia constitutus. Preterea notum esse volumus, nos emisse 
pro una marca argenti examinata et dimidio fertone a Hoyero de 
Cochinge tria iugera in Lidinge sita, que eciam a nobis in pheodo 
habuit, à quibus filius suus lingua et manu cessavit in predicta 
kamenata et dominorum in presencia predictorum. Quo facto pre- 
tactus dominus abbas se Lidinge transtulit ibique idem Hoyerus de 
Cochinge gogravius et uxor sua necnon heredes sui legitimi ceterique 
sibi familiares, item prefatus Hoyerus de Cochinge et sua uxor, sui 
legitimi heredes et familiares coram sepius dicto domino abbate 
lingua et manu de antedictis iugeribus cessaverunt, addideruntque 
fidem pro eo videlicet, quod nec ipsi nec aliquis de posteritate 
eorum deberet impetere iugera memorata. Huius rei testes sunt 
Sacerdotes, qui huic facto presentes fuerant, scilicet dominus Stacius 
de Smedenstede, N. viceplebanus in Munstede, plebanus in Lidinge, 
dominus Arnoldus de Bonstede plebanus in Bethmere, dominus Thi- 
dericus viceplebanus in Oberghe, plebanus in Sierdessen, quorum 
sigilla cum nostris sigillis presentibus sunt appensa. Datum anno 
domini m?. ccc?. primo, in crastino Martini episcopi. 

Abschrift des 15. Jahrhunderts im Cop. des Godehardikl., Ms. 311, fol. 85v 
in der Beverinischen Bibliothek zu Hildesheim. 


1888. Ritter Lippold von Rössing überträgt der Kirche in Wrisberg- 
holzen das Eigentum dreier Hufen daselbst. 1301 November 18. 








1301. 643 


Ego Lippoldus senior de Rottinghe miles protestor presentibus, 
quod cum consensu heredum meorum videlicet Lippoldi militis. 
Besekonis et Thiderici famulorum et ceterorum heredum proprietatem 
trium mansorum et unius curie cum advocatia sitorum Holthusen, 
que ad me et meos heredes spectabant, contuli perpetuis temporibus 
ob salutem anime mee et animarum heredum et parentum meorum 
et confero presentibus ecclesie sancti Martini in Holthusen propter 
deum et protestor nomine meo et omnium heredum meorum, qui 
sunt vel futuri esse poterunt, quod in proprietate predictorum 
mansorum et curie ac in advocatia ibidem ego et mei heredes nichil 
iuris de cetero debemus vel poterimus usurpare. "Testes huius do- 
nationis sunt dominus Henricus de Berningherode miles et Lippoldus 
filius suus, Tidericus de Rottinghe patruus meus et alii plures fide 
digni. In cuius rei firmitatem sigillum meum nomine meo et heredum 
meorum presentibus est appensum. Datum et actum anno domini 
millesimo ccc?. primo, in octava sancti Martini. 


Or. im Kgl. St.-A. zu Hannover, Michaeliskl. Nr. 101. Beschädigtes Siegel 
des Ausstellers an dem von der Urk. geschnittenen Pergamentstreifen. 


1334. Der Rat in Lüneburg bekundet, dass Heinrich Hut d. A. 
seiner Tochter Gerburg mehrere Güter in der Saline zu Lüneburg ver- 
kauft hat. Lüneburg 1301 Dezember 1. 


Nos consules civitatis Luneburch Thitmarus magister fontis, 
Thidericus Zabel, Andreas, Alardus de Scilsten, Adheloldus, Nicolaus 
de Molendino, Iohannes Beve, Hermannus Albus, Albertus Hollo 
iunior, Heyne de Lubeke, Bertoldus Longus, Iohannes Hutzenvleth 
tenore presentium recognoscimus publice protestantes, quod Henricus 
dictus Hot senior Henrico filio suo et omnibus ipsius heredibus 
plena voluntate consentientibus vendidit sue filie domine Gerburgi 
vidue ac eius iustis heredibus bona sua hereditaria infrascripta 
videlicet viam quandam in salina Luneburch, que quidem via ad 
quinque domos subscriptas pertinet et protendit, scilicet ad domos 
Kempinghe, Everinghe, Deynghe, Ebbetzinghe et Geminghe, ita tamen 
quantum ista via melior fuerit anno quolibet et lucrabitur ultra 
fructus chori salis dimidii in salina, item duarum sartaginum domi- 
nia in salina Dencquerdinghe in domo sitarum ad dextram manum, 
cum domus prehabita subintratur, item domum, curiam et aream 
suam in harena, duas casas illi hereditati et curie incorporatas, et 
alteram dimidiam hereditatem videlicet domum, curiam et aream 

41* 





644 1301. 


coniunctam value iam dicte hereditatis in platea pistorum versus 
novum forum; pistrina vero finalis apud plateam de ista hereditate 
vendita est secundum quantitatem suorum quatuor angulorum et 
parietum nichil iuris habens in domo, curia et area prenotata, item 
stupam apud curiam prepositi de Medinghe sitam secundum nostre 
civitatis iura hereditario iure perpetualiter possidenda. Ne autem 
— —, Datum Luneburch anno domini m?. cccPi®., in crastino beati 
Andree apostoli. 


Or. im Kgl. St.-A. zu Hannover, Domstift Hildesheim Nr. 377. Stadtsiegel 
gut erhalten. 


1335. Abt Widekind des Kl. Marienrode tauscht mit dem Dom- 
dechanten Arnold als Verwalter des Johannishospitals im Damme sieben 
Morgen Landes an der Westseite des Steinberges bei der Heerstrasse 
gegen sieben Hufen zwischen dem Steinberge und dem Katzberge ein 
zur Regulierung der Wege. 1301 Dezember 6 (in die beati Nicolai 
episcopi). 

Or. im Kgl. St.-A. zu Hannover, Marienrode Nr. 98. Die beiden Siegel 


wenig beschädigt. Gedr. Marienroder UB. S. 141 Nr. 128. Regest Doebner, UB. I, 
S. 301 Nr. 551. 


1886. Der Priester Florencius verkauft dem Michaeliskloster aus 
dem Hause des ‚Reinhold Pellifex bei dem Kloster eine Rente von zehn 
Schilling, welche ihın nach dem Tode seines Bruders Hermann Lecher- 
ling, Mönches daselbst, zugefallen sind. 1301 Dezember 11 (feria 
secunda ante Lucie virginis). 


Or. im Kgl. St.-A. zu Hannover, Michaeliskl. Nr. 102. Siegel des Bertramm 
Skonekint wenig beschädigt. Gedr. Doebner, UB. 1, S. 301 Nr. 552. 


1837. Äbtissin Gertrud, Propst Johann und der Konvent von 
Wöltingerode lösen von dem Bürger Bertold Dhus und dessen Söhnen 
Dietrich und Johann den Zehnten und Güter in Olstede gegen eine 
Getreiderente, von welcher der Bürger Johann vom Osterthore auf Bitten 
des Domkeliners Otto von Wohldenberg den Anteil des Dietrich über- 
nimmt. Mitsiegler sind Siegfried von Blankenburg, Domdechant in 
Halberstadt, Konrad von Valkenstein und Heinrich und Otto von 
Wohldenberg, Domherrn in Hildesheim. 1301 Dezember 13 (in die 
beate Lucie virginis). 

Or. im Stadtarchiv zu Hildesheim, Nr. 1246. Von den fünf Siegeln nur das 
des Heinrich und Otto besser erhalten. Gedr. Doebner, UB. I, S. 302 Nr. 553. 








1301. 645 


1388. Die Bürger Bruno Insanus und Johann vom Osterthor 
kaufen vom Grafen Heinrich von Wohldenberg und dessen Söhnen 
Ludolf, Domherr, und Otto Litengüter, und zwar 14 Hufen in Wohlden- 
berg, 7 in Hohenhameln (Honhamelen) und 5 in Solschen (Solzechen), 
und nehmen sie vom Bischof Siegfried zu Lehn. 1301 Dezember 16 
(sabbato ante diem beati Thome apostoli). 

Or. im Kgl. St.-A. zu Hannover, Domstift Hildesheim Nr. 378. Beschädigtes 


Siegel des Bruno in rotem Wachs, das zweite nebst Befestigung verloren. Gedr. 
Doebner, UB.I, S. 308 Nr. 554. 


1889. Der Hat der Stadt bekundet, dass bei Schlichtung des 
Streites zwischen dem Propst von Derneburg und Johann Faber, Bürger 
der Neustadt, leteterer auf alle Ansprüche an eine Hufe in Dinklar 
verzichtet hat. 1301 (1302) Dezember 29 (quarto kalendas ianuarii). 

Or. im Kgl. St.-A. zu Hannover, Derneburg Nr. 44. Siegel abgerissen mit 
dem von der Urk. geschnittenen Pergamentstreifen. Gedr. Doebner, UB. I, S. 303 
Nr. 555. Die Schrift ist nicht die des 15. Jahrhunderts, sondern die der Zeit, 
und zwar ist die Urk. von demselben Schreiber geschrieben wie die von 1301, 
Derneburg Nr. 45, unten Nr. 1343. Eine Abschrift des 15. Jahrhunderts in Cop. VI, 
106, S. 51 mit der gleichzeitigen Randbemerkung: Dath gudt hebben wy nicht. 
Doch ist die alte Signatur auf der Rückseite des Or. den übrigen entsprechend, 
vgl. auch unten Nr. 1328. 


1340. Der Rat der Stadi bekundet, dass die Erben des ver- 
storbenen Bürgers Konrad von Göttingen dem Andreasstifte eine Rente 
von vierzehn Schilling aus einem Hause und einer Hofstätte auf dem 
Hohen Wege, und Richeidis, Wittwe des Heinrich vom h. Geist, eine 
Rente von zehn Schilling aus einem Hause und einer Hofstätte auf der 
Schuhstrasse übertragen haben. 1301. 


Abschrift des 14. Jahrhunderts in Cop. 320 fol. 30 in der Beverinischen 
Bibliothek zu Hildesheim. Gedr. Doebner, UB. III, S. 664 Nachir. Nr. 58. 


1841. Abt Hildebrand und der Konvent des Godehardiklosters 
bestimmen über die Verwendung der Einkünfte zweier Gärten, von 
denen der eine dem Heinrich von Kantelsem gehört, einer  Hofstelle 
in Bledeln und einer Hofstelle im Brühl zu Ritualzwecken und zur 
Beleuchtung des Chores. 1301. 

Abschrift des 15. Jahrhunderts im Cop. des Godehardikl., Ms. 311 fol. 82 in 
der Beverinischen Bibliothek. Gedr. Doebner, UB. I, S. 305 Nr. 557. 

1342. Volquin, Kaplan des Michaelisklosters und Pfarrer in 
Lesse, bestimmt zehn Schilling zur Feier seines Anniversars im Kloster. 
1301. 


346 1801. 


Ego Volcquinus presbiter capellanus sancti Michaelis et plebanus 
in Lesse presentibus fateor et protestor, quod meis laboribus et 
expensis comparavi aream unam et ix iugera sita in campis Lesse, 
que ob salutem anime mee contuli et presentibus confero ecclesie 
in Lesse, it& ut plebanus ibidem x solidos det annuatim conventui 
monasterii sancti Michaelis in Hildensem, ut anniversarius meus 
singulis annis in monasterio predicto solempniter peragatur, et hii 
x solidi sic distribuantur: domino abbati dabitur stopa vini et una 
libra cere, custodi ad lumen in meo accendendum anniversario, et 
ali denarii inter dominos dividentur. Ut autem hoc perpetuis tem- 
poribus observetur, presens scriptum conventui sepedicto sigillo meo 
tradidi communitum. Datum anno domini m?, ccc?. primo. Testes 
huius rei sunt dominus Hinricus abbas sancti Michaelis, Gerardus 
cappellanus suus et alii plures fide digni. 


Abschrift des 16. Jahrhunderts im Cop. des Michaeliskl., Ms. 277 fol. 86v 
in der Beverinischen Bibliothek zu Hildesheim. 


1848. Genannte bekunden, dass die Söhne des Ritters Heinrich 
Rasehorn für den Fall des Todes ihres Vaters auf den Zehnten in 
Wesseln verzichtet haben, da er dem Kl. Derneburg alsdann zustehe. 
1301. 


Nos Gerardus de Gandersem, Lippoldus de Dalem, Thidericus 
de Tselenstede milites, Conradus de Vredhen, Ernestus de Stockem 
famuli recognoscimus et presentibus protestamur, quod Hinricus et 
Iohannes famuli filii domini Hinrici Rasehornis militis coram nobis 
et aliis fidedignis recognoverunt, quod decima in Westenem post 
obitum patris ipsorum claustro in Derneburg libere statim vacare 
- deberet. Dicti etiam famuli promiserunt domino Walthero eiusdem 
claustri preposito necnon et nobis data fide prefato patre ipsorum 
presente et consenciente, quod ipsi post mortem patris ipsorum iam 
dicti prenominatum claustrum in pretacta decima nec verbo nec 
facto vel etiam consilio vellent unquam impedire. In cuius rei 
evidens testimonium nos prememorati milites sigilla nostra presen- 
tibus duximus apponenda. Datum anno domini m?. ccc?. primo. 

Or. im Kgl. St.-A. zu Hannover, Derneburg, Nr. 45. Die vier Siegel gut 
erhalten. Das des G. v. Gandersheim zeigt Helm, das des L. von Dahlum ist 
geteilt, im unteren Felde zwei Fehpfähle, das des D. von Sellenstedt zeigt Rose, 


das des E. von Stockem gebogenen Ast. Ein fünftes Siegel hat nie an der Urk. 
gehangen. 


1302. 647 


1344. Bischof Siegfried entscheidet einen Streit zwischen dem 
Jakobikloster in Osterode und den Brüdern Aschwin und Thetmar von 
Lutter, Rittern, wegen eines Waldes vor Osterode dahin, dass letztere 
vor ihm und vor Engelbert von Dahlum und Bertold von Herzberg als 
vorstmestere auf alle Ansprüche an den Wald verzichten. 1301. 

Huius autem rei testes sunt honorabiles viri ac domini Otto 
cellerarius dictus de Woldenbergh canonicus maioris ecclesie in 
Hildensem, Hermannus decanus ecclesie Goslariensis, nobilis vir 
Iohannes comes de Woldenbergh, Volemarus dictus de Goslaria, 
Borchardus dictus de Wildensten, Alardus dictus de Borchdorp milites. 


Or. im Kgl. St.-A. zu Hannover, Jakobikl. in Osterode Nr. 88. Von den 
drei Siegeln nur ein Bruchstück des des Bertold erhalten. 


13848. Bischof Siegfried bestätigt die Indulgenz eines Erzbischofs 
und fünf Bischöfe d. d. Rom 1300 für die Kirche st. Petri in Braun- 
schweig. Hildesheim 1301. 


Or. im Stadtarchiv zu Braunschweig. Siegel des Bischofs verloren. (edr. 
Hänselmann, UB. der Stadt Braunschweig II, S. 231 Nr. 462. 


1346. Graf Otto von Everstein bewilligt die Verpfändung des 
halben Zehnten in Richardessen durch den hildesheimer Kämmerer 
Ludolf, Ritter, und dessen Schwager (socer) Konrad von Luthardessen 
an das Kl. Amelunzborn. 1302 Januar 6 (in die epiphanie domini). 


Regest v. Spilcker, Gesch. der Grafen von Everstein, UB. S. 287, Harenberg, 
Hist. Gandersh. S. 1701. 


1847. Der Eat von Hannover bekundet, dass die Wittwe des 
Bürgers Reiner Vleminc den Predigermónchen in Hildesheim den Teil 
einer Hausstelle geschenkt hat, auf der sie schon früher ein Schlafhaus 
erbaut haben. 1302 Januar 6 (in epyfania domini). 

Or. im Stadtarchiv zu Hannover mit Stadtsiegel. Gedr. Grupen, Orig. et 


Antiquit. Hanov. S. 330, Moser, Diplom. Belustigungen V S. 257, UB. der Stadt 
Hannover, (UB. des histor. Vereins für Niedersachsen V) S. 79 Nr. 83. 


1348. Propst Volrad des Moritzstiftes überträgt die eine Hälfte 
der Fischerei beim Obstgarten (pomerium) den beiden von Bertramm 
von Prome errichteten Vikarien, welche zur Zeit Volquin und Johann 
Sturm inne haben, und die andere Hälfte, die er von dem Bürger 
Arnold Frankenberg gekauft hat, der Dechanei des Stiftes. 1302 
Januar 10 (quarto idus ianuarii). 


648 1802. 


— — presentem litteram inde conscriptam nostro sigillo ac domini 
Ar(noldi) decani maioris ecclesie, Bernhardi scolastici, Io(hannis) 
prepositi montis sancti Petri Goslariensis, nostrorum testamentario- 
rum, et capituli nostri Montis sigillis fecimus communiri. 

Or. im Kgl. St.-A. zu Hannover, Moritzstift Nr. 71. Siegel des Propstes 
und des Kapitels des Moritzstiftes, des Domdechanten Arnold, Domscholasters 
Bernhard und des Propstes Johann des Peterstiftes in Goslar, meistens wenig be- 
schädigt. Gedr. Doebner, UB. I, S. 307 Nr. 560. In einer Urkunde von demselben 
Tage und mit gleicher Besiegelung schenkt Propst Volrad die Hälfte der Fischerei 
der Dechanei, Or. a. a. O. Nr. 72, gedr. a. a. O. S. 306 Nr. 559. 


1849. Bischof Siegfried bekundet, dass Propst Volrad des Moritz- 
stiftes ausgesagt hat, keine Meierei zu Lehn übergeben zu haben, sondern 
nur zu Pacht unter der Bedingung, dass mit dem Tode des Propstes 
oder des Inhabers die Uebertragung erlösche. 1302 Januar 10. 


Nos Sifridus dei gratia episcopus ecclesie Hildensemensis reco- 
gnoscimus per presentes litteras publice protestantes, quod Volradus 
prepositus montis sancti Mauricii Hildensemensis confessus est coram 
nobis in bona valitudine sui corporis et in ipsius animam est fir- 
miter protestatus, quod nec villicationem in Goderinghe nec aliquam 
aliarum villicationum inpheodavit, sed ad ipsius vite tempora 
secundum morem sue ecclesie Montis commisit, ut ibidem canonicis 
iura prebendalia ex illis integre ministrentur, in omni autem com- 
missione tali habita conditione, quod per mortem prepositi vel 
illorum, qui tales habent commissiones, huiusmodi villicationum 
commissio et omnis inpetitio debent exspirare. In cuius rei testi- 
monium presentem litteram inde conscriptam nostro sigillo et Arnoldi 
decani maioris nostre ecclesie, Bernhardi scolastici, Iohannis pre- 
positi montis sancti Petri Goslarie testamentariorum prepositi pre- 
dicti, in quorum presentia hec eadem protestatio facta est, sigillis 
fecimus communiri. Actum et datum anno domini m?. ccc®. secundo, 
quarto idus ianuarii. 


Or. im Kgl. St.-A. zu Hannover, Moritzstift Nr. 73. Die fünf Siegel meist 
beschädigt. 


1850. Das Kapitel des Moritzstiftes genehmigt die Schenkung 
der halben Fischerei beim Moritzberg durch den Propst Volrad an die 
Dechanei. 1302 Januar 16. 


Capitulum ecclesie sancti Mauricii montis Hildensemensis omnibus 
in perpetuum. Quia reverendus dominus Volradus prepositus noster 





1802. 649 


medietatem piscarie apud montem nostrum site, quam ab Arnoldo 
et Volemaro fratribus dictis Vrankeneberch civibus Hildensemensibus 
propria sua pecunia comparavit, cuius aliam medietatem duo vicarii 
nostri ad suas vicarias perpetuo habere noscuntur, pro anime sue 
remedio nobis ad perpetuos usus decani nostri, qui pro tempore 
fuerit, legitime contulit et donavit, nos predictam ipsius collationem 
et donationem gratam et ratam habemus et per omnia canonicam 
reputamus. Nam ipsius piscarie proprietas ad nos sive nostram 
ecclesiam noscitur pertinere. In cuius — —. Actum et datum 
anno domini millesimo ccc?, secundo, xvii. kalendas februarii. 


Or. im Kgl. St.-A. zu Hannover, Moritzstift Nr. 74. Kapitelssiegel. Erwähnt 
Doebner, UB. I, S. 307 Nr. 560 Anm. 


1351. Das Godehardikloster einigt sich mit dem Kl. Wienhausen 
wegen des Patronates der Kirche in Berkum. 1302 Januar 18. 


Hildebrandus dei gracia abbas sancti Godehardi in Hildensem, 
Iohannes prior totusque conventus, item Nicolaus dei gracia pre- 
positus in Winhusen, Margareta!) abbatissa totusque?) conventus 
omnibus, ad quos presens scriptum pervenerit, in vero salutari 
salutem. — —. Sciant ergo presentes et posteri, quod domino 
Ekberto bone memorie plebano in Berkem ab hoc seculo migrante 
de patronatu ecclesie in Berkem orta fuit dissentio inter dominum 
abbatem sancti Godehardi ex una parte et dominum prepositum in 
Winhusen ex alia tali modo. Dominus abbas asserebat, cunctos 
suos?) antecessores huiusmodi patronatu usos fuisse et in presenti 
suam ecclesiam esse in possessione ipsius, ex quo probare nitebatur, 
de iure sue ecclesie pertinere. Econtra vero dominus prepositus 
proposuit, eundem patronatum se et suos antecessores 5) comparasse 
pecunia cum bonis aliis, ita quod ius patronatus cum universitate 
transivit excepta parte quartadecima, que ecclesie sancti Godehardi 
esset tantummodo reservata. Hiis ita se habentibus domino Iohanne 
de Roden5) capellano domini Sifridi®) Hildensemensis episcopi inter- 
posito coram ipso domino episcopo huiusmodi litigium mediante 
consensu domini Arnoldi?) archidyaconi®) est sedatum per hunc 
modum, videlicet quod dominus prepositus prememoratus dotabit ec- 
clesiam in Haddendorpe duobus mansis, quorum unus viginti duo 


!) Margareta später nachgetragen A. ?) quo fehlt A. 3) antec. guos B. 
4) antecessore B. 5) Rode P. 6) Syfrid. B.  ") Ar. B. 9) archydiac. B. 





650 1308. 


iugera habens sumi debet a reditibus!) ecclesie in Berkem, reliquum 
vero comparabit denariis sue ecclesie, quod, quamdiu distulerit, 
dabit singulis annis?) dicte ecclesie in Haddendorpe de curia in 
Berkem unum plaustrum annone, cuius dimidia pars siligo, reliqua 
autem sit avena, adiuncto, quod hec eadem ecclesia in Haddendorpe 
omni iure et utilitate ab ecclesia in Berkem sit libera et exempta. 
Cuius exemptionis causa villici in Haddendorpe unum mansum de 
suo sue ecclesie comparabunt, et sic patronatus sepius dicte ecclesie 
in Berkem manebit perhenniter®) ecclesie in Winhusen, patronatus 
vero ecclesie in Haddendorpe ecclesie sancti Godehardi inperpetuum 
libere remanebit. In cuius rei testimonium sigilla nostra*) presen- 
tibus sunt appensa. Datum) anno domini m?. ccc?. secundo, in 
die Prisce virginis. Nos Sifridus®) dei gracia Hildensemensis epi- 
Scopus recognoscimus hec coram nobis esse placitata. 

Or. im Kgl. St.-A. zu Hannover in doppelter Ausfertigung, st. Godehard 
Nr. 47a u. b (A und B). An A Siegel des Bischofs (beschädigt), des Abtes und 
Konventes des Godehardiklosters, des Propstes und Konventes von Wienhausen 


und des Arnold (beschädigt), an B beschädigtes Siegel des Abtes. Gedr. nach 
Cop. Lüntzel, Ältere Diözese S. 416. 


1352. Dietrich von Hachem verkauft dem Grafen Heinrich von 
Wohldenberg das Lehnsrecht an zwei Hufen in Barfelde (Bervelte), 
die er vom Bischof Siegfried zu Lehn hatte und dem Bernhard von 
Bockenem übertragen hatte. 1302 Januar 18 (in die Prisce virginis). 


Or im Kgl. St.-A. zu Hannover, Marienrode Nr. 99. Siegel des Ausstellers 
zeigt linksschrügen Turnierkragen. Gedr. Marienroder UB. S. 142 Nr. 129. 


1358. Abt Widekind und der Konvent des Kl. Marienrode ver- 
pflichtet sich, nach dem Tode des Bürgers Johann von Seesen (Sehusen), 
seiner Frau Offemia und seiner Tochter Adelheid, die doppelte Abgabe 
von dem ihnen durch jene übertragenen Hause in der Oltböterstrasse 
zu zahlen. ‚1302 Januar 25 (in die conversionis beati Pauli apostoli). 


Or. im Stadtarchiv zu Hildesheim Nr. 942a. Siegel des Abies. Gedr. Doebner, 
UB. I, S. 308 Nr. 561. 


1354. Die Brüder von Betheln entsagen allen Ansprüchen an 
Kl. Escherde, da ihnen durch den Propst Genüge geschehen. 1302 
Februar 18. 


I) redditibus B.  ?) annis übergeschr. B. °) perenniter B.  *) nostra fehlt B. 
5) datum per copiam B. °) Syfrid. B. 





1802. 651 


In nomine domini amen — —. Notum sit universis Christi 
fidelibus — —, quod Conradus et Egelbertus fratres de Bethenum 
cum tribus nostris sororibus scilicet Margareta, Gertrude et Walburge 
omnem inpeticionem resignavimus ea de causa, quod Luderus pre- 
positus nobis satisfecit primo et principaliter propter deum. Hec 
acta sunt coram iudice advocato in Lechtenberge scilicet Thiderico 
de Godenstede presentibus dominis strennuis militibus Henrico de 
Zaldere et Iohanne!) fratre suo, Andrea de Luttere, Iohanne?) de 
Levenstede dicto Pil et famulis Hakone et Boltesberg, Sandero de 
Walmode, Heydenrico de Knistede et aliis quam pluribus fide dignis. 
Datum anno domini m?. ccc?. secundo, dominica qua cantatur Circum- 
dederunt. 


Or. im Kgl. St.-A. zu Hannover, Escherde Nr. 105. Von den sechs Síegeln 
sind nur erhalten an zweiter Stelle das des H. von Salder, Rose, an dritter das 
des A. von Lutter, Horn, an fünfter das des J. von Lebenstedt, beschädigt und 
unkenntlich, an sechster das des H. von Kniestedt, Helm begleitet von Kleeblättern. 


1355. Die Grafen von Wohldenberg übereignen dem Kl. Wöltinge- 
rode eine Hufe und drei Haustätten in Dudingerode. 1302 Februar 21. 


Nos dei gracia Conradus et Iohannes comites de Woldenberg 
recognoscimus et presenti littera publice protestamur, quod unum 
mansum, quem habuimus in Dudingerode, vendidimus comuni?) 
consensu ecclesie in Waltingerodhe pro quatuor marcis examinatis 
in perpetuum libere possidendum, quem mansum dominus Henricus 
plebanus de Hillawardingerode ad tempora vite sue possidebit; ipso 
autem defuncto ad predictam ecclesiam revertetur. Insuper pro- 
prietatem supradicti mansi et trium arearum conferimus dicte ecclesie 
de communi consensu et voluntate nostrorum heredum possidendam 
inperpetuum libere et solute. Testes huius facti sunt dominus pre- 
positus Novi operis in Goslaria, dominus Hermannus cappellanus in 
Woltingerode, Henricus Trobe miles, Iohannes de Barum, Herzo 
filius suus et alii quam plures fide digni. Ut autem — —. Actum 
anno domini m?. ccc. ii, in vigilia cathedre sancti Petri. 


Or. im Kgl. St.-A. zu Hannover, Wöltingerode Nr. 64. Die beiden Siegel 
beschädigt. 


1356. Bischof Siegfried und das Domkapitel übertragen dem 
Kl. Escherde zwanzig Morgen und drei Hausstellen in Escherde, die 
ihnen resigniert worden sind. 1302 März 10. 


1) Or. Johanni fratri. 2) Johanni. 2°) So das Or. 


652 1302. 


Nos Syfridus dei gratia Hildensemensis ecclesie episcopus, 
Arnoldus decanus, Bernardus scolasticus totumque eiusdem ecclesie 
capitulum ad perpetuam rerum memoriam presentibus publice pro- 
testamur, quod, cum Ernestus pincerna miles et Iohannes filius eius 
famulus ac Ludolfus cammerarius miles ministeriales nostre ecclesie 
viginti iugera et tres areas sita vel sitas in villa et campo Escherte 
ad manus nostras concorditer et liberaliter linguis et digitis resig- 
nassent omnique etiam iuri, quod in eis habebant, expresse renunci- 
assent, nos devotas sanctimoniales feminas, que in claustro Escherte 
Christo suo sponso in sanctitate vite et observantia discipline devo- 
tissime serviunt, pio amore amplectentes eisdem sanctimonialibus 
sive cenobio predicto predicta iugera et areas ac eorum proprietatem 
cum omnibus etiam suis iuribus tam in campo quam villa contulimus 
et presentibus in earum possessionem transferimus perpetuis tem- 
poribus possidenda. In huius donationis et collationis plenam evi- 
dentiam sigilla nostra presentibus sunt appensa. Testes huius rei 
sunt Bernardus cantor, Iohannes de Rodhen, Bernardus de Harden- 
berg canonici ecclesie nostre, Albertus Bok, Arnoldus Bok milites 
et ministeriales ecclesie predicte et alii plures fide digni. Datum 
et actum dominice incarnationis anno millesimo trecentesimo secundo, 
sexto idus marcii. 


Or. im Kgl. St.-A. zu Hannover, Escherde Nr. 106.  Beschüdigte Siegel de: 
Bischofs und des Domkapitels an grünen Seidenfüden. In einer besonderen Urt. 
vom 13. März (in crastino beati Gregorii pape) verkaufen der Schenk Ernst und 
der Kämmerer Ludolf dem Kloster obige Güter, Or. a. a. O. Nr. 107. Die beiden 
beschädigten Siegel an grünen Seidenfüden zeigen zwei Querbalken, T SIGILLUM 
LUDOLFI CAMERARII IN HILDENSEM und t S. (ER)NESTI DE MEIEN- 
BERGE. 


13857. Bischof Siegfried bekundet, dass Ritter Johann von Stedere 
mit Zustimmung seiner Söhne Arnold und Friedrich ihm. viertehali; 
Hufen in Stedere, genannt hovelen, mit dem Patronatsrecht der Kapelle 
daselbst und neun Morgen in Northun resigniert und dem Kl. Steter- 
burg übertragen hat. Hildesheim 1302 März 27 (vi. kalendas 
aprilis). 


Huius rei testes sunt Aruoldus decanus, Bernardus scolasticus, 
Bernardus cantor, Otto prepositus Montis canonici Hildensemenses. 
Ernestus pincerna, Basilius de Rutenberch, Aschwinus et Thetmarus 
fratres de Luttere, Aschwinus, Henricus et Iohannes fratres de 





1302. 653 


Saldere, dominus Ludolfus camerarius, Conradus de Saldere, Iohannes 
de Oberghen milites, Godescaleus de Ellesse, Burchardus de Saldere 
famuli. 

Abschrift des 15. Jahrhunderts in Ms. 601 fol. 15 in der Beverinischen 
Bibliothek zu Hildesheim. An demselben Tage resigniert derselbe die Güter dem 
Bischofe vor denselben Zeugen, a. a. O. fol. 255 bez. fol. 14, desgleichen Adelheid, 


Wittwe des Ritters Friedrich von Stedere, und ihre Kinder Johann, Friedrich, 
Hermann, Willikin, Johann, Konrad, Adelheid und Irmgard. 


1358. Abt Heinrich des Michaelisklosters übergibt der Kämmerei 
zwei Mark aus fünf Hufen in Tossem zur Aufbesserung der Kleidung 
der Mönche. 1302 März 28. 


Noverint omnes, quorum intererit, quod nos Henricus dei gratia 
abbas monasterii sancti Michahelis Hildensemensis in quinque mansis 
nostris sitis Tossem assignamus officio camerarie annis singulis 
duas marcas examinatas, ut ex eis nostris confratribus vestitus suus 
eo plenius per camerarium ministretur. Cautum tamen hoc erit, ut, 
cum nos vel successor noster viginti marcas conventui dederimus, 
quod!) exin huiusmodi duarum marcarum non tenebimur supplemento. 
Datum et sigillo nostro firmatum anno domini m?. ccc?. secundo, 
v9. kalendas aprilis. 


Or. im Kgl. St.-A. zu Hannover, Michaeliskl. Nr. 103. Siegel dea Abtes an 
dem von der Urk. geschnittenen Pergamentstreifen. 


1359. Bischof Siegfried bestätigt und genehmigt, dass Ludolf, 
der Sohn des Hitlers Martin von Broitzem, fünf Hufen in Geitelde 
(Gedlethe) mit einem Hofe und zwei Hofstellen in Beddingen dem 
Krankenhause (infirmaria) des Kl. Steterburg dübereignet. Hildesheim 
1302 März 29 (iv. kalendas aprilis). 


Abschrift des 14. Jahrhunderts im Diplomat. des Kl. Steterburg I S. 260 im 
Landeshauptarchiv zu Wolfenbüttel. 


1360. Das Kl. Steterburg verkauft mit Zustimmung des Bischofs 
Sieyfried mehrere Güter dem Ludolf, Sohn des Ritters Martin von 
Broitzem, um mit dem Erlös Güter in Stedere von den Söhnen des 
Friedrich von Stedere zu kaufen und damit von deren lästiger Nachbar- 
schaft befreit zu werden. 1302 April 2 (iiii9. nonas aprilis). 


Or. im Landeshauptarchiv zu Wolfenbüttel, Kl. Steterburg Nr. 19. Die drei 
Siegel von den roten und gelben Seidenfäden verloren. 


1) So das Or. 





654. 1302. 


1861. Otto Props! des Moritzstiftes, Heinrich Propst in Oelsburg, 
Domherrn, Hermann und Heinrich, Brüder, Grafen von Wohldenberg, 
und Heinrich Graf von KReygenstein schenken mit Zustimmung der 
Kunigunde, Frau des Hermann, und deren Kinder Bodo, Domherrn, 
und Gerburg und der Kinder Heinrichs: Heinrich, Deutschordensritter, 
Ludolf, Domherrn, Otto, Kunigunde, Jutta, Elisabeth und Irmgard dem 
Kl. Amelunxborn Güter und Zehnten in Naensen (Nanekessen). 
1302 o. T. (eu April 14). 


Testes — — sunt Thidericus de Saldere canonicus Hildense- 
mensis, dominus Bodo de Homborch, Asswinus, Henricus, Iohannes 
fratres dicti de Saldere, Lyppoldus de Honboken milites. 

Abschrift des 14. Jahrhunderts im Diplomat. des Kl. Amelunxborn I fol. 98» 
im Landeshauptarchiv zu Wolfenbüttel. Gedr. Falcke, Tradit. Corb. S. 591, Begest 


Dürre in Zeitschrift 1880 S. 69. Die besondere Urk. des Grafen von Regenstein 
a. a. O. fol. 99 vom 14. April (Tyburcii et Valeriani). 


1362. Das Stift Gandersheim macht mit Kl. Lamspringe einen 
Gütertausch in Dahlum. 1302 April 15. 


Nos Margareta dei gratia abbatissa, Mechtheldis preposita, 
Mechtheldis decana, Sophya custos ecclesie Gandershemensis pre- 
habita deliberatione competenti perpetuo notum esse volumus uni- 
versis, quod de consensu pleno .. capituli nostri proprietatem xxxvii 
iugerum ecclesie nostre sitorum in campo ville Dalem monasterio 
sanctimonialium in Lamspringe donavimus et ipsa iugera iure pro- 
prietario perpetuis temporibus possidenda, pro quibus in commu- 
tatione recepimus xx iugera cum curia eisdem pertinente in villa 
et campo predictis secundum discretorum estimacionem eque aut 
plus valentia, que a famulis honestis Brunigno, Everhardo, Henrico 
fratribus dictis de Gercen iure propietario perpetuo possidenda 
ecclesie nostre similiter sunt donata. In cuius evidentiam presens 
seriptum nostris sigillis fecimus communiri. Et nos Mechtheldis et 
Alheydis de Bilsteyne, Alheydis et Sophia de Holtesminne, Sophia 
de Eversteyne ad exprimendum consensum capituli nostri presentibus 
duximus subseribendum. Datum anno domini m0. ecc9, ii9., xvii?. 
kalendas maii. 

Or. im Kgl. St.-A. zu Hannover, Lamspringe Nr. 85. Beide Siegel von den 


von der Urk. geschnittenen Pergamentstreifen verloren. Gedr. Harenberg, Hist. 
Gandersh. S. 791. 








1302. 655 


1868. Herzog Albert von Braunschweig zeigt dem Propste Otto 
des Moritzstiftes und dessen Bruder Heinrich, Grafen von Wohldenberg, 
an, dass er dem Kl. Steterburg acht Hufen mit Zubehör in Geitelde 
(Getelde) geschenkt hat. Wolfenbüttel o. J. (1302) April 30 (in vigilia 
apostolorum Philippi et Iacobi). 

Or. im Landeshauptarchiv zu Wolfenbüttel, Steterburg Nr. 17. Siegel verloren. 


1364. Edelherr Johann von Adensen verkauft mit Zustimmung 
seiner Söhne Friedrich, Domherrn, und Johann und seiner Töchter dem 
Kl. Loccum seine Güter in Bakede. 1302 Mai 1 (in die apostolorum 
Philippi et Iacobi). 

Abschrift des 14. Jahrhunderts in Cop. III, 130, S. 52 im  Kgl. St.-A. zu 


Hannover. Gedr. von Hodenberg, Calenberger UB. III, S. 340 Nr. 551, woselbst 
eine weitere Schenkung desselben an das Kloster von demselben Tage erwähnt wird. 


1365. Walther von Arnstein, Komtur des Deutschen Ordens in 
Sachsen, Priester Burchard, Konrad, Komtur des Hauses in Goslar, 
und Arnold, Bruder desselben Ordens, verkaufen dem Kl. Wöltingerode 
für 80 Mark sieben Hufen in Gross-Lengde (in maiori Lenghedhe). 
1302 Mai 1 (in die sanctorum Philippi et Iacobi apostolorum). 


Or. im Kgl. St.-A. zu Hannover, Wöltingerode Nr. 65. Siegel des Walther 
erhalten, des Konrad verloren. Gedr. Bode, UB. III, S. 14 Nr. 25. 


1866. Die Hatsherrn in Goslar bekunden, dass der Komtur 
Konrad!) und der Bruder Arnold des Deutsch-Ordenshauses daselbst 
vor ihnen auf sieben Hufen in Gross-Lengde, die sie dem Kl. Wöltinge- 
rode verkauft haben, verzichtet haben. 1302 Mai 1 (in die beatorum 
apostolorum Philippi et Iacobi). 


Abschrift des 16. Jahrhunderts in Cop. VI, 115, S. 462 im Kol. St.-A. zu 
Hannover. Gedr. Bode, UB. III, S. 15 Nr. 26. 


1367. Markgraf Otto von Brandenburg bewilligt als Friedena- 
richter in Sachsen mit Zustimmung der anderen, dass Bischof Siegfried 
dus Schloss Westerhof kaufe. Haldensleben 1302 Mai 14 (die sancti 
Bonifacii martiris et pontificis). 

Or. im Kgl. St.-A. zu Hannover, Celle Or. Des. 9 Schr. XI, Casp. 10 Nr. 1. 
Bruchstück des Siegels an dem von der Urk. geschnittenen Pergamentstreifen. 


Gedr. Sudendorf, UB. I, S. 98 Nr. 168, danach Riedel, Cod. dipl. Brandenburg. Il, 
3, S. 12. 





— 


1) Cop. unrichtig Johannes. 


656 1302. 


1368. Der Rat von Eldagsen (Eldaghessen) befreit eine Kurie 
des Kl. Marienrode gegen Entrichtung eines Zinses von einer halben 
Bremer Mark von allen weiteren Abgaben ausgenommen die minute 
iusticie, wie Wache, Weidegeld (pastoralis merces), Wegebesserung. 
1302 Mai 25 (in die beati Urbani pape et martiris). 


Or. im Kgl. St.-A. zu Hannover, Marienrode Nr. 100. Stadtsiegel. Gedr. 
Marienroder UB. S. 143 Nr. 130. 


1369. Bischof Siegfried trennt die Kapelle in Rolfshagen von 
dem Banne Bockenem und legt sie dem Banne Lamspringe bei. Hildes- 
heim 1302 Juni 1. 


Sygfridus dei gratia Hildensemensis ecclesie episcopus. Nove- 
rint universi, quod ob specialem favorem et dilectionem, qua pre- 
positum et conventum in Lambspring prosequimur, gratiam eis 
fecimus et facimus specialem in eo videlicet, quod capellam in 
Rolveshagen, que olim pertinebat ad bannum in Bokenem, eximimus 
et exemimus ab omni banni illius iure!) de domini Bernhardi scho- 
lastici ecclesie nostre et archidyaconi illius beneplacito et consensu 
autoritate ordinaria, ponentes dictam capellam ad bannum in Lamb- 
spring, ut omnia iura sua ibidem recipiat et requirat. Ut autem 
hoc factum nostrum firmum perpetuis permaneat temporibus, pre- 
sentem literam inde conscriptam sigillis nostro scilicet et archi- 
dyaconi prefati fecimus sigillari in evidens testimonium et muniri. 
Actum et datum Hildensheim anno domini millesimo trecentesimo 
secundo, in crastino ascensionis domini. 


Abschrift des 16. Jahrhunderts im Cop. des Kl. Lamspringe Ms. 530 S. 643 
in der Beverinischen Bibliothek zu Hildesheim. 


1870. Die Brüder Aschwin, Heinrich und Johann von Salder, 
Ritter, Konrad von Salder, Ritter, und Burchard von Salder, Knappe, 
MBunden, dass Sifrido Hildensemensi episcopo in Peina pro iudice 
sedente, domino Ludolpho camerario eidem assidente et domino 
Ernesto pincerna verbum pronunciante Friedrich, Hermann, Willikin, 
Johann und Konrad, die Söhne des Ritters Friedrich von Stedere, ihre 
Güter in Stedere dem Bischof resigniert, letzterer sie dem Kl. Steterbury 
zugesprochen und darauf der Propst Heinrich dem Bischofe einen 
vreteschilline übergeben habe. 1302 Juni 2 (quarto nonas iunii). 


1) iure fehlt im Cop. 


1302. 657 


Testes huius sunt dominus Otto prepositus Montis, dominus 
Iohannes de Rothen, dominus Ernestus de Indagine canonici Hil- 
densemenses, magister Wernerus sancte Crucis clerici, dominus 
Borchardus de Cramme, dominus Iohannes de Godenstede, dominus 
Aschwinus et dominus Themarus de Luttere, dominus Basilius et 
dominus Siffridus de Rutenberge, dominus Conradus de Stokkem, 
dominus Iohannes de Oberge milites, Godescalcus de Ellesse, 1) 
de Uttesse, Siffridus de Rothem, Wifgrove, Siffridus et Iordanus 
de Scadewolth, Otto de Boltessem, Cone marscalcus famuli. 


Abschrift des 15. Jahrhunderts in Ms. 601 fol. 14 in der Beverinischen 
Bibliothek zu Hildesheim. 


1371. Bischof Siegfried übereignet dem Kl. Escherde die ihm 
von Siegfried von HRauienberg resignierten Güter in Kirchescherde 
(Kerchescherte). 1302 Juni 11 (in die beati Barnabe apostoli). 

Testes huius donationis sunt Arnoldus decanus, Bernardus 
scolasticus, Bernardus cantor, Iohannes de Roden canonici Hilden- 
semensis ecclesie. 

Or. im Kgl. St.-A. zu Hannover, Escherde Nr. 109. Wenig beschädigte Siegel 
des Bischofs und des Domkapitels an grünen Seidenfäden. Von demselben Tage 
die Resignation Siegfrieds von Rautenberg auf obige Güter, welche er von Dietrich 


Nandwici geerbt hat, Or. a. a. O. Nr. 108 mit dem Siegel des Siegfried und des 
Basilius von Rautenberg an grünen Seidenfüden. 


1372. Die von Gadenstedt übertragen dem Michaeliskloster das 
Eigentum einer Hufe in Nyenstede bei Lesse und empfangen sie als 
Lehn zurück. 1302 Juni 19. . 


Nos?) Ludolfus dictus Boltesberch, . . Conradus, Iohannes, 
Lyppoldus clericus filii quondam Thiderici militis de Godenstede, 
recognoscimus presentibus publice, quod proprietatem cuiusdam 
mansi siti Nyenstede iuxta Lesse, quam hereditario iure a progen» 
toribus nostris hactenus pacifice et quiete habuimus, dedimus ob 
amorem dei cum consensu heredum nostrorum ac eorum, quorum 
tunc intererat, ecclesie beati Mychaelis Hildensemensis et presenti- 
bus in possessionem corporalem ipsius ecclesie transferimus per- 
petuis temporibus possidendam et protestamur, quod, postquam 
proprietatem dicti mansi prefate ecclesie propter deum contulimus, 
nos dictum mansum a manibus honorabilis domini Henrici abbatis 


1) Lücke im Cop., zu ergänsen wohl Race. *) Verlängerte Sohrift. 
Hildesh. UB. III. 49 


958 1308. 


ibidem in feodo recepimus facientes ei homagium secundum con- 
suetudinem terre nostre. Et ne quis heredum aut propinquorum 
nostrorum sepe dictam ecclesiam super hac proprietate turbare vel 
inpedire valeat, ego Ludolfus predictus tam nomine meo quam 
fratrum meorum presentem litteram memorate ecclesie dedi sigilli 
mei munimine roboratam. Et nos Iohannes miles de Godenstede, 
Bertoldus famulus de Godenstede hanc donationem, cui interfuimus, 
protestamur coram pluribus esse factam, quod una cum sigillo Lu- 
dolfi predicti sigillis nostris presentibus appositis in evidens testi- 
monium protestamur. Datum anno domini millesimo ccc®. secundo, 
xiii?. kalendas iulii. 

Or. im Kgl. St -A. zu Hannover, Michaeliskl. Nr. 104. Von den drei Siegeln 
nur das erste erhalten, zeigt einen Pfahl: S. LVDOLFI DE (G)ODENSTED. 


1378. Dietrich von Weetzen (Wettessem) und Eberhard von 
Borsum, Kanoniker des Kreuzstiftes, unter den Zeugen der Urk., in 
welcher die Brüder Philipp und Dietrich de Piscina dem Kl. Neuwerk 
bei Goslar Güter bei Flöthe im grevendhing übertragen. 1302 Juni 23 
(in vigilia beati Iohannis baptiste). 

Nach dem Or. in der Beverinischen Bibliothek zu Hildesheim gedr. Bode, 
UB. III, S. 18 Nr. 29. 


1374. Scholaster Bertold und Kanoniker Dietrich von Weetzen 

(Wettessen) des Kreuzstiftes bekunden, dass die Brüder Philipp und 
Dietrich de Piscina auf alle Rechte an den Gütern bei Flöthe, die sie 
dem Kl. Neuwerk bei Goslar geschenkt haben, Verzicht geleistet haben. 
Hildesheim 1302 Juli 13 (in die Margarete virginis). 
— — testes sunt domini Conradus de Sceninghe, Daniel de In- 
distria et Thidericus de Cramme canonici ecclesie sancte Crucis 
neenon dominus Iohannes de Indagine presbiter et Sifridus rector 
eeclesie in Eldassen. 


Or. in der Beverinischen Bibliothek zu Hildesheim, Neuwerk Nr. 16. Siegel 
des Scholasters verloren, des Kanonikers beschädigt. Gedr. Bode, UB. III, 
S. 20 Nr. 31. 


1375. Ritter Johann von Geitelde verzichtet auf Bitten des Grafen 
Heinrich von Wohldenberg und der Brüder dieses, Otto, Propstes des 
Moritzstiftes, und Hermann, auf alle Rechte an acht Hufen in Geitelde 
zu Gunsten des Kl. Steterburg. Wolfenbüttel 1302 August 1 (kalendas 
augusti). 





1302. 659 


Abschrift des 15. Jahrhunderts im Ms. 601 fol. 39 in der Beverinischen 
Bibliothek zu Hildesheim und des 14. Jahrhunderts im Cop. des Kl. Steterburg 
fol. 355 in Wolfenbüttel. Regest Hänselmann, UB. der Stadt Braunschweig II, 
S. 253 Nr. 496. 


1376. Die Grafen von Wohldenberg bekunden bei Beilegung 
eines Streites des Kl. Lamspringe mit einigen Einwohnern die Über- 
weisung der Holzgerechtigkeit im Walde Heber an das Kloster zufolge 
eines Mandates des Herzogs Albrecht von Braunschweig. 1302 August 6. 


Dei gratia Henricus et Ludolphus comites de Woldenstene 
omnibus, ad quos presens scriptum pervenerit, notum esse volumus, 
quod per tempus aliquod dissentio fuit inter dominum . . prepositum 
in Lammespringhe parte ex una et inquilinos quarundam villarum 
ex parte altera pro echtwardis, quos dictus prepositus dicte ecclesie 
se habere dicebat in communem silvam que vulgariter Hevere dici- 
tur ex parte ville, que Roleveshagen nuncupatur, quam predicta 
ecclesia a domino Iohanne milite de Dalem et filiis suis Engelberto 
et Rodolpho ante aliquos annos iusto emptionis titulo comparavit. 
Onde partibus predictis diem placiti assignavimus, quibus conveni- 
entibus affuit nuncius incliti principis ducis Alberti de Brunswich 
presentando suam litteram, in qua et nobis mandavit, ne preposito 
ac ecclesie aliquam iniuriam in predictis echtwardis fleri permitte- 
remus. Preterea dictis placitis intererant dominus lohannes de 
Dalem miles predictus, qui coram omnibus tam de bonis quam 
ecchwardis ecclesie dicte venditis plenam prestitit warandiam. In 
euius rei evidens testimonium atque fidem sigilla nostra presentibus 
sunt appensa. Huius etiam testes sunt dominus Lippoldus de Dalem 
miles, Lambertus de Selede advocatus in Wincenborch, Conradus de 
Wreden, Th(idericus) de Eltze, Fredericus Loth, Th(idericus) de 
Selede et alii quam plures fide digni. Actum anno domini millesimo 
ccc®. secundo, in die beati Sixti pape et martiris. 

Or. im Kgl. St.-A. zu Hannover, Lamspringe Nr. 86. Siegel des Grafen 
Rudolf und des Lippold von Dahlum beschädigt, ein drittes verloren. 


1377. Bischof Siegfried überträgt mit Zustimmung des Dom- 
kapitels dem Kl. Loccum 40 Morgen in Mólme (Melnem) und eine 
Hausstelle daselbst, welche Ludolf Ruschere dem Kloster verkauft und 
ihm resigniert hat. 1302 August 11 (iii. ydus augusti). 

Testes sunt Arnoldus decanus, Bernardus scolasticus, Bernardus 
cantor, Otto Montis prepositus, Conradus Valkensten canonici Hil- 

42* 


660 1302. 


densemenses, Ernestus pincerna, Albertus Boc, Conradus de Saldere, 
Ludolfus camerarius, lohannes pincerna milites, Thidericus Friso, 
Arnoldus et Albertus de Dammone, Alexander Reynekonis burgenses 
nostri Hildensemenses. 

Or. im Archiv des Kl. Loccum mit dem Siegel des Bischofs an roten Seiden- 


füden, das des Kapitels verloren. Gedr. v. Hodenberg, Calenberger UB. III, 
S. 342 Nr. 555. 


18/78. Knappe Ludolf von Borsum (Borsem) genannt Buschere 
überlässt dem Domkapitel von seinem Eigentum 30 Morgen und eine 
Hofstelle in Bülten (Bultem), unter Mitsiegelung seines Oheims Konrad 
von Borsum. Hildesheim 1302 August 15 (in die assumptionis beate 
virginis Marie). 

Testes sunt Bernardus cantor, Otto de Woldenberch prepositus 
Montis, Bernardus de Hardenberch, Iohannes de Oberghen canonici 
Hildensemenses, Ernestus pincerna, Albertus Bok milites. 


Or. im Kol. St.-A. zu Hannover, Domstift Hildesheim Nr. 379. Beide Siegel 
gut erhalten. 


1879. Graf Heinrich von Wohldenberg, sein Bruder Otto, Propst 
des Moritzstiftes, und seine Kinder Heinrich, Ludolf, Otto, Kunigunde, 
Jutta, Elisabeth und Irmgard übertragen dem Kl. Steterburg acht 
Hufen mit zwei Höfen und acht Hausstellen in Geitelde, welche sie 
von Herzog Albert von Braunschweig für dreizehn Hufen in Bornum 
in Tausch erhalten haben. Wohldenberg 1302 August 16 (in crastino 
assumpcionis virginis gloriose). 

Abschrift des 15. Jahrhunderts in Ms. 601 fol. 38v in der Beverinischen 
Bibliothek zu Hildesheim. 


1880. Bischof Siegfried übergibt dem Michaeliskloster das Patro- 
natsrecht der Kirche in Steinwedel und erhält dafür von ihm das der 
Kirche in Everode. 1302 August 19. 


In nomine domini amen. Sifridus dei gratia Hildensemensis 
ecclesie episcopus omnibus inperpetuum. "Tenore presentium notum 
esse volentes publice recognoscimus, quod, dum inter nos parte ex 
una et abbatem monasterii sancti Mychaelis civitatis nostre Hil- 
densem parte ex altera super iure patronatus ecclesie in Eveninghe- 
rode prope Wincenborch questio verteretur, abbate cum conventu 
dicente, quod ad ipsum eiusdem ecclesie presentatio pertineret et 
quod nichilominus antecessor ipsius quamplures clericos successive 








1802. 661 


ad ipsam ecclesiam tam de consuetudine quam de iure seu etiam 
facto presentasset, nobis vero dicentibus, quod eadem ecclesia cum 
cappella in castro nostro Wincenborch unum beneficium existeret, 
ad quod nos deberemus clericum presentare, et cum hec contentio 
iam sepius fuisset suscitata, nos, postquam cognovimus, quod abbas 
monasterii predicti plenum ius in presentando haberet, velud etiam 
de facto et iure sui antecessores habuerunt, cum abbate et conventu 
predictis sic coneordavimus maxime ob hoc, ut huiusmodi contentio, 
que semper in futurum suboriri posset, penitus auferretur, quod nos 
eis de consensu nostri capituli ius patronatus ecclesie in Stenwede, 
quod ad nos spectabat, contulimus et presentibus in possessionem 
eorum transferimus perpetuis temporibus possidendum, ipsi vero 
econverso ius presentandi, quod in ecclesia Eveningherode semper 
habebant, nobis et ecclesie nostre simpliciter perpetuo dimiserunt. 
Super quo ne dubium inposterum contingat, presentem litteram inde 
conscriptam et ad robur perpetue firmitatis nostro sigillo et ecclesie 
nostre firmatam monasterio predicto tradidimus ad cautelam. Testes 
huius rei sunt .. Iohannes de Roden, .. Henricus de Woldenberge 
prepositus in Olsborch, . . Otto cellerarius et prepositus Montis 
canonici ecclesie nostre, . . Ernestus pincerna, . . Albertus Bok, 
. . Ludolfus camerarius, . . Iohannes filius Ernesti predicti milites 
et ministeriales ecclesie nostre et quamplures alii fide digni. Actum 
et datum anno domini millesimo ccc?. secundo, quartodecimo kalendas 
septembris. 

Or. im Kgl. St.-A. zu Hannover in doppelter gleichlautender Ausfertigung 
von derselben Hand, Michaeliskl. Nr. 105a und 105b. An beiden Siegel des 


Bischofs und des Domkapitels. Gedr. Mittheilungen für das Fürstenthum Hildes- 
heim u. die Stadt Goslar II, S. 213, im Auszuge Beitr. zur Hildesh. Gesch. II, S. 225. 


1881. Bischof Siegfried vergleicht sich mit dem Michaeliskloster 
dahin, dass letzteres den Ordenberg Bock mit der Kirche in Burg- 
stemmen belehnt, sodass dieser das Recht der Ernennung und der 
Präsentation, der Abt aber die Investitur habe, wogegen der Bischof 
auf seine Ansprüche an die Kirche in Lehrte verzichtet. 1302 August 19 
(xiv. kalendas septembris). 


Testes huius rei sunt Iohann(es) de Roden, Hinricus de Wolden- 
berch prepositus in Alsborch, Otto celerarius et prepositus Montis 
nostre ecclesie canonici, Ordenberch et Albertus dicti de Bocke, 
Ernestus pincerna milites et ministeriales ecclesie nostre. 





662 1302. 


Aus einem neueren Copialbuche, das nicht mehr aufzufinden war, gedr. 
Läntzel, Ältere Diözese S. 414. 


1382. Ritter Lippold und Knappe Hermann genannt Hoygen 
belehnen den Heinrich Müller (Molendinarius) in Sarstedt (Tzerstede) 
mit der oberen Kurie in Helperde mit allem Zubehör und dem Recht 
genannt egtvert. 1302 August 24 (in die sancti Bartholomei apostoli). 

Or. im Kgl. St.-A. zu Hannover, Marienrode Nr. 101. Siegel verloren von 


dem von der Urk. geschnittenen Pergamentstreifen. Gedr. Marienroder UB. S. 144 
Nr. 131. 


1383. Graf Hermann von Wohldenberg bekundet den Verzicht 
seines nicht legitimen Bruders auf die Güter des Godehardiklosters in 
Hockeln gegen eine halbe Mark. 1302 August 26. 


Nos Hermannus comes de Woldenberge agnomine Wildevur 
presentibus protestamur, quod Iohannes dietus Pluketun frater noster 
non legitimus in presencia domini abbatis sancti Godehardi cetero- 
rumque dominorum sui conventus constitutus data sibi dimidia marca 
argenti ex parte sui ipsius ac omnium heredum suorum legitimorum 
necnon ex parte uxoris sue lingua et manu cessavit a quibusdam 
bonis Hokenem sitis ecelesie sancti Godehardi pertinentibus, que 
ausu temerario impetere attemptavit. Preterea recognoscimus nos 
in hac causa pro eadem velle stare ecclesia, si ab aliquo pretac- 
torum ipsam contigerit amplius infestari. In cuius rei testimonium 
sigillum nostrum presentibus duximus apponendum. Testes sunt 
dominus Ernestus de Meyenberge, dominus Iohannes filius suus 
ambo milites, Hermannus iunior Bok de Poppenborch. Datum anno 
domini m?. ccc®. secundo, septimo kalendas septembris. 


Or. im Kgl St.-A. zu Hannover, Derneburg Nr. 46. Beschädigtes Siegel 
des Grafen. 


1854. Herzog Albert von Braunschweig übereignet dem Kl. 
Wöltingerode eine Hufe und eine Hofstelle in Börssum, die es von 
Friedrich von Lachendorf, Bürger in Braunschweig, gekauft hat. 
1302 August 28. 


In nomine sancte et individue trinitatis. Albertus dei gracia 
dux Bruneswicensis — — volumus omnibus presencia visuris seu 
audituris fore notum, quod, cum dilectus noster Fredericus dictus 
de Lochtendorpe civis in Bruneswich ecclesie sanctimonialium in 
Woltingerode unum mansum cum una area situm in campis ville 


1909. 668 


Borsne cum omni iure et suis attinenciis, quibus dictum mansum 
habebat in villa, campis, silvis, aquis et pascuis, vendidisset requi- 
sito eorum consensu, quorum de iure fuerat requirendus, nos in- 
stancie et peticioni Frederici civis nostri predieti favorabiliter in- 
elinati ad honorem dei omnipotentis et matris sue virginis Marie 
simulque ad salutem animarum nostre scilicet et parentum nostrorum 
dicte ecclesie in Woltingerode proprietatem dicti mansi siti in 
Borsne cum omnibus suis iuribus mera donatione donavimus et 
dedimus liberaliter perpetuo possidendam. Testes huius rei sunt 
Ecbertus de Asseburg, Fredericus de Ampleve, Iohannes de Uttesse 
milites nostri, Henricus plebanus in Lafforde cappellanus noster et 
quam plures alii fide digni. In cuius rei — —. Actum et datum 
anno domini m?. ecc?. ii?., quinto kalendas septembris. 

Or. im Kol. St.-A. zu Hannover, Wöltingerode Nr. 66. Das eingenähte Siegel 


zerbröckelt. Regest Hänselmamm, UB. der Stadt Braunschweig II, S. 254 Nr. 497, 
mit Zeugen Asseburger UB. II, S. 19 Nr. 565. 


1385. Die Grafen von Wohldenberg übereignen dem Kl. Derne- 
burg vier Hufen und vier Hausstellen in Astenbeck, die ihnen die von 
Linden resigniert haben. Auf dem Werder 1302 September 1. 


Dei gratia Conradus et Iohannes necnon et Ludolfus comites 
de Woldenberghe omnibus in perpetuum — —. Notum igitur esse 
volumus universis — —, quod Henricus de Lindede de bona sua 
voluntate dono dedit ac elemosinaliter tribuit et dimisit claustro 
sanctimonialium in Derneborch Hildensemensis dyocesis quatuor 
mansos cum totidem areis in Astenbeke cum pascuis, pratis et 
silvis cumque quibuslibet aliis appendentiis in villa et in campo et 
sieut a nobis ipsa bona tenebat in pheodo, ita nobis absoluta et 
libera resignavit. Patrueles quoque sui Conradus videlicet et Hilde- 
brandus famuli dicti de Lindede in nostra eonstituti presentia eadem 
bona nobis resignantes renuntiaverunt omni iuri, quod habebant 
hactenus aut inantea habituri erant in eisdem bonis cum libera 
voluntate. Nos igitur prefata bona et eorum proprietatem ad nos 
spectantem dicto claustro in Derneborch ad instantiam Woltheri 
eiusdem loci prepositi pro septem marcis cum dimidia necnon et 
pro remedio animarum nostrarum cum consensu nostrorum heredum 
et omnium, quorum consensus requirendus fuerat, appropriando con- 
. tulimus et in proprium dedimus cum omni iure et utilitate libere 
ab universo iugo servitutis perpetuo possidenda, nolentes litem vel 


664 1302. 


controversiam ipsi claustro super dictis bonis aut ex parte nostra 
aut ex parte ipsorum ea resignantium ullo tempore inferre vel etiam 
inferentibus consentire, sed ipsa tam in proprietate quam in pos- 
sessione pretaxato claustro ab omni homine legitime defendere, 
auctorizare et disbrigare volumus promittentes, nos pretactam pro- 
prietatis collationem ratam, firmam et in perpetuum inconvulsam 
habituros. In huius rei evidens testimonium sigilla nostra cum 
sigillis domini Conradi videlicet militis de Lindede necnon et sepe 
dictorum famulorum Henrici, Conradi et Hildebrandi de Lindede 
prememorata bona nobis resignantium duximus presentibus appo- 
nenda. Testes huius collationis sive donationis sunt Iohannes dictus 
Trobe, Borchardus et Lyppoldus de Cramme, Aschwinus, Henricus 
et Iohannes de Saldere, Aschwinus et Henricus de Walmode, Gheve- 
hardus et Fredericus de Borthvelde milites et alii quam plures fide 
digni Datum in castro in Insula anno domini millesimo ccc?. se- 
cundo, in die saucti Egidii confessoris. 

Or. in der Beverinischen Bibliothek zu Hildesheim, Kl. Derneburg Nr. 13. 


Von den sieben Siegeln fehlt das vorletzte, das des Konrad von Linden, die andern 
meist gut erhalten. 


1386. Otto von Wohldenberg, Propst des Moritzstiftes, überträgt 
dem Stifte Grundstücke in Lotingessen, welche der Kanoniker mag. 
Hildebrand vom Damme und die anderen Testamentsvollstrecker der 
verstorbenen Kanoniker, des Scholasters Konrad, des Heinrich Reimberti 
und des Hermann von Sarstedt (Cerstidhe), von dem Bürger Volkmar 
Frankenberg gekauft und letzterer ihm resigniert hat; von dem Kauf- 
preise zahlt die Hälfte Hildebrand, der dafür die Hälfte der Grund- 
stücke auf Lebenszeit erhält, die andere Hälfte die übrigen Testaments- 
vollstrecker zum Seelenheil der Erblasser. Hildesheim 1302 September 6 
(octavo idus septembris). 

Testes huius sunt Ludegherus decanus, Hildebrandus de Dam- 
mone, Iohannes de Honovere, Iohannes scolasticus, Ludegherus de 
Gravestorpe, Ludolfus de Cramme, Bernardus de Wege, Mathias de 
Brunenswic, Ernestus Ircus, Conradus cantor. Iohannes de Colonia 
canonici Montis, und Bürger. 


Or. im  Kgl. St.-A. zu Hannover, Moritzstift Nr. 75. Siegel des Propstes 
verloren. Gedr. Doebner, UB. I, S. 309 Nr. 563. 


1387. Ritter Johann von Uetze bekundet den Verzicht des Bern- 


hard Slaghe und Söhne auf acht Morgen in Kemme, die dieser dem. 
Kreuzstift verkauft hat. 1302 September 8. 














1802. 065 


Ego Iohannes miles dictus de Utthese publice protestor coram 
omnibus hanc litteram audituris seu visuris, quod Bernardus dictus 
Slaghe civis quondam in Kemme et filii sui Henricus videlicet et 
Thidericus ab omni inpetitione, si quam habebant vel habere vide- 
bantur in octo iugeribus sitis in Kemme, que antedictus Bernardus 
et filii sui domino Ludolfo de Brunsvich bone memorie canonico 
sancte Crucis vendiderant, coram me manu et lingua renunciaverunt 
expresse. Quare dominus Conradus de Addenem vicarius sancte 
Crucis predictis famulis contulit tres fertones argenti non ex iure 
aliquo sed per nostras preces. In cuius rei testimonium ad peti- 
tionem honorabilis viri domini scolastici ecclesie antedicte et prefa- 
torum civium sigillo meo feci presentem litteram sigillari. Huius 
rei testes sunt dominus Gerhardus de Gustede, dominus Ludolfus 
camerarius milites, Rache de Utthese famulus, dominus Everhardus de 
Borsem, Hogerus rector ecclesie in Blikenstede et alii fide digni. 
Datum anno domini m?. ccc?. secundo, sexto ydus septembris. 


Or. im Kgl. St.-A. zu Hannover, Kreuostift Nr. 284. Das beschädigte schild- 
fórmige Siegel zeigt einen Mohrenkopf. 


1388.  Propst Nicolaus, Prior Friedrich und der Konvent des 
Marienstiftes in Magdeburg machen mit dem Kl. Derneburg eine Gebets- 
brüderschaft. 1302 September 14 (in die exaltationis sancte crucis). 


Or. im Kgl. St.-A. zu Hannover, Derneburg Nr. 46a. — Bruchstück des 
Kapitelssiegels. 


1389.  Propst Johann, Priorin Elisabeth und der Konvent in 
Lamspringe verkaufen dem Kl. Hilwartshausen eine Hufe in Esbeck 
(Esbike) für anderthalb Mark. Lamspringe 1302 September 15 (sequenti 
die exaltationis sancte crucis). 


Or. im Kol. St.-A. zu Hannover, Hilwartshausen Nr. 92. Beschädigte Siegel 
des Propstes in rotem Wachs und des Konventes. 


1390. Bischof Siegfried entscheidet einen Streit des Dechanten 
Johann und des Kapitels des Andreasstiftes wegen des Eckhauses an 
der Schuhstrasse, das einst dem Heinrich vom h. Geiste gehört hat, 
dahin, dass der Dechant das Haus behält und aus dem Hause des 
Johann Trepel am Markte jährlich vierzehn Schilling Rente zahlt, von 
denen zehn das Kapitel und vier der jedesmalige Dechant erhält. Hildes- 
heim 1302 September 18 (xiiii. kalendas octobris). 





666 1302. 


Abschrift des 14. Jahrhunderts im Cop. des Andreasstiftes, Ms. 320 fol. IIr 
in der Beverinischen Bibliothek zu Hildesheim. Gedr. Doebner, UB. III, S. 665 
Nachtr. Nr. 59. 


1891. Das Kl. Wöltingerode lässt Hörige frei. 1302 September 29. 


Iohannes dei gracia prepositus, . . Gertrudis abbatissa, Cone- 
gundis priorissa totusque conventus sanctimonialium in Waitingerode 
omnibus, ad quos hoc scriptum pervenerit, orationes in domino 
sempiternas. Noverint universi tam presentes quam futuri, quod 
nos ex unanimi consensu nostri conventus Hermannum et Iohannem 
et Conradum filios Iohannis Carpentarii!) de Bettingerode littones 
et proprios nostre ecclesie propter deum et ad instantiam suorum 
amicorum liberos dimisimus et solutos dantes eis plenam libertatem, 
quo eis proficuum fuerit divertendi. Ut autem huiusmodi nostra 
donatio stabilis et inconvulsa imposterum perseveret, nos presens 
scriptum conscribi fecimus et sigillo nostro roboramus. Datum anno 
domini m?. c?c9c?, secundo, in festo sancti Michahelis archangeli. 


Or. im Kgl. St.- A. zu Hannover, Wöltingerode Nr. 67. Beschädigies Siegel 
des Propstes an dem von der Urk. geschnittenen Pergamentstreifen. 


1892. Bischof Siegfried übereignet dem Kl. Escherde ihm vom 
Schenken Ernst, dessen Sohn Johann und dem Kämmerer Ludolf 
resignierte anderthalb Hufen in Kirch-Escherde (Kerchescherte). 1302 
Oktober 4 (quarto nonas octobris). 

Or. im Kgl. St.-A. zu Hannover, Escherde Nr. 111. Siegel des Bischofs ver- 
loren, das des Domkapitels beschädigt. Die Resignation des Schenken und des 


Kämmerers von demselben Datum. Or. a. a. O. Nr. 110, gedr. Doebner, UB. I, 
S. 310 Nr. 564. 


19898. Bischof Siegfried befreit das Kl. Wülfinghausen von der 
Abgabe des Zehnten von dem halben Klosterhofe an das Domkapitel. 
Hildesheim 1302 Oktober 4 (quarto nonas octobris). 


Testes sunt Arnoldus decanus. Bernardus scolasticus, Bernardus 
cantor, Otto prepositus Montis, Conradus de Valkenstene, Bernardus 
de Hardenberghe canonici Hildensemenses, Albertus et Arnoldus 
dicti Boc, Iohannes de Wlvinghe milites, Wibrandus de Harbol- 
tessen, Hermannus Boc, Thidericus de Wlvinghe famuli, nostri 
ministeriales. 


I) Or. Carpetarii. 

















1302. 667 


Or. im Kgl. St.-A. zu Hannover, Wülfinghausen Nr. 48. Beachädigtes Siegel 
des Domkapitels, das des Bischofs verloren. Gedr. v. Hodenberg, Calenberger 
UB. VIII, S. 41 Nr. 46. 


1894. Der Rat der Neustadt bekundet, das Godehardikloster, 
das durch den infolge der Verbreiterung des Stadtgrabens geschmälerten 
Godehardikamp geschädigt worden ist, auf Anraten des Vicearchidiakons 
und Kanoniker des Kreuzstiftes, B(ertold) Wulfgrove, dadurch entschädigt 
zu haben, dass er ihm zwei Drittel eines Morgens in Ekholte, weiche 
der Lambertikirche gehörten, überwiesen und Grenzsteine aufgestellt hat. 
1302 Oktober 26 (septimo kalendas novembris). 

Or. in der Bererinischen Bibliothek zu Hildesheim, Godehardikl. 2a. Bruch- 
siücke des Siegels des Domscholasters und des der Neustadt. Gedr. Beitr. zur 


Hildesh. Gesch. I, S. 214 Anm. 26, erwähnt Doebner, UB. I, S. 310 Anm. Die 
Gegenurk. des Klosters gedr. Doebner a. a. O. Nr. 565. 


18908. Die Brüder Burchard und Ekbert von Wolfenbüttel ver- 
kaufen ‘dem | Michaeliskloster die Vogtei einer Hufe in Hallendorf 
(Hedelendhorp), welche die Brüder Konrad und Heinrich de Area 
und Konrad von Lafferde vom Kloster nach Litenrecht innehaben. 
Braunschweig 1302 November 21 (in vigilia beate Cecylie virginis). 

Or. im Kgl. St.-A. zu Hannover, Michaeliskl. Nr. 106. Siegel Burchards an 


dem von der Urk. geschnittenen Pergamentstreifen. Gedr. Asseburger UB. II, S. 20 
Nr. 567. Regest Hänselmann, UB. der Stadt Braunschweig II, S. 259 Nr. 505. 


1396.  Domkantor Bernhard, Propst Otto des Moritzstiftes, 
Johann von Roden, Burchard von Bruggen (de Ponte), Konrad von 
Valkenstein, Lippold von Stokkem und Bernhard von Hardenberg, 
Domherrn, bekunden, dass der Domherr Ludolf von Wohldenberg und 
sein Bruder Otto im kleinen Paradiese des Domes auf acht Hufen in 
Geitelde, welche ihr Vater, Graf Heinrich von Wohldenberg, dem Kl. 
Steterburg überlassen hat, verzichtet haben. Hildesheim 1302 Dezember 4 
(in die sancte Barbare virginis). 


Abschrift des 15. Jahrhunderts in Ma. 601 fol. 39 und 44 in der Beverinischen 
Bibliothek zu Hildesheim. 


1397. Bischof Siegfried gelobt der Stadt Goslar, in ihrem Handel 
wegen des Schlosses Liebenburg die Bürger von keinem Schlosse seines 
Stiftes aus mit neuen Zöllen zu beschweren und sie in sicherem Geleit 
an Person und Gut zu erhalten, indem er eine Verletzung desselben 
vier Wochen nach der Mahnung erforderlichen Falles mit der Gewalt 





668 1302. 


der Waffen zu sühnen verheisst. Goslar 1302 Dezember 5 (in deme 
avende sente Nicolaus des heiligen bichteres). 

Or. im Stadtarchiv zu Goslar. Gedr. Bode, UB. III, S. 21 Nr. 34. Regest 
Höhlbaum, Hans. UB. II, S. 18 Nr. 25. An demselben Tage gelobt das Domkapitel, 
keinen zum Bischof zu eruählen, der nicht beschwört, obigen Vertrag zu halten und 
eine Urk. darüber auszustellen, Or. a. a. O., gedr. a. a. O. S. 22 Nr. 35. 


1398. Rat und Bürger bekunden, dass Bischof Siegfried mit 
seines Kapitels und seiner Dienstmannen Willen mit den Bürgern von 
Goslar getheidingt habe, dass man keinen Bischof wählen solle, der 
nicht beschwört das zu halten und zu beurkunden, was Bischof Siegfried 
beurkundet habe. 1302 Dezember 5 (in deme avende sente Nicolaus). 


Or. im Stadtarchiv zu Goslar. Stadtsiegel an roten Seidenfüden. Gedr. 
Doebner, UB. I, S. 311 Nr. 566, Bode, UB. III, S. 22 Nr. 36. 


1399. Die Stadt Goslar kommt mit dem Bischof Siegfried überein, 
ihm und seinen Leuten gewisse Vergünstigungen zu gewähren. Goslar 
1302 Dezember 5. 

Wi..rad unde.. borgere unde..gemene der stad to Goslere 
doth witlic allen den, de dissen bref seth unde horeth, dhat wi mit 
deme erbaren heren biscop Sifverde to Hildensem unde deme sthichte 
gedegedhinget hebbet aldus, dat wi van des biscopes unde van des 
stichtes luden nenen nyen tollen scolen nemen, unde de biscop unde 
de sine scolen in der stad to Goslere wanderen seker lives unde 
godes, of se umbesprokene lude sin, vor allen den, de dor uns don 
unde laten willen, unde scolen nicht vorvan den biscop unde de 
eme tobehoret to vordegedhingen an irme gode unde jenigerleye 
stucke. Were dat also, dat en scade geschehe mit unrechte van 
jenegen unsen borgeren eder van unseme gesinde eder ut der stad 
to Goslere eder in de stad, dat scole wi weder don binnen vier 
weken, swanne so wi is vormanet werden, an minnen oder an 
rechte. Ne vormochte wi des nicht mit den luden, de den scaden 
deden, so scolde unse voget over se richten, of se de biscop eder 
de sine vorclageden. Wi scolen oc ere viande wesen mit deme 
biscope unde scolen nene sone mit en anegan also lange, wante se 
deme biscope unde den sinen erlegeden an minnen eder an rechte. 
Wolde oc de biscop den rad sculdegen umme dirre sake jenege, 
dar scolden eme tvene man ut deme rade vore antworden na minnen 
oder na rechte. Dat wi dat stede, vast unde ane arge list eweliken 
halden, dat love wi entruwen also verne, alse it weder dem rike 








1302. 669 


noch weder deme landvrede nene si, unde ir orkundeth mit unseme 
ingesegele. Dit is oc bedegedhinget unde bescreven in der stad 
to Goslere na goddes bord na dusent jaren na drehundert jaren 
unde in deme anderen jare, in deme avende sente Nocolaus!) des 
heiligen bichterers. 


Or. im Kgl. St.-A. zu Hannover, Domstift Nr. 380. Stadtsiegel von den roten 
Seidenfüden verloren. Gedr. nach Copie Bode, UB. III, S. 28 Nr. 37. 


14009. Otto, Propst des Moritzstiftes, Konrad Rovere, Ritter, 
Albert von Wallenstedt, Dietrich von Sehlde und Heinrich von Knie- 
stedt, Knappen, bekunden, dass Lutgard, Kunigunde, Irmgard und 
Elisabeth, Töchter des Grafen Heinrich von Wohldenberg, auf acht Hufen 
und Zubehör in Geitelde (Getlede), welche der Graf dem Kl. Steterburg 
übertragen hat, verzichtet haben. Wohldenberg 1302 Dezember 6 (in 
die sancti Nicolai episcopi). 

Or. im Landeshauptarchiv zu Wolfenbüttel, Kl. Steterburg Nr. 21. Die fünf 
Siegel verloren. 


1401. Graf Heinrich von Wohldenberg und Otto, Propst des 
Moritzstiftes, übergeben dem Bischof Siegfried das Eigentum von drei 
Hufen in Gross-Heere (in maiori Here), die Gerhard Blusse von ihnen 
zu Lehn hat, und erhalten dafür von jenem das Eigentum von zwei 
Hufen in Barfelde (Bervelte) und einer Mühle zwischen Gronau 
(Gronowe) und Barfelde an der Despe (Espene). 1302 Dezember 11 
(tercio idus decembris). 

Testes sunt Bernhardus scolasticus, Bernhardus cantor, Con- 
radus de Valkensten canonici Hildensemenses, Albertus Boc, Arnoldus 
Boc et Lippoldus de Roscinghe. 


Or. im Kgl. St.-A. zu Hannover, Domstift Hildesheim Nr. 381. Die beiden 
Siegel gut erhalten. 


1402. Bischof Siegfried übergiebt mit Zustimmung des Dom- 
kapitels den Brüdern Otto, Propste des Moritestiftes, und Heinrich 
Grafen von Wohldenberg das Eigentum zweier Hufen in Barfelde 
(Bervelte) und die untere Mühle zwischen Gronau und Barfelde an 
der Despe (Espene), und erhält dafür von jenen das Eigentum dreier 
Hufen in Gross-Heere (in maiori Herre), die von ihnen Gerhard Blusse 
zu Lehn hat. 1302 Dezember 11 (tertio idus decembris). 


1) So das Or. 


670 | 1302. 


Testes sunt. Albertus Boc, Arnoldus Boc, Henricus et Ascuinus 
de Stenberch, Lippoldus de Roddinge, Iohannes de Dotessem milites 
ac ministeriales nostre ecclesie. 


Or. im Kgl. St.-A. zu Hannover, Marienrode Nr. 102. Siegel des Bischofs 
und des Domkapitels an rot-grünen geflochtenen Seidenschnüren. Gedr. Marien- 
roder UB. S. 144 Nr. 132. An demselben Tage bekunden obige Brüder von Wohlden- 
berg den Verkauf der beiden Hufen und der Mühle durch den Knappen Bernhard 
von Bockenem und seinen Vetter Erembert an das Kloster, Or. a. a. O. Nr. 103 mit 
wenig beschädigten Siegeln, gedr. a. a. O. S. 145 Nr. 133, ebenso der Rat der Stadt 
Dezember 13 (Lucie virginis), Or. a. a. O. Nr. 105 mit Bruchstücken des Stadt- 
siegels an rot-grünen geflochtenen Seidenschnüren, gedr. a. a. O. Nr. 135, Doebner, 
UB. S. 311 Nr. 567. 


1408. Otto, Propst des Moritzstiftes, und Heinrich Graf ron 
Wohldenberg, Brüder, übertragen dem Kl. Marienrode das von Dietrich 
von Hachem gekaufte Lehnrecht zweier Hufen in Barfelde (Bervelte), 
die das Kloster vom Knappen Bernhard von Bockenem gekauft hat, 
und das Eigentum einer Mühle zwischen Gronau und Barfelde, die 
sie von der Hildesheimer Kirche gekauft haben. 1302 Dezember 13 
(Lucie virginis). 

Testes sunt Ernestus pincerna et Iohannes filius suus milites, 
Albertus Boc miles et Ordenberch filius suus, Lippoldus de Rothinge 
et Lippoldus filius suus milites, Arnoldus Boc, lohannes de Dotessem, 
Aswinus et Boldwinus de Stenberge milites, Hermannus et Hermannus 
dicti Boc, Eylardus, Iohannes et Henricus de Domo. 


Or. im Kgl. St.-A. zu Hannover, Marienrode Nr. 104. Beide Siegel an vot- 
grünen geflochtenen Seidenschnüren gut erhalten. Gedr. Murienroder UB. S. 146 
Nr. 134. 


1404. Bodo von Homburg verkauft mit Zustimmung seiner. Frau 
Agnes, seines Bruders Heinrich, Domherrn in Hildesheim und Minden, 
und seiner Geschwister und Kinder an Kl. Amelunzborn einen Hof 
und vier Morgen in Volksen (Volchardessen). 7302. 


Or. im Kgl. St.-A. zu Hannover, Amelunxborn Nr. 3. Beschädigte Siegel 
des Ausstellers und des Dowmherrn an roten Seidenfäden. Gedr. Orig. Guelf. IV, 
S. 499. 


1405. Die Grafen H(einrich) und H(ermann) von Wohldenberg 
schenken den halben Zehnten des Dorfes Radgodessen dem Kl. Amelunr- 
born. 1302. 


Testes presentes aderant dominus Otto prepositus Montis Hil- 
densem frater noster, dominus Henricus ibidem maioris ecclesie 





1302. 671 


canonicus fratruelis noster, dominus in Homborch Bodo consangui- 
neus noster, dominus Thidericus Hildensemensis ecclesie canonicus, 
dominus Aschwinus, dominus Henricus,!) dominus lohannes fratres 
dicti de Saldere, dominus Lyppoldus de Hoenboken, frater Iohannes 
prior, frater Iohannes cellerarius, frater Ghyso camerarius, frater 
Henricus infirmarius monachi in Amelungesburn. 


Abschr. des 14. Jahrhunderts im Diplomat. des Kl. Amelunxborn I, fol. 107 v 
im Landeshauptarchiv zu Wolfenbüttel. 


. 1406. Lambert von Sehlde verkauft der Kapelle in Wittenburg 
drittehalb Hufen und einen Hof in Sorsum. Winzenburg 1302. 


In nomine domini amen. Lambertus dictus de Selede omnibus 
in perpetuum — —. Innotescat presentibus et futuris, quod ex con- 
sensu et consilio Tiderici de Selede, Bertoldi et Tiderici fratrum 
dictorum de Elece cognatorum meorum magis familiarium et aliorum 
meorum quorum interest affinium et heredum ad usum capelle in 
Wittenborch Reynekino incluso et frati Iohanni sacerdotibus eiusdem 
capelle inhabitatoribus, Iordano et Iohanni cenobitis ipsis submini- 
strantibus necnon ipsorum perpetuis successoribus ibidem vitam 
religionis eligentibus duos mansos et dimidium sitos in Sozerum 
apud Wittenborch et curiam ibidem attinentem cum omnis iuris 
integritate, sicut est in agris cultis et incultis, pratis, paschuis, 
aquis et silvis et eciam cum libertate proprietatis patronatus et 
pheodi rationabiliter pro triginta et quatuor marcis puri argenti 
vendidi et in proprium dedi eidem capelle obtinendos et prefatis eius 
inhabitatoribns fruitione quieta et libera perpetuis temporibus possi- 
dendos, iustam warandiam de optentu dictorum bonorum dietis 
cenobitis faciens, ubicumque vel quandocumque fuero requisitus, pre 
omnibus, qui sibi sepedicta bona presumpserint usurpare.!) Ne 
igitur presens actio alicuius malignitate valeat retractari, sed ut 
hec libertas, collatio et proprietatio sepedicte capelle et suis in- 
habitatoribus iugiter perseveret, in huius rei testimonium cautelosum 
presens scriptum iussi mei sigilli robore communiri. Presentis 
actionis et negocii testes sunt dominus Arnoldus decanus maioris 
ecclesie in Hildensem, dominus Hermannus de Steinberch canonicus 
ibidem, Hartmannus prepositus in Wlinghusen, Sifridus plebanus iu 
Eildaghessen, Conradus plebanus in Elece clerici, Henricus, Asquinus 
et Baldvinus milites dicti de Steinberch, Arnoldus miles dictus Bok, 


1) Cop. Hericus. —?) Vor usurpare im Or. inpedire getélgt. 





672 1302. 


Iohannes miles et Tidericus famulus fratres dicti de Wlvig, Wic- 
brandus miles de Haleboldessen, Gherardus miles de Elece, Bruno 
miles dictus Frenke, Luderus et Albertus fratres dicti WIf et 
ceteri clerici et laici fide digni. Datum et actum Wincenborch 
coram Sifrido venerabili episcopo Hildensemensi anno domini mil- 
lesimo trecentesimo secundo. 

Or. im Germanischen Museum zu Nürnberg. Siegel und Befestigung verloren. 


1407. Das Kl. Wöltingerode bekundet, dass die Vorsteherin des 
Krankenhauses mit Unterstützung der Wittwe von Hombome eine Wiese 
in Dudingerode von ihm gekauft habe zur Aufbesserung des Hofes in 
Isingerode und Unterstützung der Kranken, und dass sie den Torweg 
des Klosters habe ausbessern lassen. 1302. 


Nos Iohannes dei gratia prepositus, .. Gertrudis abbatissa, .. 
Conegundis prioriss& . . totusque conventus sanctimonialium in 
Waltingerode omnibus, ad quos hec littera pervenerit, orationes in 
domino sempiternas. Notum esse volumus universis Christi fidelibus 
tam presentibus quam futuris, quod magistra infirmarum nostri 
claustri ex promotione et auxilio vidue in Goslaria dicte de Hom- 
bome et aliorum amicorum suorum comparavit ab ecclesia nostra 
gramina in Dudingerode, que nobis ex bonis Nicolai de Dudingerode 
et ex bonis Iohannis dicti Gronewalt emptionis foro fuerunt re- 
signata et soluta, in auxilium curie Ysingerode perpetuo libere 
possidenda, hoc adiecto, quod quecumque pro tempore magistra ex- 
stiterit infirmarum exceptis aliis serviciis infirmis dominabus de 
supradictis graminibus speciale beneficium ad valorem fertonis puri 
argenti ministrabit annuatim. Preterea in refugium curie Ysingerode 
et malum statum terre!) de communi consensu nostri conventus 
fecit ex propriis exspensis et denariis reparari waluam claustri nostri, 
quod quicumque fratrum pro tempore custos eiusdem curie fuerit 
habeat ad sua necessaria reponenda absque contradictione vel im- 
peticione prepositi nostri sive aliorum amicorum nostri claustri. Ut 
autem hec nostra ordinatio a nostris successoribus inviolabiliter ob- 
servetur, nos presens scriptum conscribi fecimus et sigillo nostre 
ecclesie roboramus. Testes huius facti sunt conventus et fratres 
nostri claustri. Actum anno domini millesimo trecentesimo secundo. 

Or. im Kgl. St.- A. zu Hannover, Wöltingerode Nr. 68. Siegel verloren von 
dem von der Urk. geschnittenen Pergamentstreifen. 


1) terre über der Zeile nachgetragen. 


1302. 673 


1408. Hermann und Bertold, Ritter, und Heinrich, Knappe, 
Brüder von Oldershausen verkaufen dem Bischof Siegfried ihren Anteil 
des Schlosses Westerhof mit dem Berge und mit der Freigrafschaft, 
den Stuhl zu Kalefeld und das freie Gut in der Grafschaft, und 
erlauben ihm, das freie Gut zu Kalefeld und die Grafschaft über das 
Dorf innerhalb der nächsten vier Jahre für vierzig Mark von ihnen 
zu kaufen. Über die Dörfer Oldershausen (Oldwardeshusen), Düde- 
rode (Dudingerode), Oldenrode und Abbenrode gestatten sie ihm keine 
andere Gerichisbarkeit als das dreimal im Jahre zu haltende Land- 
ding, und empfangen von ihm drei Erbhöfe auf dem Schlosse Wester- 
hof. O. D. (1302). 


Or. im Kgl. St.-A. zu Hannover, Cal. Or. Des. 28 W. Caps. 7 Nr. 3 $n doppelter 
Ausfertigung. Gedr. Sudendorf, UB. II, S. 99 Nr. 170. 


1409. Einteilung und Register der Obedienezien des Morite- 
stiftes. .O. D. (nach 1302). 


Placuit dominis nostris, ne discordia oriretur de obedienciis. 
Diviserunt ergo in hune modum. In Betenem quatuor mansi cum 
duabus areis una. Decima in parvo Vorsete una. Pratum apud 
Dampmonem una. Allodium in Vorsete cum tribus mansis una. 
In Gherdessem quatuor mansi una, Decima in Stidiem cum duobus 
mansis una. Quatuor mansi in Bernethen, molendinum in Covinghe, 
duo mansi in Holthusen, duo mansi in Borsem una. Census in 
Dampmone, parvum pratum apud Crelonem, area in Lotingessen, 
ii mansi in Almenstede una. Allodium in Berberghe, mansus in 
Uvinghe, duo mansi in Renedhe, unus mansus in Eghenstede, area 
in Lotingessen, que pertinet ad pelvim beate Marie virginis una. 
Stempne, Machtelsem, Dedelmissen una. Himdesdore, Osedhe, vii 
mansi litonum in Berberghe una. Officium in Bethenem una. Curia 
in Gledinghe cum duobus mansis et unus mansus solvens quinque 
solidos in eadem villa una. In Herkenblede area consulum in 
Dampmone cum quibusdam adiacentibus una. Item tres mansi in 
Almenstede, ii in Hoyersem una. Item quatuor mansi in Henedhe 
cum!) areis attinentibus, parva decima in Dunghen, i mansus in 
Soledhe una. De censu istarum arearum in Henedhe cuilibet fratrum 
v denarii dabuntur, vicariis ii solidi in festo sanete trinitatis, et 
erit magnus ordo. 


I) cum fehlt im Cop. 
Hildesh. UB. III. 48 


614 1302. 


Obediencia Stidiem habet decimam ibidem, de qua dan(tur)!) 
cuilibet fratrum vi solidi iii obulis minus. Item ibidem ii mansos, 
de quibus dantur cuilibet fratrum xiiii denarii. 

Item obediencia in Stempne habet ii mansos non decimales, de 
quibus dantur obedienciario xii modii tritici, cuilibet fratrum sedecim 
personis iii modii?) siliginis, et obedienciarius suis iii modiis sili- 
ginis carebit; quindecim personis cuilibet iii modii ordei, obedien- 
ciarius iterum carebit; avene iii modii cuilibet quindecim personis, 
obedienciarius carebit; et viii personis dat obedienciarius de tritico 
supradicto iii modios ordei, iii modios avene, Machtelsem habet iii 
mansos; annona inde proveniens est dominorum. Dedelmissen habet 
unum mansum, qui solvit x solidos et iiii pullos, de quibus dantur 
cuilibet fratrum v denarii. 

Obediencia minoris census in Dampmone. Prima domus vicinior 
ultime domui, que spectat ad sanctum lohannem versus Lutzinge- 
worden, dat i solidum, et de huic viciniori domo i solidum. De 
domo, que fuerat Bruckeman, xviii denarii et de viciniori huic xviii 
denarii De domo consulum v solid. De domo viciniori versus 
Montem xxx denarii. De viciniori huic v solidi.9) Iterum de proxi- 
miori isti ii solidi, de viciniori iterum isti ii solidi, de ultimis duabus 
domibus Henrici Dankolfi apud valuam Montis ix solidi. De censu 
denarii.$) De alio primo censu dantur cuilibet fratrum vj denarii, cui- 
libet vicariorum iii denarii, in festo divisionis apostolorum vi. Eciam 
candele de duobus talentis cere ponentur ante maiestatem infra can- 
cellos, que incendentur omni nocte festivitatum, cum chorus accenditur. 

Obediencia Brocedhe habet i mansum, qui solvit xii solidos, de 
quibus dantur cuilibet fratrum vj denarii. Ienhusen habet i mansum, 
qui solvit terciam partem annone, obedienciario tantum, et duas 
areas, maior solvit iiii solidos, iii pullos et quadraginta ova, minors) 
solvit iii solidos, ii pullos et xxx ova. De istis dantur cuilibet 
fratrum iii} denarii. Item minuta decima in Iesen est sola illius, 
eui committitur, sed denarii de foligine, id est wet, sunt dominorum. 

Obediencia Berenten habet sex mansos, de quibus habet obe- 
dienciarius xii modios tritici. Cuilibet fratrum iiii modios siliginis, 
iiii ordei et iiij avene. Sunt ibidem due aree iuncte curiis villi- 
corum, qui colunt mansos, de quibus dat quilibet villicus ii solidos. 

1) Cop. datur. 2) Cop. modios. 8) Cop. solios. — *) Cop. denarius. 
5) minor— ova auf dem oberen Rande nachgetragen. 








1302. 675 


De curiis autem dant pullos, ova, aucas et porcos, qui sunt obe- 
dienciarii. Est ibidem alia area, que solvit ii solidos, iii pullos et 
unam sexagenam ovorum. Item alia area, que solvit vi solidos et 
vi pullos. Ad hanc pertinent ii mansi in Bolzem, qui solvunt v 
fertones argenti Hildensemensis, de quibus procurabuntur ii candele 
ad summam missam; quelibet candela habebit unum talentum. De 
quibus eciam duo denarii in pane ponentur supra tumulum funda- 
toris qualibet sexta feria et tunc unus denarius offeretur ad missam. 
De molendino Covinghe dantur ii solidi et ii pulli. In Holthusen 
prope Embeke sunt ii mansi et una area; unus mansus solvit i 
fertonem puri argenti, alter solvit dimidiam marcam, de quibus 
dantur cuilibet fratrum septem denarii. 

Obediencia Himdesdore habet ii mansos, de quibus dantur 
cuilibet fratrum i modius siliginis, i ordei et i avene, obedienciario 
cuiuslibet duplum et iii modii tritici eidem et iiii plaustra lignorum. 
Ad!) hanc pertinent v mansi in Osedhe, quorum dimidietas est 
vicariorum duorum sancte crucis et sancti Martini. In Berberghe 
sunt septem mansi; horum v mansi solvunt quilibet x solidos, unus 
viii solidos, unus. qui scolarium est, qui solvit vi solidos. De hiis 
dantur in vigilia penthecostes cuilibet fratrum xviii denarii, Iohannis 
baptiste cuilibet fratrum vj denarii, ad duas vigilias iiij denarii et 
iiij denarii. ?) 

Obediencia Vorsethe prope Alvelde habet vii mansos, quorum 
annona de iiii mansis cedet ad communes usus prebendarum. De 
reliquis iii recipit obedienciarius terciam partem annone, de quibus 
dat cuilibet fratrum Agnetis xiiii denarios, item in cena domini 
vii solidos. 

Obediencia Vorsethe vendi solet decima pro uno plaustro sili- 
ginis et vii modiis tritici, pro uno plaustro ordei et vii modiis 
avene, pro uno plaustro?) et vii modiis, et novem pulli ibi dantur 
pro decima. De ista annona dan(tur) *) cuilibet fratrum xxi denarii 
octava Martini. 

Obediencia Henedhe annona de allodio est dominorum. Obe- 
pulli viii. Est ibi una area, qua fuerat Thiderici de Evesen, que 
solvit vii pullos et unum pro decima et vii solidos. Ad hanc aream 


I) Cop. et. — ?) Hier fügt eine Hand des 15. Jahrhunderts ein: illos modios 
fratribus dandos iam recepit summus vicarius ex mansis in Osede.  ?) Hier fehlt 
wohl die Getreidesorte. 4) Cop. datur. 


48* 





676 1302. 


pertinent vii iugera. Annona inde proveniens cedit ad album panem, 
sicut infra dicetur. Est ibi alia area, que vocatur Duvenberch, que 
solvit vi solidos et viii pullos. Est ibidem et alia area penes aquam, 
que solvit vii solidos et vii pullos. De hiis areis dantur cuilibet 
fratrum v denarii, vicariis duo solidi, campanario duo denarii, ca- 
merario duo in festo trinitatis. Ad hanc obedienciam pertinet parva 
decima in Dunghen super sex mansis. Due partes decime sunt 
nostre ecclesie, tercia pars est ecclesie in Derneborch. Nostra pars 
vendi solet pro v modiis tritici, siliginis xviii, ordei v, avene xx. 
De isto dantur cuilibet fratrum vi denarii et iterum vi denarii. Ad 
hanc eciam obedienciam spectat unus mansus in Solede, qui solvit 
xvi solidos et viii pullos, de quo cuilibet fratrum datur vj denarius. 
Hic mansus locatus est Eckehardo dicto van der Weyde. De hoc 
habetur privilegium. Huic obediencie in Henedhe additi sunt iii 
mansi in Dunghem, qui solvunt x modios tritici, quinquaginta sili- 
ginis, x ordei, quinquaginta avene, iii porcos, vi pullos, iii aucas, 
lii sexagenas ovorum. De hiis dabuntur!) cuilibet canonico in 
anniversario domini Volradi prepositi ii solidi, cuilibet vicario vi 
denarii, magistro, camerario, campanario cuilibet vi denarii, scola- 
ribus de dormitorio xviii denarii, item ad album panem dimidium 
plaustrum tritici. Item ad eundem panem addita sunt vii iugera 
in Henedhe, que fuerant Thiderici de Evesen. 

Obediencia Berberghe annona de vorwerco est dominorum. 
Exinde dantur quatuor porci, iiii auce, iiij sexagene ovorum, viii 
pulli. Sunt ibidem due parve aree, unam habet villicus in sub- 
sidium minuti census, de reliqua dat ipse ii solidos et iii pullos. 
Ad hanc obedienciam pertinent duo mansi litonici in Renedhe?) 
qui solvunt x solidos, de quibus dantur cuilibet fratrum vii denarii 
in festo Andree. Item unus mansus in Eghenstede, qui solvit viii 
solidos, de quibus dantur?) cuilibet fratrum iiij denarii, vicariis 
ii solidi in festo Felicis et Adaucti. Item una area in Lotingessen, 
quam habet quidam dictus Knop, que solvit v solidos, que pertinet 
ad pelvim altaris beate virginis. Item unus mansus in Uvinghe, 
hie solvit nunc j marcam, quem violenter detinet Albertus de Dalem, 
qui solvebat xii solidos. 

Obediencia Gerdessen sunt iiü mansi in eadem villa, qui sol- 
vunt iii talenta, viii pullos, iii sexagenas ovorum, de quibus dantur 


1) Cop. dabitur. — ?) Cop. Revedhe. — 9) Cop. datur. 





1303. 677 


cuilibet fratrum sex denarii, vicariis duo solidi in die Katherine, 
item in die omnium sanctorum cuilibet fratrum vii denarii. Ad hoc 
pertinet unus mansus in Wedersen, qui solvit terciam partem annone, 
de quo dantur!) cuilibet fratrum iiij denarii. 

Obediencia Almenstede habet iii mansos, annona est dominorum, 
solvunt vi solidos, vi pullos, vi sexagenas ovorum. Hoygersem ii 
mansi solvunt vi modios tritici, xviii siliginis, ordei xxi, avene 
xxiiii, iii solidos, vii pullos. De isto procurabitur candela super 
necessarium dominorum et unus anniversarius de viii solidis. 

Obediencia Bethenem habet iiii mansos, qui dant terciam partem 
annone, que est dominorum. Villicus dat iiii porcos, iiii aucas, xii 
pullos, iiii sexagenas ovorum. Duo kotere dant de duabus areis v 
solidos et i modium papaveris, viii pullos. Parva area, quam habet 
pater Arnoldi de Bethenem pistoris, solvit xviii denarios. 

Obediencia Gledinghe habet duos mansos, mansum de viginti 
iugeribus, et unam curiam, solvunt xxiii modios siliginis, ordei 
tantum, avene tantum, de quibus datur cuilibet fratrum unus modius 
siliginis, unus ordei, unus avene, residuum est obediencia alii.?) 
Villicus dat ii porcos, ii aucas, ii sexagenas ovorum, iiii pullos. 
Item sunt ibidem iii iugera de novali. Item est ibidem unus mansus 
solvens v solidos, ii pullos, qui dantur dominis nostris in quodam 
anniversario. 


Abschrift des 14. Jahrhunderts im Cop. des Moritzstiftes, Ms. 514 fol. 38— 390 
in der Beverinischen Bibliothek zu Hildesheim. Auszüge gedr. Doebner, UB. III, 
S. 662 Nachtr. Nr. 53 zu 1297. Doch ist wegen der Erwähnung des Anniversares 
des Propstes Volrad (stirbt 1302) die Urk. wohl nach 1302 anzusetzen. 


1410. Das Domkapitel bestimmt, dass jeder neu Präbendierte 
drei Mark zu Gunsten der Paramente zahlen soll, was Bischof Sieg- 
fried bestätigt. 1303 Februar 10. 


Dei gratia Arnoldus decanus totumque Hildensemensis ecclesie 
capitulum presentibus publice recognoscimus, quod secunda feria in 
adventu domini in nostro generali capitulo de nostro communi con- 
silio ordinavimus et omnium consensu statuimus, postquam alicui 
persone provisum fuerit legitime in ecclesia nostra in beneficio pre- 
bendali sive per dominum apostolicum sive per venerabilem in 
Christo patrem ac dominum nostrum . . episcopum sive per capitulum 
omnibus spiritualibus rite et racionabiliter circa illum completis, 


1) Cop. datur. 3) So das Cop., wohl statt obedienciarii. 


678 1808. 


talis dabit tres marcas examinatas propter continuum usum et con- 
sumptionem nostrorum preparamentorum causa vetustatis ad nova 
preparamenta comparanda et ad ipsa vetera vetustate consumpta, 
ut diximus, renovanda. "Talis etiam numquam de fructibus prebende 
se intromittet, donec dicte tres marce fuerint persolute, aut capitulum 
vel quos capitulum ad hoc ordinaverit fructus ipsius prebende ad 
certum terminum vendent aut pro ipsa pecunia obligabunt prout 
ipsis visum fuerit expedire. Nulli etiam in ista ordinatione et 
statuo est gratia aliquatenus facienda. Nos etiam Sifridus dei 
gratia prefate ecclesie episcopus presens statutum provide et ratio- 
nabiliter factum auctoritate ordinaria presentibus confirmamus in 
nomine domini et in signum dicti statuti capituli et nostre confir- 
mationis presentem litteram appensione sigillorum nostri scilicet et 
nostri capituli duximus roborandum. Est autem hec ordinatio facta 
anno domini m?. ccc, tercio, quarto idus februarii. 


Or. im Kgl. St.-A. zu Hannover, Domstift Hildesheim Nr. 386. Siegel des 
Bischofs und des Domkapitels. 


1411.  Propst Burchard, Dechant Bertold, Küster Heinrich, 
Scholaster Bertold, Dietrich von Weetzen (Wetessem), Eberhard von 
Borsum und das Kapitel des Kreuzstiftes, welche 25 Mark Silber dem 
Bischof Siegfried zur Unterstützung der neu errichteten Burg Lieben- 
burg (Levenborch) an Schatz (petitionis nomine) zu entrichten haben, 
verkaufen dem genannten Scholaster, dem mag. Andreas, Kanoniker des 
Andreasstiftes, und dem Albert vom Damme, den Testamentsvollstreckern 
ihres verstorbenen Stiftsherrn Bruno von Harsum, für 20 Mark eine 
Rente von zwei Pfund aus den Gütern in Klein- Freden (parvo Vreden 
ante Lecthenberch) und den Alloden in Kemme, Ahstedt (Astede) 
und Klauen (Cloven), mit näheren Bestimmungen über die Verwendung 
der Rente. 1303 Februar 13 (ydus februarii). 


Testes — — sunt domini supradicti necnon magister Wernerus, 
Conradus de Seheningge sacerdotes, Boldwinus de Elvede, Daniel 
de Indistria dyaconi, magister Egydius, Thidericus de Cramme, 
Bruninggus, Hermannus de Clivo subdyaconi et canonici sancte Crucis. 


Or. im Kgl. St.-A. zu Hannover, Kreuzstift Nr. 235. Danach gedr. Doebner, 
UB. I, S. 311 Nr. 568. 


1412. Ritter Adolf von Holte überträgt dem Kl. Marienrode 
den sogen. Besenwerder an der Leine zwischen Barnien (Berenten) 











1308. 679 


und Rössing (Roddinge), den das Kloster von Ludolf von Barnten, 
wohnhaft auf dem Damme bei Hildesheim, gekauft und dieser ihm 
resigniert hat. 1303 Februar 22 (die sancti Petri in cathedra). 


Testes huius rei sunt Conradus de Winningehusen, Iohannes 
de Bardeleve, Conradus de Broke, Conradus Pollex milites. 
Or. im Kgl. St.-A. zu Hannover, Marienrode Nr. 106. Siegel des Ausstellers, 


wenig beschädigt, zeigt drei (2:1) Adlerflügel. Gedr. Marienroder UB. S. 148 
Nr. 186. 


1418. Priorin M(athilde) und der Konvent des Kl. Escherde 
machen mit dem Kl. Derneburg eine Gebetsbrüderschaft. Escherde 
1303 März 1 (feria sexta post Invocavit). 


Or. im Kgl. St.-A. zu Hannover, Derneburg Nr. 46b. Gut erhaltenes Konvents- 
siegel. 


A414. Erzbischof Burchard von Magdeburg bekundet, dass der 
Wald Harlingeberg durch den Markgrafen Otto von Brandenburg und 
den anderen Fhriedensrichtern dem Kl. Wöltingerode geschenkt worden 
ist. Magdeburg 1303 März 7 (nonas martii). 


Abschrift des 16. Jahrhunderts in Cop. VI, 115, S. 342 im Kgl. St.-A. zu 
Hannover. Gedr. Sudendorf, UB. IX, S. 89 zu 1300 März 5. 


1415. Ritter Wicbrand von Harboldessen bekundet, von dem 
Michaeliskloster Land in Nettelrede und eine Salepfanne in Münder 
gegen einen jährlichen Zins erblich erhalten zu haben. 1303 März 12. 


Ego Wicbrandus de Harboldessen miles recognosco presentibus 
publice protestando, quod recepi in commisso a domino abbate sancti 
Michahelis Hildensemensis tres mansos et curiam necnon duos mansos 
cum curia in Netelredhe, insuper duas casas ibidem et unam sar- 
taginem in salina Mundere sub annuo censu et hereditario viginti 
quatuor pullorum et duorum talentorum Honoverensis monete annis 
singulis currentis et dative, nec ego possum aut mei heredes post 
meam mortem poterunt dicta bona dividere vel vendere absque 
consensu abbatis et conventus monasterii memorati. Iam dictum 
vero censum ego et mei heredes dabimus sine diminutione et ex- 
pedite in festo sancti Michahelis omni anno aut in festo beati 
Martini subsequente, dum tamen id cum amicicia domini abbatis 
faciamus. Verum si, quod absit, ego aut mei heredes solutionem 
census eiusdem usque ad pascha tunc proximum differremus aut si 
bona venderemus vel obligaremus aut quocumque modo per eadem 


680 1808. 


bona monasterium predictum inbrigaremus seu turbaremus, tunc 
antedicta bona sine contradictione aliqua ad ecclesiam sancti Micha- 
elis predictam integraliter cum suis attinentiis revertentur ut prius 
libera et soluta. "Testes huius rei sunt Bertrammus de Harboldessen 
frater meus, Everhardus de Hethen, Tidericus de Stockem milites 
et quamplures alii fide digni. In cuius rei testimonium sigillum 
meum et sigilla predictorum militum presentibus sunt appensa. Et 
nos Bertrammus, Everhardus, Tidericus milites prenominati in testi- 
monium predictorum sigilla nostra duximus presentibus apponenda. 
Datum anno domini m?. trecentesimo!) tercio, in die beati Gregorii pape. 


Or. im Kgl. St.-A. zu Hannover, Michaeliskl. Nr. 107. Die vier Siegel wenig 
beschädigt. 


1416. Ritter Johann von Ütze (Uttesse) verkauft dem KI. 
Wöltingerode vier und eine halbe Hufe nebst Hausstellen in Börsum. 
1303 März 19 (quartodecimo kalendas aprilis). 


Or. im Landeshauptarchiv zu Wolfenbüttel, St. Blasii. Siegel des Ausstellers 
an roten und gelben Wollfüden. RBegest Asseburger UB. Il, S. 21 Nr. 573, 
Hänselmann, UB. der Stadt Braunschweig II, S. 264 Nr. 510. Am 21. März (xii. 
kalendas aprilis) bestätigt Herzog Albrecht von Braunschweig den Verkauf, Or.a. a. O., 
gedr. Scheidt, Vom Adel, Mantiss. S. 383, Regest Asseburger UB. II, S. 22 Nr. 574. 
erwähnt Hänselmann a. a. O. 


1417. Herzog Albrecht von Braunschweig verkauft dem Michaelis- 
kloster die Vogtei über 181/g Hufen in Gross-Lafferde. 1303 März 25. 


In nomine domini amen.?) Dei gratia nos Albertus dux in 
Bruneswich. Ad perpetuam rei memoriam tenore presentium publice 
recognoscimus protestantes, quod conventione nobiscum inita et 
habita advocatiam nobis hereditario iure pertinentem super decem 
et octo mansis et dimidio in maiori villa Lafforde Hildensemensis 
dyocesis sitis, qui quidem mansi cum eorum proprietate pertinebant 
et pertinent ad monasterium et conventum beati Mychahelis Hil- 
densemensis civitatis et dyocesis, pro centum marcis puri argenti 
monasterio et conventui predictis vendidimus cum omnibus iuribus 
eius et attinentiis in villis, campis cultis et incultis pariterque 
colendis, in pratis, pascuis, silvis, viis et inviis, terris et generaliter 
cum omni iure, proprietate?) et utilitate sua, *) quibus eam habuimus 
et possedimus, liberam et expeditam donamus et in predicti mo- 


1) Or. trecensimo. 3%) Verlängerte Schrift A. u. B. ®) proprietate fehlt B. 
*) sua fehlt B 





1308. 681 


nasterii corporalem possessionem perpetuo possidendam presentibus 
presentamus et transferimus ob specialem venerationem et reveren- 
tiam patronorum eiusdem loci et ut dictus conventus nostri ac pa- 
rentele nostre memoriam sincerius peragat apud deum.  Protestamur 
etiam publice et expresse, colones et cultores dictorum mansorum 
nullis iuribus et servitiis, nullis angariis et exactionibus tam nobis 
et heredibus nostris quam advocatis et aliis subditis nostris ratione 
advocatie predicte esse adstrictos nec de cetero aliquibus adstringi 
debere, immo ab omnibus predictis erunt immunes et erepti ac pe- 
nitus absoluti. Et ob hoc expresse renuntiamus pro nobis et nostris 
heredibus, qui nunc sunt et qui quocumque iure nobis succedere 
poterunt, dicte advocatie et hominibus et bonis ac omnibus iuribus 
ad eam pertinentibus, que de facto vel de iure hactenus habuimus 
et que essemus inposterum habituri. Si vero, quod absit, aliquis 
dictum monasterium ratione dicte advocatie impetere et imbrigare 
voluerit, nos ipsi monasterio et conventui de evictione cavere vo- 
lentes obligamus et adstringimus nos et heredes nostros, quod super 
dicta advocatia monasterio et conventui sepedictis contra quam- 
cumque personam plenam et legitimam prestare et facere volumus 
warandiam. Huius autem rei testes sunt honesti viri Iohannes de 
Uttesse, Ecbertus de Asseborch, Gerhardus!) de Gustede, Iohannes 
et Ludolfus fratres de Honlege?) milites, Bertoldus de Honlege?) 
notarius noster canonicus sancti Blasii iu Bruneswich et quam plures 
alii fide digni. Ut autem huius advocatie prescripta venditio cum 
proprietate ipsius et omnibus suis iuribus et utilitatibus, sicuti nos 
habuimus, firmum et perpetuum sortiatur effectum et ut omnia et 
singula, quemadmodum prescripta sunt, a nobis et nostris heredibus, 
qui nunc sunt et qui quocumque iure nobis succedere poterunt, 
firma et inconvulsa serventur, presentem paginam inde conscriptam 
et sigilli nostri munimine roboratam predicto monasterio dedimus 
ad cautelam. Datum et actum anno domini millesimo trecentesimo 
tercio, octavo kalendas aprilis. 

Or. im Kgl. St.-A. zu Hannover, Michaeliskl. Nr. 108 (A) und in der 
Beverinischen Bibliothek zu Hildesheim, Michaeliskl. Nr. 18 von derselben Hand ( B). 
An beiden grosses rundes Siegel des Herzogs an roten Seidenfüden. Gedr. Struben, 
De bonis meyerdingicis S. 592, Regest mit Zeugen Asseburger UB. II, S. 22 Nr. 575. 

1418. Herzog Albert von Braunschweig verkauft dem Michaelis- 
kloster die Vogtei über vier Hufen in Gross- Lafferde, die ihm Ritter 


1l) Gherhardus B. *) Honleghe B. 


682 1803. 


Rotcher und Knappe Johann, Söhne des Ritters Willekin von Gustedt, 
aufgelassen haben. 1303 März 25 (octavo kalendas aprilis). 


Or. im Kgl. St.-A. zu Hannover in doppelter Ausfertigung, Michaeliskl. Nr. 109 
und 110. Grosses rundes Siegel des Herzogs an roten Seidenfäden an beiden erhalten. 


1419. Ritter Johann von Dahlum verzichtet mit seinen Söhnen 
auf alles Recht an Gütern in Giesen gegenüber dem Godehardikloster. 
1303 März 26. 


Noverint universi tam posteri quam presentes, quod nos Iohannes 
miles dictus de Dalem una cum filiis nostris videlicet Engelberto 
et Rodolfo abrenunciamus ab omni inpeticione et causa, quam in bonis 
Iesen sitis beati Godehardi dinoscebamur habere resignantes ecclesie 
beati Godehardi in Hildensem omne ius, si quod iuris bonis habuimus 
in eisdem. Ne igitur — —. "Testes huius rei sunt dominus Ernestus 
canonicus maioris ecclesie in Hildensem archidiaconus in Sehusen, 
dominus Henricus plebanus in Sehusen, dominus Dodo sacerdos ibi- 
dem, dominus Engelhardus plebanus in Odenhusen, Conradus de 
Gandersem miles, Lippoldus de Hedershusen et alii quam plures 
fidi digni. Datum et actum anno domini mecccPiiio., in crastino an- 
nunciacionis beate virginis gloriose. 


Or. im Kgl. St.-A. zu Hannover, st. Godehardi Nr. 48. Die drei Siegel zeigen 
einen Gresfenkopf. 


1420. Das Kl. Heiningen bestimmt mehrere Einkünfte für die 
Küsterei und Kümmerei. 1303 April 4. 


Quoniam omnium habere memoriam pocius divinitatis est quam 
humanitatis, propterea ista conscripsimus, ne ab aliquibus nostris 
successoribus infringantur, scilicet quatuordecim solidos de Gilede 
ad custodiam ordinatos de uno manso penes Hetle sito, ad hoc de 
altero dimidio manso in Westerbiwende quatuor coros tritici et tres 
coros avene tali conditione, quod tercia pars sedit ad custodiam 
alieque due partes ad cameraturam, insuper decem solidos de uno 
orto apud muros Brunswic vallato et quatuor solidos de uno manso 
in Gremesleve, hec sunt ad prememoratum officium custodie perti- 
nentes. Quod hec firma et indissolubilia maneant, per sigillorum 
nostrorum munimina roboramus. Datum anno domini m. ccc. iii, 
in die beati Ambrosii episcopi. 

Or. im Kgl. St.-A. zu Hannover, Heiningen Nr. 50.  Beschüdigte Siegel des 
Konventes und des Propstes. 


1803. 688 


1421. Hildebrand von Hardenberg, Knappe, übereignet mit Zu- 
stimmung seiner Brüder Bernhard, Domherrn in Hildesheim, Hermann, 
Domherrn in Minden, Bernhards des Jüngeren u. a. dem Kl. Amelunz- 
born eine Hufe in Holtensen (Holthusen iuxta Moringen). 1303 
April 14 (in die Tyburtii et Valeriani). 

Abschrift des 14. Jahrhunderts im Diplomatar des Kl. Amelunzborn I, 


fol. 71v im Landeshauptarchiv zu Wolfenbüttel. Gedr. Wolf, Gesch. der von 
Hardenberg I., Nachtrag S. 13. 


1422. Die Brüder Burchard, Ekbert und Hermann von Wolfen- 
büttel resignieren dem Bischof Siegfried die Vogtei von fünf Hufen in 
Denstorf (Denstorpe) und einer Hufe in Hallendorf (Hedhelendhorpe), 
damit er sie dem Michaeliskloster übertrage. 1303 April 23 (in die 
beati Georgii martiris). 

Or. im Kgl. St.-A. zu Hannover, Michaeliskl. Nr. 111. Wenig beschädigtes 
Siegel des Burchard. Gedr. Asseburger UB. II, S. 22 Nr. 576, wo in der 7. Zeile 


nostrum und in der 8. permansuram zu lesen. Begest Hünselmann, UB. der 
Stadt Braunschweig II, S. 265 Nr. 514. 


1428. Die Brüder Burchard, Hermann und Ekbert von Wolfen- 
büttel verkaufen dem  Michaeliskloster die Vogtei von fünf Hufen in 
Denstorf (Denstorpe). 1303 April 23 (in die beati Georgii martiris). 


Or. im Kgl. St.-A. zu Hannover, Michaeliskl. Nr. 112. Gut erhaltenes Siegel 
des Burchard. Gedr. Asseburger UB. II, S. 22 Nr. 578. 


1424. Die Grafen :Gerhard und Gerhard von  Hallermund 
schenken dem Kl. Barsinghausen ihre Besitzungen in Luttringhausen. 
Eldagsen 1303 Mai 25 (in die Urbani pape et martiris). 

Astiterunt presentes dominus Iohannes nobilis de Adenoys, 
filius eius dominus Fredericus canonicus Hildensemensis — —. 


Or. im Kgl. St.-A. zu Hannover, Kl. Barsinghausen Nr. 88. Gedr. v. Hoden- 
berg, Calenberger UB. I, S. 63 Nr. 87. 


1425. Bischof Siegfried macht mit Gottschalk von Plesse ein 
Bündnis. Hildesheim 1303 Juni 5. 


Sifridus dei gratia Hildensemensis ecclesie episcopus. Noverint 
universi, quod cum nobili viro Godscalco de Plesse placitavimus in 
hunc modum. Nos ipsum quoad vixerit recepimus in familiam et 
in cunctis suis necessitatibus astabimus pro ipso firmiter placitando. 
Ipse vero cum dicto castro Plesse nobis serviet et cum decem viris 
armatis et totidem dextrariis faleratis et illud castrum nobis et 


684 1308. 


nostris debet, quandocumque necesse habuerimus, aperire. Ceterum 
quicquid in prima expeditione id est in prima reysa, ubi homines 
sui cum hominibus nostris fuerint, acceptum seu captum fuerit de 
burgensibus vel civibus, illius dimidiam partem ipse tollet; quod 
autem superfuerit nostrum erit. Item terciam partem exactionis, 
rapine ac captivorum burgensium videlicet vel civium percipiet per 
terram ducis Henrici de Brunswic a Laena usque ad aquam, que 
Sevena nuncupatur, et tercie parti quod superfuerit nos tollemus. 
Item ad sua bona pacificanda duas habebit villas competentes. Si 
vero domino concedente castrum, clausuram seu munitionem aliquam, 
ubi homines sui ac nostri simul fuerint, vel victoriam in campo 
acquisierimus, ex captivis ibidem captis quemcumque voluerimus 
eligemus, deinde ipse unum quem velit eliget de eisdem, reliqui 
cedent nobis. Item si ipse aliquem captivaverit, qualiscumque 
etiam fuerit conditionis, qui viginti marcas dare poterit, obtinebit. 
Si etiam dux Albertus de Brunswic eius fleret inimicus, terciam 
partem exactionis, rapine et captivorum, secundum quod est pre- 
scriptum, per suam terram ab illa parte aque, que Herste dicitur, 
ipse tollet. Quamdiu autem ei non inimicabitur, nos iuvare super 
ipsum ex hiis placitis non tenetur. Si vero in nostro servicio, 
quod absit, perderet castrum suum et ipse vel sui armigeri vel res, 
que reysege have dicuntur, caperentur, hoc nos aut noster successor 
tenebimur resarcire. Ut hec premissa processum habeant, dabimus 
eidem sexaginta marcas puri argenti, quarum triginta in festo beati 
Martini proxime venturo et triginta in festo pasche inmediate sub- 
sequente persolvemus. In cuius rei testimonium presentem litteram 
sigillo nostro fecimus communiri. Datum Hildensem anno domini 
m?. ccc®. tercio, in die beati Bonifacii martiris. 

Or. im Kgl. St.-A. zu Hannover, Cal. Or. Des. 81c Nr. 3. Gut erhaltenes 
Siegel des Bischofs an dem von der Urk. geschnittenen Pergamentstreifen. 


1426. Propst Burchard, Dechant Bertold und das Kapitel des 
Kreuzstiftes vertauschen mit dem Kl. Riddagshausen gegen zwei Hufen 
in Meerdorf (Merdorpe), welche Ulrich Kahle (Calvus) und seine Brüder 
von ihnen zu Lehn hatten, zwei Hufen in Süd-Bülten (Sudbultum inter 
Soltschen et Olesburg), mit denen Bernhard Schuster (Sutor) in Peine 
belehnt ist. 1303 Juni 5 (nonas iunii). 


Or. in Wolfenbüttel, Kl. Riddagshausen Nr. 370. Siegel des Propstes und 


des Konventes beschädigt. Regest Hänselmann, UB. der Stadt Braunschweig II, 
S. 267 Nr. 517. 


1303. 685 


14237. Bischof Siegfried übereignet das Patronatsrecht der Ka. 
pelle oder Kirche in Warsleben (Werdesleve) mit Zustimmung des 
Domkapitels dem Kl. Marienthal (Vallis sancte Marie) mit der Be- 
stimmung, dass als Ersatz für die Einkünfte der Kapelle, die auf eine 
Stendaler Mark jährlich geschätzt werden, der Domkirche eine Hufe 
in Ausleben (Osleve) die dem Ritter Betemann von Schöningen 
(Scenigge) gehörte, übertragen wird. Hildesheim 1303 Juni 22 (decimo 
kalendas iulii). 


Testes — — sunt Henricus decanus, Bernardus scolasticus, 
Bernardus cantor, Iohannes de Roden, Conradus de Walkensten, 
Otto celerarius, Iohannes de Oberch — —- ecclesie nostre canonici. 


Or. im Landeshauptarchiv zu Wolfenbüttel, Kl. Marienthal Nr. 281. Siegel 
des Bischofs und des Domkapitels an roten und grünen Seidenfüden gut erhalten. 


1428. Die Grafen Hermann und Heinrich von Wohldenberg, 
Brüder, lassen ein Viertel des Zehnten in Dorstadt dem Bischof Siegfried 
auf, der es dem Kl. Dorstadt übereignet. 1303 Juni 30 (in crastino 
beatorum apostolorum Petri et Pauli). 


Testes sunt honorabiles viri domini Henricus decanus, Iohannes 
de Roden, Arnoldus de Visbeke canonici ecelesie Hildensemensis, 
Iohannes de Uttese, Ecbertus de Asseborch, Heyno de Werle, Hen- 
ricus de Urdhe et Fredericus de Ampeleve milites. 

Or. im Archiv zu Dorstadt. Die beiden Siegel gut erhalten. Regest Asseburger 
UB. II, S. 23 Nr. 579. In einer besonderen Urk. dieses Jahres ohne Tagesangabe 
bekennen die Brüder Konrad und Johann und Ludolf, Sohn des Ludolf, des (T) 
Bruders jener, Grafen von Wohldenberg, kein Recht an dem Zehnten in Dorstadt 
zu haben, Or. a. a. O., die drei Siegel gut erhalten. 


1429. Genannte Ritter bekunden, dass Ulrich Vakeholle aus 
Peine eine Hufe in Gadenstedt von Listen des Kreuzstiftes unter Vor- 
‚behalt des Rückkaufes durch das Stift gekauft hat. Peine 1303 Juli 22. 


Nos Godescalcus de Ullesen, Basilius de Rutenberch, Iohannes 
de Godenstide milites presentibus protestamur, quod Olricus dictus 
Vakeholle de Peyne famulus mansum unum Godenstide situm 
habentem xlii iugera pertinentem ecclesie sancte Crucis Hildense- 
mensis et solventem vii solidos et modium tritici advocatie in festo 
Michahelis àd prebendam canonicorum eiusdem ecclesie pro xxiiii 
marcis puri argenti & Friderico, Thiderico et Iohanne fratribus de 
Asle et eorum iustis heredibus litonibus sancte Crucis emit eo modo, 


686 1303. 


ut, quandocunque capitulum ecclesie sancte Crucis vel aliquis 
de capitulo voluerit eundem mansum pro eadem summa ab 
eodem Ol(rico) famulo et suis heredibus reemere, possit omni 
iupedimento postposito et sublato, et quod idem Ol(ricus) vel sui 
heredes predictum censum in predicto termino debent solvere ex- 
pedite, et si non solverint, solvent penam cum censu, quam alii 
homines ecclesie solvere consweverunt. Et ne super hoc aliquid 
dubium in posterum oriatur, nos rogati presens scriptum sigillis 
nostris sigillavimus in horum evidens argumentum. Datum Peyne 
anno domini m?. ccc?. iii., in die Marie Magdalene. 

Or. im Kgl. St.-A. zu Hannover, Kreuzstift Nr. 236. Die drei Siegel verloren. 


1480. Der Rat der Stadt bekundet, dass der Bürger Heinrich 
Rolant und seine Frau Eileka eine Rente von einem Pfund aus zwei 
Häusern bei den Fischbänken dem Andreasstift verkauft haben. 1303 
Juli 24 (in vigilia beati Iacobi apostoli). 

Or. im Kgl. St.-A. zu Hannover, Andreasstift Nr. 19. Siegel verloren. Danach 
gedr. Doebner, UB. I, S. 313 Nr. 569. 


1481. Das Maria-Magdalenenkloster tauscht mit dem Domkapitel 
Grundstücke in Düngen zur Errichtung eines neuen Allodes daselbst. 
Hildesheim 1303 August 1. 

Nos frater Geroldus prepositus, Margareta priorissa totumque 
collegium monasterii sancte Marie Magdalene prope muros Hildense- 
menses recognoscimus per presentes et publice protestamur, quod, 
cum nos discretorum virorum consilio novum allodium in villa que 
dieitur Dungem instaurare decrevissemus, honorabiles viri dominus 
Ar(noldus) prepositus et dominus Heynr(icus) decanus totumque 
capitulum Hildensemmensis ecclesie intuitu dei, ob reverenciam 
quoque beate Marie Magdalene duas areas et duas casas ipsorum 
in predicta villa sitas cum proprietate et cum omni iure suo ecclesie 
nostre contulissent, nos in recompensacionem talis gratie nobis facte 
duas areas nostras ibidem similiter sitas cum duabus casis, cum 
proprietate et cum omni iure civili superius memoratis dominis 
nostris liberaliter resignamus in hiis scriptis equanimiter perpetuo 
possidendas. Super qua resignacione sive permutacione ne dubium 
in posterum oriatur, nos presentem litteram inde conscriptam sigillo 
capituli nostri consignatam sepius prelibatis dominis nostris pre- 
sentavimus pro cautela, Actum et datum Hildensem anno domini 
m. ccc?. iii, in sancto die ad vincula sancti Petri apostoli. 





1808. 687 


Or. im Kgl. St.-A. zu Hannover, Domstift Hildesheim Nr. 382. Konvents- 
siegel in grünem Wachs. Auf der Hückseite von Hand des 15. Jahrhunderts: 
spectat ad obed. Welshusen. Die entsprechende Urk. des Domkapitels Or. Mar.- 
Magdal. Nr. 140 mit dem Siegel des Domkapitels vom 25. Juli (in die sancti 
Jacobi apostoli). 


1432. Propst Johann von Lamspringe unter den Zeugen der 
Urk., in welcher Ritter Lippold von Dahlum und Knappe Thomas von 
Oldershausen (Olderdeshusen) von dem st. Blasiuskloster in Northeim 
Güter und Mühle in Olenhusen (Ollenhusen) kaufen. Winzenburg 1303 
August 3 (in inventione sancti Stephani). 

Gedr. Leyser, de servis nobil. S. 5, opusc. collecta S. 155. 


1488. Das Kl. Marienthal gibt dem Bischof eine Hufe im Felde 
von Ausleben als Ersatz für das ihm von demselben übertragene 
Patronatsrecht der Kirche in Warsleben. Marienthal 1303 August 14. 


In nomine domini amen. Nos frater Wasmodus abbas Vallis 
sancte Marie ordinis Cysterciensis Halberstadensis dyocesis recogno- 
scimus per presentes publice protestantes, quod de gratuito tocius 
conventus nostri consensu et assensu pro temporalibus capelle 
vel ecclesie in Werdesleve proventibus annexe tytulo ecclesie Osleve, 
cuius ius patronatus cum proprietate per venerabilem patrem domi- 
num Hildensemensis ecclesie episcopum ex capituli sui voluntate et 
consensu in nostrum monasterium est translatum, dedimus unum 
mansum, qui fuerat domini Betemanni de Sceninge, cum area sua 
et aliis pertinenciis situm in campis Osleve solventem annis singulis 
dimidium chorum tritici et dimidium siliginis Magdeburgensis men- 
sure et area solvente duos solidos Helmestadensium denariorum in 
restaurum ipsi matrici ecclesie magne Osleve ex bona voluntate 
et ordinacione domini Iohannis plebani ibidem liberum et absolutum 
in ius proprium proprietatis titulo perpetuo possidendum, ut ipsa 
matrix ecclesia ex hac translacione patronatus et proprietatis tota- 
liter sit indempnis et ne ipsius proventus seu redditus videantur 
in aliquo diminuti. In cuius rei evidens testimonium presentes nostras 
litteras duximus erogandas. Datum in Valle sancte Marie anno 
domini millesimo trecentesimo tercio, in vigilia assumptionis!) beate 
virginis. 

Or. im Kgl. St.-A. zu Hannover, Domstift Hildesheim Nr. 383. Konvents- 
siegel an dem von der Urk. geschnittenen Pergamenistreifen in grünem Wachs. 


J) Or. assumponis. 


688 1303. 


1434. Johann von Gustedt gestattet dem Bischof Siegfried den 
Rückkauf der ihm verpfündeten Mühle in Grasdorf (Gravestorp), neun 
Lathufen in Holle und einer Hufe in Grasdorf. Hildesheim 1303 
August 19 (xiiii. kalendas septembris). 

Or. im Kgl. St.-A. zu Hannover, Domstift Hildesheim Nr. 384. Das gut 


erhaltene Siegel an dem von der Urk. geschnittenen Pergamentstreifen zeigt drei 
(2:1) Kesselhaken. 


1435. Bischof Hermann von Halberstadt gewährt denen, welche 
die Kirche in Heiningen an bestimmten Tagen besuchen und die Nonnen 
unterstützen, Ablass. 1303 August 26, 


Hermannus dei gracia Halberstadensis ecclesie episcopus — — 
omnibus vere penitentibus et contritis, qui pauperculis sanctimoni- 
alibus in Henighe Hildensemensis dyocesis singulis sextis feriis 
necnon eciam in singulis festivitatibus suas elemosinas dederint aut 
quicquam facultatum suarum in extremis legaverint vel miserint aut 
quoquo modo eisdem manus suas porrexerint adiutrices, nos de 
omnipotentis dei misericordia et beatorum Petri et Pauli aposto- 
lorum eius necnon sancti Stephani prothomartiris patroni nostri 
meritis et auctoritate confisi quadraginta dies indulgencie et unam 
karenam de iniunctis sibi penitenciis misericorditer in domino re- 
laxamus voluntate dyocesani ad id accedente pariter et consensu. 
Datum anno m?9. ccc?, iii9,, vii. kalendas septembris, pontificatus 
nostri anno septimo. 


Abschrift des 15. Jahrhunderts, beglaubigt 4. J. 1713 im Cop. des Klosters, 
Ms. 546 S. 125 in der Beverinischen Bibliothek zu Hildesheim. Ebenda S. 126 ein 
fast wörtlicher Indulgenzbrief des Erzbischofs Burchard von Magdeburg d. d. 
1803 August 23 (in crastino beati Bartholomei apostoli). 


1486. Heinrich, Domdechant, Otto, Propst des Moritestiftes, 
Hermann und Heinrich, Brüder, Konrad und Johann, Brüder, und 
Ludolf, Grafen von Wohldenberg schenken dem Kl. Stötterlingenburg 
drei Hufen und einen Hof in Wenderode, die ihnen die Brüder 
Nicolaus und Engelco von Lochtum aufgelassen haben. Hildesheim 1303 
September 7 (in vigilia nativitatis virginis gloriose). 

Gedr. nach dem Or. mit wenig beschädigten Siegeln v. Schmidt-Phiseldeck, 
Die Urkunden des Kl. Stötterlingenburg S. 42 Nr. 52. 


1487. Der Rat der Stadt Hildesheim bekundet, dass Johann von 
Ottbergen und seine Frau Adelheid eine Rente von zehn Schilling aus 








1303. 689 


einem Hause vor dem Ostertor dem Kaplan Bruno der Annenkapelle 
beim Kreuzstift gegeben und dafür von diesem eine gleiche Rente aus 
dem Hause jener auf dem Alten Mark erhalten haben. Nach dem 
Tode des Kaplans solle die eine Hälfte der Rente an das Bauamt 
(structura) des Andreasstiftes und die andere Hälfte an die Stiftsherrn 
daselbst zum Anniversar seines Vaters fallen. 1303 September 25 (feria 
quarta ante Michaelis). 


Or. im Kgl. St.-A. zu Hannover, Andreasstift Nr. 20. Beschädigtes Stadt- 
siegel. Danach gedr. Doebner, UB. I, S. 313 Nr. 570. 


2438. Der Rat der Stadt Hildesheim bekundet, dass Bruno, 
Kaplan der Annenkapelle beim Kreuzstift, eine Rente von zehn Schilling 
aus einem Hause vor dem Ostertor habe, von der nach dem Tode des 
Inhabers die eine Hälfte an das Bauamt (structura) des Andreasstiftes, 
die andere an die Stiftsherrn daselbst zum Anniversar seines Vaters 
Jallen solle. 1303 September 25 (feria quarta ante Michaelis). 

Or. im Kgl. St.-A. zu Hannover in doppelter, gleichlautender Ausfertigung 


von derselben Hand, Andreasstift Nr. 21a und 21b. Siegel von beiden verloren. 
Gedr. Doebner, UB. I, S. 314 Nr. 571. 


1489. Johann von Dahlum und Söhne verpflichten sich zur 
Zahlung von fünf Mark zu bestimmten Terminen an Kl. Lamspringe 
und verpfänden dem Kloster für weitere drei Mark Güter und Zehnten 
in Panshausen. 1303 November 18. 


Notum sit omnibus, ad quos presens scriptum pervenerit, quod 
ego Iohannes miles de Dalem et fllii mei Engelbertus et Rodolfus 
tenemur domino preposito et ecclesie in Lammespringe in octo 
marcis!) puri argenti, de quibus tres marcas in purificatione sancte 
Marie et duas marcas in festo pasche proxime venturo sub fide 
data finaliter persolvemus; pro residua parte pecunie bona et 
decimam nostram in Panteshusen cum omnibus proventibus predicte 
ecclesie obligamus, ut tam diu in sua habeat possessione, donec de 
predicta pecunia fuerit integraliter expedita. Et nos fratres Engel- 
bertus et Rodolfus in signum ratihabitionis et promissionis sigilla 
nostra cum sigillo patris nostri presentibus duximus apponenda. 
Datum anno domini m?. ccc9. tercio, in octava beati Martini. 


Or. im Kgl. St.-A. zu Hannover, Lamspringe Nr. 87. Die drei Siegel 
verloren. 


1) marcis über der Zeile nachgetragen. 
Hildesh. UB. III. 44 


690 1308. 


1440. Bischof Siegfried bestätigt die Schenkung des Patronats- 
rechtes der Kapelle in Nordburg durch Herzog Otto von Braunschweig 
an das Kl. Wienhausen. Hildesheim 1303 November 28 (iii. kalendas 
decembris). 

Or. im Archiv des Kl. Wienhausen, Nr. 137. Siegel des Bischofa. 


1441. Bischof Siegfried überträgt mit Zustimmung des Dom- 
kapitels dem Edeln Johann von Adensen das Eigentum von vier Hufen 
in Wretzinghehusen und gibt dafür demselben vier andere Hufen 
ebenda zu Lehn. 1303 Dezember 1 (in capite adventus domini). 


Testes huius sunt Iohannes de Rodhen, Arnoldus de Visbeke, 
Ernestus Bok canonici nostre ecclesie, Albertus Bok, Conradus de 
Saldere, Ludolfus camerarius milites. 

Or. im Kol. St-A. zu Hannover, Kl. Barsinghausen Nr. 92. Siegel des 
Bischofs ab, das des Domkapitels stark beschädigt. Gedr. v. Hodenberg, Calen- 
berger UB. I, S. 65 Nr. 91, wonach Wretzinghehusen «ist bei Messenkamp. Johann 


v. Adensen schenkt diese Hufen dem Kl. Barsinghausen mit Zustimmung des 
Bischofs u. des Domkapitels, vgl. v. Hodenberg a. a. O. Nr. 93 und die folgende Nr, 


1442. Edler Johann von Adensen, der vom Bischof und Dom- 
kapitel das Eigentum von vier Hufen in Wretzinghehusen erhalten 
hat, nimmt vier andere von seinem Eigentum ebenda von der Kirche 
zu Lehn. 1303 Dezember 1. 


Nos Iohannes nobilis dominus de Adenoys recognoscimus et 
digne protestamur, quod nos de benignitate exhibita per venerabilem 
patrem episcopum et capitulum ecclesie Hildensemensis in proprie- 
tate quatuor mansorum in villa Wretzinghehusen nobis et nostris 
heredibus data, quos hucusque ab ecelesia in pheodo tenuimus, non 
sufficimus regraciari. Nos vero talis gratie non immemores ex hoc 
Hildensemensem ecclesiam matrem nostram condempnari recordantes 
quatuor mansos in eadem villa sitos nostre proprietatis cum con- 
sensu filiorum et filiarum nostrarum cum omni iure et utilitate in 
restaurum prefatorum bonorum ab ecclesia Hildensemensi nos et 
nostri heredes in pheodo recipere inperpetuum obligamus et hoc 
sigillorum nostrorum munimine roboramus. Quia Iohannes filius 
noster sigillo proprio caruit, usus fuit nostro. "Testes huius sunt 
Ludoldus de Escerte, Wikbrandus de Haleboldessen, Iohannes de 
Iheinhusen milites et alii quam plures. Acta sunt hec anno dominice 
incarnationis millesimo tricentesimo tercio, in capite adventus domini, 











1303. 691 


Or. im Kgl. St.-A. zu Hannover, Domstift Hildesheim Nr. 385. Gut erhaltene 
Siegel des Ausstellers, des Hildesheimer Domhern Friedrich von Adensen, des 
Johann von Adensen und der Grüfin Adelheid von Hallermund, die die Tochter 
des Ausstellers ist. 


1448. Luthmar, genannt Rubere, Mönch in Marienrode (Betzin- 
gerode), unter den Zeugen der Urk., in welcher Heinrich von Wenden 
den Verzicht des Knappen Ludolf Slengherdus auf den Zehnten in 
Schöppenstedt bekundet. 1303 Dezember 1 (kalendas decembris). 

Or. im Landeshauptarchiv zu Wolfenbüttel, Kl. Riddagshausen Nr. 372. 


1444. Bischof Siegfried einverleibt mit Zustimmung des Johann 
von Roden (Rodhen), Archidiakons in Stöckheim, die Kapelle in Stedere 
dem Kl. Steterburg derart, dass der Altar in ihr wie ein Altar des 
Klosters betrachtet werde und der zeitige Propst in der Kapelle den 
Gottesdienst versehe und über die Verwendung ihrer Einkünfte be- 
stimme, auch auf Michaelis jährlich dem Archidiakon einen Ferto ent- 
richte. Dies genehmigen Dompropst Arnold, Domdechant Heinrich, 
Domscholaster Bernhard und das Domkapitel. Hildesheim 1303 Dezem- 
ber 13 (in die beate Lucie virginis). 

Or. im Landeshauptarchiv zu Wolfenbüttel, Kl. Steterburg Nr. 23. Von den 
drei Siegeln an roten Seidenfäden nur das letzte, das des Archidiakons, erhalten. 


1445. Bischof Siegfried verordnet de consilio domini Arnoldi 
nostre ecclesie prepositi tunc decani, dass im Johannisstift die seit 
mehreren Jahren vernachlässigte Messe der h. Maria wieder täglich gelesen 
werde und zwar durch den Stiftsherrn Heinrich von Gronau, dem dafür 
die Einkünfte eines Gartens bei der Bartholomäuskirche und eine Rente 
von einem Pfund aus einer Fleischhank am Markte zugewiesen werden 
sollen, sowie, dass die Einkünfte der drei vom Dompropst Arnold ge- 
gründeten Jahrgedächtnisse (seiner Mutter, des früheren Dompropstes 
Johann und des Domkantors mag. Bruno) unter dem gen. Heinrich 
und dem Küster gleichmässig verteilt werden. Hildesheim 1303. 


Or. im Kgl. St-A. zu Hannover, Johannisstift Nr. 39. Siegel des Bischofs 
beschädigt, das des Dompropstes Arnold und des Domdechanten Heinrich gut er- 
halten. Gedr. nach Cop. Würdtwein, Nova subs. I, 357, nach dem Or. Doebner, 
UB. I, S. 314 Nr. 572. 


1446. Bischof Siegfried bekundet den Verzicht des Friedrich von 
Bleckenstedt auf die seinem Vater von dem früheren Propste des Moritz- 
44* 








692 1308. 


stiftes übertragen gewesene Meierei in Gödringen. 1303 auf dem Tage 
zwischen Ruthe und Pattensen. 

Syfridus dei gratia Hildensemensis ecclesie episcopus. Noverint 
universi, quod, cum dominus Volradus quondam prepositus Montis 
Hildensemensis suam et sue ecclesie Montis villicationem in Gode- 
ringhe domino Ernesto de Blickenstede militi commisisset, dilectus 
nobis in Christo dominus Otto de Woldenberch nunc prepositus 
Montis ad preces intimas dicti Ernesti et suorum amicorum dissi- 
mulat, ut eandem villieationem sibi absolutam et liberam, quamdiu 
dicto preposito placuerit, ex gratia possideat, ita tamen quod 
ministret integraliter sibi et sue ecclesie Montis de prefata villi- 
catione annis singulis ministranda. Ad futurorum igitur cautelam 
Fredericus famulus dicti Ernesti filius in nostra presentia confessus, 
se nichil iuris aut gratie in eadem villicatione habere et predicto 
preposito grates de gratia patri suo facta referens promisit flde data 
et Otto de Boltesem avunculus eius ac Hermannus de Himdesdor 
sororius suus cum eo et pro eo dicto preposito fide data promise- 
runt, quod nec post mortem dieti patris sui nec in vita ipsius pre- 
fatam villicationem neque in bonis nec edificiis impetere vellet nec 
posset nec sibi modo aliquo usurpare. Super quibus ne dubium 
oriatur, sigillum nostrum presentibus apponi fecimus ad cautelam. 
Datum et actum anno domini m?. ecc?. tertio in placitis inter vene- 
rabilem dominum Mindensem episcopum necnon nobilem virum 
comitem de Wnstorph et nos inter castrum nostrum Rutha et Patten- 
husen habitis presente nobili viro . . advocato de Monte et aliis 
pluribus fide dignis. 


Or. im Kgl. St.-A. zu Hannover, Moritestift Nr. 76. An dem von der Urk. 
geschnittenen Pergamentstreifen Bruchstück des bischöflichen Siegels. 


1447. Das Kl. Dorstadt bekundet, dass seine Schaffnerinnen 
einige zur Küsterei gehörige Morgen in Kalme verkauft und dafür eine 
Hausstelle in Dorstadt unter angegebenen Beaingungen erworben 
haben. 1303. 

Io(hannes) dei gratia prepositus, Eliana priorissa totusque 
conventus sanctimonialium in Dorstat — —. Ad perpetuam igitur 
rei memoriam devenire cupimus tam ad posteros quam presentes, 
quod, cum officium nostre custodie quedam haberet iugera Callenem 
sita, de quibus census annualis abrupte et inutiliter solveretur, 
domina Sophia de Mandere et domina Margareta tunc temporis 





1308. 698 


sacristre nostre, ut prefatum censum iu usus sibi vertentur pro- 
pitiores, de consensu domini nostri prepositi et tocius conventus 
predicta iugera vendiderunt, quandam aream in Dorstat sitam sol- 
ventem iiii solidos annuatim cum predicto precio comparantes tali 
conditione, quod, si dominus prepositus in posterum vellet villam 
destruere et eam arabilem reddere, sicut factum de quibusdam areis 
iam videtur, tantum deberet annone de nostro granario predictis 
sacristis vel aliis, que ipsas secute fuerint, ministrari, qua annona 
iam dictus census posset integre comparari. Ut autem — —. Datum 
anno domini m?. trecentesimo tercio. 


Or. im Archiv zu Dorstadt. Siegel des Propstes und des Konventes gut 
erhalten. 


1448. Die von Cramme übertragen dem Kl. Lamspringe eine 
ihnen resignierte Hausstelle in Mahlum gegen Entschädigung. 1303. 


Nos Borchardus et filius noster Harbertus ceterique filii nostri 
dicti de Cramme necnon Lippoldus miles et Borchardus filii Ludolphi 
militis dicti de Cramme recognoscimus tam presentibus quam futuris 
puplice per presentes, quod Ewerhardus de Maldem aream unam in 
dicta villa Maldem, quam a nobis in pheodo tenuit, de consensu 
omnium coheredum suorum!) ad usum et utilitatem ecclesie in 
Lammesspringe nobis libere resignavit. Nos recepta hac resignatione 
pro remedio animarum nostrarum et ad petitionem dicti Ewerhardi 
predictam aream ecclesie in Lammespringe cum omni iure in villa 
et extra villam, quod ei competere videtur, ratione dicte aree dona- 
vimus et presentibus donamus et tradimus iure proprietatis et do- 
minii liberaliter et irrevocabiliter perpetuo possidendam, recipientes 
nichilominus in restaurum quatuor iugera et unam aream in minori 
villa Bokenem sive Hostert nuncupata eodem iure, sicut predictam 
aream in nostra quieta et pacifica possessione habuimus et posse- 
dimus. In cuius rei testimonium sigilla nostra presentibus sunt 
appensa. Actum et datum anno domini millesimo ccc?. tertio. 

Or. im Kgl. St.-A. zu Hannover, Lamspringe Nr. 88. Schildförmiges Siegel 


des Burchard, drei Lilien (2:1), und des Ludolf, Helm mit zwei Lilien, gut 
erhalten. 


1449. Die Grafen von Wohldenberg übertragen eine ihnen resig- 
nierte Hausstelle und eine halbe Hufe in Mahlum dem Kl. Lamspringe 


I!) suorum über der Zeile nachgetragen. 


694 1308. 


und bekunden, dass Heinrich von Mahlum aus seinem Eigentum eine 
Hausstelle ebenda demselben Kloster überlassen hat. 1303. 


Dei gratia Conradus et Iohannes comites de Woldenberge et 
Ludolphus comes de Woldensten filius Ludolphi comitis omnibus 
tam presentibus quam futuris notum esse volumus, quod Everhardus de 
Maldem aream unam et dimidium mansum in ipsa villa Maldem, quem 
a nobis in pheodo tenuit, de consensu Henrici patruelis sui et omnium 
coheredum suorum, quorum intererat, ad usum et utilitatem ecclesie 
in Lammespringhe nobis libere resignavit. Nos itaque recepta hac 
resignatione pro remedio animarum nostrarum necnon ad petitionem 
predicti Everhardi et parentum suorum predictam aream cum dimidio 
manso cum omni iure in villa et extra villam ecclesie in Lamme- 
springhe liberaliter et irrevocabiliter in proprietatem seu proprium 
eorum donavimus et presentibus donamus et tradimus iure proprie- 
tatis et dominii perpetuo possidenda, recipientes nichilominus a 
dicto Everhardo redditus solventes annuatim dimidiam marcam puri 
argenti in restaurum, quos a nobis tenebit titulo pheodali. Insuper 
recognoscimus et presentibus protestamur, quod Henricus predicti 
Ewerhardi patruelis coram nobis unam aream in sepe dicta villa 
Maldem de suo proprio ecclesie iam dicte dimisit liberam et solutam 
recipiens in concambium ab Ewerhardo unam aream in ipsa villa, 
quam a militibus dictis de Bortwelde in pheodo tenuit et possedit. 
Ut autem — —. Testes huius sunt Trobo miles, Henricus de 
Haringhe, Arnoldus de Elvede, Bertoldus de Here et alii quam 
plures fide digni. Actum et datum anno domini millesimo ccc?. tercio. 


Or. im Kgl. St.-A. zu Hannover, Lamspringe Nr. 89. Die Siegel Konrads 
und Johanns wenig, das des Ludolf stark beschädigt. 


1450. Graf Konrad von Wohldenberg bekundet den Verzicht des 
Knappen Heinrich Stocbrot auf Güter des Kl. Wöltingerode in Hilwer- 
dingerode. 1303. 

Or. im Kgl. St.-A. zu Hannover, Wöltingerode Nr. 69. Von den vier Siegeln 
nur ein Bruchstück des Siegels des Propstes von Neuwerk erhalten. Gedr. Suden- 
dorf UB. IX, S. 50, Bode UB. N, S. 32 Nr. 51. 

1451. Ludolf von Warberg (Werberch) verkauft mit Zustimmung 
seines Bruders Hermann, Domherrn, und seiner Schwester Kunigunde, 
Frau des Anno von Heimburg (Heyneburc), dem Kl. Marienberg zwei 
Hofstellen und eine Hufe in Behndorf (Benedorp). Schloss Warberg 1303. 


1304. 695 


Or. im Landeshauptarchiv zu Wolfenbüttel, Kl. Marienberg Nr. 174. Siegel 
des Ausstellers (zwei Seeblütter mit Wurzel) gut erhalten, die beiden anderen 
verloren. 


1452. Bischof Siegfried bestätigt den Friedrich von Magdeburg 
und dessen Nachfolger, sofern sie von dem Pfarrer und nicht vom 
Vikar von Eberholzen eingesetzt sind, als Vikare der Marienkapelle in 
Möllensen. Hildesheim 1304 Januar 14. 


Nos Sifridus dei gratia Hildensemensis ecclesie episcopus re- 
cognoscimus presentibus publice protestantes, quod de consensu et 
beneplacito dominorum Borchardi prepositi, Bertoldi decani et capi- 
tuli ecclesie sancte Crucis in Hildensem necnon honorabilis viri 
Arnoldi prepositi nostre maioris ecclesie et archidiaconi in Reden 
et de speciali consensu domini Thiderici de Wettessem nunc plebani 
ecclesie in Elberholthusen et voluntate domini Hermanni eiusdem 
ecclesie in Elberholthusen perpetui vicarii dominum Fredericum 
quondam dictum de Magdeburch rectorem capelle sancte Marie 
virginis in Molhusen filie ecclesie in Elberholthusen iam predicte 
ad prefatam capellam Molehusen et omnes in posterum ipsius in 
eadem capella successores non per vicarium sed per plebanum in 
Elberholthusen, qui nunc vel qui pro tempore fuerit, institutos in 
hiis scriptis perpetuamus nostra auctoritate ordinaria in nomine 
domini nostri Ihesu Christi salvis octo solidorum et unius libre cere 
redditibus prefate sue matrici ecelesie in Elberholthusen annis sin- 
gulis persolvendis. In cuius rei testimonium presentem litteram 
inde conscriptam sigillis nostro videlicet et domini Arnoldi prepositi 
nostro ecclesie Hildensemensis necnon Borchardi prepositi, Bertoldi 
decani et capituli ecclesie sancte Crucis et domini Thiderici de 
Wettesse cauonici eiusdem predictorum fecimus communiri. Datum 
Hildensem auno domini n. cec?, quarto, xix?. kalendas februarii. 

Or. im Kgl. St.-A. zu Hannoter, Kreuestift Nr. 237. Die sechs Siegel verloren. 


1458. Bischof Siegfried überträgt auf Bitten des Ritters Konrad 
von Sauingen (Zowinghe) dem Kl. Dorstadt das Eigentum zweier 
Hufen in Üfingen (Vviughe), welche Johann, der verstorbene Vater des 
Konrad, dem Kloster geschenkt hat. 1304 Januar 16 (in die beati 
Marcelli pape et martiris). 


Or. im Archiv zu Dorstadt. An dem von der Urk. geschnittenen Pergament- 
streifen das wenig beschädigte Siegel des Bischofs. 











Dam —— 





696 1304. 


1454. Das Kreuzstift verkauft, um eine Steuer des Bischofs 
Siegfried bezahlen zu können, den Testamentsvollstreckern des Dechanten 
Leonhard aus Gütern in Elbe eine Rente von zwei Pfund und bestimmt 
über deren Verteilung. 1304 Januar 16. 

Nos dei gratia Borchardus prepositus, Bertoldus decanus totum- 
que capitulum ecclesie sancte Crucis in Hildensem recognoscimus 
et presentibus publice protestamur, quod, cum propter petitionem 
venerabilis domini nostri Syfridi Hildensemensis episcopi in arto 
positi habito multiplici tractatu et consilio minus nocivam et ut 
speramus viam meliorem eligentes domino Conrado de Scheninghe 
et domino Thiderico de Cramme canonicis nostris et testamentariis 
domini Leonardi bone memorie nostri quondam decani pro viginti 
marcis examinatis libere vendidimus et manendum iure perpetuo 
vendimus presentibus duorum talentorum reditus dativorum et usu- 
alium denariorum videlicet in bonis nostris allodio et septem mansis 
indecimalibus in Elvedhe ad peragendum dicti decani anniversarium 
et ad alia, que idem decanus ordinavit, per dictos testamentarios 
aut per obedientiarium qui pro tempore fuerit ministrandum. Istorum 
vero duorum talentorum talis erit distributio. In anniversario dicti 
decani dabuntur nobis quindecim solidi, quorum medietas dividetur 
inter canonicos existentes in vigiliis, reliqua vero medietas dividetur 
inter canonicos existentes in missa animarum, octo vicariis nostris 
dabuntur cuilibet quatuor denarii et quilibet dicet missam animarum, 
camerario et campanario quatuor denarii, ad candelam super sanctu- 
arium solidus. Item in anniversario suo scolares de dormitorio 
legent psalterium in capella sancte Anne et dabuntur eis quatuor 
solidi paratorum denariorum et cum uno solido ementur simule et 
cervisia, quas lecto psalterio scolares comedent et bibent, et cum 
uno solido comparabuntur ceree candele, cum quibus scolares legent 
psalterium, et cum quatuor solidis ementur in quadragesima allecia, 
que obedientiarius per vices scolaribus de dormitorio ministrabit. 
Preterea in divisione apostolorum dabitur cuilibet canonico et vicario 
presenti cuneus prebendalis pro sequentia Celi enarrant cantanda, 
quam idem decanus cantari instituit, quod obedientiarius eum tribus 
solidis comparabit. In anniversario Hoyeri cuiusdam sacerdotis, 
qui prefato decano quatuor marcas Bremensis argenti mutuo con- 
cesserat, quas non solverat, dabuntur fratribus presentibus quatuor 
solidi, ut memoria ipsius sacerdotis vigiliis et missa animarum de- 
votius peragatur. Ultimos vero quatuor solidos obedientiarius sibi 





1804. 697 


pro suis laboribus obtinebit et obedientiarius specialem respectum 
habebit de dictis duobus talentis redituum ad nostrum cellerarium 
aut ad eum, cui dictum allodium duxerimus committendum. "Testes 
sunt domini Thidericus de Wetessen, magister Wernherus, Conradus 
de Scheninghe, Henricus de Kantelsem sacerdotes, Bertoldus sco- 
lasticus, Boldewinus de Elvede, Daniel de Indistria dyaconi, magister 
Egidius, Everhardus de Borsum, Thidericus de Cramme, Hermannus 
de Clivo subdiaconi canonici nostri. Et ut dicta venditio atque 
ordinatio inviolabiliter observetur omni impedimento postposito, pre- 
sentem litteram sigillis nostris scilicet prepositi, decani et capituli 
predicti fecimus sigillari dantes in perpetuum testimonium Ruper 
eo. Datum anno domini millesimo trecentesimo quarto, xvii. kalendas 
februarii. 

Or. im Kgl. St.-A. zu Hannover, Kreuzstift Nr. 238. Die drei Siegel verloren. 


1455. Domherr Ludolf von Wenden schenkt mit Zustimmung 
seiner Brüder Heinrich und Balduin, Ritter, dem Marienhospitale in 
Braunschweig die sogen. Mühlenwiese in Veltenhof. 1304 Februar 2 
(in die purificationis beate Marie virginis). 

Or. im Stadtarchiv su Braunschweig. Siegel verloren. Gedr. Hänselmann, 
UB. der Stadt Braunschweig II, S. 272 Nr. 523. 


1456. Papst Benedikt XI. gestattet dem Akoliten Heinrich von 
Dassel, trotz seines Geburtsfehlers die Subdiakonen- und Diakonenweihe 
zu empfangen und ein kirchliches Benefizium ohne Seelsorge zu er- 
halten. Laieran 1304 Februar 4. 


Henrico de Dasle acolito Hildensemensis diocesis. Apostolice 
sedis gratiosa benignitas specialis dono gratie illos digne prosequitur, 
qui virtutum dicuntur meritis adiuvari. Cum itaque de litterarum 
scientia, conversatione vite laudabilis et aliis probitatis meritis 
fidedignorum testimonio commenderis, nos devotionis tue precibus 
inclinaíi tecum!) ut non obstante quod pater tuus presbiter te 
genuit de soluta possis ad subdiaconatus et diaconatus ordines pro- 
moveri et ecciesiasticum beneficium sine cura etiam obtinere tecum 
auctoritate apostolica dispensamus. Nulli ergo etc. nostre dispensa- 
tionis etc. Dat. Lat(erani) ii. non. febr., anno primo. 

Votik. Archiv Reg. 51 fol. 135a Nr. dixzaii (die zweite von 3 Urkunden, die 


diese Nummer führen), freundlichst mitgeteilt com Preuss. Histor. Institut in Rom. 
Regest. Grandjean, Le registre de Benoit XI. S. 443 Nr. 702. 


J) So das Or. 


698 1804. 


1457. Abt Hildebrand des Godehardiklosters verkauft mit Zu- 
stimmung des Konventes dem Domherrn Johann von Oberg eine Wiese 
vor der Venedig für die Pferde und Milchkühe des Klosters mit Vor- 
behalt des Weiderechtes. 1304 Februar 6 (feria quinta post domini- 
cam Exurge). 

Abschrift des 15. Jahrhunderts é Cop. des Godehardikl., Ms. 311 fol. 82 in 
der Beverinischen Bibliothek. Gedr. Doebner, UB. I, S. 315 Nr. 578. 


1458. Herzog Otto von Braunschweig und Lüneburg bekundet, 
dass Wikbrand von Harboldessen und sein. Sohn von dem Michaelis- 
kloster den Mönchehof in Volksen unter angegebenen Bedingungen auf 
Lebenszeit als Meiergut erhalten haben. 1304 Februar 22. 


Dei gratia nos Otto dux de Brunesvic et Luneburg presentibus 
recognoscimus publice protestando, quod constituti in nostra presentia 
Wicbrandus miles dictus de Harboldessen et Wicbrandus filius suus 
subditi nostri recognoverunt et protestati sunt, quod receperunt in 
commisso nomine villicorum ad tempora vite ipsorum a domino 
abbate monasterii sancti Michaelis Hildensemensis curiam ipsius 
monasterii, que dicitur Monkehof sitam Volkersem cum suis atti- 
nentiis exceptis mansis litonicis et bonis aliis ad curiam non per- 
tinentibus, de qua curia solvere debent annuatim conventui duo 
talenta denariorum Hildensemensis monete annis singulis dative, 
quorum unum in festo beati Michaelis et aliud festo purificationis 
beate virginis presentabunt. ltem solvent specialiter domino abbati 
unum talentum pro hospicio, ita quod decem solidos dabunt annuatim 
in festo beati Michahelis et decem solidos festo pasche. Si vero 
domino abbati aliquando fortasse placuerit petere hospicium suum 
pro more consueto, sive hoc faciat circa beati Michaelis festum aut 
circa festum pasche, tunc, cum hospicium petierit, a solutione decem 
solidorum erunt absoluti. Preterea si ipsi solutionem horum trium 
talentorum deputatis, ut prescriptum est, terminis non solverint, 
tunc indubitanter persolvere debent ante festum pentecostes immediate 
sequens. Quod si tunc ipso die sancte pentecostes non solverint 
ex toto, quocumque anno hoc neglexerint, tunc dicta curia cum suis 
attinentiis domino abbati debet esse libera et dominus abbas poterit 
eam committere et locare cuicumque voluerit pro sua libera voluntate. 
Item post mortem eorum heredes ipsorum nichil iuris habebunt in 
eadem curia, sed ad monasterium beati Michahelis libere cum suis 
attinentiis revertetur. Igitur quia predicti protestati sunt coram 





1304. 699 


nobis, se ista plene et integre velle servare, nos ab ipsis rogati 
presentem litteram appensione nostri sigilli munitam domino abbati 
et conventui pro robore et testimonio duximus erogandam. Actum et 
datum anno domini m?. ccc?. quarto, in cathedra beati Petri apostoli. 


Or. im Kgl. St.-A. zu Hannover, Michaeliskl. Nr. 113. Stark beschädigtes 
Siegel des Herzogs. 


1459. Pfarrer Hermann in Volksen und Wikbrand von Hare- 
boldessen bekunden den Verzicht der Brüder von Volksem auf eine 
Hufe ebenda zu Gunsten des  Michaelisklosters. O. D. (zu 1304 
Februar 22). 


Nos Hermannus sacerdos plebanus in Volkersem et Wicbrandus 
miles de Hareboldessen sub appensione nostrorum sigillorum reco- 
gnoscimus, quod nobis videntibus et audientibus Iohannes et Hin- 
ricus fratres dicti de Volkerssem cum consensu domine Vredheke 
matris eorum et Hermanni fratris eorum et omnium aliorum heredum 
eorum domino Hinrico abbati de sancto Michacle in Hildensem et 
ecclesie sue unum mansum situm in Volkersem linguis et digitis 
plane et libere resignarunt, ita quod nichil iuris retinerent sibi vel 
suis heredibus in eodem. Et huie resignacioni nobiscum intererant 
dominus Árthus et Iohannes sacerdotes, Gerhardus monachus sancti 
Michaelis, Engelhardus et Berthrammus et Thidericus Leske servi 
ipsius domini abbatis. 


Abschrift des 16. Jahrhunderts im Cop. des Michaeliskl., Ms. 277 fol. 112 in 
der Beverinischen Bibliothek zu Hildesheim. 


1460. Ritter Ludold von Escherde schenkt mit Zustimmung seiner 
Frau und seiner Neffen (nepotum) Hugo und Johann dem Kl. Marien- 
rode die Fischerei in der Leine zwischen der Mühle in Jeinsen (Geyn- 
 husen) und Barnten (Berenten) 1304 Februar 23 (dominica qua 
cantatur Reminiscere). 


Or. im Kgl. St.-A. zu Honnover, Marienrode Nr. 107. Beschädigtes Siegel 
des Ausstellers. Gedr. Marienroder UB. S. 149 Nr. 137. 


1401. Papst Benedikt XI. gibt Dispens für Johann Gramme, 
Rektor der Pfarrkirche in Bockenem, der vor dem Konzil zu Lyon im 
zehnten Jahre seines Lebens vom Bischof von Hildesheim die Pfarrkirche 
in Bockenem und nach dem Konzil Kanonikat und Präbende in Goslar 
erhalten hat. Lateran 1304 Februar 29 (ii. kalendas martii, anno primo). 


700 1804. 


Begest Schmidt, Päpstl. Urk. u. HRegesten (Gesch.-Quellen der Prov. Sachsen 
XXD S.55 Nr.15. 


1462. Papst Benedikt XI. ernennt den Erzbischof (Burchard) 
von Magdeburg und die Bischöfe (Siegfried) von Hildesheim und 
(Hermann) von Ratzeburg zu Konservatoren wegen der Ausführung 
der Konstitution Inter cunctos für die beiden deutschen Provinzen des 
Dominikanerordens. Lateran 1304 März 10 (vi. ydus marcii, ponti- 
ficatus nostri anno primo) und Rom 1304 April 2 (iv. nonas aprilis). 


Gedr. Schmidt, Päpstliche Urkunden S. 55, Regest Potthast, Reg. pont. 25387 f., 
Westf. UB. V, S. 395 Nr. 831, wo das Weitere. Vgl. auch Schmidt, UB. des Hoch- 
stifte Halberstadt III (Publ. aus den Preuss. Staatsarchiven 27) S. 9 Nr. 1754. 


1468. Papst Benedikt XI. beauftragt den Erzbischf (Burchard) 
von Magdeburg und die Bischöfe (Siegfried) von Hildesheim und 
(Albert) von Halberstadt mit der Aufrechterhaliung der Rechte des 
Predigerordens in der Provinz Sachsen. Lateran 1304 März 10 (vi. 
idus marcii, pontificatus nostri anno primo). 


Gedr. Schmidt, Päpstl. Urk. wu. Hegesten (Geschichts-Quellen der Prov. Sachsen 
XXI) 5.55 Nr. 17. 


1464. Bischof Siegfried erteilt dem Propst Alexander des Kl. 
Frankenberg bei Goslar und allen seinen Nachfolgern das Altarlehn 
(donum altaris) und bestätigt dem Kloster alle Freiheiten und Indul- 
genzien. Hildesheim 1304 März 10 (viv. ydus marcii). 

Testes sunt Siffridus prepositus, Henricus decanus, Bernardus 
scolasticus, Bernardus cantor, Otto prepositus Montis, Bernardus de 
Hardenberch, Ernestus Boc ecclesie nostre canonici. 


Or. im Kgl. St.- A. zu Hannover, Frankenberg Nr. 30. Bruchstücke des 
Siegels des Bischofs und des Domkapitels an roten Seidenfüden. Gedr. Baring, 
Beschreibung der Saale S. 260, Bode, UB. III, S. 40 Nr. 62. 


1465. Vor Bischof Siegfried schenken die Grafen Konrad und 
Johann, Brüder, und Ludolf von Wohldenberg dem Kl. Wülfinghausen 
vier Hufen Landes und eine Hausstelle in Hareboldessen. O. D. (zu 
1304 März 12?). 


Or. im Kgl. St.-A. zu Hannover, Kl. Wülfinghausen Nr. 50. Gedr. v. Hoden- 
berg, Calenberger UB. VIII, S. 42 Nr. 48; zur Datierung vgl. a. a. O. Nr. 49. 


1466. Knappe Hermann von Stemmen bekundet die Entscheidung 
des Meierdinges, dass die Schwestersöhne des Heinrich von Gestorf kein 





1304. 701 


Recht an den von ihnen beanspruchten Gütern hätten, ehe sie nicht dem 
Kl. Lamspringe den Schaden ersetzt hätten. 1304 März 12. 


Ego Hermannus de Stempne famulus recognosco presentibus 
protestando publice, quod, cum una dierum ex officio ab honorabili 
domino meo episcopo michi iniuncto presiderem in Veteri villa apud 
Hildensem iudicio, quod in vulgo dicitur meyerding, litones, qui 
illuc convenerant, inquisiti generali et communi iuris sententia iudi- 
caverunt, quod fllii sororis Henrici de Gestorpe nullum ius in bonis 
litonicis, que ipsi requirunt et repetunt a domino preposito de 
Lammespringhe, habebunt, nisi prius eidem preposito foret de 
dampnis et expensis suis plenarie satisfactum. Datum sub sigilli mei 
appensione anno domini m?ccc? quarto, in die beati Gregorii pape. 

Or. im Kgl. St.-A. zu Hannover, Lamspringe Nr. 90. Siegel des Ausstellers 
an dem von der Urk. geschnittenen Pergamentstreifen zeigt zwei rechts schreitende 


Hunde über einander. Auf der Rückseite von Hand des 14. Jahrhunderts: de bonis 
in Gestorpe. 


1467. Das Kl. Heiningen bekundet, dass der Bürger Johann 
Luceken und seine Frau Sophie ihre und ihrer Eltern Memorie im 
Kloster gestiftet haben. 1304 März 21. 

Dei gratia Henricus prepositus, Alheydis priorissa, cantrix, 
custos totusque conventus sanctimonialium in Heninghe — — ad 
noticiam tam presentium quam futurorum presentis scripti munimine 
cupimus pervenire, quod Iohannes dictus Luceken burgensis Hil- 
densemensis cum Sophia uxore eius pro animarum suarum remedio 
quartam partem decime in Dorstat cum omni fructu, campis, silvis, 
pascuis et cum minuta decima ipsius, que ochtuma vulgariter dicitur, 
et plane cum omnibus suis iuribus et attinentiis, sicut duas partes 
eiusdem decime hactenus possedimus, pro sexaginta et sex marcis 
puri argenti Hildensemensis valoris et ponderis nostro monasterio 
seu conventui tali conditione apposita comparavit, quod prepositus, 
qui nunc est vel qui pro tempore fuerit, super illum numerum 
sacerdotum, quem conventus noster hactenus habere consuevit, debet 
unum sacerdotem ydoneum conductitium habere et ei de dictis bonis 
annis singulis in expensis et precio rationabiliter providere, qui 
sacerdos quolibet die missam celebrabit videlicet secunda feria de 
sancto Iohanne baptista vel ewangelista, prout ei placuerit, quarta 
et sexta feria missam animarum et sabbato de domina nostra, aliis 
vero diebus de dominica vel festis, que pro tempore tunc occurrunt. 


102 1304. 


Si vero dictis diebus misse prescripte festis vel aliis inpedimentis 
intervenientibus hoc ordine dici non poterunt, tunc aliis diebus 
eiusdem septimane vel sequentis debite conplebuntur. Insuper idem 
Iohannes de prefatis bonis devote ordinavit, quod anniversarius 
Olrici patris sui et Alheydis matris sue in die una simul videlicet 
in crastino beati Barnabe apostoli annis singulis in nostro mona- 
sterio acsi corpus alicuius defuncti presens esset sollempniter per- 
agatur, et quod candela de una libra cere, que & vigiliis per totam 
noctem usque ad completionem misse animarum ardebit, ponatur et 
unicuique dominarum tres denarii, preposito unus solidus, unicuique 
sacerdotum iiii denarii et cuilibet scolarium duo et campanario duo 
denarii semper dictis vigiliis et missa animarum sine diminutione 
de predictis bonis annis singulis per prepositum, qui pro tempore 
fuerit, ministrentur. Et eodem modo in crastino beati Galli per- 
agetur memoria omnium animarum cum sollempnitate vigiliarum et 
misse et denariorum ministratione, quousque unus eorum aut uter- 
que defuncti fuerint. Quibus in Christo defunctis anniversarius 
eorum, qui uno die videlicet in crastino beati Galli simul erunt, 
cum candela et denariis, sicut in anniversario patris et matris ipsius 
expressum est, de eisdem bonis per omnia sollempniter peragetur. 
Residuum autem candelarum domina custos ad luminaria reservabit. 
Et ut hec perpetuis temporibus maneant rata et firma et penitus 
inconvulsa, dominus prepositus, qui pro tempore fuerit, postquam 
confirmatus fuerit, statim antequam domine obedientiam sibi faciant 
in manus priorisse, custodis, cantricis, que pro tempore fuerint, data 
flde promittet, quod hec bona numquam vendat seu obliget, sed 
quod omnia predicta de bonis ipsis facere et ea singula sine dolo 
inviolabiliter velit et debeat observare, secundum quod superius est 
conscriptum. Quia vero predicti Iohannes et Sophia uxor sua pie 
devotionis intuitu sepulturam suam apud nos elegerunt, nos vice- 
versa eadem pietate ipsos una cum parentibus Iohannis supranomi- 
natis in nostram confraternitatem in nomine domini recipimus dantes 
eisdem plenam omnium bonorum participationem, que apud nos in 
missis, vigiliis, orationibus, ieiuniis et aliis piis operibus die noctu- 
que privatim vel publice fleri consueverunt. Et ad perhenne robur 
omnium prescriptorum presentem litteram inde conscriptam et nostre 
regule seu privilegiis inscribendam perpetuoque observandam sigillis 
nostris videlicet prepositi et conventus sigillatam prefatis Iohanni 
et Sophie et eorum heredibus super hoc dedimus ad cautelam. 





1304. 108 


Actum et datum anno domini m?. ccc?. quarto, in die beati Bene- 
dicti abbatis. 

Or. im Kgl. St.-A. zu Hannover, Heiningen Nr. 51. Beschädigtes Siegel des 
Konventes und gut erhaltenes der Propstei. Regest Doebner, UB. I, S. 316 Nr. 574. 


3468. Abtissin Margarete, Pröpstin Mathilde, Dechantin Mathilde 
und der Konvent in Gandersheim geben vier Hufen, einen Hof und zwei 
Hausstellen in Heersum (Hederkessen) dem Propst Otto des Morite- 
stiftes und erhalten dafür von diesem und dessen Brüdern Hermann 
und Heinrich Grafen von Wohldenberg ein Gleiches in Lebenstedt 
(Levenstede). Gandersheim 1304 März 22 (in die palmarum). 


Or. im Kgl. St.-A. zu Hannover, Domstift Hildesheim Nr. 387. Siegel der 
Äbtissin und das mit der Rückseite nach vorn befestigte des Domkapitels. 


1469. Ekbert von Freden und Balduin von Steinberg versprechen, 
dem Andreasstifte innerhalb dreier Jahre nach Zahlung von 160 Mark 
fünftehalb Hufen in Eime nebst Zehnten zu resignieren. 1304 März 23. 


Nos Ecbertus de Vreden, Boldwinus de Stenberch milites re- 
cognoscimus dilucide per presentes, quod infra tres annos a festo 
pasche proximo computandos, quandocumque nobis venerabilis 
dominus noster Sifridus Hildensemensis episcopus vel capitulum 
ecclesie saucti Andree in Hildensem centum et sexaginta marcas 
puri argenti persolverint, decimam in Eyem et quatuor mansos cum 
dimidio cum omnibus attinentiis tam in villa quam extra villam 
Sine omni contradictione resignabimus nihil iuris nobis aut nostris 
heredibus in eisdem bonis penitus retinendo. Iu cuius rei testimonium 
presentem literam sigillis nostris fecimus communiri. Datum anno 
domini m?. ccc?. quarto, x?. kalendas aprilis. 


Or. in der Beverinischen Bibliothek zu Hildesheim, Andreasstift Nr. 20. 
Siegel des Ekbert verloren, das des Balduin stark beschädigt. 


1470. Die Grafen Konrad und Johann von Wohldenberg bekunden, 
dass Dietrich von Rode (de Novali), Sohn des verstorbenen Ritters 
Bertold, und seine Schwester Oda ullen Ansprüchen an eine Kurie in 
Hildesheim zu Gunsten des Kl. Marienrode entsagt haben. 1304 April 7 
(feria tertia post dominicam qua cantatur Quasi modo geniti). 

Or. im Kgl. St-A. zu Hannover, Marienrode Nr. 108. Beschädigte Siegel 


der Aussteller. Gedr. Marienroder UB. S. 150 Nr. 138. Regest Doebner, UP. I, 
S. 816 Nr. 576. 


704 1304. 


1471. Propst Johann, Priorin!) und der Konvent von Lam- 
springe verkaufen dem Kl. Marienrode den Zehnten der Rodung bei 
Uppen für 26 Mark Hildesheimer Gewicht. Kl. Lamspringe 1304 
April 14 (in die beatorum martirum Tyburcii et Valeriani). 


— — presentibus domino Ludero preposito sanctimonialium in 
Escherthe, Iohanne de sancta Cruce, Thiderico magistro Nove curie 
fratribus nostri claustri, Iohanne cellerario, Iohanne camerario, 
Arnoldo Sartore fratribus monasterii Novalis sancte Marie. 

Or. im Kgl. St.-A. zu Hannover, Marienrode Nr. 109. Siegel des Propstes 


an grünen und des Konventes an weissen Seidenfüden. Gedr. Marienroder UB., 
S. 151 Nr. 139. 


1472. Bischof Siegfried als Mitbesiegler der Urk. genannt, laut 
welcher das Domstift in Goslar seine Güter in Vallendar dem Edein 
Wilhelm von Isenburg verkauft. Büdingen 1304 Mai 1 (in die beate 
Walburgis virginis). 

Or. im Stadtarchiv zu Goslar ohne Besiegelung, Entwurf. Gedr. Bode, 
UB. III, S. 36 Nr. 59 zu Februar 25, Vaterländ. Archiv 1841 S. 171. 


1473. Edelherr Johann von Adensen und seine Söhne vertauschen 
mit dem Michaeliskloster drei Hufen und eine Mühle in Kovinghe 
gegen vier Hufen in Schliekum. 1304 Mai 6. 


Nos Iohannes miles nobilis de Adenoys et nos Fredericus dei 
gratia canonicus Hildensemensis ecclesie et Iohannes famulus fratres, 
filii predicti Iohannis, simul presentibus publice recognoscimus pro- 
testantes, quod, quia abbas et conventus monasterii sancti Michahelis 
Hildensemensis proprietatem trium mansorum et unius molendini 
sitorum Kovinghe nobis et nostris heredibus dimiserunt. nos versa 
vice abbati et conventui predictis in concambio dedimus proprie- 
tatem super quatuor mansis sitis Slikem cum omni sicut nos hactenus 
habuimus iure et utilitate in villis, campis, silvis, aquis, aquarum 
decursibus, pratis, pascuis, cultis et incultis et presentibus eis pre- 
sentamus ac in corporalem possessionem transferimus perpetuis 
temporibus possidendam.  Renunciavimus etiam expresse unanimi 
voluntate linguis et digitis tam pro nobis quam pro nostris heredibus, 
ad quos proprietas dictorum mansorum devolvi posset, quod in dicta 
proprietate et suis iuribus de cetero nullum ius habebimus nec 
habemus, immo si opus fuerit plenam et legitimam super ipsa contra 


1) Für den Namen ist im Or. eine Lücke gelassen. 








1304. 10b 


quamcumque personam eis facere volumus warandiam. Et quoniam 
hanc rem volumus esse perpetuam, nos Iohannes miles predictus 
nomine nostro et filii nostri lohannis predicti, cum ipse sigillo 
careat, sigillo nostro una cum sigillo filii nostri domini Friderici 
predicti canonici Hildensemensis hanc litteram inde conscriptam 
roborari et ecclesie beati Michaelis Hildensemensi dari fecimus in 
evidens testimonium ac cautelam. Acta et data sunt hec anno 
domini m. ccc?. quarto, in vigilia ascensionis domini. 

Or. im Kol. St.-A. zu Hannover, Michaeliskl. Nr. 114. Beide Siegel nur 
wenig beschädigt. 


1474. Das Kloster Lamspringe verkauft dem Kl. Escherde Grund- 
Stücke und Zehnten in  Banteln. 1304 Mai 1. 


In nomine domini amen. Dei gratia nos Iohannes prepositus, 
priorissa totusque conventus sanctimonialium in Lamsprighe omnibus 
presens scriptum visuris seu audituris salutem in domino sempi- 
ternam. Cum inter curias nostras Amenhusen et Woldenhusen in 
locis quibusdam communibus nostra ecclesia sit perplexa. que nobis 
iam dudum in confusionem exstiterant et errorem, unde domino 
preposito in Esherte et sue ecclesie duodecim iugera de nostris 
bonis in Bantenem cum omni suo iure proprietate et decima, pratis 
et pascuis, paludibus, aquis!) aquarumve decursibus una cum decima 
triginta sex iugerum in eodem situ, que aqua, que a vulgo Leyna 
dicitur, bonis et agris domini prepositi in campo Reden suis de- 
cursibus coanexit, de scitu et beneplacito nostri conventus pro 
decem marcis puri argeuti in commutationem locorum vendidimus 
predictorum, ita si iam dictam aquam ad priores vias redire con- 
tigerit et nostris bonis iterum adunaverit, cum omni iure, ut 
diximus, ecclesie Esherte perpetuo permanebunt. Ne quis vero 
successorum nostrorum hoc factum infringat, cum sigillo nostri 
conventus et nostro presens scriptum communiri fecimus ecclesie 
sepe dicte. Datum et actum anno domini m?. ccc°. iiii?., in die 
Cancianorum. 


Or. im Kgl. St.-A. zu Hannover, Escherde Nr. 112. Gut erhaltene Siegel 
des Propstes in rotem und des Konventes in gelbem Wachs. 


1475. Propst Heinrich, Priorin Sophia und der Konvent des 
Kl. Steterburg übereignen wegen der weiten Entfernung den Zehnten 


1) Or.: aquis ve aquarum. 
Hildesh. UB. IIL 45 





706 1304. 


und drei Hufen in Sehnde (Senethe) dem Johann von Roden (Rothen), 
Archidiakon in Stöckheim (Stokkem), und erhalten dafür von diesem 
ein Gleiches in Northem. 1304 Juni 19 (xiii. kalendas iulii). 


Or. im Kgl. St.-A. zu Hannover, Domstift Hildesheim Nr. 388. Siegel des 
Propstes und des Kunventes an roten Seidenfüden. In einer Urk. von demselben 
Tage bestätigt Bischof Siegfried den Tausch, Abschrift des 15. Jahrhunderts in 
Mà. 601 fol. 36 in der Beverinischen Bibliothek. 


1476. Das Domkapitel beschliesst über die Anstellung und Ver- 
sorgung eines Schreibers für das Domkapitel. 1304 Juli 1. 


Nos dei gratia Syfridus prepositus, Henricus decanus, Bernardus 
scolasticus et capitulum ecclesie Hildensemensis recognoscimus, 
quod, dum singularem et certam personam ad providendum nostre 
ecclesie in litteris non haberemus, dominus Arnoldus quondam pre- 
positus noster de obedientia in Kemme et suis pertinentiis, quam 
de testamentis comparavit, quatuor libras denariorum decano nostre 
ecclesie qui pro tempore fuerit dari instituit, ut idem decanus in 
scribendis litteris capitulo provideret. Cum autem dicta institutio 
illi, cui eadem obedientia cessit ex ordine, preiudicialis videretur, 
honorabilis vir dominus Henricus noster decanus predictus cedens 
dissentioni tendensque ad concordiam in omnibus iuri suo, quod ex 
prefata institutione habuit, renuntiavit. Nos tamen, ne defectum 
sentiat in premissis, obedientiam in Honhamelen, quam ante deca- 
natum habuit, sibi ex resignatione domini Gerhardi Halberstadensis 
ecclesie prepositi nostri canonici, dimisimus et per presentes com- 
muni consensu possidendam dimittimus, donec unum plaustrum tritici 
et unum plaustrum siliginis, que dominus Iohannes scolasticus Montis 
Hildensemensis a dicta obedientia in Kemme annue percipit, vacent, 
que duo plaustra eidem domino nostro decano et suis successoribus 
quolibet anno in festo sancti Michaelis obedientiarius prenarrate 
obedientie sine contradictione aliqua ministrabit, et decanus noster 
pro tempore ratione eiusdem annone, quam annue percipiet, nostro 
capitulo in scribendis litteris providebit. Super quibus ne dubitari 
possit, presentem litteram sigillo nostre ecclesie sigillatam dedi- 
mus in perpetuum testimonium super eo anno domini m?. cec?. quarto, 
kalendas iulii. 


Or. im Kgl. St.-A. zu Hannover, Domstift Hildesheim Nr. 389. Siegel des 
Domkapitels. 





1304. 707 


1477. Abt Hildebrand des Godehardiklosters bekundet, dass der 
Pfarrer in Giesen einen versumpften Teich hergestellt und lebenslänglich 
zur Benutzung erhalten hat. Hildesheim 1304 Juli 13. 


Nos Hildebrandus dei gratia abbas sancti Godehardi Hildense- 
mensis presentibus protestamur, quod dominus Bertoldus plebanus 
in Iesen quandam piscinam limositatibus repletam, desolatam et per 
omnia inutilem ad usus suos solummodo vite sue temporibus de 
nostra licencia requisita et beneplacito suis expensis et sumptibus 
reformavit. Quo mortuo eadem piscina, quia in bonis nostris in 
Iesen sita est, nostre redibit ecclesie. Successor autem noster si 
cum dicto domino de eadem piscina litigare, quod absit, pre- 
sumeret, quatuor marcis puri argenti sepius dicto domino datis, 
quas ipsum expendisse recognoscimus, piscinam recipiat cessante 
contradictione qualibet et offensa. In cuius rei testimonium sigillum 
nostrum presentibus est appensa. Datum Hildensem anno domini 
m‘, ccc®. quarto, in die sancte Margarete virginis. 


Or. im Kgl. St.-A. zu Hannover, st. Godehard Nr. 49. Siegel des Abtes an 
dem von der Urk. geschnittenen Pergamentstreifen. 


1478. Die Brüder Johann und Giseko (Chiseko) von Haverlah 
verzichten vor den Rittern in Lichtenberg auf alles Recht an zwei 
Hufen des Kl. Wöltingerode in Haverlah (Haverla). Lichtenberg 1304 
August 2 (in die beati Stephani pape). 


Huius rei testes sunt et renunciationi huiusmodi interfuerunt 
dominus Aschwinus et Henricus fratres dicti de Walmede, dominus 
Aschvinus de Saldere, Fredericus de Bortwelt, Andreas de Luttere, 
dominus Pil de Levenstede, Lippoldus de Kramme milites. 


Or. im Kgl. St.-A. zu Hannover, Wöltingerode Nr. 70. Siegel der beiden 
von Walmoden und des von Bortfeld stark beschädigt, das des von Salder verloren. 


1479. Bischof Siegfried übereignet mit Zustimmung des Dom- 
kapitels dem Kl. Neuwerk bei Goslar einen Wald, genannt Biscupdale, !) 
Abbedisdeler und Blivelde zur Feier seines Jahrgedächtnisses. Hildes- 
heim 1304 August 6 (viii. ydus augusti). 





1) Der Name bleibt zweifelhaft, hinter dem p oder vor dem d fehlt der Bogen, 
und das e am Ende kann auch I sein; es scheint ursprünglich dan gestanden zu 
haben, das in dale verändert wurde. dan — Dehne bezeichnet einen Waldthal. 
Freundliche Mitteilung des Herrn Dombibliothekar J. Waechter in Hildesheim. 


45* 


708 1304. 


Testes insuper sunt Heinricus decanus, Bernardus scolasticus, 
Bernardus cantor, Otto Montis prepositus, Conradus de Valkensten, 
Ludolfus de Woldenberch canonici ecclesie nostre Hildensemensis. 

Or. in der Beverinischen Bibliothek zu Hildesheim, Neuwerk Nr. 54. Siegel 


des Bischofs von den roten und grünen Seidenfäden verloren, das des Domkapitels 
an gleicher Befestigung erhalten. Gedr. Bode, UB. III, S. 45 Nr. 70. 


1480. Bischof Siegfried schenkt mit Willen des Domkapitels 
dem Kl. Neuwerk bei Goslar den Zehnten einer Indago genannten 
Rodung bei Astfeld (Astvelde). Hildesheim 1304 August 6 (viii. ydus 
augusti). 

Testes insuper huius sunt Heinricus decanus, Bernardus sco- 
lasticus, Bernardus cantor, Otto Montis prepositus, Conradus de 
Valkensten, Ludolfus de Woldenberch canonici ecclesie nostre Hil- 
densemensis. 


Nach Cop. gedr. UB. des histor. Vereins für Niedersachsen I, S. 47 Nr. 44, 
Bode, UB. III, S. 46 Nr. 71. 


1481. Bischof Siegfried vereinigt mit Zustimmung des Dom- 
kapitels und des Volrad von Goslar, Archidiakons in Barum, die Kirche 
in Flöthe (Flotede) mit dem Kl. Neuwerk bei Goslar und erhält von 
diesem das Patronatsrecht der Kirche in Gross- Mahner (in magno 
Mandere) und sechs Hufen in Lewe (Levede). Hildesheim 1304 
August 8 (vi. idus augusti). 

Testes insuper huius rei sunt Henricus decanus, Bernardus 
scolasticus, Bernardus cantor, Otto Montis prepositus, Conradus 
de Valkensten, Ludolfus de Woldenberch canonici ecclesie nostre 
Hildensemensis. 

Or. in der Beverinischen Bibliothek zu Hildesheim, Neuwerk Nr. 56. Von 
den drei Siegeln an roten und grünen Seidenfäden nur Bruchstück des dritten er- 
halten. Gedr. Bode, UB. III, S. 47 Nr. 72 und Lüntzel, Ältere Diözese S. 417, nach 
Cop. UB. des histor. Vereins für Niedersachsen I, S. 48 Nr. 45. Die Gegenurk. 


des Kl. Neuwerk gedr. Bode a. a. O. Nr. 73 nach Cop. VI, 11, doch Or. vorhanden 
im Kol. St.-A. zu Hannover, Domstift Hildesheim Nr. 390. 


1482. Die Brüder von Bortfeld übergeben dem Bischof auf Wunsch 
des Kl. Wienhausen eine Hufe in Gustedi und nehmen sie von ihm zu 
Lehn. 1304 August 14. | 


Nos Fredericus miles et Ludolfus famulus fratres dicti de Bort- 
velde presentibus recognoscimus publice protestantes, quod nos et 








1804. 709 


nostri veri heredes dedimus venerabili domino nostro Hildensemensi 
episcopo ob peticiones claustralium in Winhusen proprietatem unius 
mansi siti in Gustede, ita videlicet quod iam dictum mansum a 
domino nostro episcopo recipimus tytulo pheodali. Ne autem aliquis 
dubitet in re ista, presens scriptum cum consensu nostrorum heredum 
scilicet Ghevehardi et Frederici et Mechtildis nostrorum sigillorum 
munimine dedimus roboratum, Datum anno domini m?. ccc?. quarto, 
in vigilia assumptionis beate Marie virginis. 

Or. im Kgl. St.-A. zu Hannover, Domstift Hildesheim Nr. 391a. Die beiden 
Siegel wenig beschädigt. 


1488. Die Ritter Aschwin (Asguinus) und Heinrich und der 
Knappe Dietrich, Brüder von Wallmoden, übergeben dem Bischof (Sieg- 
fried) auf Bitten des Kl. Wienhausen das Eigentum einer Hufe beim 
Schlosse Lutter (Luttere) und nehmen sie von ihm zu Lehn. 1304 
August 14 (in vigilia assumptionis beate virginis Marie). 

Or. im Kgl. St.-A. zu Hannover, Domstift Hildesheim Nr. 391. Siegel der 
Aussteller und des Domherrn Dietrich von Wallmoden. 


1484. Propst Dietrich, Äbtissin Margarete und der Konvent des 
Kl. Wienhausen bekunden, dass Ritter Aschwin von Wallmoden (Wal- 
medhe) eine Hufe in Lutter (Luttere) und Bitter Friedrich von Bort- 
feld (Bortveldhe) eine Hufe in Gustedt (Gustede) dem Domstifte über- 
geben haben als Ersatz für die Zehnten in Abbensen (Abbenhusen) 
und Ahnsen (Anensen), welche das Domstift dem Kloster übereignet 
hat. 1304 August 26 (in die sanctorum martirum Hyrenei et Habundi). 


Or. im Kgl. St.-A. zu Hannover, Domstift Hildesheim Nr. 392. Siegel des 
Propstes und stark beschädigtes des Konventes. 


1485. Gisko von Bröckeln und Söhne bekunden, einen Wald bei 
Hahausen vom Bischof nur auf Lebenszeit erhalten zu haben. 1304 
September 8. 


Ego Gisko de Brukelde et Margareta uxor mea et filii mei 
Henricus et Gisko et Iohannes presentibus recognoscimus et pro- 
testamur, quod terminus lignorum, qui Ekhorst vocatur, et silvam, 
que vulgariter Under der strate vocatur, ante nemus Wrochthuser 
wolde iuxta Hagehusen, quos a venerabili domino Hildensemensi 
episcopo ad tempora vite nostre libere possidemus, quod post mortem 
nostram ad predictum dominum episcopum sine omni contradictione 
pertinebunt. "Testes huius recognicionis sunt Iohannes de Barum 


710 1804. 


tunc pro tempore advocatus et Henricus et Hermannus fratres de 
Dornten. Et hoc cum sigillorum nostrorum appensione protestamur. 
Datum anno domini m. ccc?. quarto, in nativitate sancte Marie 
virginis. 

Abschr. des 15. Jahrh. in Cop. VI, 11 8. 620 Nr. 1174 im Kgl. St.-A. zu Hannover. 


1486. Bischof Siegfried verkauft dem Deutschen Hause in Goslar 
das Eigentum von achtehalb Hufen in Weddingen, welche ihm die 
Brüder Hartmann und Burchard von Sulingen aufgelassen haben, und 
erhält von jenen drei Hufen in Gross-Lewe gegen Zahlung von zwölf 
Mark Silbers. Hildesheim 1304 September 18 (xiiii0. kalendas octobris). 


Testes sunt Henricus decanus, Bernardus scolasticus, Bernardus 
cantor, Otto prepositus Montis, Conradus de Valkensten, Iohannes 
de Obergen canonici ecclesie nostre, Reyneco de Lapide canonicus 
ecclesie sancti Mathie in Goslaria, Meinerus comes de Sladem, 
Borchardus nobilis de Meynersem, Borchardus de Wildenstene, 
Olrieus de Weverlinghen, Albertus Boc, Sifridus de Rutenberch, 
lohannes de Oberghen milites. 


Or. im Kgl. St.-A. zu Hannover, Wiedelah Nr. 5a. Siegel des Bischofs und 
des Domkapitels an roten Seidenfäden gut erhalten. Gedr. Bode, UB. III, 8.54 Nr.77. 


1487. Bischof Siegfried einverleibt die Kapelle in Berkum dem 
Kl. Wienhausen und übereignet ihm elf Morgen und eine Hofstätte in 
Berkum. Hildesheim 1304 Oktober 2. 


In nomine domini amen. Nos Sifridus dei gratia Hildensemensis 
ecclesie episcopus omnibus in perpetuum.  Recognoscimus per pre- 
sentes, quod cum consensu capituli nostri necnon dilecti nobis in 
Christo domini Henrici decani ecclesie nostre archidiaconi tunc 
temporis in Solsceken capellam in Berkem a iure arcbidiaconi per 
nos primo penitus absolutam auctoritate ordinaria ecclesie in Win- 
husen incorporavimus et univimus cum omnibus suis attinentiis in 
spiritualibus et temporalibus universis, et prepositus, qui pro tem- 
pore fuerit in Winhusen, procurabit eandem in divinis officiis et de 
redditibus disponet, prout sibi et conventui melius videbitur expedire. 
Set circa dicm beati Galli quatuor libras cere archidiacono in Sol- 
sceken singulis annis solvet et per hoc ab archidiaconi iure solutus 
est et ad solum episcopum Hildensemensem, qui pro tempore fuerit, 
respectum habebit. Tamen homines habitantes in Berkem synodum 
in Solsceken velut antea frequentabunt.  Contributio autem seu 





1304. 711 


collecta si qua danda fuerit de dicta capella pro rata triginta solidos 
Hildensemensium denariorum idem prepositus respondebit. Preterea 
undecim iugera indecimalia cum una area sita in Berkem, que pre- 
positus et conventus supradicti & Gotfrido dicto Blage compararunt, 
cum proprietate et omni iure eidem conventui in Winhusen dedimus 
et donavimus propter deum libere et quiete possidenda, ita tamen 
quod in missa, vigilis et orationibus post mortem nostram a con- 
ventu memorato singulis annis memoria peragatur. Ne super hiis 
dubium oriatur in posterum, presentem litteram inde scriptam sigillis 
nostro et capituli nostri Hildensemensis necnon domini Henrici 
supradicti fecimus communiri. "Testes sunt Henricus decanus, Ber- 
nardus scolasticus, Bernardus cantor, Otto Montis prepositus, Con- 
radus de Valkensten, Bernardus de Hardenberch canonici ecclesie 
nostre, Sifridus de Alten canonicus ecclesie sancti Blasii in Brunswic, 
Iohannes de Garslebutle, Willekinus de Gustede et Rotgerus filius 
eius, Sifridus et Basilius de Rutenberch, Iohannes de Oberghen 
milites et alii quam plures fide digni. Actum et datum Hildensem 
anno domini millesimo trecentesimo quarto, viv. nonas octobris. 


Or. im Archiv des Kl. Wienhausen, Nr. 189. Gut erhaltene Siegel des 
Bischofs, des Domkapitels und des Domdechanten an roten und grünen Seidenfäden. 


1488. Bischof Siegfried übereignet mit Zustimmung des Dom- 
kapitels dem Kl. Wienhausen die Zehnten in Abbensen und in Ahnsen 
(Anensen), welche der Knappe Ratze von Ütze (Uttesse) von ihm zu 
Lehn hatte. Hildesheim 1304 (Oktober 2). 


Testes sunt Henricus decanus, Bernardus scolasticus, Bernardus 
cantor, Otto prepositus Montis, Bernardus de Hardenberch canonici 
ecclesie nostre, Sifridus de Alten canonicus ecclesie sancti Blasii 
in Brunswic, Iohannes de Garslebutle, Willekinus de Gustede et 
Rotgerus filius eius, Basilius et Sifridus de Rutenberch et Iohannes 
de Oberch milites. 

Or. im Archiv des Kl. Wienhausen, Nr. 138. Siegel des Bischofs und des 


Domkapitels gut erhalten. Die Abschrift der Urk. des 14. Jahrhunderts in 
Cop. IX, 265 S. 89 hat das Datum vi. nonas octobris. 


1489. Ritter Siegfried von Bortfeld (Borveldhe) übereignet mit 
Zustimmung seines Bruders Ludolf und seiner Söhne Friedrich und 
Gebhard und auf Bitten des Kl. Wienhausen dem Domstifte eine Hufe 
in Gustedt und nimmt sie von diesem zu Lehn. 1304 Oktober 11 (in 
festo beatorum martirum Iusti et Arthemii). 


712 1804. 


Or. im Kgl. St.-A. zu Hannover, Domstift Hildesheim Nr. 393. Die beiden 
gut erhaltenen Siegel zeigen kreuzweise gelegt» Glevenstäbe. 


1490. Die Grafen von Wohldenberg übertragen das Eigentum 
eines ihnen resignierten Hofes in Astenbeck dem Kl. Derneburg für 
neun Mark Silber. Im Schloss Werder 1304 Oktober 21. 


Nos dei gratia Conradus, Iohannes, Ludolfus comites de Wolden- 
berge — — notum — — esse volumus — —, quod nos cum con- 
sensu omnium heredum nostrorum videlicet Ludolfi, Iohannis, Hin- 
rici, Conradi, Hermanni, Willebrandi, Hoyeri, Iohannis et omnium, 
quorum consensus requirendus fuerat, dimisimus et appropriando 
contulimus ac in proprium dedimus pro animarum nostrarum remedio 
necnon et pro novem marcis puri argenti claustro sanctimonialium 
in Derneburg proprietatem curie in Astenbeke, quam Thidericus de 
Novali a nobis in pheodo tenuit, ad nos spectantem cum omnibus 
attinenciis videlicet mansis, areis, pascuis, pratis, silvis omnibusque 
suis appendiciis, iuribus et utilitatibus ab omni iugo servitutis liberam 
perpetuo possidendam promittentes, nos prefate proprietatis colla- 
cionem ratam, firmam et in perpetuum inconvulsam habituros. In 
huius rei — —. Testes huius appropriacionis sunt dominus Iohannes 
Trobe et Hinricus filius eius, dominus Conradus dictus Raptor, Ar- 
noldus de Elvede et alii quam plures fide digni. Datum in castro 
Insula anno domini m?. ccc?. iiii9,, in die undecim milium virginum. 


Or. im Kgl. St.-A. zu Hannover, Derneburg Nr. 47. Gut erhaltene Siegel 
der drei Aussteller. 


1491. Der Provinezial- Meister des Deutschen Ordens in Sachsen, 
Walther von Arnstein, und die Ritter des Deutsch- Ordenshauses in 
Goslar übertragen dem Bischof Siegfried drei Hufen in Gross - Lewe 
und erhalten von ihm zwölf Mark und achtehalb Hufen in Weddingen. 
1304 Oktober 22 (in die beati Severi episcopi). 


Or. im Kgl. St.-A. zu Hannover, Domstift Hildesheim Nr. 394. Die beiden 
Siegel wenig beschädigt. Gedr. Bode. UB. III S. 54 Nr. 78. 


1492. Bodo von Homburg genehmigt mit Zustimmung seines 
Bruders Heinrich, Domherrn, seiner Frau Agnes u. a. den Verkauf 
von 31/g Hufen in Eimen (Eynem) durch seinen Oheim Bodo an das 
Kl. Amelunzborn. 1304 Oktober 29 (in crastino Symonis et Iude 
apostolorum). 


,  4Abschr. des 14. Jahrh im Diplomat. des Kl. Amelunzborn I fol. 33 im 
Landeshauptarchio zu Wolfenbüttel. 





1804. 118 


1498. Die Brüder Albert und Konrad von Wehre (Werre) ver- 
kaufen dem Kl. Heiningen (Heninghe) vier Hufen und eine Hofstelle 
in Altenrode (Oldenrodhe). 1304 November 25 (in die beate virginis 
Katerine). 

' Testes huius facti sunt dominus Henricus prepositus in Heninghe 
et honesti milites dominus Spiringh, dominus Iohannes de Winninghe- 
stede, dominus Iohannes de Gitlede et strennui famuli Borch(ardus) 
et Borchardus de Asseborch. 

Or. im Kogl.-St.-A. zu Hannover, Heiningen Nr. 53. Beschädigtes Siegel des 
Albert in grünem Wachs. Regest mit Zeugen Asseburger UB. II S. 29 Nr. 591 
nach dem Kopialbuch im Landeshauptarchio zw Wolfenbüttel. Die Ritter Konrad 
und Konrad der Jüngere von Boldensele genehmigen obigen Verkauf in einer Urk. 


von 1304 Dezember 12 (in vigilia beate Lucie virginis et martiris), Or. a. a. O. 
Nr. 53, die beiden Siegel stark beschädigt. 


1494. Otto von Wohldenberg, Propst des Moritestiftes, übereignet 
dem Pfarrer der Neustadt, Heinrich, vier Hufen, einen Hof und zwei 
Hausstellen in Heersum (Hederkessen), die er für 40 Mark von seinem 
Oheim, dem Domdechanten Heinrich, gekuuft, welcher sie von dessen 
Oheim, dem Grafen Heinrich von Regenstein, erhalten hat, resigniert der 
Äbtissin Margarete von Gandersheim diese Güter und entschädigt sie 
durch ebensoviel Güter in Lebenstedt (Levenstede). 1304 November 26 
(vi. kalendas decembris). 


Or. im Kgl. St.-A. zu Hannover, Domstift Hildesheim Nr. 395. Siegel des 
Propstes gut erhalten. Regest Doebner, UB. I, S. 316 Nr. 576. 


1495. Bischof Siegfried bekundet auf Grund einer Bestimmung 
des mag. Gabriel, Pfarrers von Valbeneto in der Diözese Pisa, dass 
dus Blasiusstift in Braunschweig nicht verpflichtet sei, den zum Schutze 
des Heiligen Landes gemäss den Statuten des Konzils von Lyon zu 
entrichtenden Zehnten fernerhin zu zahlen. Hildesheim 1304 Dezember 6 
(in die Nicolai episcopi). 

Abschrift des 14. Jahrhunderts im Ordinarius st. Blasii fol. 41 im Landes- 
hauptarchiv zu Wolfenbüttel. 


1496. Bischof Siegfried bescheinigt dem Kl. Derneburg den 
Empfang des für das h. Land ausgeschriebenen Zehnten und hebt 


alle wegen Nichtzahlens etwa verhängten kirchlichen Strafen auf. 
Hildesheim 1304 Dezember 12. 


Sifridus dei gratia Hildensemensis ecclesie episcopus, collector 
decime ab honorabili viro magistro Gabriele plebano plebis de 





714 1304. 


Valleneto Pysane dyocesis habente ad hoc plenum mandatum sedis 
apostolice in Hildensemensi dyocesi deputatus, universis presens 
scriptum visuris salutem in domino. Cum Woltherus prepositus in 
Derneborch pro se et.. conventu ac monasterio in Derneburch de 
decima in Terre sancte subsidium in Lugdunensi concilio instituta 
iuxta nostre moderationis ac discretionis arbitrium consideratis et 
inspectis diligenter eorum terreque et monasterii circumstantiis 
sufficienter satisfecerit, ipsos ac eorum successores ad solutionem 
seu prestationem ipsius decime in posterum aliqualem decrevimus 
non teneri, et sí excommunicationem aliquam vel alter eorum a 
tempore institutionis decime occasione predicta incurrerunt, eos 
absolvimus et cum eis super irregularitate, si quam contraxerunt 
divina officia celebrando vel se inmiscendo eisdem, misericorditer 
in nomine domini dispensamus omnem ab eis inhabilitatem, maculam 
seu notam penitus abolendo, et interdictum, si quod inpositum fuit 
occasione predicta in monasterio prenominato, relaxamus. In cuius 
rei — —. Datum Hildensem anno domini m?. ccc?. quarto, pridie 
ydus decembris. 

Or. im Kgl. St.-A. zu Hannover, Derneburg Nr. 48. Beschädigtes Siegel 


des Bischofs an dem von der Urk. geschnittenen Pergamentstreifen. Gedr. Sudendorf, 
Registrum II, S, 175. 


1497. Die Brüder von Wehre verkaufen dem Kl. Heiningen eine 
Hofstelle mit der Holznutzung in Beuchte. 1304 Dezember 20. 


Nos Albertus et Conradus fratres dicti de Wherre universis hoc 
scriptum visuris recognoscimus pubplice protestando, quod conventui 
in Heninghe unam aream in villa Bochtede sitam cum tercio dimidio 
fructu, qui vulgariter holtenut dicuntur, et cum utilitatis fructu 
universo tam in (pascuis) quam in villa simulque in campis vendi- 
dimus iure,perpetuo possidendam, Ut igitur predicti conventus emptio 
et (nostra) venditio firma et à nobis et & nostris heredibus inconvulsa 
permaneat, nos super eo hanc contulimus cartulam nostri sigilli 
munimine insignitam. Datum anno domini m?. c?c?c, iiii9., in vigilia 
beati Thome apostoli. 

Or. im Kgl. St.-A. zu Hannover, Heiningen Nr. 54. Siegel verloren, die Urk. 


stark beschädigt, die Ergänzungen nach der Abschrift des 16. Jahrhunderts auf 
Pergament a. a. O. Nr. 54a. 


1498. Johann Busse vom Osterthor dotiert den von ihm gestifteten 
Altar in der Andreaskirche mit Einkünften von fünf Pfund, welche 








1304. 115 


Ostern innerhalb zweier Jahre zu zahlen sind. Geschieht dies nicht, 
so zahlt er dem Dechanten Ludolf und dem Kapitel 55 Mark zum An- 
kauf der Einkünfte, wofür er Bürgen stellt. 1304 Dezember 21 (in 
die beati Thome apostoli). 


Or. im Stadtarchio zu Hildesheim Nr. 1258d. Siegel des Ausstellers und der 
acht genannten Bürgen. Gedr. Doebner, UB. I, S. 317 Nr. 577. 


1499. Ritter Ekbert von der Asseburg verkauft mit Zustimmung 
seines Bruders Werner, Dechanten der (Neuen) Kirche zu Höxter, zwei 
Holznutzungen (holtnut) im Walde von Dorstadt dem Kl. Heiningen. 
1304 Dezember 24 (in vigilia nativitatis Ihesu Christi). 


Or. im Kgl. St.-A. zu Hannover, Heiningen Nr. 55. Siegel verloren. Gedr. 
hiernach Asseburger UB. II, S. 29 Nr. 593, Braunschw. Anzeigen 1750 S. 1569. 
Diesen Verkauf versprechen die Brüder Burchard, Ritter, und Gunzelin, Knappe, 
von der Asseburg aufrecht zu halten in einer Urk. von demselben Jahre ohne 
Tagesangabe, Or. a. a. O. Nr. 56, beide Siegel verloren, gedr. im Auszug a. a. O. 
S. 30 Nr. 594. 


1500. Bischof Siegfried quittiert dem Kl. Neuwerk bei Goslar 
über 29 Magdeburger Mark, die er für den päpstlichen Collector der 
Zehnten, Pfarrer Gabriel von Valbeneto, aufgenommen hat. Hildesheim 
1304 (vor Dezember 29). 


Or. in der Beverinischen Bibliothek zu Hildesheim. Siegel verloren. Nach 
Cop. gedr. UB. des historischen Vereins für Niedersachsen I. S. 49 Nr. 46, nach 
dem Or. Bode, UB. Ill, S. 58 Nr. 83. Ebenso bekundet er, von dem Domstift in 
Goslar 50, von dem Priester der Königskapelle (de capella regis) eine, von dem 
Pfarrer der Thomaskirche eine, von dem Pfarrer von st. Johann vor dem Rammels- 
berg in Goslar eine Mark, (gedr. Zeitschrift des Harzvereins VI [1873] S. 175, 
Bode Nr. 84), von dem Peterstifte, das er zugleich vom Kirchenbanne befreit, 
10'!|a Mark, (gedr. Bode Nr. 85) erhalten zu haben. 


1501. Der päpstliche Deputierte und Sammler der Unterstützungen 
des h. Landes Pfarrer Gabriel von Valbeneto quittiert dem Bischof 
Siegfried über 500 Mark als Restzahlung des ihm übergebenen Depo- 
situms des h. Landes und des rückständigen Zehnten und hebt alle in 
dieser Angelegenheit etwa erlassenen Exkommunikationen und Interdikte 
auf. Magdeburg 1304 (1305) Dezember 29 (iiii. kalendas ianuarii). 

Abschr. des 14. Jahrh. in Cop. VI, 11 S. 540 Nr. 924 im Kgl. St.-A. zu 


Hannover. Gedr. Sudendorf, Registr. II, S. 176, erwähnt Schmidt, UB. des Hoch- 
stifts Halberstadt (Publ. aus den Preuss. Staatsarchiven 21) S. 617 Anm. su Nr. 1734. 


116 1304. 


1502. Der Bürger Dietrich Friso d. Ä. bekundet, dass nach 
seinem und seiner Frau Evece Tode seine Güter ın Bavenstedt (Baben- 
stede) an den Bischof und das Domkapitel fallen sollen. 1304. 


Or. im Kgl. St.-A. zu Hannover, Domstift Hildesheim Nr. 396. Beschädigtes 
Siegel des Ausstellers. Gedr. Doebner, UB. I, S. 318 Nr. 579. 


1508. Der Rat der Neustadt bekundet, dass Remburg, Wittwe des 
Dietrich von Asel, dem Bartholomäistift zum Seelenheil ihres Mannes, 
doch unbeschadet dem Rechte der Bürger, eine Hausstätte beim Gos- 
larischen Tore, die der Lambertikirche 18 Denare jährlich entrichtet, 
geschenkt hat. 1304. 


Or. im Kgl. St.-A. zu Hannover, Bartholomäistift Nr. 19 mit beschädigtem 
Siegel der Neustadt. Gedr. Doebner, UB. L S. 317 Nr. 578. 


1504. Bürger Bernhard von Heyersum (Hogersem) verkauft dem 
Propst Walther und dem Konvente des Klosters Derneburg fünf Hufen 
in Astenbeck (Astenbeke) für 36 Mark Silber und stellt Bürgen. 1304. 


Or. im Kgl. St.-A. zu Hannover, Derneburg Nr. 49. Siegel des Ausstellers 
und der sechs Bürgen gut erhalten. Gedr. Doebner, UB. I. S. 318 Nr. 580. 


1505. Bischof Siegfried übergibt dem Kl. Riechenberg den Zehnten 
von anderthalb Hufen Land genannt Grebec, gelegen zwischen Neuhof 
und Hahndorf. Hildesheim 1304. 

Testes sunt Henricus decanus, Bernardus scolasticus, Bernardus 
cantor, Otto prepositus Montis, Conradus de Valkensten, Bernardus 
de Hardenberch, Ernestus de Indagine canonici ecclesie nostre. 


Or. im diplomatischen Apparat der Universität Göttingen. Gut erhaltenes 
Siegel des Bischofs, das des Domkapitels verloren. Gedr. Heineccius, Antiquit. 
Goslar. S. 323, Bode, UB. III, S. 60 Nr. 86. 


1506. Ritter Ludold von Escherde genehmigt den Verkauf von 
drittehalb Hufen und einer Hofstátte in Sorsum durch Lambert von Sehlde 
an die Kapelle in Wittenburg. Hallermund 1304. 


Nos Ludoldus miles dictus de Esscherte una cum consanguineis 
nostris videlicet Hugone et Iohanne recognoscimus presentibus et 
testamur, quod venditionem duorum mansorum et dimidii et unius 
aree in villa Socerum sitorum cum tocius iuris integritate necnon 
libertatis eorum proprietate à Lamberto famulo dicto de Seledhe 
capelle in Wittenborch et eius inhabitatoribus perpetuis ibidem 
vitam religionis eligentibus factam ratam tenemus unanimiter atque 





1305. 117 


gratam, super qua presens scriptum fieri iussimus sigillo nostro in 
testimonium roboratum. Datum et actum Halremunt anno domini 
millesimo c?c0c9, j0j0j0jo, 


Or. im Germanischen Museum in Nürnberg. Siegel verloren. 


1507. Genannte Ritter und Knappen bekunden den Verzicht der 
Poppe auf drei Hufen in Gáften, welche Johann von Escherde hanno- 
verschen Bürgern verkauft. Hannover 1305 Januar ?. 


Nos Lodewicus de Endelingeborstelde, Willebrandus de Reden, 
Conradus Holtgreve, Everhardus de Rethen, Hartbertus de Mandeslo, 
Olricus de Ilthene, Thidericus de Godenstede, Ludolfus de Golturne 
milites necnon Hardeko de Endelingeborstelde, Johannes et Sifridus 
de Roden, Borchardus de Wetberge, Luderus de Hanense famuli 
recognoscimus publice in hiis scriptis, quod nobis aliisque quam 
pluribus viris fide dignis presentibus domina Hampe mater domini 
lohannis Escherten militis necnon Bruningus et Thidericus Poppe 
fratres eiusdem domini Io(hannis) renunciaverunt penitus omni iuri, 
quod eis competebat seu in futurum competere poterat in tribus 
mansis sitis in Giftene de sua bona ac libera voluntate. Protestamur 
eciam, quod dictus miles dominus Io(hannes) Escherte dictos tres 
mansos vendidit pro sexaginta marcis Bremensis argenti Hermanno 
de Rintelen et Thiderico fratri suo civibus in Honovere et illos cum 
omni iure, utilitate et proventu eorum eisdem H(ermanno) et Thi- 
(derico) iure contulit pheodali promittens eis fide data, ut illos eciam 
conferet in pheodo amicis suis quoscumque ei duxerint presentandos, 
et quod ipsis de evictione firmam faciat cautionem. Cuius rei nos 
testes sumus et in maiorem evidentiam testimonii nos milites ac 
famuli, qui sigilla habemus, presentes litteras nostris sigillis fecimus 
roborari. Nos vero, qui sigillis caremus, eorum contenti sumus 
testimonio sigillorum. Actum et datum Honovere anno domini 
m. ccc®. quinto, in crastino epiphanie domini. 

Or. im Kgl. St.-A. zu Hannover, Moritzstift Nr. 77. Von den sieben Siegeln 
nur die beiden letzten, des Dietrich von Gadenstedt und des Ludolf von Goltern, 
erhalten, aber beschädigt. Auf der Rückseite der Urk.: bona in Giftene olim ad 
vicariam ss. Petri et Pauli. Ritter Johann von Escherde bekundet den Verzicht 
seiner Mutter und seiner Brüder und den Verkauf vor obigen Ausstellern und vor 
Willekin von Bolzum (Boltessem) als Zeugen in einer besonderen Urk. mit dem- 


selben Datum, Or. a. a. O. Nr. 78 mit dem Siegel Johanns an dem von der Urk. 
geschnittenen Pergamentstreifen, das zwei Adlerklauen zeigt. 


118 1305. 


1508. Graf Albert und die Brüder Günther und Heinrich, 
Domherr, Grafen von Schwalenberg resignieren dem Erzbischof (Gerhard) 
von Maine den Zehnten in Hollenstedt auf Bitten Bodos von Homburg, 
der den Zehnten von ihnen zu Lehn hat, zu Gunsten des Kl. Amelunz- 
born. 1305 Januar 26 (in crastino conversionis sancti Pauli). 


Or. im Kgl. St.-A. zu Hannover, Amelunzborn Nr. 4. Von den sieben Siegeln 
an grauen Hanfschnüren fehlt das dritte, die andern beschädigt. 


1509. Der päpstliche Legat Gabriel, Sammler der Beiträge zur 
Unterstützung des h. Landes, bescheinigt dem Moritzstifte die Zahlung 
des rückständigen Zehnten. Magdeburg 1305 Januar 27. 


Noverint universi presentes litteras inspecturi, quod nos Gabriel 
plebanus de Valbeneto,!) collector decime legatorum et obventionis 
cuiuslibet Terre sancte deputatorum subsidio in Maguntina, Treve- 
rensi, Coloniensi, Bremensi, Magdeburgensi et Salceburgensi?) pro- 
vintiis per sedem apostolicam deputatus protestamur et recognosci- 
mus, quod de neglecta decima et non soluta ecclesie sancti Mauricii 
in Monte apud muros Hildensemenses reverendo patri et domino 
Sifrido Hildensemensi episcopo. cui in negocio dicte neglecte decime 
commisimus vices nostras, fuit per prepositum et decanum et capi- 
tulum dicte ecclesie satisfactum, quam satisfactionem ratificamus 
et approbamus et dictam ecclesiam ab omni neglecta decima ab- 
solvimus per presentes auctoritate apostolica, qua fungimur in hac 
parte. In cuius rei testimonium sigillum}nostrum presentibus duxi- 
mus apponendum. Datum Magdeburg anno domini m?. ccc?. v9., 
vi. kalendas februarii. 

Aschrift des 14. Jahrhunderts im Cop. des Moritzstiftes, Ms. 514 fol. 42 in 
der Beverinischen Bibliothek zu Hildesheim. Im Ordinar. st. Blasii fol. 41 im 


Landeshauptarchiv zu Wolfenbüttel aus dem 14. Jahrhundert eine im Wesentlichen 
gleichlautende Urk. betr. das Blasiusstift in Braunschweig. 


1510. Die Brüder Otto und Volrad Grafen von Valkenstein ver- 
kaufen mit Zustimmung ihrer Brüder Konrad, Dompropstes in Hildes- 
heim, und Heinrich, Propstes des Marienstiftes und Domherrn in Halber- 
stadt, und ihrer Söhne Friedrich, Otto Domherrn in Magdeburg und 
Burchard Domherrn in Halberstadt dem Kl. Helfta drei Hufen ebenda. 
1305 Februar 1 (in vigilia purificacionis beatissime dei genitricis 
virginis gloriose). 


I) Cop. Valleneto. — *) Cop. Saheburgensi. 





1305. 119 


Gedr. Krühne, UB. der Klöster der Grafschaft Mansfeld (Gesch.-Quellen der 
Provinz Sachsen XX) S. 158 Nr. 56. 


1511. Bodo von Homburg und Sohn Heinrich verkaufen mit Zu- 
stimmung ihres Bruders bez. Oheims Heinrich, Domherrn, und der 
anderen Angehörigen dem Kl. Amelunzborn den Zehnten in Hollenstedt. 
1305 Februar 1 (in vigilia purificationis Marie virginis). 

Or. im Kgl. St.-A. zu Hannover, Amelunzborn Nr. 5. Siegel des Bodo und 
des Domherrn von den roten und grünen Seidenfüden verloren, die Siegel des 
Grafen Moritz von Spiegelberg und Günther von Schwalenberg sowie des Heinrich, 
Neffen des Bodo von Homburg, an gleicher Befestigung beschädigt. 


1512. Der Rat der Stadt bekundet, dass Hildebrand von Uppen 
(Uppum), Ratsherr, und sein Bruder Hermann, von Bischof Siegfried 
belehrt, allen Ansprüchen an den Zehnten der Rodung bei Uppen zu 
Gunsten des Kl. Marienrode entsagt haben. 1305 Februar 1 (in vigilia 
purificationis beate Marie virginis). 

Or. im Kgl. St.-A. zu Hannover, Marienrode Nr. 10. Älteres Stadtsiegel. 
Gedr. Marienroder UB. S. 152 Nr.140, Doebner, UB. I, S. 319 Nr. 581. 


1513. Ritter Bertold von Oldershausen garantiert für den Vertrag 
zwischen Bodo von Homburg und Lippold von Rössing. Hohenbüchen 
1305 Februar 15. 


Nos Bertoldus de Oldwerdishusen miles recognoscimus in hiis 
scriptis, quod compositionem, que facta est coram domino episcopo 
Hildensemense super discordia, que movebatur inter dominum de 
Honborg Bodonem et Lippoldum de Rottighe militem, una cum aliis 
amicis domini Lippoldi iam dicti domino de Honborg ex parte domini 
Lippoldi promittimus firmiter observandam. Que compositio durabit 
omni ipsius vita et filiorum suorum, quod protestamur nostro sigillo, 
quod presentibus est apensum. Datum in Honboken anno domini 
m?. cce. quinto, in crastino Valentini martiris. 

Or. im Kol. St.-A. zu Hannover, Col. Or. Des. 31, Homburg Nr. 3. Siegel 
zur Hälfte verloren. 


1514. Graf Heinrich von Reinstein vertauscht mit dem Kloster 
Derneburg zwei Hufen in Astenbeck gegen zwei Hufen in Stidiem. 
1305 Februar 25. 

Henricus dei gratia comes de Regensten recognoscimus et pre- 
sentibus publice protestamur, quod nos de beneplacito et consensü 


120 1305. 


heredum nostrorum ac eciam dilecti consanguinei nostri venerabilis 
viri domini Henrici de Woldenberge Hildensemensis ecclesie decani 
assignavimus et dimisimus claustro sanctimonialium in Derneborch 
Hildensemensis dyocesis proprietatem duorum mansorum in Asten- 
beke, quos Theodericus de Novali de manu nostra in pheodo tenuit, 
cum areis et omnibus suis appendiciis tam in villa quam in campo 
libere et quiete ab omni advocacie iugo perpetuo possidendam. In 
cuius rei restaurum sive reconpensam dicti claustri conventus pro- 
prietatem duorum mansorum in Stidiem, quos Eylardus de Nette 
a nobis in pheodo tenet, cum omnibus suis attinenciis nobis ac 
nostris iustis heredibus reassignavit et dimisit. In huius — —. 
Huius rei testes sunt dominus Otto prepositus montis sancti Mauricii 
extra muros Hildensemenses et magister Mathias eiusdem loci cano- 
nicus et alii quam plures. Actum et datum anno domini m?. ccc. 
quinto, in crastino beati Mathie apostoli. 


Or. im Kol. St.-A. zu Hannover, Derneburg Nr. 50. Beschädigtes Siegel des 
Grafen und gut erhaltenes des Domdechanten. 


1515. Bischof Siegfried verbietet dem Domkapitel die Veräusserung 
des Kirchengutes. Hildesheim 1305 März 10. 


Siffrydus dei gracia Hildensemensis ecclesie episcopus honora- 
bilibus viris . . preposito, decano totique eiusdem ecclesie capitulo 
sinceram in domino karitatem. Cum alienaciones, obligaciones seu 
permutaciones rerum ecclesiasticarum  inconsultis episcopis fieri 
canonica perhibeant instituta, nos provida deliberacione pensantes, 
quod plus timeri solet quod specialiter iniungitur quam id quod gene- 
raliter imperatur, discrecioni vestre in virtute sancte obediencie 
districtius inhibemus, ne de cetero absque nostro speciali consensu 
aliqua bona ecclesie nostre predicte alienare, obligare seu vendere 
perpetuo vel ad tempus aut eciam ypotece vel pignoris tytulo obli- 
gare aliqualiter presumatis. Verum si secus ab aliquo seu aliquibus 
contigerit attemptari, auctoritate ordinaria presentibus decrevimus 
irritum et inane aliis canonibus alienatoribus seu presumptoribus 
huiusmodi obviantibus nichilominus in suo robore duraturis. Datum 
Hildensem anno domini m?ccc? quinto, vi. ydus marcii. 


Abschrift des 15. Jahrhunderts in Cop. VI, 11 S. 10 Nr. 17 im Kgl. St.-A. 
zw Hannover. 


1516. Knappe Brand von Linden (Lindede) bekundet, dass, wenn 
ihm vom Bischof Siegfried oder dessen Nachfolger 31 Mark gezahlt 





1805. 721 


werden, zwei und eine halbe Hufe in Holle an jenen zurückgehen sollen. 
1305 März 10 (viP. idus marcii). 


Or. im Kgl. St.-A. zu Hannover, Domstift Hildesheim Nr. 398. Beschädigtes 
Siegel an dem von der Urk. geschnittenen Pergamentstreifen, das Wappen geteilt, 
im unteren Felde drei Kesselhaken neben einander. 


1517. Die Grafen Albert und Günther von Schwalenberg be- 
kunden, mit Zustimmung ihrer Verwandtschaft, darunter der Domherr 
Heinrich, Bruder des Günther, dem Erzbischofe (Gerhard) von Mainz 
die Zehnten in Hollenstedt und Stöckheim (Stockem) auf Bitten Bodos 
von Homburg, der die Zehnten von ihnen zu Lehn hat, aufgelassen zu 
haben. 1305 März 13 (in crastino beati Gregorii pape). 


Or. im Kgl. St.-A. zu Hannover, Amelunzborn Nr. 10. Die sieben Siegel 
an weissen Hanfschnüren wenig beschädigt. 


1518. Bischof Siegfried beauftragt den Propst von Lamspringe, 
dem altersschwachen Pfarrer in Graste den Geistlichen Bodo von 
Drispenstedt als Koadjutor beizugeben. Hildesheim 1305 März 13. 


Sifridus dei gratia Hildensemensis ecclesie episcopus dilecto in 
Christo . . preposito in Lammespringhe salutem in domino. Cum 
discretus vir rector ecclesie parochialis in Grashorst propter con- 
tinuam corporis infirmitatem et non modicam senectutem, qua gra- 
viter opprimitur, regimini eiusdem ecclesie non sufficiat populoque 
sibi commisso commode preesse non valeat aut prodesse, nos volentes 
ipsius miserie misereri discretioni vestre iniungimus per presentes, 
quatinus Bodonem clericum de Drispenstede, virum ut speramus 
utique providum, eidem coadiutorem auctoritate nostra ordinaria 
deputetis sibi curam animarum ac regimen dicte ecelesie committentes, 
iniungentes eidem, ut clericum debilem predictum karitative per- 
tractet ac necessaria ministret iuxta ecclesie facultates ac alias circa 
eundem et etiam divinum officium sollicitus existat, ut ex hoc suam 
possimus benivolentiam in domino commendare. Datum Hildensem 
anno domini m?. ccc?. quinto, iii. ydus martii. 

Or. im Kgl. St.-A. zu Hannover, Lamspringe Nr. 91. Siegel von dem von 
der Urk. geschnittenen Pergamentstreifen verloren. 


1519. Bischof Siegfried genehmigt, dass das Kl. Ringelheim, 
durch Schuldenlast gedrückt, seine Güter in Wackersleben dem Blasius- 
stifte in Braunschweig verkauft. Liebenburg 1305 März 29. 

Hildesh. UB. ILU. 46 


m ——————— —- 


122 1305. 


Sifridus dei gratia Hildensemensis ecclesie episcopus universis 
audituris presentia seu visuris salutem in domino. Cum monasterium 
in Ringelem gravi onere debitorum quam plurimum gravaretur, . . 
prior ac . . conventus eiusdem monasterii, cum . . abbatem illis 
temporibus non haberent, bona, que prefatum monasterium in 
Wackersleve hactenus dinoscitur habuisse, dilectis nobis in Christo 
. . decano ac . . capitulo ecclesie sancti Blasii in Brunswic cum 
omni iure et proprietate legitime vendiderunt humiliter postulantes, 
quatenus venditionem huiusmodi ratificare auctoritate ordinaria 
curaremus. Nos itaque devotis ipsorum precibus inclinati venditionem 
prefatam gratificamus, ratificamus ac etiam approbamus sub pre- 
sentium testimonio litterarum. Datum Levenborch anno domini 
m?. ecc?. v?9., quarto kalendas aprilis. 


Or. im Landeshauptarchiv zu Wolfenbüttel, Kl. Marienburg Nr. 180. Siegel 
des Bischofs von dem von der Urk. geschnittenen Pergamentstreifen verloren. 


1520. Edelherr Ludolf von Hessen überträgt das Eigentum von 
zwei ihm resignierten Hufen Landes und eines Hauses in Hohenhameln 
dem Johannishospital. Wolfenbüttel 1305 April 1. 


In nomine domini amen. Ludolfus nobilis de Hesnem omnibus 
inperpetuum. Noverint universi, quod duos mansos nostre proprie- 
tatis Honhamelen sitos, nobis a Frederico et Bertoldo fratribus 
dictis de Hersleve, quos a nobis in feodo tenuerant, libere et sine 
conditione aliqua resignatos de pleno consensu dilecti fratris nostri 
domini Thiderici de Hesnem, canonici ecclesie Halberstadensis, et 
Wilradi fllii nostri ac omnium heredum nostrorum hospitali sancti 
Iohannis in Dammone extra muros civitatis Hildensemensis ex pro- 
motione speciali honorabilis viri et nobilis domini Henrici de Wolden- 
berch decani ecclesie Hildensemensis in remedium anime nostre 
dedimus et presentibus damus et in possessionem perpetuam tradi- 
dimus et per presentes tradimus dictos mansos cum curia in eadem 
villa et cum omnibus iuribus et pertinentiis — — —, et promittimus 
per presentes dicto hospitali prestare de prefatis bonis veram et 
legitinam in omnibus warandiam. In quorum felicem memoriam et 
perpetuam firmitatem sigillum nostrum et fratris nostri predicti 
presentibus apponi fecimus in testimonium perpetuum et cautelam. 
Et nos Thidericus predictus dei gratia Halberstadensis eeclesie 
eanonicus premissis propter deum et anime nostre remedium con- 
sentientes sigillum nostrum presentibus duximus apponendum. "Testes 





1305. 723 


sunt dominus Ecbertus de Asseborch miles, Wlradus de Lengede, 
Conradus de Wendessem, Henricus de Stockem, Bertoldus de Hers- 
leve famuli, Georgius de Hedelendorph, dominus Henricus plebanus 
nove civitatis Hildensemensis, dominus Ludegerus procurator hospi- 
talis predicti et Henricus rector capelle in Veltborch. Datum Wifel- 
butle anno domini m?. ccc®. quinto, feria quinta post dominicam 
Letare. 

Or. im Stadtarchiv zu Hildesheim Nr. 1837. Die beiden Siegel von den 


Pergamentstreifen verloren. | Regest Doebner, UB. I, S. 319 Nr. 582, Asseburger 
UB. IL, S. 31 Nr. 600. 


1521. Die Grafen Albert, Heinrich und Günther von Schwalen- 
berg übertragen mit Zustimmung des Domherrn Heinrich, des Bruders 
des Günther, und anderer Verwandten dem Kl. Amelunxborn drei 
Hufen in Stöckheim (Stockem), die es von den Edeln von Homburg 
gekauft hat. 1305 April 1 (kalendis aprilis). 

Gedr. Scheidt, Vom Adel, Mantiss. S. 418. 


1522. Abtissin Sophie von Gandersheim übereignet dem Bischof 
Siegfried acht Hufen in Gross- und eine Hufe in Klein-Lewe mit dem 
Patronatsrecht der Kirche und erhält dafür von jenem ein Allod mit 
Zubehör und das Patronatsrecht der Kirche in Wetteborn. Ganders- 
heim 1305 April 2. 


Nos Sophia dei gratia abbatissa ecclesie sancte Marie in Gan- 
dersem recognoscimus dilucide per presentes, quod unanimi consensu 
tocius nostri capituli accedente bona nostra videlicet octo mansos 
in campo ville maioris Levede a iure advocatie non inmunes et unum 
mansum in campo minoris Levede cuiuslibet iuris advocatie expertem 
eum areis et aliis attinentiis tam in villis quam in campis donamus 
et donavimus venerabili in Christo patri ac domino Sifrido Hilden- 
semensis ecclesie episcopo cum iure patronatus in perpetuum eadem 
bona cum proprietate et singulis suis pertinentiis in silvis, pratis, 
pascuis, nemoribus, viis et inviis, aquis aquarumque decursibus et 
piscationibus in prefatum dominum episcopum et eius successores 
dicte Hildensemensis ecclesie episcopos presentibus transferentes, 
volentes nichilominus, ut ius patronatus ecclesie in Levede cum 
universitate sua transeat ad eosdem. Ne igitur ex huiusmodi dona- 
tione ecclesia nostra aliqualiter lederetur, venerabilis dominus epi- 
Scopus ecclesie predicte accepti beneficii non inmemor volens nobis 

46* 


124 1305. 


et ecclesie nostre fruetuosam facere!) recompensam, cum pleno con- 
sensu sui capituli allodium sex mansorum in Weteborne et decimam 
eorundem mansorum et unum mansum litonicum ibidem et Hermannum 
litonem suum cum areis et aliis attinentiis tam in villa quam in 
campis nobis et succedentibus abbatissis nostreque ecclesie donavit 
ac liberaliter erogavit dictum allodium et mansos premissos cum 
omni iure et proprietate in nostram ecclesiam transferendo. Insuper 
per venerabilem dominum episcopum prefatum favorabiliter est ad- 
iectum, ut ius patronatus ecclesie in Weteborne cum predicta uni- 
versitate sua transeat ad nos et succedentes nobis nostre ecclesie 
quaslibet abbatissas, prout in litteris super hiis confectis plenius 
continetur. Ut autem — —. "Testes autem huius rei sunt dominus 
Henricus decanus maioris ecclesie Hildensemensis, dominus Ernestus 
de Indagine, dominus Lippoldus de Stockem et dominus Bernardus 
de Hardenberch canonici ibidem, dominus Fredericus, dominns Hen- 
rieus Bruninghi, dominus Daniel de Westerhove et dominus Henricus 
de Honstad canonici predicte ecclesie in Gandersem, dominus 
Albertus Boc, dominus Wedekindus de Garslebutle, dominus Bold- 
winus de Stenberch et dominus Ecbertus de Vreden milites et alii 
quam plures fide digni. Datum Gandersem anno domini millesimo 
trecentesimo quinto, quarto nonas aprilis. 


Or. im Kgl. St.-A. zu Hannover, Domstift Hildesheim Nr, 398. Beschädigte 
Siegel der Äbtissin und des Kapitels. Gedr. Harenberg, Hist. Gandersh. S. 796. 
Die Gegenurk. des Bischofs Siegfried vgl. Hüberlin, Analecta medii aevi S, 555, 
Transsumt von 1322 im Landeshauptarchiv zu Wolfenbüttel. 


1528. Ritter Balduin von Steinberg bekundet, dass Knappe 
Ludolf von Sehlde die Güter in Sehlde von ihm unter denselben Be- 
dingungen besitzt wie einst von Bischof Siegfried, und sichert ihm in- 
betreff der Güter volle Gewähr zu. 1305 April 3 (sabato quando 
cantatur Sitientes). 

Gedr. nach Cop. Bode, UB. III, S. 68 Nr. 96. 


1524. Abt Widekind des Kl. Marienrode macht mit dem Kämmerer 
Ludolf, Ritter, einen Kaufvertrag wegen dessen Güter in Tossem mit 
Vogtei, Holegrafschaft, Holzgerechtigkeit, Mühlen, der Fischerei in der 
Innerste (Indistria), der Loge (Ludinghe) und der Beuster (Bostere), 
einer Hufe in Ochtersum (Oghtersem) mit dem Zehnten, dem Patronats- 


l) facere über der Zeile nachgetragen. 





1305. 125 


rechte der Kirche und einer Hufe genannt Ou, einer Hausstelle in 
Harlessem, zweier Hufen des Moritzklosters und zweier der Grafen 
von Wohldenberg und einer Hausstelle in Barienrode (Berningherode). 
1305 April 4 (dominica qua cantatur Iudica). 

Or. im Kgl. St.-A. zu Hannover, Marienrode Nr. 111. Siegel des Abtes und 


des Kümmerers (zwei Querbalken) wenig beschädigt. Gedr. Marienroder UB. 
S. 153 Nr. 141. 


1525. Die Brüder von Harsleben verkaufen dem Johannishospital 
in der Dammstadt zwei Hufen Landes und eine Kurie in Hohenhameln, 
nachdem sie sie den Edeln von Hessen als Lehnsherrn resigniert und 
diese sie dem Spital überwiesen haben. Hildesheim 1305 April 5. 


In nomine domini amen. Noverint universi, quod nos Frede- 
ricus et Bertoldus fratres dicti de Hersleve vendidimus et pre- 
sentibus vendimus hospitali ecclesie sancti Iohannis in Dammone 
extra muros Hildensemenses duos mansos et unam curiam Hon- 
hamelen sitos pro viginti sex marcis examinatis cum omni iure et 
utilitate tam in villa quam extra villam perpetuo sine impedimento 
aliquo possidendum, et renuntiamus per presentes omni iuri, quod 
in eisdem bonis habuimus, et sicut eadem bona hactenus habuimus 
dicto hospitali in solidum dimisimus et dimittimus per presentes, 
nullum ius penitus nobis aut nostris heredibus reservantes. Et quia 
prefata bona a nobili viro domino nostro Ludolfo de Hesnem in 
feodo tenuimus, eidem nobili ore et manu predicta bona resignavimus, 
qui nobilis proprietatem sive dominium dictorum bonorum ante 
castrum Wifelbutle de consensu pleno fratris sui et filii sui Wlradi 
dicto hospitali dedit et per suas autenticas litteras integraliter 
assignavit. Super quibus ne dubium oriatur, sigilla nostra et sigilla 
honorabilium virorum Henrici decani Hildensemensis ecelesie pii 
promotoris huius emptionis, Ottonis prepositi Montis Hildensemensis, 
Henrici et Iohannis comitum de Woldenberch ad rogatum nostrum 
presentibus sunt appensa. Et nos dei gracia Henricus decanus, 
Otto prepositus dicti de Woldenberch, Henricus et Iohannes comites 
de Woldenbergh predicti sigilla nostra ad instantiam dictorum fra- 
trum et domini Ludegeri vicarii ecclesie Hildensemensis provisoris 
prefati hospitalis presentibus duximus apponenda. Datum Hildensem 
anno domini m. ccc?. quinto, nonas aprilis. 

Or. in der Bibl, des histor. Vereins für Niedersachsen zu Hannover. Von 


den sechs Siegeln das des Friedrich von Harsleben (Greifenkopf nach rechts), 
des Domdechanten und der beiden Grafen von Wohldenberg erhalten. 


126 1305. 


1526. Domherr Johann und Ritter Hildemar, Brüder von Oberg, 
schenken dem Marienhospital in Braunschweig zwei Hufen in Timmerlah, 
welche ihnen Konrad und Heinrich, Söhne des verstorbenen Johannes 
Elyae, aufgelassen haben. 1305 Mai 1 (in die beatorum apostolorum 
Philippi et Iacobi). 

Or. im Stadtarchiv zu Braunschweig. Die beiden Siegel an gelben Seiden- 


schnüren. Gedr. Pistorius, Amoen. histor.-iurid. VIL S. 2375, Hänselmann, UB. 
der Stadt Braunschweig II, S. 289 Nr. 557. 


1527. Die Edeln von Meinersen übereignen dem Kl. Wöltingerode 
vier Hufen in Gross- und fünf Hufen mit Mühle und Teich in Klein- 
Mahner für 26 Mark Silber. 1305 Mai 1. 


Nos Borchardus et Luthardus milites, Conradus quoque famulus 
nobiles de Meinersen — — volumus esse notum firmiter protestantes, 
quod intuitu dei omnipotentis et sancte Marie matris ipsius ac pro 
salute et remedio animarum nostrarum parentumque nostrorum 
ecclesie et conventui sanctimonialium in Woltingrode cum consensu 
nostrorum heredum et omnium, quorum intererat consentire, dedimus 
damusque in hiis scriptis proprietatem novem mansorum, quatuor 
in maiori Mandere et quinque in minori Mandere sitorum, cuiusdam 
quoque molendini, quod vocatur Dicmole, et tercie partis mangne 
piscine in minori Mandere cum omnibus bonis attinenciis in villis, 
areis, in campis et silvis, pratis et pascuis ac omni utilitate eorum- 
dem, quos hactenus .. Boldewinus famulus de Harlingberch a nobis in 
pheodo tenuit, quemadmodum etiam pater ipsius . . Boldewinus miles 
de Harlingberch et predecessores sui parentes possederunt. Idem 
vero . . Boldewinus eosdem mansos nobis rite et racionabiliter re- 
signavit et nos habentes ipsos in manu nostra donavimus memoratis 
ecclesie et conventui proprietatis tytulo perpetue possidendos. Huius 
igitur in recompensam donationis acceptam prepositus et abbatissa 
dicti conventus viginti et sex marcas puri argenti nobis persolve- 
runt. In quorum omnium robur ac evidens testimonium presens 
hoc scriptum inde confectum sepedictis ecclesie et conventui dedimus 
nostris sigillis communitum. Testes siquidem huius facti sunt 
dominus Henricus decanus maioris ecclesie in Hildensem, dominus 
Otto prepositus Montis extra muros eiusdem civitatis, dicti de 
Woldenberch, dominus Thidericus prepositus Novi operis in Gos- 
raria, nobiles quoque viri . . Conradus et lohannes milites ac Lu- 
dolfus famulus comites de Woldenberch et de Insula et alii quam 














1305. 127 


plures fide dingni. Actum et datum anno domini m?, cec®. quinto, in 
die beatorum Philippi et Iacobi apostolorum. 

Or. im Kgl. St.-A. zu Hannover, Wöltingerode Nr. 71. Die drei Siegel am 
Rande beschädigt. Die Uebertragung derselben Güter durch die Brüder Heinrich, 
Bruno und Johann von Harlingeberg von demselben Jahre ohne Tagesangabe; 
Or. a. a. O. Nr. 75, Siegel des Heinrich, beschädigt, zeigt rechts springenden Hirsch 
mit Decke bedeckt. Regest Bode, UB. III, S. 70 Nr. 98. 


1528. Bischof Siegfried bekundet, dass Heinrich, Sohn des Ritters 
Basil von Bautenberg, allen Ansprüchen an vier Hufen in Bautenberg, 
welche das Ki. Marienrode von Basil gekauft hat, entsagt. Hildes- 
heim 1305 Mai 5 (quarta feria proxima post dominicam qua cantatur 
Misericordia domini). 
— — presentibus domino Basilio de Rutenbergh, domino Alberto 
Bok militibus, Thiderico de Solede, Iohanne de Burghdorpe capellanis 
nostris, Lamberto de Selede, Hermanno de Stemne, Betemanno 
Puteclario et Stephano famulis. 

Or. im Kgl. St.-A. zu Hannover, Marienrode Nr. 112. Siegel des Bischofs 


von dem von der Urk. geschnittenen Pergamentstreifen verloren. Gedr. Marienroder 
UB. I, S. 155 Nr. 142. 


1529. Bischof Albrecht von Halberstadt gestattet, dass die Kapelle 
in Warsleben von der Kirche in Ausleben getrennt und auf das KI. 
Marienthal übertragen wird, nachdem Bischof Siegfried und das Dom- 
kapitel das Patronatsrecht der Kapelle dem Kloster und das Kloster 
der Kirche im Ausleben eine Hufe daselbst geschenkt hat. Halberstadt 
1305 Mai 15 (ydus maii). 


Regest nach dem Or. inWolfenbüttel Schmidt, UB. des Hochstifts Halberstadt III 
(Publ. aus den Preuss. Staatsarchiven 27), S. 14 Nr. 1762. 


1580. Konrad und Johann, Ritter, und Ludolf, Knappe, Grafen 
von Wohldenberg übertragen dem Kl. Wöltingerode das Eigentum einer 
Hufe in Dudingerode, die Werner vom Stein (de Lapide) von ihnen 
zu Lehn gehabt und ihnen resigniert hat. 1305 Mai 16 (in die Pere- 
grini martiris). 

Huius rei testes sunt dominus prepositus Novi operis in Gos- 
laria, dominus Albertus et dominus Hermannus fratres de Gowisch 
et dominus Trobo milites, Arnoldus de Elvede, Arnoldus de Leven- 
stede, Iohannes de Barem et Herzo filius suus. 


Or. im Kol. St.-A. zu Hannover, Wöltingerode Nr. 72. Die drei Siegel 
wenig beschädigt. Gedr. Bode, UB. III, S. 74 Nr. 104. 


128 1805. 


1581. Props? Bertold und das Kapitel des Bartholomäistiftes 
bestimmen eine Hausstelle, genannt Dicdamp, zur Beleuchtung des 
Chores und des Schlafhauses und eine andere bei der Katharinenkapelle, 
die zur Propstei gehört, zur Bekleidung; jene Hausstelle habe der 
Bürger Hermann von Emmerke (Embreke) für die Kustodie gekauft 
zum Unterhalt einer Kerze in der Mitte der Kirche, doch mit der Be- 
dingung, dass der Kustos Helmold die Hausstelle lebenslänglich besitze. 
Zur Beleuchtung des Chores sollen ferner Einkünfte aus der Meierei 
in Gross-Bevelthe und aus einer Kurie bei der Katharinenkapelle 
verwendet werden. 1305 Mai 18 (xv?. kalendas iunii). 


Or. im Kgl. St.-A. zu Hannover, Bartholomäistift Nr. 20. Siegel des Propstes 
und des Konventes. Gedr. Doebner, UB. I, S. 320 Nr. 583. 


15:52. Ernst von Hagen (de Indagine), Domherr und Archi- 
diakon in Alfeld, genehmigt die durch Bischof Siegfried vollzogene 
Übertragung der Kirche in Wetteborn (an die Marienkirche in Ganders- 
heim). Hildesheim 1305 Mai 20 (feria quinta post dominicam qua 
cantatur Cantate domino). 


Or. im Landeshauptarchiv zu Wolfenbüttel, st. Maria in Gandersheim Nr. 34. 
Siegel von dem von der Urk. geschnittenen Pergamentstreifen verloren. 


15883. Der Edele Bodo von Homburg verkauft mit Zustimmung 
seines Bruders Heinrich, Domherrn, seiner Schwester Sophie, seiner 
Frau Agnes und seiner Kinder dem Kloster Amelunzborn eine Hufe 
in Odagsen (Osdaghessen) 1305 Mai 23 (x. kalendas iunii). 


Gedr. Orig. Guelf. IV, S. 500, im Auszuge Falke, Tradit. Corb. S. 875. 


1534. Propst und Kapitel des Moritzstiftes gewähren sich gegen- 
seitig nach dem Vorbilde des Domkapitels ein Gnadenjahr. 1305 Mai 25. 


In nomine domini amen. Nos de gratia Otto prepositus, Lude- 
gerus decanus et capitulum ecclesie sancti Mauricii montis Hilden- 
semensis recognoscimus et notum facimus universis, quod, dum 
propter pericula et dampna gravia ex discordiis et guerris variis 
provenientia per defectum fructuum prebendarum et proventuum 
nostrorum non modieum gravaremur, cupientes nobis et nostre 
ecclesie via cautiore quam potuimus providere, prout a spirituali 
matre nostra videlicet capitulo ecclesie Hildensemensis didicimus, 
eius vestigia secuti nos Otto prepositus personis dicti capituli nostri 
Montis nunc existentibus et in futurum succedentibus in omnibus bene- 





1805. 729 


flciis, que ad nostram collationem pertinent ad presens vel!) in 
futurum pertinebunt cum omni iure et utilitate, annum gratie in- 
dulsimus et presentibus indulgemus. Et nos capitulum prefatum 
benignitati eiusdem domini nostri Ottonis prepositi respondere?) et 
providere cupientes?) sibi et suis successoribus idem fecimus ac eis 
in prepositura et in omnibus iuribus et utilitatibus, que ad preposi- 
turam pertinent aut pertinebunt, annum gratie dedimus et damus 
liberaliter per presentes hoc modo videlicet, quod si aliquis inter 
nos scilicet prepositum et personas capituli predicti ante diem beati 
Iacobi apostoli obierit, annum tunc instantem pro anno gratie habebit, 
si vero in ipso die aut post diem beati Iacobi obierit, annum tunc 
presentem, quia ipsum iam) in possessione habere incepit, libere 
habebit et annum sequentem pro anno gratie optinebit, secundum 
quod in nostra maiori ecclesia observatur. Volumus eciam) et 
communi consensu statuimus, eundem annum gratie decano et celle- 
rario nostro in suis dignitatibus et personatibus, que ad communem 
electionem pertinent, observari. Item prefatum annum gratie eodem) 
modo in obedientiis nostris statuimus observandum, salva nichilomi- 
nus ordinatione, quam de anno gratie in prebendis nostris firmiter 
observamus. In quorum felicem memoriam et perpetuam utilitatem 
presentem litteram inde conseriptam sigillis nostro scilicet Ottonis") 
prepositi et capituli predicti fecimus sigillari. Actum et datum anno 
domini m, ecc?. quinto, viii?, kalendas iunii. 

Or. im Kgl. St.-A. zu Hannover in doppelter Ausfertigung von derselben 


Hand, Moritzstift Nr. 79, Siegel des Propstes verloren, des Kapitels gut erhalten, 
und Nr. 80 (B), beide Siegel beschädigt. 


1535. Das Domkapitel und Bischof Siegfried hestätigen und ge- 
nehmigen das Statut des Moritzstiftes betreffs des Gnadenjahres vom 
25. Mai. Hildesheim 1305 Mai 31. 


In nomine domini amen. Nos dei gratia Conradus prepositus, 
Henricus decanus, Bernardus scolasticus et capitulum ecclesie Hil- 
densemensis omnibus hanc litteram visuris vel audituris salutem in 
domino. Noverint universi, : quod litteras prepositi et capituli ecclesie 
sancti Mauritii montis Hildensemensis vidimus in hec verba (folgt 
die vorhergehende Urk.). Et nos prefatam ordinationem provide et 
utiliter statutam gratam et ratam habentes eam presentibus appro- 


Abweichungen in B.: !) aut. ?)quantum potuimus respondere. ®) volentes. 
*) in possessione iam. °) etiam. 9) eodem modo fehlt. ?) Ottonis fehlt. 





190 1805. 


bamus. Super quo ne dubium oriatur, ad rogatum honorabilis et 
nobilis viri domini Ottonis de Woldenberch prepositi ecclesie Montis 
predicti presens scriptum sigillo capituli nostri sigillari fecimus in 
evidens testimonium et cautelam. Datum Hildensem anno domini 
prout supra ii. kalendas iunii. Et nos Syfridus dei gratia Hilden- 
semensis ecclesie episcopus prefatam ordinationem prepositi et 
capituli Montis Hildensemensis auctoritate ordinaria in nomine 
domini presentibus confirmamus et mandamus districte secundum 
tenorem prescriptum inviolabiliter observari. In cuius testimonium 
sigillum nostrum presentibus est appensum. Datum ut supra. 


Or. im Kgl. St.-A. zu Hannover, Moritzstift Nr. 81. Siegel des Bischofs 
und des Domkapitels wenig beschädigt. 


1586. Die Brüder Ludolf, Domherr in Hildesheim, und Otto, 
Dombherr in Halberstadt, Grafen von Wohldenberg, gestatten ihrem Oheim 
Otto, Propst des Moritzstiftes, und dessen Testamentsvollstreckern den 
Gebrauch der Meierei in Bierbergen bis zur Zahlung von 60 Mark. 
1305 Juni 1. 


Nos Ludolfus canonicus ecclesie Hildensemensis, Otto canonicus 
Halberstadensis fratres dicti de Woldenberch recognoscimus per 
presentes, quod nos favori et affectui dilecti patrui nostri domini 
Ottonis prepositi Montis Hildensemensis respondere cupientes favi- 
mus eidem et presentibus favemus et plenum posse dedimus et per 
presentes damus, ut post mortem suam testamentarii ipsius villi- 
cationem in Berberch, quam patri nostro premortuo et nobis a 
venerabili domino nostro episcopo comparavit, tanto tempore possi- 
deant et cum omni utilitate habeant, donec sexaginta marcas exami- 
natas de prefata villicatione plene percipiant, quas in usus dicti 
patrui nostri vertent, nec nos reclamare possumus nec debemus, 
dantes dicto patruo nostro et suis testamentariis, qui pro tempore 
fuerint, hanc litteram sigillis nostris sigillatam in testimonium super 
eo anno domini m. ecc?. quinto, kalendas iunii. Testes sunt hono- 
rabiles viri domini Conradus prepositus, Hen(ricus) decanus, Ber- 
nardus scolasticus, Ernestus de Indagine, Hermannus de Stenberch, 
Bernardus de Hardenberch, Iohannes de Oberch canonici ecclesie 
Hildensemensis et alii quam plures atque Henricus de Homborch 
canonicus ibidem. 


Or. im Kgl. St.-A. zu Hannover, Domstift Hildesheim Nr. 399. Die beiden 
Siegel gut erhalten. 








1805. 781 


1587. Die Grafen Otto und Volrad von Valkenstein schenken mit 
Zustimmung ihrer Brüder Konrad, Dompropstes in Hildesheim, und 
Heinrich, Propstes des Marienstiftes in Halberstadt, demselben Marien- 
stifte Land in Sinsleben. 1305 Juni 24 (25? vii®. kalendas iulii, in 
die beati Iohannis baptiste). 

Or. im Staatsarchiv zu Magdeburg. Gedr. Schaumann, Grafen von Valken- 
stein S. 177, v. Heinemann, Codex diplom. Anhalt. III, S. 70 Nr. 105 im Auszug. 


1588. Die von Dorstadt verkaufen dem  Michaeliskloster zwei 
Hufen mit zwei Hofstätten in Hallendorf. 1305 Juni 29. 


Dei gratia nos Bernardus scolasticus ecclesie Hildensemensis, 
Fridericus et Walterus fratres nobiles de Dorstat presentibus reco- 
gnoscimus et ad perpetuam rei memoriam publice protestamur, quod 
duos mansos Hedelendorpe sitos ab omni advocatia et servicio 
liberos cum duabus areis ibidem, quorum proprietas ad nos per- 
tinebat, cum omnibus quoque suis iuribus et pertinentiis utilitati- 
busque — — de communi consensu heredum nostrorum nunc proxi- 
morum videlicet Friderici, Borchardi, Gertrudis et Lutgardis, Al- 
heydis et Alheydis religiosis viris videlicet abbati . . et conventui 
monasterii sancti Michaelis in Hildensem pro viginti et tribus marcis 
examinati argenti vendidimus et in corporalem possessionem ipsorum 
dictos mansos cum omnibus suis iuribus tradidimus et per presentes 
tradimus perpetuo possidendos — —. Super quibus ne inposterum 
dubium oriri contingat, nos Bernardus scolasticus Hildensemensis 
ecclesie, Fridericus et Walterus fratres predicti presentem litteram 
inde conscriptam tam pro nobis quam pro nostris heredibus nostris 
tribus sigillis munitam abbati .. et conventui .. sepedictis dedimus 
ad cautelam. Et nos Fridericus fllius Friderici et Borchardus fllius 
Walteri fratrum predictorum venditioni predicte omnino consentientes 
sigillis patrum nostrorum et patrui nostri iam predictorum contenti 
sumus in hoc facto. Et ego Gertrudis filia Walteri predicti ven- 
ditioni predicte cum voluntate mariti mei Conradi de Meynersem 
consentiens ipsius mariti mei sigillo sum usa. Et ego Lutgardis 
fllia Walteri predicti venditioni predicte cum voluntate mariti mei 
Dethardi de Rosdorpe consentiens ipsius mariti mei sigillo sum usa. 
Et ego Alheydis filia Friderici predicti venditioni predicte cum 
voluntate mariti mei Hermanni de Scerembeke!) consentiens ipsius 
mariti mei sigillo sum usa. Et ego Alheydis filia Walteri predicti 


Abweichungen in B.: !) Scerenbeke. 


732 1305. 


adbuc innupta permanens venditioni predicte cum patre meo con- 
sentiens sigillo ipsius patris mei sum contenta. Acta sunt hec 
anno domini m9. ccc9.!) quinto, in die beatorum apostolorum Petri 
et Pauli. 

Or. im  Kgl. St.-A. zu Hannover in doppelter Ausfertigung von derselben 
Hand Michaeliskl. Nr. 115 (A) und 116 (B). Von den sechs Siegeln an A nur 
das letzte stärker beschädigt, an B das des Domscholasters verloren, die anderen 
beschädigt. Die runden Siegel der von Dorstadt geteilt und mit dreifach geschachtetem 
Schrägrechisbalken überlegt, das runde Siegel des von Meinersen zeigt Helm mit 
geschachtetem Flug, das schildfürmige des von Rostorf zwei senkrechte mit den 
Rücken gegen einander gekehrte Schlüssel, das schildförmige des von Schermbeck 
an A in rotem, an B in grünem Wachs, einen Adlerflügel, Saxen nach oben. — 
In einer Urk. aus demselben Jahre ohne Tagesangabe, a. a. O. Nr. 117, bestätigt 
Lutgardés obigen Verkauf, Siegel des Dethard von Rostorf an dem von der Urk. 
geschnittenen Pergamentstreifen beschädigt. 


1539. Balduin von Harlingberg stiftet ınehrere Memorien von 
Angehörigen im Kl. Wöltingerode. 1305 Juli 19. 


Baldewinus de Harlingeberghe omnibus, ad quos presens 
scriptum pervenerit, salutem in domino sempiternam. Tenore pre- 
sentium puplice recognosco, quod ad honorem omnipotentis dei et 
beatissime virginis Marie necnon pro salute animarum mee videlicet 
et parentum ac propinquorum meorum contuli in perpetuum et con- 
fero per presentes de paterna hereditate mea conventui in Wolthinge- 
rode Hildensemensis dyocesis quatuor mansos in maiori Mandere et 
quinque mansos in minori Mandere et unum molendinum et dimidiam 
piscinam ibidem cum omnibus eorum areis et quibuslibet pertinentiis, 
villis, silvis, agris, pratis, campis, viis ac inviis, quibus eos possedi, 
ad peragendum perpetuo simul annniversarium patris mei domini 
Baldewini et matris mee domine Alheydis singulis annis in vigilia 
sancte Katherine missis et vigiliis et ut quelibet domina legat spal- 
terium?) pro salute earundem animarum et quod tunc in karitativam 
consolacionem unicuique sacerdoti et cuilibet domine ministretur unus 
solidus Goslariensis et schopa Goslariensis cervisie et unus albus 
triticeus panis, qualis in festivitatibus solet dari. Insuper memorias 
domini Iusarii avi mei et Iusarii fratris mei necnon Iordani, Henrici 
et Widekindi patruorum meorum et omnium meorum propinquorum 
simul in die sancti Servatii singulis annis missis et vigiliis et legendo 
spalteria?) peragent modo iam predicto, et tunc iterum cuilibet 


1) millesimo trecentesimo. — ?) So das Or. 





1305. 133 


sacerdoti et cuilibet domine in debitum sublevamen huiusmodi spe- 
cialis laboris dabitur solidus Goslariensis et schopa cervisie et 
albus panis secundum formam supradictam. Preterea anniversarios 
iam dictarum personarum prout occurrunt nichilominus singulis annis 
peragent, sicut specialium suorum benefactorum anniversarios per- 
agere consueverunt. Desuper ad altare in septentrionali parte mona- 
sterii eorum sub ymagine beate Marie virginis edificatum preter 
missas hactenus dici consuetas singulis septimanis procurabunt dici 
ires missas pro salute animarum omnium meorum propinquorum et 
omnium fidelium defunctorum. Renuntiavi igitur predictis bonis et 
omni iuri, quod michi in eis competebat et competere potuisset in 
futuro volens, ut predictus conventus ea perpetuo possideat et pro- 
ventus eorum in amministrationes predictas recipiat et convertat. 
Volo eciam eidem conventui prestare super eisdem bonis debitam 
et legitimam warandie cautionem, si ab aliquo litem vel contro- 
versiam sibi moveri contigerit, quod absit, de eisdem. In quorum 
omnium evidens testimonium sigillum meum duxi presentibus appo- 
nendum. Datum anno domini m?. trecentesimo quinto, xiiii?. ka- 
lendas augusti. 

Or. im Kgl. St.-A. zu Hannover, Wöltingerode Nr. 73. Siegel des Ausstellers 
an roten Seidenfüden zeigt Zickzackbalken. Obige Stiftung bestätigen in einer 
Urk. desselben Jahres ohne Tagesangabe die Brüder Heinrich, Bruno und Johann 


von Harlingberg, Neffen des Balduin, Abschrift des 16. Jahrhunderts in Cop. VI, 
115, S. 555 ebenda. 


1540. Bischof Siegfried verheisst den Besuchern und Wohlthätern 
der h. Geist-Kapelle in Braunschweig vierzig Tage Ablass und bestätigt 
die Indulgenzien der Bischöfe von Halberstadt und Münster. Braun- 
schweig 1305 Juli 22 (in die beate Marie Magdalene). 


Or. im Stadtarchiv zu Braunschweig, Martinikl., mit dem Siegel des Bischofs. 
Gedr. Hänselmann, UB. der Stadt Braunschweig II, S. 289 Nr. 558. 


1541. Bischof Siegfried transsumiert der Bulle des Papstes 
Bonifaz VIII., d. d. Lateran 1303 Januar 16 (xvii. kalendas februarii, 
pontificatus anno octavo) für die Augustiner- Eremiten. Hildesheim 
1305 Juli 22 (in die beate Marie Magdalene). 

Gedr. Lichtenstein, Epist. observ. jurid.-hist,, epist. VI. Regest Schmidt, 


Päpstl. Urk. (Gesch.-Quellen der Prov. Sachsen XXI), S. 41 Nr. 88 Anm. Vgl. 
Potthast, Heg. pont. 25210. 


194 1305. 


1542. Burchard und Lippold von Cramme, Ritter, und der 
Pfarrer in Lesse bekunden den Verzicht des Johann Hancole auf alle 
Ansprüche an eine Hufe in Berel, die dem Johannisstift gehört. 1305 
Juli 25. 


Nos Borchardus senior et Lyppoldus milites dieti de Cramme 
ac Iohannes plebanus in Lesse tenore presentium recognoscimus et 
testamur, quod Iohannes vulgariter nominatus Hancole civis in Lesse 
ac Thethmarus filius eius necnon et Alheit, Greta, Gesa et Mech- 
tildis filie ipsius coram nobis renuntiaverunt lingua manuque omni 
actioni seu impeticioni, si quam habuerunt in quodam manso in Berle 
sito ad ecclesiam sancti Iohannis Hildensemensis pertinente. In 
cuius rei testimonium presentem paginam sigillorum nostrorum 
appensione duximus consignandam. Acta sunt hec anno domini 
m?. ecc?. v9., in die beati Iacobi apostoli. 

Or. im Kgl. St.-A. zu Hannover, Johannisstift Nr. 40. Siegel des Burchard 
schildfórmig, zeigt drei (2:1) Lilien: «SI. BORCHARDI . DE . CRA(M)ME, das 
des Lippold rund zeigt Helm mit 2 aufgerichteten Lilien: .... PPOLDI . DE. 
CRAMME, das des Johann rund mit Rose: + S. P(LE)BANI . DE. LESSE. 
Gedr. Würdtiwein, Nova subs. I, S. 360 nach Cop. Dasselbe bekunden August 1 
(in die ad vincula sancti Petri) die Brüder Aschwin und Heinrich von Wallmoden, 
doch wird der Bürger hier Hantele genannt, Or. a. a. O. Nr. 41 mit dem Siegel 
des Heinrich, drei aufgerichtete Widder nach rechts (2:1) 1 S. HENRICI bn 
WALMEDE, gedr. a. a. O. S. 359 nach Cop. 


1548. Lippold von Rössing (Roddhinge) der Ältere verzichtet mit 
seinen Söhnen auf alle Ansprüche an die Gebäude der Mühle in Jeinsen 
(Geynhusen) und die Verzäunung des Hofes und billigt event. Bauten 
auf der Leine oder auf der Hausstelle. 1305 August 1 (vincula Petri). 


Or. im Kgl. St.-A. zu Hannover, Marienrode Nr. 114. Siegel des Ausstellers. 
Gedr. Marienroder UB. S. 156 Nr. 143. 


1544. Burchard Abt von Ilsenburg, Ludolf Kanoniker des Moritz- 
stiftes, Johann Kanoniker in Goslar und Dietrich Kanoniker des Kreuz- 
stiftes, Brüder von Cramme, genehmigen den Verkauf der Güter in 
Mahlum (Maldem) wnd einer halben Hufe in Volkersheim (Volkersum) 
durch ihren Vater (T) Ludolf und Oheim Burchard an das Stift 
st. Georgenberg bei Goslar. 1305 August 26 (feria quinta post Bar- 
tholomei). 

Or. im Kgl. St.-A. zu Hannover, Grauhof Nr. 46. Bruchstücke von drei 


Siegeln, das erste verloren. Gedr. Bode, UB. III S. 80 Nr. 114, im Auszuge 
Jacobs, Ilsenburger UB. II, S. 519. An demselben Tage resigniert in Baddecken- 





1305. 135 


stedt diese Güter Bitter Herbert von Cramme in Gegenwart seines Vaters 
Burchard und der Brüder Ludolf, Kanoniker des Moritzstiftes, und | Dietrich, 
Kanoniker des Kreuzstiftes, gen. von Cramme, Or. a. a. O. Nr. 48; beide Siegel 
verloren, gedr. a. a. O. S. 87 Nr. 123. 


1545. Gerhard, Dompropst von Halberstadt, Heinrich (von 
Wohldenberg), Domdechant in Hildesheim, und Burchard, Archidiakon 
in Alvensieben, verbürgen sich dem Kl. Marienthal für dessen Exemtion 
von der Leistung an den Archidiakon aus dem Zehnten in Gross- 
Hakenstedt. Halberstadt 1305 September 3 (feria sexta ante nativi- 
tatem beate Marie virginis proxima). 

Nach den Or. im Landeshauptarchiv zu Wolfenbüttel gedr. Schmidt, UB. 


des Hochstifts Halberstadt III (Publ. aus den Preuss. Staatsarchiven 27) S. 19 
Nr. 1768. . 


1546. Bischof Siegfried übereignet dem Kl. Ringelheim den 
Novalzehnten des Esenberges. Hildesheim 1305 September 20. 


Nos Sifridus dei gratia episcopus Hildensemensis ecclesie pre- 
sentibus publice protestamur, quod, cum mons situs prope Ringel- 
heimb, qui Esenberg vulgariter nuncupatur, cum omni proprietate, 
iure et utilitate ad abbatem et monasterium in Ringelheim per- 
tinuerit a tempore, & quo memoria non existit, et abbas et con- 
ventus predicti rubeta dicti montis ad agriculturam intendant redigere 
ipsumque excolere propriis vel saltem sumptibus alienis, nos devotis 
ipsorum precibus inclinati decimam novalium, que nobis de iure 
communi competere dignoscitur, totius nostri capituli accedente 
consensu donamus ac incorporamus cum iure et proprietate mona- 
sterio memorato presentibus in his scriptis. Insuper montem seu 
terrulas dicti montis ab omni iure advocatie prorsus exemptos esse 
volumus et immunes nihil nobis et ecclesie nostre in bonis predictis 
iuris penitus reservantes, volentes etiam, ut nullus advocatorum aut 
subditorum nostrorum in bonis predictis sepe fatum monasterium 
impedire aliqualiter audeat aut presumat. Ceterum si, quod absit, 
dicta bona quis impetierit, ex tunc ipsis competentem varandiam 
faciemus. Condietus quoque abbas et fratres sepedicti monasterii 
accepti beneficii non immemores proprios suos homines et litones 
nulla bona litonica a monasterio tenentes cum herödibus ab ipsis 
legitime descendentibus, duobus tantum fratribus commorantibus in 
Braunschweick exceptis, in nos et ecclesiam nostram vice versa 
liberaliter trenstulerunt, alios vero bona a monasterio tenentes lito- 


736 1305. 


nica reservando. In quorum omnium testimonium presentes litteras 
sigillorum nostri videlicet et prefate ecclesie nostre capituli muni- 
mine fecimus communiri. Datum Hildesii anno domini millesimo 
trecentesimo quinto, in vigilia beati Matthei apostoli. 


Abschrift im Cop. des Jahres 1714, S. 19 im Archio zu Bingelheim. 


1547. Das Kl. Ringelheim, das von Bischof Siegfried den Zehnten 
der Rodungen des Esenberges erhalten hat, überlässt ihm dafür alle 
Hörigen, welche keine Latgüter von ihm haben, ausser zwei Brüdern 
in Braunschweig. Hildesheim 1305 September 20. 


Nos Theodolfus abbas totusque conventus monasterii in Ringhelem 
ordinis sancti Benedicti presentibus publice protestamur, quod, cum 
venerabilis in Christo pater ac dominus Sifridus Hildensemensis 
ecclesie episcopus decimam novalium terrularum montis dicti Esen- 
berg prope Ringhelem siti ad agriculturam noviter redactarum nobis 
de communi consensu sui capituli donasset et in nostrum mona- 
sterium cum omni iure ac proprietate liberaliter transtulisset, nos 
accepti beneficii non inmemores eidem et ecclesie sue homines 
nostros proprios ac litones, qui nulla bona & nobis tenent litonica, 
cum heredibus ab ipsis legitime descendentibus, duobus tamen fra- 
tribus in Brunswiec commorantibus exceptis, donamus viceversa pre- 
sentibus in hiis scriptis, ita quod alii litones, qui bona tenent 
litonica, astricti nostro maneant monasterio sicut prius. In quorum 
omnium testimonium sigilla nostra presentibus duximus apponenda. 
Actum et datum Hildensem anno domini m?. ccc?, quinto, in vigilia 
beati Mathei apostoli. 

Or. im Kgl, St.-A. zu Hannover, Domstift Hildesheim Nr. 400. Siegel des 


Konventes und des Abtes gut erhalten. Regest Hünselmann, UB. der Stadt 
Braunschweig II, S. 291 Nr. 561. 


1548. Propst Friedrich, Priorin Elyana und der Konvent des 
Kl. Dorstadt verkaufen dem Heinrich von Gitter (Ghetere) und dessen 
Frau Margarete eine Hausstelle in Kissenbrück (Kyssembrugke). 7305 
Oktober 9 (in die sancti Dionisii martyris). 

Abschrift des 16. Jahrhunderts im Fragm. von Copialbüchern des Kl. st. Egidii 
in Braunschweig im Landeshauptarchiv zu Wolfenbüttel. 


1549. Bischof Siegfried verspricht denen, welche auf dem Kirch- 
hofe von st. Michaelis in Braunschweig für die Todten beten, vierzig 











1305. 791 


Tage Ablass. Hildesheim 1305 Oktober 29 (in crastino beatorum 
apostolorum Simonis et Iude). 


Gedr. Rehtmeier, Kirchen- Hist., Suppl. S. 72. Danach Regest Hänselmann, 
UB. der Stadt Braunschweig II, S. 292 Nr. 564. 


1550. Ritter Lippold von Rössing (Roddinge) der Ältere schenkt 
zu seinem Seelenheil dem Kl. Marienrode eine Hufe in Jeinsen (Geyn- 
husen), wofür seine Söhne Lippold, Dietrich und Basil von Rössing 
garantieren. 1305 November 10 (in vigilia beati Martini episcopi). 

Or. im Kol. St.-A. zu Hannover, Marienrode Nr. 115. Vier beschädigte 
Siegel. Gedr. Marienroder UB. S. 156 Nr. 144. An demselben Tage verbürgen sich 
der Aussteller und die genannten Söhne für die Zustimmung der minorennen Kinder 


des ersteren, Or. a. a. O. Nr. 116 mit vier wenig beschädigten Siegeln, gedr. a. a. 
O. S. 157 Nr. 145. 


1551. Der Rat der Stadt bekundet, dass Margarete, die Wittwe 
des Bruno Insanus, der Absicht ihres verstorbenen Mannes gemäss einen 
Allerheiligenaltar in der Andreaskirche neben dem T'urme errichtet und 
dotiert hat. 1305 (vor November 11). 

Erhalten als Transsumt der Urk. Bischof Heinrichs von 1317 April 23 


(Georgii) in dem Notariatsinstrument des Arnold von Hagen von 1375 Dezember 15, 
Or. im Stadtarchiv zu Hildesheim Nr. 1258e. Gedr. Doebner, UB. I. S. 321 Nr. 584. 


1552. Knappe Gerhard von Lewe überträgt seinem Stiefvater, 
Bitter Ludolf von Lochtum, zwei Hufen in Klein-Lewe unter angegebenen 
Bedingungen. Goslar 1305 Dezember 6. 


Ego Gerardus famulus de Levedhe sub testimonio sigillorum 
seilicet domini Henrici comitis de Sladem ac mei presentibus notum 
facio, quod cum consensu et voluntate abbatis et conventus ecclesie 
sancti Michahelis in Hildensem duos mansos sitos in parvo Levedhe 
domino Ludolfo militi de Lochtene vitrico meo commisi gubernandos 
sub tali conditione, quod idem miles quamdiu vixerit mansos pre- 
dictos ad usum meum conservabit et gubernabit et censum debitum 
monasterio predicto sancti Michahelis videlicet unum talentum Hil- 
densemensium denariorum in Goslaria, ubi camerarius predicti 
monasterii ei assignaverit, in festo sancti Michahelis annis singulis 
expedite persolvet, ita quod semper ante diem beati Galli immediate 
sequentem census debet esse totaliter persolutus, et quandocumque 
hoc neglectum fuerit, tunc mansi predicti sunt ecclesie prefate liberi 
et soluti. Preterea domino Ludolfo mortuo mansi predicti erunt 
in potestate mea vel heredum meorum, si quos tunc habuero, et 

Hildesh. UB. III. 47 


138 1305. 


censum predictum singulis annis dabo, et deinceps heredes domini 
Ludolf nichil iuris in eisdem mansis sibi poterunt usurpare. Set 
si ego Gerardus, quod absit, heredes non habuero, tunc predicti 
mansi sine contradictione aliquorum meorum amicorum ad ecclesiam 
predictam redibunt liberi et absoluti. Actum et datum Goslarie 
anno domini m?. ccc?. quinto, in die sancti Nicolay episcopi et con- 
fessoris, coram viris multis providis et discretis. 


Or. im Kgl. St.-A. zu Hannover, Michaeliskl. Nr. 118. Hundes Siegel des 
Grafen und schildförmiges des Ausstellers, letzteres gespalten, links drei Rosen 
über einander, rechts drei Mummelblätter desgl. 


1553. Bernhard, Domherr und Archidiakon in Braunschweig, 
befiehlt den Pfarrern Hildesheimer Diözese in Braunschweig, die Schuldner 
der Andreaskirche daselbst zur Zahlung anzuhalten. Hildesheim 1305 
Dezember 12 (in dominica Gaudete in domino semper). 


Or. im Stadtarchiv zu Braunschweig mit Siegel. Gedr. Hänselmann, UB. 
der Stadt Braunschweig II, S. 293 Nr. 566. 


1554. Die Brüder Ludwig, Johann und Ludolf von Bardeleben 
resignieren nach Empfang einer Summe Geldes durch das Kl. Marien- 
rode dem Grafen Adolf von Holstein- Schaumburg den  Zehnten von 
zwei Hufen in Jeinsen (Geynhusen), den sie vom Grafen und von 
ihnen wieder Ritter Heinrich von Herbergen zu Lehn hatte. 1305 
Dezember 16 (feria quinta post Lucie virginis). 

Or. im Kgl. St.-A. zu Hannover, Marienrode Nr. 117. Siegel des Volquin 
von Schalksberg, Dompropstes in Minden, und des Mindener Domherrn Ludwig 
von Bardeleben, Oheims der Aussteller. Gedr. Marienroder UB. S. 158 Nr. 146. 
In einer Urk. ohne Jahresangabe, datum Scowenburgh, in die Margarete virginis 
(Juli 13, also 1306), resigniert Graf Adolf von Holstein den Zehnten dem Bischof 
Gottfried von Minden, Or. a. a. O. Nr. 113 mit Siegelbruchstück an dem von der 
Urk. geschnittenen Pergamentstreifen, gedr. a. a. O. S. 159 Nr. 147. 


1555. Das Kl. Derneburg bekundet, dass der Priester Heinrich 
von Cantelsem, Kanoniker des Kreuzstiftes, ihm sechszig Mark geliehen 
und einen Zins in Söder überlassen habe, und bestimmt den Zehnten 
in Heersum zur Beschaffung linnener Kleider für die Nonnen. 1305. 


Hinricus plebanus in Legedhc dei gratia prepositus, Tutta 
priorissa totusque conventus claustri in Derneburg omnibus, ad 
quos presens scriptum pervenerit, caritatem in domino sempiternam. 
Notum esse cupimus tam presentibus quam futuris, quod, cum de 
multis lesionibus variisque oppressionibus debitorum pondere adeo 








1305. 139 


essemus involuti, quod sine alienatione seu obligatione bonorum 
nostrorum, quorum tamen annui fructus eciam ad artum victum nobis 
minime sufficiunt, nullatenus expediri possemus, invaluerunt gemitus 
nostri et merore ac pavore corda nostra per singulos dies stringe- 
bantur. Quamobrem in artissimo positi ad illum, quem omnipotentis 
dei gratia et misericordia nostre tribulationi singularem ac fide- 
lissimum patrem in terris temporaliter constituit, dominum Hinricum 
videlicet sacerdotem dictum de Cantelsem ecclesie sancte Crucis 
in Hildensem canonicum humilime confugimus, cuius pia ac fide- 
lissima precordia ad nostri doloris salubre solacium taliter divina 
bonitas visitando tetigit immo verius perfectissime illustravit, ut 
plagas ac lacerationes, quas homines pravi, dei timore vacui, funesta 
cupiditate excerebrati,!) sathane mallei, ad eternam ultionem dispositi, 
peccatis nostris exigentibus domino permittente nostris rebus in- 
tulerunt, ipse indefesse ac sine tedio solius divine retributionis in- 
tuitu ac nostrarum orationum inspectu reintegrare ac reformare 
affectuosissime moliatur. Igitur cum flebiles ac lamentabiles angustias 
nostras aure compassiva intelligeret, eternam ac prelargam elemo- 
sinam de conswete sue pietatis fonte nostre indigencie sub hac 
forma propinavit. Ad solutionem siquidem debitorum nostrorum 
sexaginta marcas puri argenti nobis presentavit ac quatuor talen- 
torum reditus, quos in villa Sodhere habuit, ad nostros generales 
usus pio affectu relaxavit. Quapropter decimam nostram in Hede- 
rickissen, quam pro eadem pecunia obligare decrevimus, ad procu- 
rationem lineorum indumentorum iam dictus dominus Hinricus 
omnibus dominabus inclusis ordinavit et voluit perpetuo assignari. 
Nos igitur felici desiderio suo unanimiter quam intime faventes 
ipsique coram summo retributore assiduis orationibus nostris quam 
plurimum gratificantes paternitati sue in domino firmiter promittimus, 
quod premissa decima in Hederickissen ex nunc in antea et in 
omne tempus, quo ecclesiam nostram domino militare contigerit, 
ad amministrationem et provisionem linearum vestium omnibus 
nostris personis inclusis eternaliter et irrevocabiliter pertinebit. 
Ut autem hec omnia rata, firma et inconvulsa permaneant et penitus 
a nemine ullo tempore dissolvantur, presens scriptum inde confectum 
sigillorum nostrorum appensione fecimus roborari. Huius vero rei 
testes sunt Hinricus prepositus in Stederburg, Iohannes plebanus 
1) Or. excerati. 
47* 


140 1305. 


in Ditforde, lohannes dictus de Mandere et alii quam plures. Datum 
anno domini millesimo ccc?. quinto. 


Or. im Kgl. St.-A. zu Hannover, Derneburg Nr. 51. Zwei Siegel: ,sancte 
Marie in Dern.“ «nd ,sancte Andree in Dern.", ersteres wie Abbildung Band II, 
Tafel VIII Nr. 34. 


1556. Das Kloster Escherde bestimmt den Zehnten in Barfelde 
zur Unterstützung des Siechenhauses und der Propst seinen Zehnten in 
Hönze nach seinem Tode zur Bekleidung. 1305. 

Dei gratia ego Luderus prepositus, Methildis priorissa totusque 
conventus sanctimonialium in Esherto — — unam decimam nostram 
quatuor mansorum in Bervelte habentem!) xiiii solidos annuatim in 
reditibus ad infirmoriam nostram maturo consilio apposuimus et 
conneximus volentes vero, ut ipsa pensio domine, que pro tempore 
magistra in ipsa domo inventa fuerit, annualis pensio presentetur. 
Et ego Luderus prepositus decimam meam in Honesse post vite 
mee tempora ac pro remedio anime mee de consensu tocius con- 
ventus dominabus nostris locavi ad vestitum ac tradidi perpetuo 
possidendam, et domina, que pro tempore est in loco camerarie, 
fructum iam dicte decime ad vestitum tocius conventus recipiet 
annualem. Ut igitur hec donatio nostra firma et inconvulsa per- 
maneat, scripto nostro et sigilli nostri apensione sub anathematis 
interminatione ac sancte ecclesie neenon et beatorum apostolorum 
Petri et Pauli auctoritate fecimus communiri. Datum et actum 
anno domini m. ecc9. v9, 

Or. im Kgl. St.-A. zu Hannover, Escherde Nr. 113. Gut erhaltenes Siegel 
des Propstes und beschädigtes des Konventes. 


1557. Konrad Buninch und Frau bekunden, dem Kl. Lamspringe 
von einer Hufe in Neindorf jährlich vier Schilling zu schulden und 
dass ihre Erben kein Anrecht an der Hufe haben. 1305. 

Ego Conradus dictus Buninch uxorque mea Ermegardis in 
presentibus recognoscimus pubblice protestando, quod nichil plus 
iuris habemus in manso sito in magno Neindorpe, quam quod 
habemus de claustri Lammessprine gratia?) speciali, hoc est, ut 
singulis annis ipsi claustro annuatim in festo Michaelis quatuor 
solidos sine occasione qualibet persolvamus, nobisque decedentibus 
heredes nostri, si forte ex nobis fuerint procreati, nichil iuris in 


l) habens. — ?) gratia über dem getilgten licentia. 








1306. 741 


tacto manso sibi poterunt vendicare. Quod nos Iohannes de Gol- 
turne, Lodhewicus de Engelinborstolt, Theodericus senior Holtgreve 
milites de consensu partium sigillorum nostrorum munimine pro- 
testamur. Datum anno domini m?. cec?. quinto. 

Or. im Kgl. St.-A. zu Hannover, Lamspringe Nr. 92. Von den drei an den 
von der Urk. geschnittenen Pergamentstreifen befestigten Siegeln das erste, des 
J. von Goltern, eingenäht und zerbröckelt, das zweite, des von Engelbostel, stark 
beschädigt, das dritte, des Holtgreve, gut erhalten. 


1558. Konrad und Johann, Ritter, und Ludolf, Knappe, Grafen 
von Wohldenberg übereignen dem Kl. Wöltingerode sechs Hufen in 
Dudingerode, welche die Brüder Albert und Hermann von Gowische, 
Bitter, von ihnen zu Lehn hatten und ihnen resigniert haben, zur 
Vermehrung der Lebensmittel der Nonnen. 1305. 

Huius quoque rei testes sunt dominus Giso de Lapide miles, 
dominus Iohannes Trobo miles et Henricus Trobo filius suus, Ar- 
noldus de Levenstede, Arnoldus de Elvedhe, Iohannes de Barum 
et Herzo fllius suus. 


Or. im Kgl. St.-A. zu Hannover, Wöltingerode Nr. 74. Siegel Johanns in 
grünem Wachs gut erhalten, von den beiden anderen nur Bruchstücke. Gedr. Bode, 
UB. II, S. 88 Nr.125. Vgl. auch unten Nr. 1530. 


1559. Abt Detlev von Ringelheim (Righelighem) verkauft drei 
Morgen im Felde von Kisseleve maior, die zur Beleuchtung gehören, 
dem Edeln Ludolf von Warberg. 1306 Januar 5 (in vigilia epiphanie!) 
domini). 

Or. im Landeshauptarchie zu Wolfenbüttel, Warberg Nr. 8. Siegel von dem 
von der Urk. geschnittenen Pergamentstreifen verloren. 


1560. Bischof Siegfried bestätigt und genehmigt, dass Ludolf, 
Sohn des Martin von Broitzem (Brotzem), dem Krankenamte des KI. 
Steterburg Güter in Geitelde, Beddingen, Sauingen und einen Zins in 
Linde überträgt. Hildesheim 1306 Januar 8 (sabbato post epiphaniam 
domini). 

Abschrift des 14. Jahrhunderts im Diplomat. des Kl. Steterburg I, S. 276 im 


Landeshauptarchiv zu Wolfenbüttel. Regest Hänselmann, UB. der Stadt Braun- 
schweig II, S. 301 Nr. 573. 


1561. Graf Johann von Roden entschädigt das Kl. Lamspringe 
wegen des zurückbehaltenen Zinses von den Gütern in Apelern. 1306 
Januar 20. 


I) Or. epighania. 


142 1306. 


Nos Iohannes comes de Rodhen per presens scriptum universis 
Christi fidelibus cupimus esse notum, quod nos instructi per vene- 
rabilem virum Iohannem prepositum in Lamespringe debitum censum 
non solvimus ipsi claustro iam dicto de bonis Apelderen et aliis ad 
ea pertinentibus et aliquanto tempore fuerimus negligentes. Ea- 
propter volentes negligenciam huiusmodi restaurare permittimus et 
promittimus, ut absque ulla contradictione nostra vel nostrorum 
heredum pro retento censu memoratus prepositus vel qui pro tem- 
pore fuerit loco sui tollat ad presens octo talenta de preterito et 
sex de instanti termino de bonis predictis, computatione tamen 
facta in die Michahelis sicut tunc in foro annona communiter emi 
solet, deinde solucione huiusmodi completa absque ullo dubio vel 
contradictione solventur singulis annis duo talenta ipsi claustro de 
areis attinentibus vel de bonis, si aree annichilate fuerint, quem 
censum etiam ipsius claustri nuncius sine advocato nostro, nisi 
requisitus fuerit, recipiet expedite. Et ne questionem vel dubium 
tam de bonis quam de censu contingat de cetero suboriri, propriis 
vocabulis ea bona cum situ duximus declarari, videlicet in Apel- 
deren tres mansi et aree attinentes, item in Lidheren tres mansi 
et fundus et dimidius, Hiddekestorpe duo mansi, Vekkendhorpe 
mansus et dimidius, Nendorpe unus mansus. Que omnia prescripta 
ad maiorem evidentiam et utilitatem sepedicti claustri duximus 
nostri sigilli munimine roboranda. Datum anno domini m?. cec?. 
sexto, Fabiani et Sebastiani martirum. 


Or. im Kol. St-A. zu Hannover, Lamspringe Nr. 93. Bruchstück des Siegels 
des Ausstellers. Regest Harenberg, Hist. Gandersh. S. 797. 


1562. Propst Otto des Moritzstiftes und Otto, Sohn seines Bruders 
Heinrich, Grafen von Wohldenberg, geben mit Zustimmung des Ludolf 
von Wohldenberg, Domherrn, vier Hufen in Lebenstedt (Levenstede), 
die ihnen die Brüder Aschwin, Heinrich und Dietrich von Wallmoden 
resigniert haben, dem Grafen Hermann, dem Bruder des Propstes, der 
ihnen dafür vier Hufen in Gross- Heere übergiebt. 1306 Februar 1 
(in vigilia purificationis beate virginis). 

Or. im Landeshauptarchiv zu Wolfenbüttel, Kl. Riddagshausen Nr. 397. 


Siegel des Propstes Otto und des Domherrn Ludolf gut erhalten, das des Grafen 
Otto verloren. 


1563. Graf Hermann von Wohldenberg überträgt mit Zustimmung 
seines Sohnes Bodo, Domherrn, vier Hufen in Lebenstedt (Levenstede) 








1306. 148 


mit einer Hausstelle dem Kl. Riddagshausen. 1306 Februar 3 (in 
crastino purificationis virginis gloriose). 

Testes sunt honorabiles viri domini Otto prepositus Montis, 
Ernestus de Indagine, Thidericus de Walmede, Hermannus de Sten- 
berch, Bernardus de Hardenberch, lohannes de Oberch canonici 
ecclesie Hildensemensis, Bertrammus Reinfridi et Hermannus frater 
suus, Borchardus de Valua orientali et Iohannes filius eius, Hen- 
ricus, Thidericus, Hartmannus et Iohannes fratres dicti Frisones 
burgenses in Hildensem. 


Or. im Landeshauptarchiv zu Wolfenbüttel, Kl. Riddagshausen Nr. 398. 
Siegel des Ausstellers. 


1564. Bischof Siegfried bekundet, dass Hermann Osterhof sich 
zum Schadenersatz gegenüber dem Kreuzstift verpflichtet und allen An- 
sprüchen an jenes entsagt hat. Peine 1306 Februar 5. 


Sifridus dei gratia Hildensemensis ecclesie episcopus presentibus 
publice protestamur, quod Hermannus dictus Osterhof coram nobis 
bona deliberatione prehabita placitavit, quod bona dominorum ecclesie 
sancte Crucis in Hildensem per ipsum inbrigata debebit integraliter 
disbrigare et ipsis ea ubicumque sita fuerint emonstrare nichil iuris 
in eisdem sibi penitus reservando. HRenunciavit etiam omni actioni, 
si quam contra predictos dominos habuit vel quam posset inposterum 
attemptare. Ut autem presens conpositio rata et inviolabilis per- 
severet, discreti viri Henricus Osterhof in Solzeken, Henricus 
Immeken, Henricus Sigeringhe, Henricus Noycinghe, Iohannes 
Immeken, Iohannes Volcmari cives in Lafferde, Henricus Wilhel- 
minghe in Solde, Thidericus Osterhof in Woltwisch, Luderus Sutor 
in Peyna pro supradicto Hermanno promiserunt discreto viro Bru- 
ningo de Alten canonico sancte Crucis in Hildensem strennuisque 
militibus Iohanni de Oberghe, Sifrido de Rutenberghe ad manus 
dominorum et capituli ecclesie sancte Crucis in Hildensem supra- 
dicte. In quorum omnium testimonium sigilla nostrum et Iohannis 
de Oberghe militis iam dicti presentibus sunt appensa. Actum et 
datum in Peyna anno domini m9. ccc? sexto, in die beate Agate 
virginis et martiris. 

Or. im Kgl. St.-A, zu Hannover, Kreuzstift Nr. 239. Beide Siegel verloren. 


1565. Abt Thelew, Prior Hermann und der Konvent des Kl. 
Ringelheim verkaufen mit Zustimmung des Bischofs Siegfried 35 Lat- 





144 1806. 


hufen in Wackersleben (Wackersleve) mit den Liten, 38!|, vogtei- 
freie Morgen, eine Lehnhufe und 71/, Hausstellen in Klein - Ausleben 
(Osleve) und in Gunsleben (Guensleve) dem Blasiusstifte in Braun- 
schweig. Ringelheim 1306 Februar 15 (xv. kalendas marcii). 


Abschrift des 14. Jahrhunderts im Ordinarius st. Blasii fol. 419 im Landes- 
hauptarchiv zu Wolfenbüttel. 


1566. Abt Hildebrand, Prior A(lbert) und der Konvent des 
Godehardiklosters bestimmen über eine Rente von 18 Schilling, welche 
aus dem Hause der Megedhe der Kustos jährlich erheben soll. 1306 
Februar 21 (in vigilia cathedre apostoli Petri). | 


Or. im Kgl. St.-A. zu Hannover, st. Godehard Nr. 51. Siegel des Abtes und 
des Konventes wenig beschädigt. Danach gedr. Doebner, UB. I, S. 322 Nr. 587. 


1567. Die Grafen Konrad und Johann von Wohldenberg ver- 
kaufen dem Kl. Wöltingerode eine Hufe in Dudingerode, welche der 
verstorbene Pfarrer Heinrich zu Hillewardingerode auf Lebenszeit be- 
sessen hat, nebst drei Hausstelln. 1306 Februar 21 (in vigilia 
cathedre Petri). 


Testes huius facti sunt dominus prepositus Novi operis in Gos- 
laria, dominus Hermannus capellanus in Waltingerode, Hinricus 
Trobe miles, Iohannes de Barum, Herzo filius suus. 


Neuere Abschrift in Ms, 548 fol. 62v in der Beverinischen Bibliothek zu 
Hildesheim. 


1568. Gertrud von Hessen, Stiftsdame in Quedlinburg, verkauft 
mit Zustimmung ihrer Schwestern Luckard und Mathilde, Nonnen in 
Heiningen, und ihres Vetters Volrad, Domherrn in Halberstadt, dem 
Kl. Waterler zwei Hufen in Romesleve. Halberstadt 1306 März 7 
(feria ii. post dominicam Oculi). 

Gedr. nach dem Or. in Wernigerode UB. des Kl. Waterler S. 14. Regest 


Schmidt, UB. des Hochstiftes Halberstadt III (Publ. aus den Preuss. Staatsarchiven 27) 
S. 28 Nr. 1783. 


1569. Bischof Siegfried und das Domkapitel bestimmen über 
die Abtragung der Schuldenlast der Kirche. Hildesheim 1306 März 27. 
Nos Sifridus dei gratia Hildensemensis ecclesie episcopus, 
Conradus prepositus totumque eiusdem ecclesie capitulum presenti- 
bus publice protestamur, quod, cum ecclesia nostra predicta gravi 
debitorum honere prochdolor premeretur, nos ipsius relevationi in- 





1306. 745 


tendentes diversis tractatibus hinc inde habitis tandem convenimus 
in hunc modum, videlicet quod ab hominibus nostris litonibus ac 
propriis mansos ullos aut nullos habentibus facimus ista vice de- 
cimam partem rerum suarum tam mobilium quam immobilium ex- 
torqueri ad huiusmodi honera supportanda. Pro collectis autem ac 
talliis huiusmodi colligendis homines nostros captivari, mutilari 
nolumus aut occidi, insuper advocati domini nostri . . episcopi ad 
bona domini prepositi aut capituli non venient pro exactionibus ex- 
torquendis, nisi a capitulo vocati fuerint seu ab hiis, quos capitulum 
ad vocationem talium duxerit deputandos. Preterea quicquid collectum 
de premissis petitionibus fuerit aut extortum, honorabilibus viris 
domino Bernardo cantori ecclesie nostre supradicte necnon domino 
Hermanno dicto de Stenberghe concanonico nostro sine diminutione 
qualibet volumus presentari. Qui fideliter sic collecta equa divident 
portione medietatem domino nostro episcopo presentando, reliquam 
vero medietatem ad manus capituli integraliter reservando. Ceterum 
si qui litones eeclesie nostre de prefati domini nostri episcopi seu 
alicuius concanonicorum nostrorum fuerint familia, nullo tamen colore 
quisito, tales a solutione collectarum ac talliarum huiusmodi ex- 
pertes esse volumus ac immunes. Ad litones quoque amministrationis 
seu obedientie in Wittenborch peticiones seu exactiones predictas 
in aliquo volumus non extendi presentibus a festo sancti Michaelis 
usque ad annum minime valituris. In quorum omnium testimonium 
presentes litteras sigillorum videlicet venerabilis domini nostri 
Sifridi episcopi ac capituli nostri munimine fecimus roborari. Actum 
et datum: Hildensem anno domini m?. ccc?. vi?., in die palmarum. 


Or. im Kgl. St.-A. zu Hannover, Domstift Hildesheim Nr. 401. Beschädigte 
Siegel des Bischofs und des Domkapitels. 


1570. Priester Willekin und ein Bürger von Braunschweig be- 
kunden, dass die Wittwe des Heinrich von Hallendorf eine Hofstätte 
in Hallendorf vom Michaeliskloster zur Leibzucht hat. 1306 April 3— 10. 


Nos Willekinus sacerdos capellarius sancti Iacobi in Bruneswich 
necnon Bernardus Widekindi burgensis in Bruneswich ad univer- 
sorum notitiam cupimus pervenire, quod relicta Henrici de Heldelen- 
dorpe bone memorie quandam aream sitam in iam dicta villa He- 
delendorpe tenet ab ecclesia sancti Michaelis in Hildensem usufructus 
tytulo, quod lifgedingede vulgariter nominatur, que area post obitum 
dicte relicte vacabit libere ecclesie memorate. In cuius rei testi- 


146 1306. 


monium nostris sigillis presentem litteram duximus sigillandam. 
Datum anno domini m?. ccc®. sexto, infra octavam pasche. 
Or. im Kol. St.-A. zu Hannover, Michaeliskl. Nr. 119. Beide Siegel an den 


von der Urk. geschnittenen Pergamentstreifen stark beschädigt. Gedr. Hänselmann, 
UB. der Stadt Braunschweig II, S. 304 Nr. 578. 


1571. Dechant Johann von Nörten entscheidet einen Streit zwischen 
dem Michaeliskloster und dem Philipp de Piscina wegen des Zinses von 
Gütern in Dorstadt. 1306 April 29. 


Nos Iohannes decanus ecclesie Northunensis, iudex unicus in 
causa, que vertebatur inter dominum . . abbatem et conventum 
monasterii sancti Mychahelis in Hildenshem ex una et Phylippum 
de Piscina laycum ex parte altera, delegatus a reverendis dominis 
iudicibus Maguntinensibus, recognoscimus in hiis scriptis, quod ipso 
domino abbate nomine suo et conventus sui petente restitutionem 
pensionum bonorum suorum in Dorstad, quibus asseruit se triennio 
spoliatos fuisse, Phylippo vero per procuratorem ad hoc speciale 
mandatum habentem confitente, se tantum biennio pensiones huius- 
modi usurpasse, tandem nostra ordinatione mediante inter partes 
accessit talis transactionis forma, quod Phylippus fide data pro- 
misit, numquam de cetero prohibere seu quoquo modo impedire 
dominum abbatem et conventum predictos in pensionibus antedictis, 
sed perpetuo se debere manere contentum in duabus marcis pre- 
Scise, quas ex antiqua consuetudine singulis annis hactinus percepit 
intuitu advocacie, quam in Dorstad habet in bonis monasterii 
prenotati. Pro pensionibus vero secundum suam confessationem 
duobus annis usurpatis salvo tamen domino abbati et conventui 
de tercio auno iure suo idem Phylippus satisfaciet cum octo marcis 
puri argenti, quas de premissis redditibus advocacie sue in Dorstad 
permittet dominum abbatem et conventum prefatos sine impedimento 
quolibet colligere pacifice et quiete, ita quod in proximo termino 
beati Mychahelis duas marcas colligant et sic deinceps tribus annis 
continue et inmediate subsequentibus, donec predictas octo marcas 
receperint integraliter et in toto, quod idem Phylippus promisit 
similiter fide data, et si, quod absit, ipse quocumque modo veniret 
contra premissam transactionis formam, Ludolfus de Medehem una cum 
ipso et pro ipso Phylippo data fide similiter promisit, se curaturum, ut 
predicta transactio inviolabiliter observetur. Testes vocati et rogati,!) 


I) Or. rogatui. 





1306. 147 


qui premisse ordinationi interfuerunt, sunt honorabiles viri dominus 
Everhardus prepositus in Osterrod, Ernestus prior monasterii sancti 
Blasii in Northem, Hedenricus plebanus ecclesie sancte Marie in 
Osterrod, magister Conradus rector scolarum in Northem et quam- 
plures alii fide digni. In quorum etiam premissorum evidenciam 
pleniorem sigillum nostrum duximus presentibus apponendum. Datum 
anno domini m?. cc, sexto, iii. kalendas maii. 


Or. im Kgl. St.-A. zu Hannover, Michaeliskl. Nr. 120. Siegel des Dechanten 
an dem von der Urk. geschnittenen Pergamentstreifen. 


1572. Ritter Hildemar von Oebisfelde (Ovesvelde) übereignet 
mit Zustimmung seines Bruders, des Domherrn Johann, dem Kl. Riddags- 
hausen zwei Hufen in Meerdorf. Braunschweig 1306 Mai 1 (kalendas 
maii). 

Or. im Landeshauptarchiv zu Wolfenbüttel, Kl. Riddagshausen Nr. 406. 


Siegel von dem von der Urk. geschnittenen Pergamentstreifen verloren. Regest 
Hänselmann, UB. der Stadt Braunschweig IL, S. 307 Nr. 584. 


1578. Papst Clemens V. beauftragt den Domdechanten (Heinrich), 
die dem Kl. Amelunxborn unrechtmässig entfremdeten Güter wieder zu 
verschaffen. Bordeaux 1306 Mai 23 (x. kalendas iunii, pontificatus 
nostri anno primo). 


Or. im Landeshauptarchiv zu Wolfenbüttel, Kl. Amelunzborn Nr. 20. Bulle 
an Hanfschnur. 


1574. Das Kl. Fischbeck macht mit dem Domstift eine Gebets- 
brüderschaft. 1306 Juni 24 (octavo kalendas iulii). 


Or. im Kgl. St.-A. zu Hannover, Domstift Hildesheim Nr. 402. An dem von 
der Urk. geschnittenen Pergamentstreifen beschüdigtes Siegel der Äbtissin. 


1575. Bischof Siegfried überweist den Inhabern zweier K laustral- 
kurien, dem Domherrn Bernhard von Hardenberg und den Brüdern 
Bertramm und Hermann vom Keller (de Cellario), einen Zins von 
sechszehn Schilling in der Mühle zu Förste (Vorste) als Ersatz für 
einen gleichen Zins aus der Venedig mit der Bestimmung, dass, wenn 
die Ueberschwemmungen in der Venedig abgestellt werden, alsdann der 
Zins aus dieser an ihn und seine Nachfolger fallen solle. Hildesheim 
1306 Juli 2 (in die beatorum martirum Processi et Martiniani). 


Or. im Kgl. St.-A. zu Hannover, Domstift Hildesheim Nr. 403. Siegel des 
Bischofs und des Domkapitels. Gedr. Doebner, UB. I, S. 322 Nr. 589. . 





148 1806. 


1576. Die Brüder Albert und Konrad von Wehre (Werre), 
Knappen, verkaufen dem Kl. Wöltingerode vier Hufen in Gross-Lengde 
(in maiori Leggede) für 42 Mark Silber und verpflichten sich in 
Gegenwart der Ritter in Hornburg (Horneborch), Währschaft zu leisten. 
1306 Juli 6 (in octava Petri et Pauli). 


Testes — interfuerunt dominus Albertus et dominus Hermannus 
fratres dicti de Gowisch, dominus Fredericus Friso, dominus Iohannes 
de Getlede. 


Or. im Kol. St.-A. zu Hannover, Wöltingerode Nr. 76. Die beiden Siegel, 
am Rande beschädigt, zeigen gemeines Feh. 


1577. Die Brüder Ekbert und Hermann von Wolfenbüttel ver- 
kaufen dem Michaeliskloster einen Hof in Steinwedel (Stenwede) und 
überweisen ihm den Johann von Hänigsen (Heningsen), den früheren 
Lehnsmann des Hofes, zur neuen Belehnung. 1306 August 9 (in vigilia 
beati Laurentii). 

Or. im Kgl. St.-A. zu Hannover, Michaeliskl. Nr. 121. Siegel Burchards, 
des Vaters der Aussteller, an dem von der Urk. geschnittenen Pergamentstreifen. 
Gedr. Asseburger UB. II, S. 40 Nr. 624. In einer Urk. von demselben Datum 


verkaufen dieselben dem Kloster das Dorf Steinwedel, Or. a. a. O. Nr. 122, Siegel 
desselben verloren. Gedr. a. a. O. Nr. 623. 


1578. Graf Hermann von Wohldenberg tauscht mit seinen Ver- 
wandten Ländereien und überträgt die eingetauschten dem Kl. Riddags- 
hausen. 1306 August 16. 


Nos Hermannus comes deWoldenbergh — — omnia bona ubicumque 
situata, que Gherhardus dictus Blusse a nobis tenet, ex causa per- 
mutacionis dilecto fratri nostro Ottoni preposito Montis Hildense- 
mensis neenon Ottoni filio fratris nostri Henrici comitis de Wolden- 
berch dedimus et presentibus damus in proprium iure perpetuo pro- 
prietatis titulo possidendum, volentes, ut idem Gherhardus eadem 
bona de cetero a filio fratris nostri predicto teneat prout a nobis 
hactenus dinoscitur tenuisse. Dicti vero quatuor mansos sue pro- 
prietatis cum eorum pertinenciis Levenstede sitos nobis in recom- 
pensam dederunt, quos monasterio in Riddageshusen dedimus possi- 
dendum. Datum sub sigillo nostro anno domini m. ccc9. vi9., in 
crastino virginis gloriose. 

Abschr. des 15. Jahrh. in Cop. VI, 11, S. 567 Nr. 1018 im Kol. St.-A. zu 
Hannover. 





1306. 149 


15798. Das Kl. Wöltingerode bekundet, dass der Priester Johann 
von Ehene der Kellerei vier Hufen in Gross-Lengde zum Unterhalt der 
Nonnen übertragen hat. 1306 September 1. 


Nos dei gratia Iohannes prepositus, Ghertrudis abbatissa, Küne- 
gundis priorissa totusque conventus sanctimonialium eeclesie in 
Woltingherode recognoscimus omnibus Christi fidelibus per presentem 
litteram et publice protestamur, quod dominus lohannes dictus de 
Rende sacerdos quatuor mansos cum omnibus suis pertinentiis et 
proventibus et cum quatuor areis, quarum tres solvunt tres modiolos 
papaveris et una quatuor solidos Goslariensium denariorum, sitos 
in villa et campis maioris Lenghede, quos ipse suis propriis com- 
paravit denariis, ob honorem et reverentiam omnipotentis dei et 
beate virginis Marie et ob singularem devocionem, quam ad nos et 
ad nostram ecclesiam habere dinoscitur, contulit nobis et ecclesie 
nostre in remedium anime sue perpetuis temporibus possidendos, 
ita videlicet quod quecumque dominarum nostrarum officium celle- 
rarie nostre pro tempore habuerit, hec eosdem quatuor mansos et 
quatuor areas cum omnibus suis pertinentiis et proventibus licite 
et sine ullius contradictione in sua procuratione tenebit omnesque 
fructus ipsorum, qui exinde derivari poterunt, annis singulis mini- 
strabit dominabus nostris pro suis usibus et necessitatibus, prout 
etiam anime ipsius domini Iohannis noverit salubrius expedire. In 
buius rei evidentem noticiam et stabilem perseveranciam necnon 
ad instantiam ipsius domini Iohannis fecimus presentem litteram 
sigillo nostri conventus et proprio sigillo honorabilis viri domini 
Thiderici prepositi eeclesie Novi operis in Goslaria firmiter roborari. 
Actum et datum anno domini m?. ccc?. vi?., in die beati Egidii abbatis. 


Or. im Kol. St.-A. zu Hannover, Wöltingerode Nr. 77. Beschädigtes Konvents- 
siegel, von dem des Propet nur ein kleines Bruchstück übrig. 


1580. Bischof Siegfried bekundet den Verzicht der Schwestertochter 
des Bertold von Emmern auf die Güter in Bolzum, die Gertrud von 
Rautenberg von ihm gekauft und dem Domkapitel zu ihrer Memorie 
geschenkt hat. Hildesheim 1306 September 2. 


Nos Siffridus dei gracia Hildensemensis ecclesie episcopus pre- 
sentibus publice protestamur, quod in nostra presencia Hedhewich 
filia sororis Bertoldi quondam de Hembere proposuit, quod in duobus 
mansis in campis ville Boltessem sitis ad nos per mortem eiusdem 
Bertoldi devolutis nullum ius sibi penitus vendicaret, quos domina 


150 1306. 


Ghertrudis de Ruthenberge à nobis cum proprietate eorundem legi- 
time comparavit. Predicta vero domina Ghertrudis volens anime 
sue salubriter providere, supradictos mansos cum singulis suis 
pertinenciis tam in villa quam in campis donavit capitulo nostre 
eeclesie supradicte in ius proprium perpetue possidendos, ut post 
obitum memoria eius in anniversario suo vigiliis et missis animarum 
in dieta ecclesia perpetuis temporibus habeatur. Nos eciam Sifridus 
dei gracia Hildensemensis ecelesie episcopus supradictus humilibus 
domine Ghertrudis precibus inclinati hanc donacionem ratificamus 
ac eciam approbamus sub presencium testimonio litterarum nostro 
sigillo publice munitarum. Acta sunt hec discretis viris presentibus 
domino Ernesto dicto Bok canonico ecclesie nostre memorate, Thi- 
derico de Solde, Meynardo, Henrico de Mansfelde capellanis nostris, 
clerieis, laicis vero Ernesto de Blikenstede, Alberto dicto Bok 
militibus, Hermanno de Stempne, Lamberto de Selde, Tiderico de 
Eletze famulis, Henrico dicto Sledorn, Iohanne dicto Bokfel civibus 
nostris in Hildensem, et quam pluribus aliis fidedignis. Datum 
Hildensem anno domini m9, ccc?. vi., in crastino beati Egidii. 


Abschr. des 15. Jahrh. in Cop. VI, 11, S. 506 Nr. 841 im Kgl. St.-A. zu 
Hannover. 


1581. Heinrich von Wallenstedt, Knappe, verzichtet gegenüber 
dem  Andreasstifte auf alles Recht an vier Hufen in Wallenstedt. 
Lauenstein 1306 September 22. 

Ego Henricus famulus dictus de Wallenstede presentibus reco- 
gnosco, quod cedo omni iuri sive impetitioni, quam habere possem 
super quatuor mansis sitis in villa et in campis Wallenstede, quos 
dudum ante mea tempora canonicis de sancto Andrea emptos a meis 
progenitoribus in sua habuerunt possessione, sive illa mea impetitio 
iusta fuerit vel iniusta, receptis ab eis quinque mareis puri argenti, 
et eos ulterius nec in bonis prefatis aut in quibuscumque aliis bonis 
suis impediam, set in quibuscumque potero promovebo. Hec etiam 
placita a meis heredibus promisi fide data firmiter observari. In 
euius rei testimonium sigillum meum una cum sigillis domini Bodonis 
de Homburgh, comitis Mauricii de Speghelbergh, Wasmodi de Hasten- 
beke militum, qui hiis placitis interfuerunt et huius compositionis 
testes sunt, presentibus est appensum. Datum Lowensten anno 
domino m? ccc? vi9., in die sancti Mauricii sociorumque eius. 


Or. im Kgl. St.-A. zu Hannover, Andreasstift Nr. 22. Beschädigte schild- 
förmige Siegel des B. v. Homburg und des Grafen von Spiegelberg anhangend, 








1306. 151 


das des W. v. Hastenbeck (halber Widder nach rechts: T 8..... D' HASTENBEK) 
liegt stark beschädigt lose bei, das des Ausstellers verloren. Die Schrift teilweise 
stark verblasst. 


1582.  Dompropst Konrad bekundet gemeinsam mit dem Rate 
der Neustadt, dass der Abt und Konvent des Godehardiklosters drei 
Hufen in Barienrode (Berningherode) mit einem Hofe und zwei Haus- 
stellen von Walther von Sottrum (Sutherum), der sie von dem Kloster 
zu Lehn hat, für 24 Mark Silber gekauft haben. Hildesheim 1306 
Oktober 9 (in die sancti Dyonisii et sociorum eius). 


Or. im Kgl. St.-A. zu Hannover, st. Godehard Nr. 52. Siegel des Dompropstes 
und der Neustadt. Danach gedr. Doebner, UB. I, S. 324 Nr. 590. 


1583. Die Brüder Dietrich und Bertold von Gadenstedt (Godden- 
stede), Knappen, verkaufen die Fischerei in der Veltride und Pump- 
ride bis zu deren Einfluss in die Innerste bei der Mühle Huckesbole 
dem Kl. Marienrode für zehn Mark Silber und gestatten ihm die Be- 
nutzung ihrer Fischerei bei Ahrbergen. 1306 Oktober 9 (in die beatorum 
Dyonisii et sociorum eius). 

Abschrift des 15. Jahrhunderts in Ms. XXIII, 767, fol. 142v in der Kgl. 
Bibliothek in Hannover. Gedr. Marienroder UB. S. 160. Nr. 148. Im Jahre 1310 


bestätigt Knappe Volkmar von Gadenstedt obigen Verkauf seiner Brüder, Abschrift 
a. a. O. fol. 143, fehlt Marienroder UB. 


1584. Volrad von Hessen, Domherr in Halberstadt, belehnt Ge- 
nannte mit vier Hufen in Listringen. Halberstadt 1306 Oktober 19. 


Nos Volradus canonicus ecclesie Halberstadensis dietus de 
Hesnem presentibus recognoscimus, quod Ottoni de Boltessem et 
Henrico de Meyemberge famulis!) famosis quatuor mansos sitos in 
campis ville Listringe eum omni fructu ac utilitate pertinente ad 
eosdem mansos iure contulimus feodali. In cuius facti evidens 
testimonium sigillum nostrum presentibus est appensum. Datum 
Halberstad anno domini m?. ecc?. vi?., in crastino beati Luce 
evangeliste. 


Abschrift des 14. Jahrhunderts im Cop. des Andreasstiftes, Ms. 320 fol. 160 
in der Beverinischen Bibliothek zu Hildesheim. 


1585. Herzog Otto von Braunschweig verspricht dem Grafen 
Nikolaus von Schwerin für den ihm gegen Nikolaus von Wenden während 
dreier Jahre zu leistenden Beistand 1000 Mark Silber, von denen die 


1) famulis zweimal geschrieben. 


152 1306. 


Hälfte durch die Markgrafen Otto, Hermann und Waldemar von Branden- 
burg verbürgt ist, und will ihm, sobald er Frieden mit dem Bischof 
von Hildesheim gemacht hat, mit ganzer Macht zu Hilfe ziehen. EIL 
ringen 1306 Oktober 31 (in vigilia omnium sanctorum). 

Or. im Kgl. St.-A. zu Hannover, Celle Or. Des. 8, IV, 33, 6. Gedr. Riedel, 


Cod. dipl. Brandenb. III, 3, S. 14, Sudendorf, UB. I, S. 122 Nr. 193, Mecklenburg. 
UB. V, S. 308 Nr. 8119. 


1586. Das Godehardikloster bekundet den Ankauf von drei 
Hufen mit Zubehör in Barienrode von Walther von Sotirum unter 
Beisteuer des Priors und Kantors und giebt diesen freies Bestimmungs- 
recht über sie. 1306 Dezember 13. 


Nos Hildebrandus dei gratia abbas monasterii sancti Godehardi 
in Hildensem, Al(bertus) prior totusque conventus ibidem universis 
presentibus et posteris hanc cartam visuris volumus propalari, quod 
mediante subsidio rerum, quas prior Albertus de Adenstede dictus 
et cantor Hermannus Stric nominatus ex concilio et auxilio suorum 
amicorum et propriis laboribus contraxerunt, emimus a Woltero de 
Sucerum suisque coheredibus tres mansos in Berningerode sitos cum 
una curia et duabus areis omhni iure et utilitate tam in silvis quam 
campis, pascuis, aquis et aquarum decursibus, nemoribus cultis et 
incultis, que idem Woltherus a nostra ecclesia iure tenuit feodali. 
Committimus autem hec bona eorum provisioni quamdiu vixerint 
custodienda dantes eisdem liberam facultatem emolumentum pre- 
dietorum bonorum ordinandi, ad quoseumque pios usus decreverint 
ordinari videlicet ad sollempnitatem aliquorum sanctorum sollemp- 
nius peragendam vel confratribus ad refectorium in servicium sive 
ad supplecionem suarum vestium et prebende seu ad alias utilitates 
quascumque toti conventui et communitati generales. Post mortem 
vero amborum predicta bona habito concensu abbatis et conventus 
custodis provisioni committentur, ut custos hec bona taliter dis- 
penset, sicut hii duo in sua vita statuerunt dispensari ad fratrum 
commoda et sanctorum honores amplius excollendos. In predictorum 
evidentiam presens pagina nostris sigillis pateat communita. Datum 
anno domini mPeec®, vi®., in die Lucie virginis. 

Or. im Kgl. St.-A. zu Hannover, st. Godehard Nr. 53. Siegel des Abtes und 
des Konventes wenig beschädigt. Eigenartige Schreibweise. 


1587. Propst Bertold, Prior Friedrich und das Kapitel des 
Bartholomäistiftes gewähren dem Bürger Ambrosius, welcher eine Ver- 





1306. 153 


pfündung des Stiftes von drei Fuhren Getreide eingelöst hat, eine 
Getreiderente, geloben nach dem Tode des Ambrosius und dessen Sohnes 
wöchentlich drei Messen auf dem Altare der h. Felix und Adauctus 
zu lesen, zu welchen der Pfarrer in Lühnde (Lunene) und der in 
Hotteln je 20 Schilling behufs Verteilung unter die die Messen lesenden 
Priester beisteuern sollen, und gewähren ihnen Anteil aller guten Werke 
des Stiftes. 1306 Dezember 20 (vigilia beati Thome apostoli). 


Testes huius rei sunt — — Arnoldus plebanus in Dinkelere, 
magister Iohannes Schonekint, Thidericus plebanus in Rethmere, 
Iohannes plebanus in Burchtorpe, Thidericus plebanus in Stenwede 
sacerdotes, und Bürger. 


Or. im Kgl. St.-A. zu Hannover, Bartholomäistift Nr. 21. Siegel des Kapitels, 
ein zweites verloren. Gedr. Doebner, UB. I, S. 325 Nr. 591. 


1588. Abt Hildebrand des Godehardiklosters nimmt mit Zu- 
stimmung des Kapitels den Bürger Hildebrand von Uppen (Uppem) 
und seine Frau Margarete in die Gebetsbrüderschaft auf und gibt ihnen 
Anteil an den guten Werken des Klosters. 1306 Dezember 20 (in 
vigilia Thome sancti apostoli). 


Or. in der Beverinischen Bibliothek zu Hildesheim, Godehardikl. Nr. 2 
Siegel nebst Befestigung verloren. Gedr. Doebner, UB. III, S. 667 Nachtr. Nr. 62. 


1589. Das Kl. Derneburg bekundet, dass Heinrich von Kan- 
telsem, Kanoniker des Kreuzstiftes, die Memorie seiner Eltern gestiftet 
hat. 1306. 


Universis Christi fidelibus presens scriptum visuris seu audituris 
totus et universus conventus sanctimonialium in Derneborch ora- 
ciones quam devotas in domino. — — Notum — — esse volumus, 
— — quod dominus Hinricus de Kantelsem ecclesie sancte Crucis 
in Hildensem canonicus, nostre vero congregacionis pater et susten- 
tator unicus, utpote de cuius crebris elemosinis omnino quasi sub- 
sistimus, magnum et uberrimum solite pietatis beneficium iterum de 
novo bona bonis cumulando nostre indigencie erogavit Hermanno 
videlicet dicto Sconekint xxx marcas puri argenti pro nobis solvendo, 
cum quibus ecclesiam nostram a tribus plaustratis frumenti, que sibi 
pro dicta pecunia singulis annis dabantur, misericordissime exemit 
et absolvit, Decem eciam solidorum redditus ad nostram custodiam 
perpetuo comparavit, de quibus ecclesie nostre sacrista, que pro 
tempore fuerit, cereum de quatuor talentis cere, qui singulis diebus 

Hildesh. UB. III. 48 


154 1307. 


ad summam missam a Sanctus decantacione usque in finem misse 
&d honorem dei ardeat, singulis annis comparabit. Nos igitur pro 
hiis et multis aliis beneficiis aliquem favorem ipsi ostentare cupientes 
presencium tenore in domino firmiter sibi promittimus, quod circa 
festum saneti Michaelis memoriam patris sui ac matris sue et 
omnium parentum suorum singulis annis studiose peragemus, eodem 
eciam tempore missam de domina nostra cum sequencia Ave pre- 
clara sui intuitu festive decantabimus, festum eciam beati Thome 
sui apostoli necnon et beati Anthonii cum speciali devocione ac 
festivitate singulis annis observabimus sue pie dilectionis intuitu 
et inspectu. In cuius rei testimonium presens scriptum inde con- 
fectum sigilli nostri appensione duximus roborandum. Datum anno 
domini m?. ecc?. sexto. 


Abschrift des 15. Jahrhunderts in Cop. VI, 106 S. 46 im Kol. St.-A. zu 
Hannover, weniger gut ist die Abschrift des 14. Jahrhunderts in Cop. VI, 105, 
S. 25 ebenda. 


1590. Abt Hildebrand, Prior Albert und der Konvent des Gode- 
hardiklosters verkaufen dem Domvikar und Pfarrer der Neustadt, 
Heinrich, für zehn Mark aus dem neuen Garten neben der Steingrube 
einen Zins von zwanzig Schilling, welchen der Küster zum Anniversar 
des Bischofs Otto von Münster und des Priesiers Werenbold am 
18. August (in crastino post octavam beati Laurencii) verwenden soll. 


O. D. (1306). 

Abschrift des 15. Jahrhunderts im Cop. des Godehardikl., Ms. 311 fol. 87 in 
der Beverinischen Bibliothek zu Hildesheim. Gedr. Doebner, UB. I, S. 406 Nr. 737. 
Bischof Otto von Münster starb 1306, in demselben Jahre ist auch Prior Albert 
nachweisbar. 


1591. Abt Tetlev und der Konvent von Ringelheim verkaufen dem 
Propste Friedrich und dem Kl. Dorstadt für zehntehalb Mark einen 
Hof in Flöthe. O. D. (1306—7). 

Testes sunt Thidericus sacerdos plebanus in Orum et alii 
quam plures. 


Abschrift des 14. Jahrhunderts im Cop. des Kl. Dorstadt zw Dorstadt 
fol. 330. Datiert nach dem Vorkommen des Abtes Tetlev. 


1592. Das Kl. Lamspringe macht mit dem Ritter Balduin von 
Steinberg einen Lündertausch. Hildesheim 1307 Januar 13. 

Nos Iohannes prepositus, Adelheydis priorissa totumque capi- 
tulum sanctimonialium monasterii in Lamspringhe presentibus publice 











1307. 15b 


protestamur, quod strennuo militi ac honesto Boldewino dicto de 
Stenberg et suis veris heredibus tres mansos in campis ville Eytsem 
prope Empne sitos indecimales cum omni iure, proprietate et utili- 
tate tam in villa quam in campis, in pascuis, silvis ac pratis et 
precipue cum iure habendi ac instituendi opilionem donavimus 
liberaliter possidendos. Ne igitur ex huiusmodi donatione nostrum 
monasterium supradictum aliqualiter lederetur, prefatus miles nobis 
et nostro monasterio donavit unum mansum et decem et octo iugera, 
unam aream, quam tenet Iohannes dietus Crispus, et unam aream, 
quam tenet Conradus de Almenstede in Evensene, in minori Illede 
unum mansum et unam aream, quam tenet quidam nomine Prene 
eum omni iure, proprietate et utilitate suisque attinenciis ac per- 
tinenciis universis addendo quadraginta marcas puri argenti, quas 
in utilitatem nostri monasterii recognoscimus esse versas, fructuo- 
samque sic nobis faciens recompensam. Ut autem huiusmodi dona- 
tiones hine inde facte inviolabiles futuris temporibus perseverent, 
presentes litteras sigillorum videlicet venerabilis domini nostri Sifridi 
Hildensemensis ecclesie episcopi necnon Iohannis nostri prepositi 
&c capituli predictorum munimine fecimus ac optinuimus communiri. 
Et nos Sifridus dei gratia Hildensemensis ecclesie episcopus ad in- 
stanciam prepositi ac capituli predictorum sigillum nostrum pre- 
sentibus duximus apponendum. Testes sunt Guncelinus de Beren- 
winkele canonicus Hildensemensis ecclesie, magister Wernerus cano- 
nicus sancte Crucis ibidem, Albertus dietus Trobe quondam pre- 
positus in Escherte, Henricus dietus Grubo vicarius Hildensemensis 
episcopi sacerdotes, Albertus dictus Boc, Lippoldus de Dalem, Ec- 
bertus de Vreden, Wedekindus de Garslebutle milites et Hermannus 
de Stempne famulus ac quam plures alii fidedigni. Actum et datum 
Hildensem anno domini m?. cec?. septimo, in octava epyphanie domini. 

Or. im Kgl. St.-A. zu Hannover, Lamspringe Nr. 93a. Gut erhaltene Siegel 
des Bischofs und des Propstes und Konventes von Lamspringe. Die mut. mut. 
wörtlich lautende Urk. Balduins von Steinberg ebenda, Lamspringe Nr. 94, mit 


beschädigtem Siegel des Bischofs und gut erhaltenem Balduins, hat das Datum 
viii®. nonas (soll wohl heissen idus) marcii. 


1593. Propst Johann, Äbtissin Gertrud und der Konvent von 
Wöltingerode verkaufen dem Kl. Marienrode sechs Hufen bei Egenstedt 
(Egenstede) mit einer Hausstelle und fünf Hufen in Gross- Düngen 
(maioris Dungem) mit einer Hausstelle für 150 Mark Silber, welche 

48* 


156 . 1307. 


sie zum Ankauf von Gütern in Gielde (Gyledhe) verwendet haben. 
1307 Januar 24 (nono kalendas februarii). 

Testes huius rei sunt nobiles viri domini Henricus decanus 
maioris ecclesie in Hildensem, Otto prepositus montis sancti Mau- 
ricii apud Hildensem et Hermannus frater suus comites de Wolden- 
berge, Conradus et Iohannes fratres de Insula, Ludolfus de Wolden- 
stene comites et ipsi de Woldenberge, — — Henricus, Asquinus 
et Baldewinus dieti de Stenberge, Conradus Rovere, Gerardus de 
Gustede milites. 


Or. im Kgl. St.-A. zu Hannover, Marienrode Nr. 118. Acht wenig beschädigte 
Siegel an roten, bez. gelben Seidenfüden. Gedr. Marienroder UB. S. 161 Nr. 149. 


1594. Bischof Siegfried bestimmt, dass der jedesmalige Pfarrer 
der Andreaskirche dem Domherrn, der die Propstei der Kirche innehat, 
jährlich zwölf Denare zahle, und verfügt, dass die Zuwendungen der 
Kirche unter Verschluss zu halten seien, zu dem einen Schlüssel der 
Propst, den zweiten die Pfarrer und den dritten die Stiftsherrn haben 
sollen. 1307 Februar 13 (feria secunda post dominicam Invocavit). 


Abschrift des 15. Jahrh. in Cop. VI, 11, S. 4, Nr. 10 im Kgl. St.-A. zu 
Hannover. Danach gedr. Doebner, UB. I, S. 326 Nr. 592. 


1595. Die Brüder von Wallmoden verkaufen dem Kl. Ringelheim 
den Zehnten in Ringelheim auf vier Jahre und stellen Bürgen. Lichten- 
berg 1307 März 8. 

Nos Aschwinus, Henricus et Thidericus fratres de Walmeden 
milites tenore presentium publice recognoscimus et testamur, quod 
eoncordi voluntate vendidimus pro centum et quinquaginta marcis 
puri argenti ponderis Brunswicensis et valoris domino abbati et 
conventui in Ringelem totalem decimam ibidem possidendam ad 
quatuor annos integros et continuos a die sancti Gregorii pape 
iunc venturo computandos et recipiendam cum omnibus suis pro- 
ventibus et fructibus universis de omni eo, quod ibidem decimari 
solet, tam in villa quam in campis cultis vel incultis. Promisimus 
etiam domino abbati et conventui iam dictis fide data ac promitti- 
mus per presentes, quod de predicta decima et iure percipiendi 
proventus et fructus eius ad predictos quatuor annos ipsis pre- 
stabimus contra quemlibet debitam et legitimam warandiam. Et si 
infra eosdem quatuor annos, ut proponunt, comparaverint sibi pro- 
prietatem eiusdem decime a domino episcopo et capitulo Hildense- 





1807. 157 


mensis ecclesie, tunc ipsam resignabimus nobilibus viris dominis 
nostris de Woldenberge, a quibus ipsam tenemus in feudo, et re- 
nuntiabimus omni iuri, quod nobis in ea competit et competere 
possit in futuro. Si vero proprietatem eius non comparaverint infra 
predictum tempus inpediente quocumque casu vel eventu, tunc pre- 
dicent nobis anno uno et infra eundem annum reddemus ipsis centum 
et quinquaginta marcas predictas sub pondere et valore etiam supra- 
dicto, omnibus exceptionibus remotis et removendis, fructibus etiam 
perceptis in sortem minime computatis. Ad que omnia et singula 
perfieienda fide data, ut premittitur, obligamus per presentes nos 
et quemlibet nostrum in solidum et in totum domino abbati et 
conventui supradictis. Et in horum omnium evidens testimonium 
sigilla nostra presenti litere inde conscripte duximus patenter appo- 
nenda. Actum in castro Lechtenberge anno domini millesimo tre- 
centesimo septimo, octavo idus martii. Insuper ad maiorem et 
firmiorem eautionem faciendam domino abbati et conventui supra- 
dictis posuimus ipsis pro nobis fideiussores amicos nostros honestos 
viros Albertum et Hermannum fratres de Gowisch, Aschwinum, 
Henricum et Iohannem fratres de Saldere, Borchardum de Cramme 
et Harbertum filium eius ac Gevehardum de Bortfelde milites pro 
omnibus et singulis premissis fideliter adimplendis. Et si, quod 
absit, aliquem ipsorum durante fldeiussionis tempore obire contin- 
geret, ili substituemus equivalentem infra mensem ab ipso die 
computandum, quo id nobis fuerit requisitum. ^ Nos etiam Albertus 
et Hermannus, Aschwinus, Henricus et Iohannes, necnon Borchardus 
et Harbertus milites iam prefati recognoscimus, quod domino abbati 
et conventui in Ringelem supradictis ad preces specialium nostrorum 
amicorum videlicet Aschwini, Henrici et Thiderici fratrum de Wal- 
meden predictorum fide data promisimus ac promittimus per pre- 
sentes, quod, si aliquis defectus in ipsis, quod absit, super aliquo 
premissorum quocumque casu evenerit, pro illo defectu supplendo 
omnibus exceptionibus tam canonici iuris quam civilis remotis et 
removendis intrabimus civitatem Goslariam eam non exituri, nisi 
talis defectus domino abbati et conventui sepedictis sit suppletus 
aut aliter fuerit de ipsorum bona et optenta voluntate. Ad quod 
nos obligantes eidem domino abbati et conventui in solidum et in 
totum sigilla nostra una cum sigillis predictorum fratrum de Wal- 
meden presentibus duximus apponenda. Actum anno domini supra- 
dicto. 


758 1307. 


Abschrift des 16. Jahrhunderts im Cop. des Abtes Heinrich Wirschius im 
Archiv zu Bingelheim S. 19. 


1596. Ludolf von Hondelage überträgt für die Exemption der Kirche 
in Hordorf von der in. Hondelage der letzteren eine Kurie in Honstede 
bei Ehmen. Braunschweig 1307 März 12. 


Ludolfus miles de Honlaghe — — notum fieri cupio universis 
tam presentibus quam futuris, quod bona deliberatione prehabita 
cum expresso consensu dilectorum fratrum meorum domini Bertoldi 
clerici et Iohannis militis et omnium heredum meorum tam mascu- 
lorum quam feminarum (et omniu)m eorum, quorum consensus de 
iure vel de consuetudine fuerat requirendus, in reconpensam et 
restaurum exemptionis ecclesie in Hegherdhorp ab ecclesie in Hon- 
laghe facte per venerabilem patrem dominum Albertum Halber- 
stadensis ecclesie episcopum dedi et do in nomine domini per pre- 
sentes ecclesie in Honlaghe predicte ad usum et utilitatem rectorum 
eiusdem ecclesie curiam unam in Honstede apud villam Emen sol- 
ventem singulis annis duodecim solidos ab omni iure advocatie, 
comitie et cuiuslibet servitii, sicut eam possedi, prorsus liberam et 
solutam proprietatis et libertatis tytulo cum omni!) utilitate et iure 
eius perpetuo permansuram. Igitur ne aliquis propter oblivionem 
aut ignorantiam ius aliquod in predicta curia sibi vendicare valeat 
aut de facto usurpare presumat, presentem litteram inde conscriptam 
sigillo meo pro me et meis heredibus sigilla propria nondum ha- 
bentibus duxi patenter roborandam. "Testes etiam sunt discreti viri 
domini Heinricus plebanus in Valeberghe, Iohannes rector ecclesie 
in Hilleghendhorp, Ludolfus Albus et magister Conradus perpetui 
vicarii eeclesie sancti Blasii in Bruneswich et plures alii clerici et 
layci fide digni. Datum ibidem anno domini m?. cec?. septimo, in 
die sancti Gregorii pape. Ego eciam Ludolfus rector ecclesie in 
Honlaghe supradicte recognosco me exemptioni predicte, prout mea 
interest, consensisse et per presentes consentire et predictam curiam 
in eius recompensam pro me et meis successoribus secundum formam 
premissam acceptasse, et in huius rei evidentiam sigillum meum 
eciam duxi?) presentibus apponendum. Actum anno domini et die 
supradictis. 

Or. im Kgl. St.-A. zu Hannover, Marienrode Nr. 119. Beide Siegel nebst 
Befestigung verloren. 


I) Nach omni ist et getilgt. 2) duxi über der Zeile nachgetragen. 





1807. 759 


1597. Abt Ekbert und der Konvent des Kl. Gerode (Gherroth) 
machen mit dem Michaeliskloster eine Gebetsbrüderschaft. 1307 März 24 
(nono kalendas aprilis). 

Or. im Kgl. St.-A. zu Hannover, Michaeliskl. Nr. 128. Konventssiegel an 


dem von der Urk. geschnittenen Pergamentstreifen gut erhalten. Gerode im Bgbe. 
Erfurt. 


1598. Bischof Siegfried transsumiert die Bulle des Papstes 
Bonifaz VIII. d. d. Lateran 1302 Januar 21 (xii. kalendas februarii, 
pontifleatus nostri anno octavo), in welcher dieser den Augustiner- 
Eremiten-Orden eximiert. 1307 April 1 (kalendas aprilis). 


Gedr. Jacobs, UB. des Kl. Himmelpforten (Gesch.-Quellen der Prov. Sachsen 
XV) S. 123 Nr. 41. 


1899. Abt Detlev, Prior Hermann, Kustos Heinrich, Kämmerer 
Konrad und der Konvent des Kl. Ringelheim bekunden, dass Johann 
von Lochtum (Lochtene) und seine Schwester Kunigunde dem Neuen 
Hospital in Goslar den Zehnten und das Eigentum von drittehalb Hufen 
in Haverlah verkauft haben. 1307 April 8 (vi. ydus aprilis). 


Or. im Stadtarchiv zu Goslar, Neues Hospital Nr. 19. Siegel des Abtes 
erhalten, des Konventes verloren. Gedr. Bode, UB. III, S. 116 Nr. 164. 


1600. Domherr Ludolf und Otto, Brüder, Grafen von Wohlden- 
berg, und ihre vier Schwestern übertragen dem Maria-Magdalenenkloster 
das Eigentum ihnen resignierter Güter in Düngen und Heinde. Hildes- 
heim 1307 April 14. 


In nomine domini amen. Nos dei gratia Ludolfus de Wolden- 
berch canonicus ecclesie Hildensemensis, Otto frater eius, Cone- 
gundis, Iutta, Elizabet, Ermegardis sorores eorum, fili Henrici 
quondam comitis de Woldenberch, omnibus in perpetuum. Noverint 
universi, ad quos presentes littere pervenerint, quod molendinum in 
minori villa Dungem, unam casam cum area sua sitam in villa 
Henethe et sex jugera in eiusdem ville Henethe campis sita nostre 
proprietatis, que bona Thidericus dictus Werdeghe civis Hildense- 
mensis, qui ea a patre nostro predicto tenebat in pheodo, nobis 
simpliciter et sine contradictione aliqua resignavit, conventui sancte 
Marie Magdalene apud muros Hildensemenses in animarum nostrarum 
et totius parentele nostre de Woldenberch remedium pari favore et 
consensu in proprium dedimus et presentibus damus et in possessionem 
perpetuam tradidimus et presentibus tradimus proprietatis titulo 


160 1807. 


iure perpetuo possidendam, nullum ius penitus nobis in eisdem 
bonis, que liberaliter dimisimus, reservantes ob hoc precipue, ut in 
eodem conventu tam vivorum quam defunctorum totius parentele 
nostre de Woldenberch memoria cottidie eo devotius in perpetuum 
habeatur. In quorum felicem memoriam et perpetuam firmitatem 
presentem litteram sigillis nostris sigillatam prefato conventui 
dedimus in testimonium super eo. Et nos dei gratia Henricus 
decanus Hildensemensis, Otto prepositus Montis dicti de Wolden- 
berch sigillà nostra presentibus apponi fecimus ad cautelam. Datum 
Hildensem anno domini m?. ccc?. septimo, in die beatorum Tiburtii 
et Valeriani martirum. 


Or. im Kgl. St.-A. zu Hannover, Mar.-Magdal. Nr. 141. Vier beschädigte 
Siegel. Begest Doebner, UB. I, S. 327 Nr. 593. 


1601. Ritter Basilius von Rautenberg überlässt dem Bartholomäi- 
stifte drei Hufen in Gross-Lopke (in maiori Lobeke) nach Empfang 
von zehn Mark durch den Propst Bertold. 1307 April 23 (in die 
Georgii martiris nono!) decimo kalendas maii). 


Testes huius rei sunt Bertoldus prepositus, Fredericus prior, 
Henricus thesaurarius, Ludolfus Bussel, Conradus de Hottenem, 
Helmoldus de Peyna sacerdotes, Henricus de Dinkelere, Bertrammus 
de Minda, Bernardus de Bethenem diaconi, Henricus Tapetarius 
subdiaconus canonici sancti Bartholomei, Bertoldus scolasticus sancte 
Crucis, und Ratsherrn und Bürger. 


Or. in der Beverinischen Bibliothek zu Hildesheim, Sültekl. Nr. 4. Siegel 
des Ausstellers zur Hälfte fort. Gedr. Doebner, UB. III, S. 667 Nachtr. Nr. 63. 


1602. Das Andreasstift bestimmt über die Pflichten des Kellners. 
Hildesheim 1307 April 24. 


Nos Ludolfus dei gratia decanns ecelesie sancti Andree in 
Hildensem totumque capitulum eiusdem presentibus recognoscimus, 
quod de communi consensu capituli statuimus et ordinavimus, quod 
cellerarius noster, qui pro tempore fuerit, antequam de celleraria se 
intromittat, iurabit ad sancta dei ewangelica, quod placita nostra 
et utilitatem nostram in bonis nostris prout melius poterit procu- 
rabit et quicquid de eis sustulerit sive quocumque modo procu- 
raverit nobis equaliter et fideliter ministrabit. Equum etiam valentem 


!) Von hier ab nachgetragen und wnrichtig, decimo ist zu tilgen. 











1807. 761 


duo talenta tenebit et illum ante festum beati Viti habebit usque 
ad festum sancti Martini, ex tunc ipsum, dummodo in censu nostro 
erquirendo dampnum magnum non paciamur, vendere poterit aut 
tenere prout sibi visum fuerit expedire. Cetera etiam, que in regula 
nostra de celleraria conscripta sunt, omnia et singula fideliter ad- 
implebit. In cuius rei testimonium presentem litteram sigillo nostri 
capituli fecimus communiri. Datum Hildensem anno domini millesimo 
c9c9c9, vii?,, secunda feria post festum beati Georgii martiris. 


Or. im Kgl. St.-A. zu Hannover, Andreasstift Nr. 23. Beschädigtes Kapitels- 
siegel. Gedr. nach dem Or. Doebner, UB. 1, S. 327 Nr. 594. 


1608. Bischof Siegfried vergleicht den Bischof Albrecht von 
Halberstadt mit dem Grafen Burchard von Mansfeld wegen Haus und 
Stadt Schwanebeck. 1307 Mai 6 (des sunavendes na sente Wolburghe 
dage). 

Hir hebbet oc over ghewesen her Borchart de provest van deme 
heyleghen Cruce to Hildensem, her Gardün von Hademersleve, greve 
Vülrat von Valkensten, her Boldewin von deme Stenberghe, her 
Herman von dere Gowische, her Henning von Romensleve, her 
Ludolf von Ghitle, hec Frederic von Bunede. 

Gedr. Höfer, Auswahl der ält. Urk. deutscher Sprache S, 71 Nr. 5, Schmidt, 


UB. des Hochatifis Halberstadt III (Publ. aus den Preuss, Staatsarchiven 27), 
S. 34 Nr. 1801. 


1604. Bischof Siegfried bekundet, dass Hermann Persek auf 
alle Ansprüche an die Meierei Hohenbostel, einen Hof in Ebbinghehusen 
und den Wald Sundern zu Gunsten des Kl. Barsinghausen verzichtet 
hat. 1307 Mai 17 (xvi. kalendas iunii). 


Huius rei testes sunt Guncelinus de Berenwinkele, Fredericus 
de Adenoyz, Ernestus dictus Boc canonici Hildensemensis ecclesie, 
Lippoldus de Rotthinghe iunior et Hermannus de Stempne milites. 

Or. im Kgl. St.-A. zu Hannover, Kl. Barsinghausen Nr. 107 mit dem be- 
schädigten Siegel des Bischofs. Gedr. v. Hodenberg, Calenberger UB. I, S. 73 
Nr. 106, wonach Ebbinghehusen wüst bei Luttringhausen. H. Persek ist Mönch 


in Corvey, vgl. e. Hodenberg a. a. O. Nr. 96, auch Nr. 92, 97—101, 103, 104, 111, 
113, 116, 120 ff. 


1605. Bischof Siegfried bestätigt den Vergleich des Kl. Isenhagen 
mit dem Pfarrer Friedrich in Hankensbüttel von Mai 13 (der ein- 
geschoben ist), wonach das Kloster dem Pfarrer für den Zehnten der 


762 1307. 


Güter in Dedelstorf eine Fruchtrente zu entrichten sich verpflichtet. 1307 
Mai 21 (dominica proxima post festum pentecostes). 
Or. im Archiv des Kl. Isenhagen. Gedr. Lüneburger UB. V, S. 38 Nr. 78. 


1606. Gertrud und Volrad von Hessen schenken dem Propst 
des Moritzstiftes vier Hufen in Listringen. 1307 Juni 13. 

In nomine domini amen. Nos Gertrudis nobilis de Hesnem 
filia quondam Johannis de Hesnem. canonica in Quedelingeborch, 
et nos Wlradus dei gratia canonicus ecelesie Halberstadensis filius 
domini Ludolfi de Hesnem omnibus in perpetuum. Noverint universi, 
ad quos presentes littere pervenerint, quod proprietatem quatuor 
mansorum Listringhe sitorum, quos Otto de Boltesum et Iohannis 
fllius de Meyenberch dictus Henricus tenuerunt in feodo, honorabili 
viro amico nostro dilecto domino Ottoni de Woldenberch preposito 
eeclesie saneti Mauritii montis Hildensem cum omni iure et utilitate 
tam in villa quam extra villam in proprium dedimus et presentibus 
donamus et in possessionem perpetuam tradidimus et per presentes 
iradimus proprietatis titulo iure perpetuo possidendum, renuntiantes 
omni iuri, quod habuimus in eisdem, nullum ius penitus nobis quo- 
modolibet reservantes. In quorum felicem memoriam et perpetuam 
firmitatem presentem litteram sigillis nostris sigillatam prefato domino 
Ottoni dedimus in testimonium perpetuum et cautelam. Datum anno 
domini m. eec?. septimo, idus iunii. "Testes huius rei sunt honora- 
biles viri domini Gerhardus prepositus, Iohannes de Dreynleve et 
Fredericus de Bodensten canonici ecclesie Halberstadensis ac plures 
ali fide digni. 

Or. im Kgl. St.-A. zu Hannover, Andreasstift 17. An gelben Seidenfäden 


kleiner Rest des ersten Siegels, das beschädigte zweite, das des Volrad, wie in 
folg. Nr. beschrieben. 


1607. Gertrud und Volrad Edele von Hessen weisen zwei ihrer 
Vasallen wegen vier Hufen in Listringen, die sie dem Propst des Moritz- 
stiftes übergeben, an diesen. 1307 Juni 13. 

Dei gratia Gertrudis canonica in Quedelingeborch, Wlradus 
canonicus Halberstadensis nobiles de Hesnem strennuis famulis 
vasallis suis dilectis Ottoni de Boltesem et Henrico de Meyenberch 
sue promotionis affectum. Discretioni vestre per presentes iniungi- 
mus et mandamus, quatenus quatuor mansos in Listringe sitos cum 
eorum pertinentiis, quos hactenus a nobis in feodo tenuistis, ab 





1907. 768 


honorabili viro domino Ottone preposito Montis Hildensemensis de 
cetero teneatis; per presentes enim litteras vos transmittimus ad 
eundem. Datum anno domini m. ccc?. septimo, idus iunii. 

Or. im Kgl. St.-A. zu Hannover, Andreasstift Nr. 18. Siegel der Gertrud 


verloren, das runde des Volrad zeigt zwei Querbalken : 8S. WLRADI DE HESNEM 
CANI HALB. 


1608. Das Domkapitel bekundet, dass der Kleriker Dietrich 
Edelleri zwei Hufen in Escherde zur Beleuchtung des Kronleuchters im 
Dome und eine Rente aus einem Hause auf der Neuen Strasse zu 
Gunsten der Bedienten des Kronleuchters gestiftet hat. 1307 Juni 23. 


Nos Conradus dei gratia prepositus, Henricus decanus, Bernardus 
scolasticus, Bernardus cantor totumque Hildensemensis ecclesie ca- 
pitulum presentibus publice protestamur, quod Thidericus Edelleri 
ecclesiasticus ecclesie nostre predicte consensu tocius nostri capituli 
unanimi accedente pro anime sue remedio, dei quoque intuitu et 
gloriose semper virginis Marie inductus respectu duos mansos lito- 
nicos in campis ville Escherthe sitos, ad offleium Hymedesdore 
spectantes, preposito ac monasterio in Escherthe nuper pro quindecim 
marcis puri argenti obligatos favorabiliter redemit ad faciendam ac 
complendam ordinationem inferius annotatam, videlicet ut in vesperis 
sancte diei pasche necnon in vigiliis festivitatum infra scriptarum, 
nativitatis domini, . . pentecostes, . . dedicationis ecclesie nostre 
supradicte, assumptionis ac puriflcationis sancte Marie candele ac 
luminaria magne corone in medio nostri monasterii posite de fructi- 
bus ac proventibus dietorum mansorum accendantur annis ac vicibus 
singulis supradictis, proviso tamen quod ecclesia nostra de censu 
quindecim solidorum et solutione duorum modiorum tritici non 
fraudetur, que pensio de mansis supradictis solvi annis singulis 
hactenus est consveta. Dictus etiam Thidericus pensionem sex 
solidorum in quadam domo prope sanctum Mychaelem in Nova 
platea sita similiter comparavit in usus ecclesiasticorum ac famu- 
lorum eorundem candelas ac luminaria supradictis vicibus accen- 
dentium convertendam. Insuper sepe dictus Thidericus quoadusque 
vixerit per se debitis temporibus predicta omnia ministrabit. Quo 
de medio sublato ad thesaurarium, qui pro tempore fuerit, dictorum 
mansorum necnon ad ecclesiasticos eorumque famulos sex solidorum 
predictorum transibit pensio cum conditionibus ac honeribus supra- 
scriptis. Ceterum predictis omnibus est adiectum, quod, si preposi- 


164 1807. 


torum nostrorum aut litonum ad officium in Hymedesdore spectantium 
aliqui ad redemptionem mansorum predictorum procedente tempore 
pecierint se admitti eorumque petitioni de iure sit in talibus annu- 
endum. Thesaurarius, qui pro tempore fuerit, cum quindecim marcis 
cum consensu prepositi ac decani bona tenebitur alia comparare, de 
quibus supradicta omnia cum sollempnitate debita peragantur. In 
quorum omnium testimonium presentes litteras sigillo nostri capituli 
fecimus communiri. Datum anno domini millesimo ccc?. septimo, 
nono kalendas iulii. 


Or. im Kgl. St.-A. zu Hannover, Domstift Hildesheim Nr. 404. Siegel des 
Domkapitels an roten und gelben Seidenfäden. 


1609. Pfarrer Bertold in Giesen macht mehrere Schenkungen 
an das Godehardikloster. 1307 Juni 30. 


Ego Bertoldus plebanus in Gysen recognosco presenti littera 
meo sigillo munita, me emisse pro duabus marcis puri et dimidia 
a Bernardo milite dicto Heydene unam aream sitam in villa Gysen 
cum omni iure et utilitate ac advocatia septem solidos et totidem 
pullos annuatim solventem, quam ipse ab abbatibus monasterii sancti 
Godehardi pheodali iure possederat multis annis. Hanc contuli 
fratribus dicti monasterii, ut post obitum meum singulis annis missis 
et vigiliis magnisque compulsationibus peragant anniversarium meum 
et ipsi in die obitus mei de censu predicte aree habeant in suo 
refectorio solatium et servitium speciale. Preterea ob remedium 
anime mee feci fodi piscinam in quodam loco ville Gysen, cuius 
proprietas pertinet monasterio antedicto et cum hoc contuli eidem 
unam casam, que partim extendit se super cimiterium et partim 
extra ad locum alium, cuius proprietas est etiam monasterii iam 
prefati. Insuper contuli sepedicto monasterio unam domum structam 
in quadam curia, que Kokenhof vulgariter appellatur, Datum anno 
domini m?. ccc?. vii,, in commemoratione sancti Pauli. Nos Hil(de- 
brandus) abbas!) eiusdem monasterii totusque conventus ibidem 
rogati nostrum sigillum apposuimus ad cautelam. 

Or. im Kgl.-St.-A, zu Hannover, st. Godehard Nr. 54. Siegel des Pfarrers 
Bertold an dem von der Urk. geschnittenen Pergamentstreifen und das beschädigte 
des Konventes. Das des Abtes hat nie daran gehangen. Nach dem Todtenbuche 


des Godehardiklosters in Ms. 171 des Museums zu Hildesheim wurde der Anni- 
versar Bertolds am 29. April (iii. kalendas maii) gefeiert. 


I) abbas im Or. zweimal, 





1907. 165 


1610. iter Bernhard Heide verkauft dem Godehardikloster eine 
Hausstelle in Giesen. 1307 Juni 30. 

Ego Bernhardus miles dictus Paganus hac presenti littera 
omnibus ipsam intuentibus recognosco, quod cum consensu meorum 
filiorum Hermanni et Thyderici vendidi ac libere resignavi ecclesie 
sancti Godehardi unam aream in Ihesen sitam cum advocacia et cum 
omni iure et utilitate, quam dudum possedi ab eadem ecclesia iure 
pheodali. Ne nostram venditionem cum resignatione libere factam 
ac predicti monasterii sancti Godehardi emptionem imposterum quis 
infringat, hoc scriptum inde contextum dignum duxi meo sigillo 
roborandum. Testes huius sunt dominus Bernhardus meus filius 
canonicus ecclesie sancti Iohannis, Albertus de Haringhe famulus, 
Iohannes dictus Haringhwaschere, Borchardus et Bertoldus fratres 
de Orientali valua, Eylardus et Hyldebrandus fratres de Brugham 
cives in Hyldensem et alii quam plures fide digni. Datum anno 
domini m9. ccc?. septimo, in commemoratione!) sancti Pauli apostoli. 

Or. im Kgl. St.-A. zu Hannover, st. Godehard Nr. 55. Siegel des Aus- 


stellers, schildförmig, zeigt einen Drachen; 1 S. BERNARDI PAGANI. Regest 
Doebner, UB. I, S. 327 Nr. 595. 


1611. Otto von Wohldenberg, Propst des Moritzstiftes, schenkt dem 
Bürger Johann Busso vom Ostertore vier Hufen in Listringen, die ihm 
die Edeln von Hessen gegeben haben. 1307 August 14 (in vigilia 
assumptionis virginis gloriose). 

Or. im Kgl. St.-A. zu Hannover, Andreasstift Nr. 24. Siegel des Propstes 
an roten und braunen Seidenfüden. Danach gedr. Doebner, UB. I, S. 328 Nr. 596. 


1612. Jordan (von Campe), Truchsess der Herzöge Heinrich und 
Albert von Braunschweig, bekundet, mit Zustimmung seines Sohnes Anno 
seinen Hof in Braunschweig den Predigerbrüdern der Provinz Sachsen 
bez. deren Vertretern Bruder Dietrich von Northeim, Lector in Magde- 
burg, und Bruder Gottschalk des Hildesheimer Konventes verkauft zu 
haben. 1307 August 17 (in octava Laurentii martiris). 


Or. im Stadtarchiv zu Braunschweig. Gedr. Hessenmüller, Heinr. Lampe, 
S. 107, Reg. u. Urk. des Geschlechtes von Blankenburg-Campe II, S. 26, Hänselmann, 
UB. der Stadt Braunschweig II, S. 321 Nr. 603. 


1613. Bischof Siegfried gelobt, das Schloss Ruthe ohne Erlaubnis 
des Domkapitels nicht zu veräussern. 1307 August 19 (xiiii. kalendas 
septembris). 


1) Or. commeratione. 





166 1307. 


Or. im Kgl. St.-A. zu Hannover, Domstift Hildesheim Nr. 404 a. Siegel von 
dem von der Urk. geschnittenen Pergamentstreifen verloren. Gedr. Sudendorf, 
UB. I, S. 124. 


1614. Der Rat der Stadt Goslar bewilligt dem Bischof Siegfried 
und seinen Nachfolgern das Vorkaufsrecht des gemeinsam erworbenen 
Schlosses Neu-Wallmoden. 1307 September 16 (in die beate Eufemie 
virginis et martiris). 

Or. im Kgl. St.-A. zu Hannover, Domstift Hildesheim Nr. 405. Stadtsiegel, 


am Rande beschädigt. Gedr. Sudendorf, UB. I, S. 124 Nr. 198, Bode, UB. IH, 
S. 121 Nr. 170, vgl. auch Nr. 176. 


1615. Ludolf von Wohldenberg, Domherr, verzichtet auf Bitten 
seines Vetters (patruelis) Heinrich, Mönchs in Riddagshausen, und seines 
Bruders Johann, Kellners in Marienrode (Betzingerode), gegenüber dem 
Kl. Riddagshausen auf zwei Hufen in Hötensleben (Hutsensleve). 1307 
Oktober 16 (in die Galli). 


Or. im Landeshauptarchiv zu Wolfenbüttel, Kl. Riddagshausen Nr. 436. 
Siegel des Ausstellers gut erhalten. 


1616. Abt und Konvent des Godehardiklosters bestimmen über 
die grössere Feier des Festes der h. Scholastica. 1307 Oktober 27. 

Nos Hildebrandus dei gracia abbas, prior universitasque con- 
ventus monasterii sancti Godehardi Hildensem — — universis pre- 
senti scripto decrevimus declarare, quod unanimi consensu nostri 
capituli statuendum duximus et servandum, quatinus diem beate 
sororis sancti Benedicti, qui est pater et patronus nostri ordinis, 
quem scilicet diem actenus sine aliquo honore quasi preterivimus, 
hune cum reverenti diligencia tamquam festum sancte Katherine 
virginis, id est maius quam apostolicum, amplius peragamus.  Pro- 
inde super consuetam prebendam ad servicium in refectorio dandam 
confratribus adiecimus octo solidos, insuper duos solidos custodi ad 
pulsandum et pro candelis ex decem et octo iugeribus in Lidinghe, 
que commisimus colenda sacerdoti ibidem temporibus sue vite. Pre- 
dictos autem denarios dominus abbas singulis annis ante festum 
Symonis et Iude custodi ad hec omnia peragenda absque aliquo 
scrupulo presentabit. Ne autem hanc nostram ordinacionem aliquis 
in posterum recindere valeat vel revocare, presentem paginam inde 
confectam sigillorum nostrorum munimine fecimus roborari. Datum 
anno domini m? ccc? septimo, in vigilia beatorum apostolorum Sy- 
monis et Iude. 


1307. 161 


Abschrift des 15. Jahrhunderts im Cop. des Godehardikl., Ms. 311 fol. 81v 
in der Beverinischen Bibliothek zu Hildesheim. 


1617. Bischof Siegfried vidimiert eine Urk. des Propstes Dietrich 
von Neuwerk bei Goslar von 1304 November 30 (in festo sancti Andree 
apostoli), worin dieser seinem Kloster die Einkünfte von zehn Hufen 
in Flöthe, Rode und Meinerdingroth überträgt. 1307 November 8 
(in die quatuor coronatorum). 


Or. in der Beverinischen Bibliothek zu Hildesheim, Neuwerk Nr. 57 mit 
eingenähteın Siegel. Gedr. Bode, UB. III, S. 57 Nr. 82. Bode wird Altenrode 
oder Nienrode w. v. Burgdorf sein. 


1618. Bischof Siegfried gibt mit Zustimmung des Domkapitels 
und des Ortsarchidiakons Lippold von Stöckheim dem Propst Burchard 
des Stiftes auf dem Georgenberg das Recht, den Pfarrer in Mahlum 
ein- und abzusetzen, und verpflichtet den jedesmaligen Pfarrer, dem 
Archidiakon als Ersatz für die Synodalia einen Ferto jährlich auf 
Michaelis zu zahlen. 1307 November 17 (feria sexta proxima post 
Martini). 

Or. im Kgl. St.-A. zu Hannover, Grauhof Nr. 54. Beschädigte Siegel des 
Bischofs, des Domkapitels und des Archidiakons. Gedr. Bode, UB. III. S. 122 
Nr. 172. 


1619. Propst Burchard, Prior Dietrich und der Konvent des 
Kl. Georgenberg bei Goslar bekunden, vom Bischof Siegfried mit Zu- 
stimmung des Domkapitels und des Ortsarchidiakons Lippold von Stöck- 
heim (Stochem) die Erlaubnis erhalten zu haben, die Pfarrei in Mahlum 
mit einem ihrer Kanoniker oder mit sonst einem geeigneten Geistlichen 
zu besetzen und dem Archidiakon stutt der Synodalien jährlich einen 
Ferto zu entrichten. 1307 November 17 (feria sexta proxima post 
Martini). 

Or. im Kgl. St.-A. zu Hannover, Domstift Hildesheim Nr. 406. Beschädigte 
Siegel des Propstes und des Konventes. Gedr. Bode, UB. III, S. 123 Nr. 173. 


1620. Dechant Friedrich, Scholaster Hermann und das Kapitel 
des Marienstiftes in Halberstadt machen mit dem Moritzstifte eine 
Gebetsbrüderschaft. 1307 November 22 (in die sancte Cecilie virginis). 


Abschrift des 14. Jahrhunderts im Cop. des Moritzstiftes, Ms. 514 fol. 42v 
in der Beverinischen Bibliothek zu Hildesheim. 


1621. Herzog Heinrich söhnt sich mit der Stadt Braunschweig 
aus und verspricht ihr Frieden und Hülfe in seiner Fehde mit Bischof 


768 - 1307. 


Siegfried „omme anvechtunge unses erbes, dar uns die vorgenante byschop 
von Hildenshem ane hindert“. 1307 Dezember 4 (an mandage vor 
sente Nycholaus dage). 


Or. im Stadtarchiv zu Braunschweig. Beschädigtes Siegel. Gedr. Hänselmann, 
UB. der Stadt Braunschweig II, S. 324 Nr. 608. Vgl. auch die Friedeloserklärung 
der von Peine in der Stadt Braunschweig während deren Fehde mit dem Bischof 
a. a. 0. S. 330 Nr. 617. 


1622. Ritter Bruno von Gustedt verkauft dem Kl. Ringelheim 
22 Morgen daselbst. 1307 Dezember 4. 


— — ego dominus Bruno miles dictus de Gustede omnibus in per- 
petuum presentibus recognosco, quod cum consensu et plena volun- 
tate meorum filiorum scilicet Grubonis, Brunonis, Rodcheri, Willekini, 
Gerhardi et omnium meorum heredum, quorum intererat, vendidi 
domino Rodchero monacho in Ringelem et conventui ibidem viginti 
duo iugera sita in campis ibidem cum omni iure, proprietate ac 
utilitate — — pro decem marcis puri argenti perpetuo possidenda 
tali tamen conditione interiecta, quod prefatus dominus Rodcherus 
ad tempora vite sue in usus suos tollat fructus iugerum eorundem, 
ipso vero mortuo predictos fructus cum predictis iugeribus in omni 
iure, proprietate ac utilitate predictus conventus in Ringelem sine 
aliqua contradictione ac impetitione meorum filiorum seu heredum 
libere in perpetuum possidebit. Preterea ego prefatus dominus 
Bruno una cum filiis meis rogo, ut intuitu?!) dei ac affectu specialis 
amicitie, quam nos ex presenti et predecessores nostri generis ad 
vos et ad vestrum claustrum ex antiquo habuerunt, quatenus anni- 
versarium meum, mearum uxorum et meorum filiorum una cum 
anniversario quorundam meorum affinium, quorum anniversarius in 
vestra ecclesia peragatur, peragere velitis. Ut hec autem rata et 
inconvulsa in perpetuum permaneant, presentem literam meo sigillo 
et meorum filiorum scilicet Grubonis, Brunonis feci communiri. Huius 
autem rei testes sunt dominus Gerhardus de Gustede, dominus 
Alexander de Walmeden, dominus Henricus de Knistede milites, 
Iohannes et Razo de Gustede famuli et alii quam plures fide digni. 
Datum et actum anno domini millesimo trecentesimo septimo, pridie 
nonas decembris. 


Abschrift des 16. Jahrhunderts im Cop. des Abtes Heinrich Wirschius im 
Archiv zu Ringelheim S. 27. 


1) Cop. et tuita. 


1307. 169 


1628. Bischof Siegfried unter den Zeugen der Urk. des Erz- 
bischofs Burchard von Magdeburg, in welcher dieser die Schenkung 
der Kirche zu Hohenköthen durch den Grafen Albrecht von Anhalt an 
das Kl. Coswig bestätigt. Magdeburg 1307 Dezember 20 (in vigilia 
beati Thome apostoli). > 


Or. im Hausarchiv zu Zerbst. Gedr. Beckmann, Hist. d. F. Anhalt I, S. 322 
v. Heinemann, Cod. diplom. Anhalt. III, S. 104 Nr. 157. | 


1624. Dechant Ludger des Moritzstiftes überträgt das Eigentum 
zweier Hofstätten in Schellerten der Dechanei seines Stiftes. 1307. 


Nos Ludcherus dei gratia decanus ecclesie montis sancti Mau- 
ricii Hildensem pupplice protestamur, quod, cum venerabilis dominus 
Otto Hildensemensis electus proprietatem duarum arearum in villa 
Schelerte sitarum resignatione patris nostri Bernwardi de Kemme 
militis et Ghertrudis sororis nostre bone memorie prius accepta de 
consensu capituli maioris ecclesie nobis liberaliter dudum donaverit, 
nos eandem proprietatem quadraginta annis a nobis libere possessam 
deo et sancto Mauricio pro anime nostre remedio contulimus et per 
presentes damus ad ecclesie nostre decaniam perpetue pertinendam, 
ut, cum nune ipsas areas inpheodatas primum vacare contigerit, 
decanus, qui pro tempore tunc fuerit, amplius non inpheodandas ad 
suos usus ad decaniam specialiter obtinebit. In cuius rei testimonium 
capituli nostri sigillum una cum sigillo nostro presentibus est appensum. 
Datum anno domini m?cccvii?. | 


Or. im Kgl. St.-A. zu Hannover, Moritzstift Nr. 83. Wenig beachädigte 
Siegel des Propstes und des Kapitels. 


1625. Die Grafen von Wohldenberg verkaufen dem Kl. Derne- 
burg drei ihnen resignierte Hufen in Bönnien. 1307. 


Dei gratia Conradus et Iohannes fratres necnon et. Ludolfus 
comites de Woldenberge — — notum igitur esse volumus — — quod, 
cam Arnoldus de Elvede tres mansos in villa Bonige sitos cum 
omnibus suis appendiciis tam in villa quam in campo in nostra 
constitutus presencia cum consensu heredum suorum nobis de sua 
bona voluntate resignasset, nos eorum proprietatem ad nos spec- 
tantem claustro monialium in Derneburg pro duabus marcis puris 
neenon et pro remedio animarum nostrarum cum consensu heredum 
nostrorum Ludolfi, Iohannis, Hinrici, Conradi, Hermanni, Willebrandi, 
Iohannis, Hermanni et omnium, quorum consensus requirendus fuerat, 

Hildesh. UB. TII. 49 


TIO 1307. 


appropriando contulimus et in proprium dedimus cum omni iure et 
utilitate liberam ab universo iugo servitutis perpetuo possidendam. 
— —. In huius rei evidens testimonium sigilla nostra presentibus 
duximus apponenda. Testes huius collationis sive donationis sunt 
Fredericus de Adenoyz, Bernhardus de Hardenberge, Lippoldus de 
Stockem canonici Hildensemenses, Conradus Raptor, Gerhardus de 
Gustede milites et alii quam plures. Datum anno domini millesimo 
cec?, viio. 


Or. im Kgl. St.-A. zu Hannover, Domstift Hildesheim Nr. 407. Von den 
drei Siegeln an den von der Urk. geschnittenen Pergamentstreifen nur das erste 
mehr beschädigt. 


2626. Bischof Siegfried gestattet dem Stifte auf dem Georgen- 
berg bei Goslar die Gründung emer Kapelle zu Heissum und deren 
Besetzung mit einem Priester. 1307. 

Gedr. nach Cop. Bode, UB. IIL, S. 124 Nr. 175. 


1627. Der Rat von Hannover, welcher einen Weg für den Wächter 
durch die der Stadtmauer benachbarten Hausstellen mehrerer Bürger 
anlegt, bestätigt dem Kl. Marienrode gegen Entrichtung eines Zinses 
von drei Bremer Fertonen auf Michaelis Abgabenfreiheit für seine Kurie 
in der Stadt und für die durch den Rat mit dieser vereinigten Haus- 
stelle des verstorbenen Bürgers Konrad Tedweghing. 1308 Januar 3 
(in octava beati Iohannis apostoli et evangeliste). 


Or. im Kgl. St.-A. zu Hannover, Marienrode Nr. 120. Beschädigtes Stadt- 
siegel an grünen Seidenfüden. Gedr. Hehtmeier, Braunschw. Chronik S. 1839, 
Grupen, Orig. et Ant. Hann. S. 53, Moser, Hist. diplom. Belustigungen V, S. 264, 
Marienroder UB. S. 164 Nr. 151, UB. der Stadt Hannover (UB. des histor. Vereins 
für Niedersachsen IV) S. 87 Nr. 93. 


2628. Bischof Siegfried erteilt allen, welche die Kapelle des 
heiligen Volemann bei Michaelstein besuchen, 40 Tage Ablass. 1308 
Januar 13 (in octava epyphanie domini). - 


Or. im Landeshauptarchiv zu Wolfenbüttel, Michaelstein Nr. 212. Siegel 
des Bischofs bis auf ein kleines Bruchstück verloren. 


1629. Der Rat von Hildesheim bekundet die Aussage des Heinrich 
Surdus, früheren Vogtes des Dompropstes Gebhard, und einiger Bürger 
der Neustadt, dass Isengard, Wittwe des Konrad Howardi, ıhr Haus 
an der Eselstiege dem Kreuzstift vermacht hat. 1308 Januar 15 
(xviii?. kalendas februarii). 








1308. TI 


Or. im Kgl. St.-A. zu Hannover, Kreuzstift Nr. 240. Gut erhaltenes Stadt- 
siegel. Gedr. Doebner, UB. I, S. 328 Nr. 597. 


1630. Knappe Ludolf von Bortfeld verzichtet auf die Meierei 
in Lebenstedt. 1308 Januar 23. 


Ego Ludolfus de Bortvelde famulus recognosco sub sigillo meo, 
quod renuntiavi et presentibus litteris nomine meo et tutorio nomine 
puerorum fratris mei domini Frederici de Bortvelde, quorum tutor 
sum, renuncio villicationi in Levenstede cum suis pertinentiis affir- 
mans et pronuntians, predictos pueros fratris mei in eadem villi- 
catione nullum ius habere aut hactenus habuisse. Et nos Lippoldus 
de Roscinghe, Aschvinus de Saldere, Aschvinus et Henricus de 
Walmede milites recognoscimus prefatam renuntiacionem coram nobis 
factam et ad rogatum Ludolf predicti sigilla nostra presentibus 
litteris apposuimus in testimonium premissorum. Datum anno domini 
m?. ecc?. octavo, in crastino beati Vincentii. 

Or. im Kgl. St.-A. zu Hannover, Moritestift Nr. 84. Von den vier Siegeln 


nur das runde des Ausstellers, zwei kreuzweise gelegte Glevenstdbe zeigend, gut 
erhalten, die anderen stark beschüdigt. 


1681. Die Grafen Gerhard und Gerhard von Hullermund über- 
tragen dem Kl. Marienrode eine Mühle bei Laatzen (Lathusen) und 
eine Hausstelle daselbst nebst der Fischerei in der Leine, welche Hart- 
mann von Laatzen dem Kloster für 105 Bremer Mark Silber verkauft 
und ihnen resigniert hat. 1308 Februar 5 (nonas februarii). 

Or. im Kgl. St.-A. zu Hannover, Marienrode Nr. 122. Das erste Siegel gut, 
das zweite zur Hälfte erhalien an roten Seidenfäden. Gedr. Marienroder UB. 
S. 166 Nr. 153. Die Resignation Hartmanns von Laatzen a. a. O. Nr. 121 un- 


datiert, mit gut erhaltenem Siegel, das einen Helm zeigt, gedr. a. a. O. S. 166 
Nr. 152. 


1632. Propst Johann von Wöltingerode bekundet, dass Heinrich, 
Heinrich und Henning, Liten (viri) des Klosters, von den Brüdern des 
Deutschen Hauses in Goslar Ländereien an der Radau (Radowe) gegen 
einen jährlichen Erbzins erhalten haben. 1308 März 7 (in die Perpetue 
et Felicitatis virginum). 

Or. im German. Museum zu Nürnberg. Siegel des Propstes gut erhalten. 
Gedr. Bode, UB. UL, S. 125 Nr. 178. 


16383. Bischof Siegfried bekundet den Verkauf der Vogtei von 
vier Hufen in Lafferde durch Johann von Gustedt an das Michaelis- 
kloster, von dem er sie zu Lehn erhalten hat. 1308 März 16. 

49* 


772 1308. 


Nos Sifridus dei gratia Hildensemensis ecclesie episcopus tenore 
presentium recognoscimus publice protestando, quod Iohannes de 
Gustede famulus constitutus in presentia nostra advocatiam quatuor 
mansorum sitorum Lafforde, cuius quidem advocatie proprietatem 
dux Albertus de Bruneswic monasterio beati Michahelis Hildense- 
mensi perpetuo contulit, suscepit in feodo a domino abbate mona- 
sterii iam predicti, et deinde idem Iohannes dictam advocatiam cum 
omni iure et utilitate, cum bonis et hominibus, sicut ipse eam 
hactenus possederat et habuerat, vendidit cum consensu heredum 
suorum et fratris sui domini Rotgheri!) militis predicto abbati et 
suo monasterio pro viginti marcis et una puri argenti possidendam 
libere perpetuis temporibus, ita quod ipse vel sui heredes in dicta 
advocatia nichil iuris sibi de cetero debent aut poterunt usurpare. 
In euius rei testimonium sigillum nostrum presentibus est appensum. 
Testes huius rei sunt Albertus Boc, Iohannes de Oberghe, Bolde- 
winus de Stenberghe, Hermannus de Stempne, Ludolfus de Goltorne 
nostri milites, Hermannus de Germerdissen, Thidericus Friso senior 
in Hildensem et alii plures fide digni. Datum anno domini m?. ccc?. 
octavo, xvii. kalendas aprilis. 

Or. im Kgl. St.-A. zu Hannover, Michaeliskl. Nr. 125. Siegel des Bischofs 
gut erhalten. Begest Doebner, UB. I, S. 329 Nr. 598. Die Verkaufsurk. der 
Brüder Botger, Ritter, und Johann, Knappe, von Qustedt von März 12 (in die 
beati Gregorii pape), Or. a. a. O. Nr. 124. Siegel des Rotger zur Hälfte verloren, 
das des Johann, gut erhalten, zeigt drei (2:1) Kesselhaken. 


1634. Heinrich von Homburg, Domherr, bestätigt die Schenkung 
von sechs Hufen Landes und fünf Hausstellen in Hüpede durch seinen 
Bruder Bodo an das Kl. Loccum. 1308 März 17 (in dominica in 
qua cantatur Oculi). 


Or. im Archiv des Kl. Loccum, Siegel verloren. Gedr. Orig. Guelf. IV, 
S. 501; erwähnt v. Hodenberg, Calenberger UB. III, S. 375 Nr. 612 Note 1, woselbst 
die Urk. Bodos gedruckt ist. 


1635. Erwählte Äbtissin Mathilde von Gandersheim gelobt, zwei 
Hufen in Scedenem, die der Edele Burchard von Barby (Barboy) von 
ihr zu Lehn hat, ihrem Oheim Otto, Sohne des Grafen Heinrich von 
Wohldenberg zu übertragen, sobald sie hierzu die Fähigkeit besitzt. 
1308 April 4 (pridie nonas aprilis). 

Or. im Kgl. St.-A. zu Hannover, Domstift Hildesheim Nr. 408. Beschädigtes 
Siegel der Ausstellerin. 


1) Rotgheri im Text später nachgetragen. 





1808. 713 


1686. Propst Johann und Priorin Adelheid des Kl. Lamspringe 
verkaufen, weil das einst zwischen Uppen und Wendhausen gelegene 
Dorf Novale verwüstet ist und Hermann von Uppen von zwei Hufen 
daselbst den Zins zu zahlen sich weigert, dem Kl. Marienrode diese 
zwei Hufen. 1308 April 5 (nonas aprilis). 

Testes huius rei sunt filii ecclesie nostre, Luderus prepositus 
in Esgerte, Hartmannus prepositus in Wlvenchusen, Henricus custos 
et Henricus quondam custos, Iohannes de sancta Cruce, frater Thi- 
dericus rector Nove curie, frater Conradus rector curie claustralis 
in Lamspringe. 

Or. im Kgl. St.-A. zu Hannover, Marienrode Nr. 123. Siegel des Propetes 
und des Konventes, Gedr. Marienroder UB. S. 167 Nr. 154. 


1687. Abt Heinrich des Michaelisklosters, Friedrich von Adensen 
und Bernhard von Hardenberg, Domherrn, bekunden, dass Johann, 
Franko und Hildebrand von Adenstedt, Brüder, Bürger von Braun- 
schweig, eine Hufe in Bülten (Bultem) dem Kl. Wienhausen resigniert 
haben. 1308 April 10 (feria quarta post festum palmarum). 


Or. im Archiv des Kl. Wienhausen, Nr. 145. Gut erhaltene Siegel der 
Aussteller und des Johann von Adenstedt. 


1688. Knappe Heinrich von Reden bekundet, vom Michaeliskloster 
zwei Hufen in Heinum gegen Erbzins unter angegebenen Bedingungen 
erhalten zu haben. 1308 April 14—21. 

Ego Henricus de Redhen famulus recognosco presentibus, quod 
dominus . . abbas sancti Michahelis Hildensemensis commisit michi 
sub annuo et hereditario censu duos mansos sitos Heynem sub 
hac conditione, quod ego temporibus vite mee dabo inde decem 
solidos census Hildensemensium denariorum et duos modios tritici, 
sed me defuncto heredes mei, qui dictos mansos tenuerint, dabunt 
de uno manso quinque solidos et unum modium tritici et de altero 
manso septem solidos et tres denarios et unum modium tritici, tres 
hemtones siliginis et sex modios avene. Terminus autem solutionis 
erit singulis annis in festo Michahelis. Quod si neglexerimus, in- 
ducias petere possumus usque ad diem sancti Martini; quem si 
similiter supersedendo et censum non solvendo neglexerimus et 
usque post sanctum diem nativitatis Christi protraxerimus, tunc 
abbas, quicumque pro tempore fuerit, dabit nobis septem marcas 
puri argenti et recipiet ad se mansos predictos liberos et solutos. 


774 1808. 


Et ego ad observationem omnium prescriptorum articulorum ‘me et 
meos heredes astringo presentibus litteris, quas in evidens testi- 
monium meo sigillo et sigillis fratrum meorum Thiderici videlicet 
et Iohannis ac domini Lippoldi de Rottinghe senioris et domini 
Henrici de Berningherode militum feci sigillari. Et nos Thidericus 
et Iohannes fratres predicti Henrici, Lippoldus de Rottinghe, Hen- 
ricus de Berningherode milites predicti nostra sigilla in prescriptorum 
testimonium duximus presentibus apponenda. Datum anno domini 
m?ccec?, octavo, infra octavam pasche. 

Or. im Kgl. St.-A. zu Hannover, Michaeliskl. Nr. 126. Von den vier Siegeln 


nur das schildfórmige des Ausstellers (Rad mit sechs Speichen und Nabe) und 
das gleiche des G. von Barienrode (zwei Fische über einander) erhalten. 


1689. Ritter Eberhard von Alten und sein Sohn, Ritter Johann, 
schenken dem Hospital des h. Geistes in Hannover eine Hufe Landes 
in Bolzum (Boltessem). Wilkenburg 1308 Mai 1 (in die Philippi et 
Iacobi apostolorum). 

Or. im Stadtarchiv zu Hannover, Siegel verloren. Gedr. Moser, Hist. diplom. 
Belustigungen V, S. 266, Urk. der Stadt Hannover (UB. des histor. Vereins für 
Niedersachsen V) S. 90 Nr. 95. 


1640. Das Michaeliskloster bekundet, dass ihm die Wittwe des 
Edelherrn Heinrich von Wenden (Mecklenburg) zwölf Mark geschenkt 
hat behufs Ankaufes einer jährlichen Rente zu ihrem und ihres Mannes 
Anniversar und zur besonderen Feier des Festes der h. Dreieinigkeit. 
1308 Mai 5. 

Universis Christi fidelibus presentia visuris seu audituris dei 
gratia Henricus abbas, Iohannes prior et totus conventus monasterii 
sancti Mychaelis Hildensemensis — — memorabile factum nobilis 
domine Mechtildis ducisse relicte quondam domini Henrici nobilis 
de Wenden, quod sub silentio preterire nolumus, in presens scriptum 
redigimus, quod eadem devota nobilis domina, que corde devoto et 
affectu sincero ad dei gloriam et ob sanctissimi Bernwardi nostri 
patroni reverentiam nuper in predivite casula cum alba nostram 
ditavit ecclesiam, nunc sui hylaritatem cordis ampliori favore nobis 
exponens duodecim mareas puri argenti nostre donavit ecclesie ad 
comparationem annuorum reddituum unius marce, que in dei laudem 
et nostrorum fratrum consolationem erit taliter convertenda. In 
festo sancte trinitatis, quod eadem nobilis domina pro summo festo 
in nostra peragi instituit ecelesia, dabitur ad consolationem fratrum 
de duobus mansis in Huddessem sitis dimidia marca et reliqua in 





1808. 775 


die beati Dyonisii pro anniversario die viri ipsius domine quondam 
domini Henrici de Wenden predicti peragendo, cuius memoria in 
missis et vigiliis in nostra ecelesia debet sollempniter celebrari. 
Si vero, quod absit, eadem domina morte preventa fuerit et anni- 
versarium suum apud nos instituerit, tunc anniversarium ipsius 
nobilis domine peragemus, in quo predicta dimidia marca erit in 
consolationem nostrorum confratrum tribuenda. Et nos Henricus 
abbas predictus de eonsensu conventus nostri institutionem predicti 
festi cum anniversario sibi adiuncto ratam, gratam et acceptam 
habentes ipsam sub summa celebritate sollempniter recolendam de- 
cernimus, quam in nomine domini in hiis scriptis confirmamus, et 
ad celebrationem ipsorum triginta duos solidos in duobus mansis in 
Huddessem in nostro hospitalario perpetuis temporibus assignamus. 
Et ne per aliquem seu aliquos hec pia ordinatio seu institutio in- 
fringi valeat, nos et conventus noster unanimiter eam nostris sigillis 
presentibus appensis in evidens testimonium roboramus. Testes huius 
rei sunt dominus Hillebrandus abbas sancti Godehardi, dominus 
Thidericus prepositus in Winbusen, Everhardus de Prome, Iohannes 
Bok, Wichmannus de Embeke sacerdotes, nostre congregationis 
fratres, dominus Hermannus de Stempne miles, Hermannus de Ger- 
merdissen et alii quam plures fide digni. Datum anno domini m. cec. 
octavo, tercio nonas may. 

Or. im Kgl. St.-A. zu Hannover, Michaeliskl. Nr. 127. Gut erhaltene Siegel 
des Abtes und des Konventes. Herzogin Mathilde war die Tochter des Herzogs 


Johann von Lüneburg (stirbt 1277) und die zweite Gemahlin Heinrichs III. von 
Mecklenburg (Werle-Güstrow). 


1641. Ritter Arnold Bock und Söhne verkaufen dem Kl. Escherde 
Grundstücke in Betheln, die sie dem Bischofe resignieren. 1308 Mai 19. 


Nos Arnoldus miles dictus Bok omnibus, ad quorum noticiam 
presens scriptum pervenerit, notum facimus, quod cum consensu et 
voluntate Alberti filii fratris nostri necnon duorum filiorum nostrorum 
Alberti et Ernesti bona nostra sita in Betenem cum omni iure, 
quod habere dinoscuntur in agris, silvis, pascuis et in pratis, tribus 
areis exceptis, quarum una opilionis vocatur, alia autem sibi a latere 
occidentali annexa est, terciam vero quidam nomine Wlvesoge a 
nobis tenet in pheodo, reverendo domino nostro episcopo resignantes 
vendidimus ecclesie in Escherthe absque impugnacione nostri et 
nostrorum heredum in tranquila pace in perpetuum libere possi- 


776 1808. 


denda. Et si, quod absit, honere debitorum pressi dictas tres areas 
nobis in posterum vendere contigerit, ecclesie in Escherthe eas 
exhibere debemus, quod in hiis scriptis pupplice protestamur. In 
euius rei evidens testimonium presens scriptum ex hac venditione 
confectum ecclesie prefate dedimus et id sigilli nostri et domini 
Iohannis militis et Arnoldi famuli fratrum de Dothessem, qui ven- 
ditioni cum fieret intererant, munimine iussimus communiri. Datum 
et actum anno domini m?. ccc?. octavo, dominica qua cantatur Vocem 
iocunditatis. | 

Or. im Kgl. St.-A. zu Hannover, Escherde Nr. 114. Die drei Siegel wenig 
beschädigt. Auf der Rückseite der Urk. von Hand des 15. Jahrhunderts: iiiii 
hove in Bethlem. In einer Urk. desselben Jahres ohne Tagesangabe überträgt 


Bischof Siegfried die fünf Hufen dem Kl. Escherde, Or. a. a. O. Nr. 115, be- 
schädigte Siegel des Bischofs und des Domkapitels an roten Seidenfdden. 


1642. Bischof Siegfried einverleibt dem Kl. Lamspringe die 
Kirche in Bónnien, 1308 Mai 22. 

Nos Sifridus dei gratia Hildensemensis ecclesie episcopus pre- 
sentibus publice protestamur, quod tocius nostri capituli consensu, 
voluntate quoque loci archidyaconi accedente ecclesiam parrochialem 
in Bonyem, que ad collationem ac presentationem . . prepositi 
monasterii in Lamspringhe pertinuisse dinoscitur a temporibus retro- 
actis, unimus ac incorporamus cum omni iure et utilitate monasterio 
antedicto dantes eidem preposito liberam potestatem, ut dictam 
ecclesiam per aliquem suorum capellanorum officiari faciat et ibidem 
sacramenta ecclesiastica ministrari aut per alium ydoneum sacer- 
dotem. Idem tamen sacerdos, cui dictus prepositus regimen eiusdem 
ecclesie duxerit committendum, obedienciam faciet archidyacono et 
donum altaris percipiet ab eodem nostras ipsiusque archidyaconi 
synodos frequentando, a prestatione tamen synodalium expers erit 
penitus et immunis, sed prepositus monasterii memorati unum fer- 
tonem loci archidyacono in festo beati Mychahelis debebit annis 
singulis ministrare pro iure synodalium supradicto. In quorum 
omnium testimonium sigilla nostrum videlicet nostri capituli ac 
archidyaconi loci presentibus sunt appensa. Datum anno domini 
m?ccc? octavo, in vigilia ascensionis domini. 

Or. im Kgl. St.-A. zu Hannover, Lamspringe Nr. 95. Die drei Siegel wenig 
beschädigt. Das dritte zeigt ganze stehende Figur, die Bibel vor der Brust haltend : 


+8. LIPPOLDI DE STOCHEM CNOI HILD'. Bönnien gehörte zum Banne Bockenem, 
wo Lippold von Stückheim Archidiakon war. 


1808. T1 


1648. Propst und Konvent des Kl. Lamspringe bekundet die 
Besetzung der dem Kloster einverleibten Kirche in Bönnien durch einen 
Geistlichen und regeln dessen Verhältnis zum Archidiakon und Propste. 
1308 Mai 22. 

Nos dei gratia Iohannes prepositus, Alheydis priorissa totusque 
conventus monasterii in Lammespringe presentibus publice pro- 
testamur, eeclesiam parrochialem in Bonnigem unitam ac incorpo- 
ratam per episcopum et capitulum Hildensemenses voluntate quoque 
loci archidiaconi accedente cum omni iure et utilitate monasterio 
antedicto, que ad collacionem et presentacionem nostram pertinuisse 
dinoscitur & temporibus retroactis; data inquam nobis libera pote- 
state, ut dictam ecclesiam per aliquem nostrorum capellanorum aut 
alium ydoneum sacerdotem officiari faciamus et ibidem sacramenta 
ecclesiastica ministrari, idem tamen sacerdos, cui nos regimen eius- 
dem ecclesie duxerimus committendum, obedienciam faciet archi- 
diacono et donum altaris percipiet ab eodem Hildensemque synodos 
ac archidiaconi frequentando, a prestacione tamen synodalium erit 
expers penitus et immunis, sed nos prepositus monasterii memorati 
unum fertonem loci archidiacono debemus in festo Michahelis annis 
singulis ministrare pro iure synodalium supradicto. Sin autem de- 
fectus fleret in solucione pecunie memorate, hanc loci archidiaconus 
& plebano in Bonnigem per censuram ecclesiasticam poterit extor- 
quere. In quorum omnium testimonium sigilla nostrum videlicet 
nostrique conventus presentibus sunt appensa. Datum anno domini 
m?. ecc?, viii., in vigilia ascensionis domini. 

Or. im Kgl. St.-A. zu Hannover, Domstift Hildesheim Nr. 408a. Die beiden 
Siegel gut erhalten. Vol. Lüntzel, Altere Diözese S. 267. 


1644. Ritter Harnyth Slengerdus verpflichtet sich, mit seinem 
Bruder Ludolf dem Marienhospitale in Braunschweig fünf Mark zu 
zahlen, wenn Ritter Heinrich von Bortfeld nicht bis Martini bewirkt 
hat, dass Bischof (Siegfried) dem Hospitale das Eigentum einer Hufe 
in Wendebutle überträgt. 1308 Juni 10 (quarto ydus iunii). 


Or. im Stadtarchiv zu Braunschweig. Siegel liegt lose bei. Gegr. Hänselmann, 
UB. der Stadt Braunschweig II, S. 334 Nr. 624. 


1645. Propst Johann, Äbtissin Gertrud, Priorin Kunigunde und 
der Konvent des Kl. Wöltingerode schenken dem Domstift in Halber- 
stadt die Litin Adelheid, Frau des Helleman. 1308 Juni 21 (in die 
beati Albani martiris). 


778 1808. 


Or. im Kgl. St.-A. zu Hannover, Wöltingerode Nr. 78. Beschädigtes Konvents- 
siegel. Gedr. nach Cop. Schmidt, UB. des Hochstifts Halberstadt IIl (Publ. aus 
den Preuss. Staatsarchiven 27) S. 46 Nr. 1818. 


1646. Abt Heinrich des Michaelisklosters bekundet mehrere fromme 
Stiftungen durch seinen Bruder Riquin von Wendhausen. 1308 Juli 6. 


Dei gracia nos Henricus abbas monasterii sancti Michahelis in 
Hildensem ordinis beati Benedicti — — ad perpetuam rei memoriam 
tam presentibus quam futuris beneficia per Riquinum famulum dictum 
de Wenthusen fratrem nostrum pro remedio anime sue ac parentum 
suorum nobis et conventui nostro exhibita declaramus. Pie enim 
fecit, quia contulit primo nobis decem marcas puri argenti ad edi- 
ficationem capelle tam inferioris quam superioris constructe inter 
dormitorium et criptam, deinde cooperante sibi in decem marcis 
fratre suo ac nostro domino Bertoldo plebano dotis nostre in Holt- 
husen comparavit, proprietavit ac libere emit quinque mansos sitos 
in Upstede cum omnibus suis attinenciis pro septuaginta tribus 
marcis puri argenti, de quibus nostro ac nostri conventus consensu 
benivolo accedente quedam ordinavit et statuit, que intime peciit 
in monasterio nostro perpetuo et inviolabiliter observari. Huius in- 
stitutionis devota voluntas hec fuit, ut memoria sui ac Ermegardis 
uxoris sue et parentum suorum scilicet patris nostri Henrici militis 
dieti de Wenthusen ac matris nostre Sophie et omnium confratrum 
ac benefactorum omniumque fidelium defunctorum cum maioribus 
vigilis ac missis pro defunctis in anniversario ipsorum in kalendario 
signatis sollempniter peragatur, et in quolibet anniversario decem 
solidi pro elemosina pauperum ac decem solidi confratribus nostris 
et decem solidi in festo corporis Christi per provisorem bonorum 
debent finaliter ministrari. Et sic ad quatuor talenta et ad decem 
solidos hec amministratio se extendit. Provisor vero omnem usu- 
fructum seu utilitatem ipsorum bonorum residuum recipiet et pro 
talibus beneficiis singulis ebdomadis duas missas in ipsis capellulis 
celebrabit. Et quotienscumque aliquis dominorum nostrorum mortuus 
fuerit, ad inferiorem capellam duci debet, si tempus ita se obtulerit, 
et!) ipsius in salutem anime ab eo provisore missa pro defunctis, 
si in ea capella steterit vel non, debet procurari. Preterea specia- 
liter est adiectum quod Tidericus filius predicti Riquini confrater 
noster ad tempora vite sue conventui nostro et pauperibus ipsam 


1) et fehlt in Cop. 


1808. 719 


amministrationem quatuor talentorum et decem solidorum indubi- 
tanter providebit ad ipsas memorias peragendas et missas celebrandas, 
ut superius est expressum. Predicto vero Tiderico decedente qui- 
cumque tunc abbas fuerit ipsam provisionem seu amministrationem 
committet uni de confratribus nostris, prout sibi videbitur expedire, 
qui ipsas missas servabit et structuram aut reparationem ipsarum 
capellarum necessariam!) de sumptu residuo, ut dictum est, debet 
fideliter ordinare. Hec omnia suprascripta cum plenario consensu 
nostri capituli seu conventus in nomine domini confirmamus, unde 
sigillum nostrum et ipsius nostri conventus presentibus est appensum. 
Datum anno domini m?cec?viiiV., in octava apostolorum Petri et Pauli. 


Abschrift des 15. Jahrhunderts in Cop. VI, 76 fol. 19 im Kol. St.-A. zu 
Hannover. 


1647. Die Brüder Wilbrand und Bertold von Reden bekunden, 
dass die Brüder Ludolf und Johann von Laatzen (Lathusen) allen 
Ansprüchen an eine Mühle in Laatzen entsagt und den Vertrag des Kl. 
Marienrode mit Hartmann von Laatzen wegen dieser Mühle genehmigt 
haben. 1308 Juli 13 (in die beate Margarete virginis). 


Or. im Kol. St.-A. zu Hannover, Marienrode Nr. 124. Die beiden Siegel 
beschädigt. Gedr. Marienroder UB. S. 169 Nr. 155. 


1648. Bischof Siegfried, Domdechant Heinrich und Lippold von 
Rössing d. Ä. besiegeln die Urk. des Kl. Amelunzborn, in welcher 
dieses sich mit dem Edeln Bodo von Homburg als Ergänzung zu dem 
betr. Greene geschlossenen Vergleiche wegen der neu anzulegenden 
Rodungen vergleicht. 1308 Juli 16 (in crastino divisionis apostolorum 
beatorum). 


Testes vero sunt dominus Mauritius comes de Speygelberge, 
Hartmannus de Dudingen, Bruno de Vrencke milites, Bruno de 
Rodenberge, Iohannes Proyt tunc temporis advocatus, Geroldus prior, 
Gyso de Hamelen, Iohannes de Rivo, Helmmicus de Werdinghusen, 
Arnoldus de Swalenberge monachi in Amelungesborne et ego Iohannes 
notarius plebanus in Wenthusen. 

Or. im Landeshauptarchiv zu Wolfenbüttel, Kl. Amelunzborn Nr. 25. Siegel 


des Bischofs unkenntlich, das des Domdechanten verloren, das des Abtes von 
Amelunzborn und des Bodo von Homburg erhalten. Gedr. Orig. Guelf. IV, S. 501. 


I) Cop. necessariarum. 


180 1808. 


1649. Abtssin Mathilde von Gandersheim überträgt dem Kl. 
Marienrode zwei Hufen in Barfelde (Bervelthe), die durch den Tod 
des Dietrich von Hachem erledigt sind, nebst einer Hausstelle daselbst 
und verspricht dem Kloster die Übertragung der Vogtei, sobald diese 
ihr von den Lehnsträgern resigniert ist. 1308 Juli 18 (xv9. kalendas 
augusti). 

Or. im Kgl. St.-A. zu Hannover, Marienrode Nr. 195. Beschädigte Siegel 
der Äbtissin und des Kapitels. Gedr. Marienroder UB. S. 170 Nr. 156. Herzog 


Otto von Braunschweig und Lüneburg resigniert der Abtissin dieselben Hufen in 
diesem Jahre. Or. a. a. O. 126 mit beschädigtem Siegel, gedr. a. a. O. S. 171 Nr. 157. 


1650. Herzog Albrecht von Braunschweig überträgt dem Maria- 
Magdalenenkloster das Eigentum dreier Hufen in Ottbergen. Königs- 
lutter 1308 Juli 24. 

Dei gratia Albertus dux in Bruneswic universis Christi fidelibus 
salutem in perpetuum. Noverint igitur universi presentes et futuri, 
quod ad peticiones domini Ludolphi camerarii militis proprietatem 
trium mansorum sitorum in Otberghe damus ecclesie beate Marie 
Magdalene in Hildensem titulo ac iure proprietatis liberaliter possi- 
dendam. In cuius nostre donationis testimonium nostrum sigillum 
presentibus est appensum. Datum et actum Luttere anno domini 
m. ccc?. viii0,, in vigilia sancti Iacobi apostoli. 

Or. im Kgl. St.-A. zu Hannover, Mar.-Magdal. Nr. 142. Siegelbruchstück. 


1651. Domdechant Heinrich unter den Zeugen der Urk. des 
Grafen Heinrich von Regenstein, in welcher dieser dem K. Stötterlingen- 
burg fünf Hufen in Stötterlingen verkauft. 1308 Juli 28 (in festo 
Panthaleonis martiris). 


Gedr. nach dem Or. v. Schmidt-Phiseldeck, Die Urkunden des KI. Stötterlingen- 
burg S. 47 Nr. 60, im Auszug Braunschweig. Anzeigen 1747 S. 253. 


1652. Hartmann der Schwarze von Laatzen verkauft dem KI. 
Marienrode eine Mühle bei Laatzen (Lathusen) mit der Fischerei in 
der Leine und eine Hausstelle daselbst, die er von den Grafen Gerhard 
und Gerhard von Hallermund zu Lehn hatte, für 115 Bremer Mark. 
1308 August 1 (kalendas augusti). 


Or. im KEgl. St.-A. zu Hannover, Marienrode Nr. 127. Siegel an grünen 
Seidenfäden. Gedr. Marienroder UB. S. 172 Nr. 158. 


1658. Bischof Siegfried vereinigt den Archidiakonat in Ringel- 
heim mit dem Dekanate des Moritzstiftes. 1308 August 3. 


1308. 181 


Syfridus dei gratia Hildensemensis ecclesie episcopus. Noverint 
universi, quod, cum reditus archidyaconatus in Ringelem adeo essent 
exiles et tenues, quod beneficium vix dici posset, nos cupientes 
honorare decanatum de consensu honorabilis viri Ottonis prepositi 
ecelesie saneti Mauricii montis Hildensemensis, qui eundem archi- 
dyaconatum conferre solebat, et de beneplacito capituli sui Montis 
prefatum archidyaconatum ad decanatum predicte ecclesie Montis de 
consilio discretorum univimus et unimus auctoritate ordinaria per 
presentes attendentes!) precipue, quod decanus, qui pro tempore 
fuerit, maturior sit discretione et scientia, ita quod archidyaconatui 
convenientius possit preesse et sua sollicitudine regere et prodesse. 
Super quo no dubium oriatur, presentem litteram sigillis nostro 
scilicet et prepositi prefati ac capituli Montis sigillatam dedimus 
in perpetuum testimonium super eo. Datum anno domini mccc?. 
octavo, tercio nonas augusti. 

Or. im Kgl. St.-A. zu Hannover, Moritzstift Nr. 85. Die drei Siegel stark 
beschädigt. 


1654. Bischof Siegfried, Propst Konrad, Dechant Heinrich, 
Scholaster Bernhard und das ganze Domkapitel entsagen allen An- 
sprüchen an einige Zehnten des Stiftes Gandersheim. Hhldesheim 1308 
August 4 (pridie nonas augusti). 

Huius rei testes sunt honorabiles viri et domini Borchardus de 
Drenleve, Fredericus de Adenoys, Lippoldus de Stockem, Gunzelinus 
de Berenwinkele sacerdotes, Bernardus de Hardenberge, Ernestus 
de Indagine, Otto de Valkenstene, Henricus de Homborch dyaconi, 
Otto prepositus Montis, Ludolfus de Woldenberghe, Gevehardus 
prepositus sancte Crucis et Ernestus Bok subdyaconi, canonici 
nostre ecclesie. 


Or. im Landeshauptarchiv zu Wolfenbüttel, Stift Gandersheim Nr. 105. Gut 
erhaltene Siegel des Bischofs und des Domkapitels an roten Seidenfäden. Gedr. 
Harenberg, Hist. Gandersh. S. 798. 


1655. Der Edle Bodo von Homburg und sein Sohn Heinrich 
vergleichen sich mit dem Kl. Amelunzborn wegen einiger Streitigkeiten, 
genehmigen die von den Brüdern Bodo dem Älteren und Bodo dem 
Jüngeren von Homburg 1220 dem Kloster gegebenen Verschreibung und 
bedingen sich aus, dass das Kloster sie wegen der von ihnen erbauten 


I) Or. attendentus. 


182 1808. 


Burg bei Greene nicht ohne Zustimmung des Lehnsherrn der Burg 
belangen darf. 1308 (zu August 16). 


— — presentibus Bertrammo abbate, Geroldo priore, Gyselberto, 
Iohanne de Rivo, Helmmico de Werding(husen), Arnoldo de Swalen- 
berge monachis, Henrico de Woldenberg Hildesemensis ecclesie 
decano, Henrico de Homborch fratre nostro eiusdem ecclesie cano- 
nico, magistro Wernero canonico sancte Crucis, comite Mauritio de 
Speygelberge, Lippoldo de Rottingen, Brunone de Vrenke, Hart- 
manno de Dudinge militibus, Brunone de Rodenberge, Iohanne dicto 
Proyt famulis nostris advocatis. 

Or. im Landeshauptarchiv zu Wolfenbüttel, Kl. Amelunxborn Nr. 24, beide 


Siegel von den gelb-weiss-roten Seidenfüden verloren. Regest Dürre in Zeitschrift 
1880 S. 83, Harenberg, Hist. Gandersh. S. 1702. 


1656. Das Bartholomäistift bekundet, dass der Kanoniker Friedrich 
eine Hausstelle zu angegebenen Zwecken erworben hat. 1308 September 7. 


Nos Bertoldus dei gracia prepositus et capitulum canonicorum 
regularium ecclesie sancti Bartholomei ad Sultam prope muros Hil- 
densemenses presentibus recognoscimus et puplice protestamur, quod 
dominus Fredericus noster eoncanonicus ad comparacionem cuiusdam 
areo prope lacum nostrum versus occidentalem partem nostre ecclesie 
site duas marcas cum dimidia examinatas, quas nostra speciali 
licencia pro sui necessitate habuit, de nostro consensu tali condicione 
apposita erogavit, ut temporibus vite sue de predicta area octo 
solidos Hildensemensis monete usualis percipere debeat annuatim, 
quo defuncto quatuor solidi dicti census ad usus canonicorum 
nostrorum pro sua annuatim agenda memoria perpetuo et reliqui 
quatuor solidi ad prepositum, qui pro tempore fuerit, de cetero 
libere remanebunt. In cuius rei memoriam et firmitatem presentem 
litteram inde conscriptam sigillis nostris scilicet prepositi et capituli 
munitam eidem domino Frederico super hoc dedimus ad cautelam. 
Actum et datum anno domini m?cec?viii?, septimo idus septembris. 

Or. in der Beverinischen Bibliothek zu Hildesheim, Sültekl. Nr. 4. Siegel 


des Propstes ganz, das des Kapitels fast zur Hälfte verloren. Begest nach Cop. 
Doebner, UB. I, S. 329 Nr. 600. 


1687. Herzog Heinrich gibt dem Kämmerer Ludolf zwei Hofe 
in Bevelthe zu Lehn, welche er von diesem als Ersatz für drei dem 
Maria-Magdalenenstift übertragene Hufen in Otibergen erhalten hat. 
1308 September 14. 


1308. 183 


Dei gratia nos Heinricus dux de Brunswic recognoscimus lucide 
per presentes, quod strennuo militi Lud(olfo) kamerario!) Hyldense- 
mensi tenore presencium contulimus in feudum duos mansos in 
Bevelthe, quos idem miles Lud(olfus) nobis subiciendo donavit in 
restaurum trium mansorum in Othberge, quos ad preces suas ecclesie 
sancte Marie Magdalene in Hyldensem appropriavimus?) ob anime 
nostre et parentum nostrorum animarum salutem. In cuius rei 
certitudinem presentem litteram dedimus sigillo nostro roboratam. 
Datum anno domini m. ccc. viii, in die exaltacionis sancte Crucis. 

Or. im Kgl. St.-A. zu Hannover, Mar.-Magdal. Nr. 143. Siegel verloren. 


1658. Props? Balduin, Priorin Mathilde und der Konvent von 
Heiningen (Henigghe) verkaufen anderthalb Hufen in Wobeck (Wobeke) 
mit einem Zins. von 12 Schilling dem Kl. Riddagshausen für sechs 
Braunschweiger Pfund. 1308 September 15 (in crastino exaltationis 
sancte crucis). 


— — presentibus honorabilibus viris — 9) preposito sanctimonialium 
in Dorstat et Arnoldo thesaurario beatorum apostolorum "ymonis 
et Iude in Goslaria. 


Or. im Landeshauptarchiv zu Wolfenbüttel, Kl. Riddagshausen Nr. 445. 
Siegel des Propstes und des Konventes stark beschädigt. 


1659. Ritter Ludolf von Ibbenstede überlässt dem Kl. Marien- 
rode die Hörige Gertrud, Tochter des Heinrich Speneken in Jeinsen 
(Geynhusen), und deren Tochter Adelheid. 1308 September 28 (in 
vigilia beati Michahelis archangeli). 


Or. im Kgl. St.-A. zu Hannover, Marienrode Nr. 128. Siegel des Ausstellers, 
viermal geteilt, beschädigt. Gedr. Marienroder UB. S. 173 Nr. 159. 


1660. Das Kl. Lamspringe tauscht mit dem Moritzstift Liten. 
1308 Oktober 9. 


Iohannes dei gracia prepositus, Alheidis priorissa totusque 
conventus monasterii beati Adriani in Lammespringe omnibus, ad 
quos presens scriptum pervenerit, notum esse volumus, quod nos 
pro Gertrude uxore Conradi cum suis flliis Hermanno et Thiderico, 
litonibus ecclesie nostre, recepimus in concambium Iohannam uxorem 
Hermanni de Elmissen cum pueris suis Henrico et Ghertrude ecclesie 


1) Or. kemerario. —?) Or. appriavimus. — 5) Im Or. freier Raum für den 
Namen. Zu ergänzen ist Friderico. 


184 1308. 


beati Mauricii in Hildensem eodem iure, quo predictum est, perti- 
nentes, quod omne ius, quod!) predicte ecclesie inpendere consue- 
verunt, nostre ecclesie facere non obmittant. Ut igitur factum hoc 
ratum permaneat, conscribi fecimus et sigillo nostri conventus com- 
muniri., Actum anno domini m?. ccc®, viii?., in die sancti Dyonisii 
et sociorum eius. 


Abschrift des 14. Jahrhunderts im Cop. des Moritzstiftes, Ms. 514 fol. 43 in 
der Beverinischen Bibliothek zu Hildesheim. 


1661. Ernst von Hagen (de Indagine), Domherr und Archidiakon 
in Detfurth (Detforde), bekundet, dass das Kl. Marienrode drei Morgen 
Land in Gross-Düngen (Dungem) gegen drei andere daselbst mit dem 
Pfarrer m Gross- Düngen vertauscht hat. 1308 Oktober 21 (in die 
sancto undecim milium virginum). 

Or. im Kgl. St.-A. zu Hannover, Marienrode Nr. 129. Siegel des Ausstellers 
wenig beschädigt. Gedr. Marienroder UB. S. 173 Nr. 160. Die Grafen Konrad, 
Johann und Ladolf von Wohldenberg bestätigen obigen Tausch an demselben Tage, 
Or. a. a. O. Nr. 130 mit drei beschädigten Siegeln, gedr. a. a. O. S. 174 Nr. 161, 
wo in der letzten Zeile bancto statt secundo zu lesen ist. 


1662. Propst Albert, Priorin Jutta und der Konvent des Kl. 
Derneburg verkaufen dem Kl. Steterburg für 47 Mark Silber vier freie 
Hufen in Bleckenstedt mit Zubehör. Mitbesiegler Bischof Siegfried. 
1308 Oktober 30 (tercio kalendas novembris). 


Testes sunt Iordanus de sancto Andrea, Lenhardus de sancto 
Magno, Iohannes de sancto Michaele sacerdotes. 

Abschrift des 14. Jahrhunderts im Cop. des Kl. Steterburg S. 155 im Landes- 
hauptarchie zu Wolfenbüttel, Abschrift des 15. Jahrhunderts in Ms. 601 fol. 70 in 
der Beverinischen Bibliothek zu Hildesheim ohne Tagesangabe. Regest Hänselmann, 
UB. der Stadt Braunschmeig II, S. 338 Nr. 630. 


1668. Bischof Siegfried überträgt dem Kl. Ringelheim den 
Zehnten daselbst. Hildesheim 1308 November 5. 

Nos Sygfridus dei gratia Hildensemensis ecclesie episcopus 
presentibus publice protestamur, quod totius nostri capituli accedente 
consensu divine remunerationis intuitu et gloriose virginis inducti 
respectu decimam in Ringlem in manus nostras a nobilibus viris 
ac dominis Hermanno, Conrado, Iohanne, Ludolpho, Ottone comitibus 


1) Cop. ad. 


1308. 185 


in Woldenberge libere resignatam donavimus ac presentibus donamus 
cum omni iuri, proprietate ac utilitate tam in villa quam in campis 
abbati ac monasterio ordinis saneti Benedicti in Ringlem perpetuo 
possidendam ipsamque in dictum liberaliter transferimus monasterium 
presentibus in hiis scriptis. Ut autem presens nostra donatio rata 
et inviolabilis futuris temporibus perseveret, presentes literas inde 
confectas abbati ac monasterio supradictis pro donationis, trans- 
lationis ac veritatis indicio duximus erogandas sigillorum nostri 
videlicet et supradicti nostri capituli munimine roboratas. Huius 
rei testes sunt honorabiles viri ac domini Conradus prepositus, 
Hinricus decanus, Bernhardus scholasticus, Bernhardus cantor, Otto 
prepositus Montis, Borchardus de Dreinleve, Fredericus de Adenoys,!) 
Lippoldus de Stócken, Guntzelinus de Berwinckele, Bernhardus de 
Hardenberge, Otto de Valckenstein, Henricus de Hoenborg, Iohannes 
de Oberge, Ludolphus de Woldenberge prelati ac canonici ecclesie 
nostre predicte, laici vero Hermannus comes de Woldenberge, Her- 
mannus de Stemne miles et quam plures alii fide digni. Actum et 
datum Hildensheim anno domini millesimo trecentesimo octavo, 
nonas novembris. 

Abschrift des 16. Jahrhunderts im Cop. des Abtes Heinrich Wirschius im 
Archiv zu Ringelheim S. 24, mit der Bemerkung ; Dise Copey ist auch aus des 


closters Ringlem altem copialbuch geschrieben worden. Die Hesignationsurk. der 
Grafen von Wohldenberg von November 1 (in die omnium sanctorum) a. a. O. S. 23. 


1664. Abt Johann von Marienrode (Betzingerode) vergleicht 
sich mit dem Rate der Stadt dahin, dass das Kloster von seiner Kurie 
im Sack jährlich auf Martini eine Mark zahlt, sonst aber frei bleibt 
von allen Verpflichtungen ausser der Nachtwache, und dass es freie Ver- 
fügung hat zu baulichen Änderungen, doch unbeschadet der Festigkeit 
der Stadtmauer. 1308 November 11 (in die beati Martini episcopi). 

Or. im Stadtarchiv zu Hildesheim Nr. 942b. Beschädigtes Siegel des Abtes. 
Gedr. Doebner, UB. I, S. 330 Nr. 601. Die betreffende Urk. der Stadt in Abschrift 


des 17. Jahrhunderts in Cop. III, 148 fol. 35 im Kgl. St.-A. zu Hannover, gedr. 
Marienroder UB. S. 163 Nr. 150. 


1665. Die Tempelbrüder garantieren dem Erzbischof Burchard 
von Magdeburg, der die Güter des_Ordens eingezogen hat, weder ihm 
noch dem Bischof Siegfried, dem Grafen Busse von Mansfeld und 


!) Cop. Atenoy. 
Hildesh. UB. III. 50 


186 1308. 


anderen Schaden zuzufügen. 1308 November 18 (in deme achten 
dage na sente Mertines dage). 


Gedr. v. Ledebur, Allgem. Archiv XVI, S. 251, v. Heinemann, Cod. dipl. 
Anhalt. II], S. 118 Nr. 176. 


1666. Abt und Konvent des Michaelisklosters bekunden die 
Stiftung einer Memorie durch den Bürger Heinrich Rosendal und 
Frau Margarete. 1308 November 25. 


Henricus dei gratia abbas, Wichmannus prior totusque con- 
ventus monasterii sancti Mychahelis Hildensemensis — — notum 
esse volumus, quod Henricus Rosendal et Margareta uxor sua, cives 
Hildensemenses, et zelo pietatis ducti et sue salutis non immemores 
animadvertentes, quod sancta et salubris sit cogitatio pro defunctis 
exorare, contulerunt ecclesie nostre decem marcas puri argenti ad 
conparandum redditus unius talenti, ut memoria parentum, fratrum 
et benefactorum suorum in nostra ecclesia peragatur. Nos igitur 
devotionem, quam ad nostram ecclesiam habuerunt, pio affectu pen- 
santes et desiderium ipsorum adimplere volentes statuimus, quod 
in ecelesia nostra in crastino conceptionis beate virginis in magnis 
vigiliis et missis peragatur memoria parentum, fratrum et bene- 
factorum predictorum et eorum, si quos fortassis offenderint vel 
pro quibus ad elemosinarum largitiones se obligatos recognoverint, 
in quo die fratribus nostris decem dabuntur solidi et reliqui decem 
solidi dabuntur illis ambobus, quamdiu vixerint, vel superstiti, cum 
alter eorum defunctus fuerit, singulis annis in festo pasche. Et 
postquam alter eorum ex hac vita decesserit, memoria defunctorum 
predicta transibit in diem obitus ipsius, in quo anniversaria eius 
memoria et eorum, qui prescripti sunt, perpetuo cum consolatione 
decem solidorum singulis annis peragetur. Postquam vero superstes 
vitam universe carnis ingressus fuerit, peragetur dies obitus sui et 
singulis annis anniversarius dies perpetuo cum sollempni memoria 
missarum et vigiliarum, in quo die alii decem solidi, qui eis 
viventibus dari solebant, dabuntur de cetero ad fratum nostrorum 
consolationem. Ad huius vero talenti administrationem assignamus 
de bonis ad abbaciam pertinentibus duos mansos sitos Eddessen, 
quorum quilibet dat decem solidos, quos hospitalarius noster recipiet, 
qui dictum talentum ut prescriptum est fideliter ministrabit. In 
euius rei testimonium sigilla nostra presentibus sunt appensa. Actum 





1308. 187 


et datum anno domini millesimo trecentesimo octavo, in die beate 
Katerine virginis. 

Or. im Kol. St.-.A. zu Hannover, Michaeliskl. Nr. 128. Siegel des Abtes 
und des Konventes wenig beschädigt. Regest Doebner, UB. I, S. 331 Nr. 603. 


1667. Die Ritter Balduin von Steinberg und Johann, Schenk 
des Stiftes, resignieren dem Bischof Siegfried zwei Hufen in Dieck- 
holzen, genannt vorsthove, und zwei Hofstellen daselbst, welche dieser 
dem Kl. Marienrode überträgt, und erhalten vom Bischof ebensoviel 
Land in Hönze (Honse) mit zwei Hofstellen. 1308 Dezember 12 
(pridie ydus decembris). 

Or. im Kgl. St.-A. zu Hannover, Marienrode Nr. 133. Stark beschädigtes 


Siegel des Balduin und wenig beschädigtes des Johann. Gedr. Marienroder UB. 
S. 179 Nr. 164. 


1668. Bischof Siegfried, Dompropst Konrad, Domdechant 
Heinrich und das Domkapitel vertauschen mit dem Kl. Marienrode 
das Dorf Diekholzen (Dicholthusen) mit elf Hufen und elf Hausstellen 
und dem Bache Beuster (Botestere) von Tossem bis an den Wald 
Sunder sowie die Kirche daselbst mit dem  Patronatsrecht gegen elf 
Hufen und elf Hausstellen in Dinklar (Dinkelere). 1308 Dezember 12 
(pridie idus decembris). 

Testes huius rei sunt Bernardus scolasticus, Bernardus cantor, 
Burchardus de Ponte, Burchardus de Dreynleve, Fredericus de 
Adenoys, Lippoldus de Stockem,!) Guncelinus de Berwinkele 
sacerdotes, Bernardus de Hardenberge, Ernestus de Indagine, Otto 
de Valkenstene, Thidericus de Walmode, Iohannes de Obergbhe,?) 
Ludolfus de Woldenberge,®) Heinricus*) de Homborg,5) Hermannus 
de Werberghe,®) Ernestus Boc canonici ecelesie nostre, Lippoldus 
de Rottinghe,7) Albertus Boc, Conradus de Saldere, Baldewinus$) 
de Steinberge,?) Wedekindus!?) de Garslebutle,!!) Hermannus de 
Stemne, Iohannes pincerna milites et ministeriales ecclesie nostre. 

Or. im Kgl. St.-A. zu Hannover in doppelter Ausfertigung von verschiedenen 
Händen, Marienrode Nr. 131a (A), Siegel des Bischofs an roten und des Dom- 
kapitels an grünen Seidenfäden, und Nr. 131b (B), Siegel des Bischofs an roten 


und des Domkapitels an gelben Seidenfäden. Gedr. Struben, Observ. iur. II, S. 77, 
Marienroder UB. S. 175 Nr. 162. 


Abweichungen in B: !) Stochem. ?) Oberge. ®) Waldenberge. *) Henricus. 
6) Homburg. °) Werberge. 7) Roddinge. ®) Balduinus, ?) Stenberge. 1°) Wide- 
kindus, !!) A hat Garslebuthe. 
50* 


188 1808. 


1069. Propst Otto, Dechant Hildebrand und das Kapitel des 
Moritzstiftes verzichten auf Bitten des Bischofs Siegfried, welcher die 
Parochialkirche in Diekholzen (Dicholthusen) dem Kl. Marienrode 
geschenkt hat, auf das Recht der Investitur über die Kirche, das dem- 
jenigen ihrer Kanoniker zusteht, der Archidiakon des Altklosters ist, 
sowie auf alle anderen Rechte, doch mit Vorbehalt ihrer Gerechtsame 
in den Dörfern Barienrode (Berningerode) und Söhre (Sodere), indem 
ihnen das Kloster eine Bente von zehn Schilling aus einer Hofstelle in 
Lothingessen, genannt bomgarde, schenkt. 1308 Dezember 12 (pridie 
ydus decembris). 

Or. im Kgl. St.-A. zu Hannover, Marienrode Nr. 132. Siegel des Propstes, 
beschädigtes des Kapitels und gut erhaltenes des Ludger von Grasdorf (Gravestorp), 
Kanonikers des Moritzstiftes und Archidiakons des Altklosters. Gedr. Marien- 
roder UB. S. 177 Nr. 163. 


1670. Bischof Siegfried bekundet, dass Ludolf, Dechant und 
Pfarrer von st. Andreas, den Kanonikern derselben Kirche ein Haus 
und eine Hofstelle beim Andreaskirchhofe mit der Bedingung überwiesen 
hat, dass die Kanoniker dem zeitigen Pfarrer jährlich auf Michaelis 
sieben Schilling zahlen. 1308 Dezember 13 (in die beate Lucie). 


Abschrift des 14. Jahrhunderts im Cop. des Andreasstiftes, Ms. 320 fol. 18v 
in der Beverinischen Bibliothek. Gedr. Doebner, UB. III, S. 668 Nachtr. Nr. 64. 


1671. Abt Johann von Marienrode überträgt dem Moritzstift eine 
Hofstelle in Lotingessen, genannt bomgarde. 1308 Dezember 24 (in 
vigilia nativitatis domini). | 

Or. im Kgl. St.-A. zu Hannover, Moritzstift Nr. 82. Siegel des Abtes. Gedr. 
Doebner, UB. I, S. 331 Nr. 604. 


167%. Herzog Otto von Braunschweig und Lüneburg überträgt 
dem Maria-Magdalenenkloster zu einer Hausstelle noch neun Morgen 
Land in Farmsen. 1308 (1309) Dezember 25. 


Dei gratia Otto dux de Bruneswic et de Luneburch omnibus 
imperpetuum has litteras visuris in omnium salvatore salutem. Cum 
pro laude et honore dei necnon pro nostre anime et progenitorum 
nostrorum remedio animarum conventui sancte Marie Magdalene 
extra muros Hildensemenses sito contulerimus et proprietaverimus 
unam aream apud antiquum cimiterium extra curiam Vermersen 
sitam, et novem iugera ad ipsam spectantia cum heredum nostrorum!) 


1) Fehlt consensu oder dergl. 





1808. 189 


exnunc predicto claustro conferimus in hiis scriptis in pascuis, in 
silvis, in pratis et cum omnibus iuribus ad ipsam pertinentibus 
liberaliter iure perpetuo possidenda, cupientes nichilominus, quod 
idem conventus et pro nobis et pro inclita domina uxore nobis 
dilectissima 1) et successoribus nostris semel in anno memoriam 
peragant post obitum nostrum sollempniter et devote, mandantes 
eciam omnibus, qui pro nobis obmittendum aliquid vel faciendum 
decreverint, ipsum claustrum quantum poterunt promoveant et de- 
fendant. Huius donacionis testes sunt honorabilis dominus Hinricus 
prepositus sancti Cyriaci extra muros Bruneswicenses, Ludolphus 
miles de Golturn, Wasmodus et Peraydam milites de Knesbeke, 
Aswinus et Iohannes milites fratres dicti de Saldere, Aswinus et 
Hinrieus fratres milites" dicti de Walmedhe et Bertrammus miles 
dictus de Hareboldessen et alii quam plures flde digni. Ne autem 
aliquod dubium vel error super hoc facto oriatur in futurum, litteras 
presentes nostri sigilli appensione in evidens testimonium duximus 
confirmandas. Datum anno domini m? cec? nono, infra nativitatem 
domini nostri Ihesu Christi. 

Or. im Kgl. St.-A. zu Hannover, Mar.-Magdal. Nr. 144. Stark beschädigtes 
Siegel des Herzogs. 


1678. Ritter Balduin von Steinberg und Konrad Gore, Bürger 
in Alfeld, kaufen vom Bischof elf Hufen im Alten Dorf bei Alfeld. 1308. 


Nos Boldewinus miles dictus de Stenberghe et Conradus dictus 
de Gore civis in Alvelde presentibus publice protestamur, quod un- 
decim areas in Antiqua villa Alvelde et censum decem solidorum in 
molendino infra muros eiusdem opidi a venerabili domino Hildensemensi 
episcopo cum consensu tocius sui capituli legitime emimus pro quin- 
decim marcis puri argenti iure feodali pacifice possidendas. Quando- 
cumque bona vero predicta inter festum pasche et diem beate Wal- 
burgis pro huiusmodi pecunia reemere voluerit, liberum erit ei et 
suorum cuilibet successorum. In quorum omnium testimonium pre- 
sentes litteras, quia prefatus Conradus proprio sigillo caret, ego 
Boldewinus de Stenberghe mei sigilli munimine feci communiri. 
Datum anno domini m?. ecc?. viii?, 


Or. im Kgl. St.-A. zu Hannover, Domstift Hildesheim Nr. 409. Siegel 
Balduins an dem von der Urk. geschnittenen Pergamentstreifen wenig beschädigt. 


1) Die Lücke auch im Or. Zu ergänzen ist Mechtildis. 


190 1808. 


1074. Der Rat der Stadt Hildesheim bekundet, dass die Erben 
des Konrad Lappe gegenüber dem Andreasstifte auf alle Ansprüche an 
dessen Haus in der Friesenstrasse verzichtet haben. 1308. 


Or. im Kgl. St.-A. zu Hannover, Andreasstift Nr. 25. Beschädigtes Stadt- 
siegel. Danach gedr. Doebner, UB. I, S. 330 Nr. 602. 


1675. Herzog Heinrich von Braunschweig überträgt dem Maria- 
Magdalenenkloster drei Hufen und zwei Hausstellen in Ottbergen. 1308. 

Dei gratia Henricus dux in Brunswich omnibus in perpetuum 
audituris has litteras seu visuris salutem in domino. Ut rebus 
gestis a nobis per alicuius calumpniam minime derogetur in posterum, 
notum facimus per presentes, quod trium mansorum et duarum 
arearum in campis et villa Otberge, que bona simul Hermannus de 
Dinkelere in feudo tenebat a nobis, proprietatem monasterio sancte 
Marie Magdalene in Hildensem cum consensu heredum nostrorum 
contulimus et per presentes conferimus simpliciter propter deum, 
ita quod sanctimoniales dicti monasterii in suis orationibus memores 
nostri erunt nobisque et parentele nostre memoriam facient specialem. 
In cuius rei testimonium presentem litteram inde scriptam et sigillo 
nostro munitam dicto monasterio dedimus ad cautelam. Actum et 
datum anno domini m?. c?c?c9, viii. 


Or. im Kgl. St.-A. zu Hannover, Mar.-Magdal. Nr. 145. Beschädigtes Siegel 
an roten und gelben Seidenfäden. 


1676. Gebhard von Bortfeld, Aschwin und Dietrich von Wall- 
moden, Ludolf genannt Boltesberg, Herbert und Burchard von Cramme, 
Ritter, Konrad von Gadenstedt und Heinrich von Kniestedt, Knappen, 
verbürgen sich gegenüber dem Konrad und Heinrich von Linde, Ger- 
hard von Gustedt, Rittern, dem Konrad und Hildebrand von Linde 
und Johann von Gustedt, Knappen, für Heinrich von Salder, der dem 
Kl. Derneburg fünf Hufen in Grasdorf verkauft hat. 1308. 


Or. im Kgl. St.-4. zu Hannover, Derneburg Nr. 52. Die acht Siegel gut 
erhalten. 


1677. Die von Salder verkaufen dem Kl. Derneburg fünf Hufen 
mit einem Hof und vier Hausstellen in Grasdorf. 1308. 

Hinricus, .. Aswinus, .. Johannes milites de Saldere — — 
notum esse volumus universis, — — quod nos de bona nostra vo- 
luntate vendidimus et dimisimus pro sexaginta quinque marcis puri 


1308. 1791 


argenti claustro monialium in Derneborgh quinque liberos et pro- 
prios mansos nostros in Gravestorpe cum curia villicali et quatuor 
areis ibidem cum pascuis, pratis, silvis et cum quibuslibet aliis suis 
appendiciis in villa et in campo, et sicut eadem bona ab omni 
honere advocatie et iugo cuiuslibet servitutis penitus libera habuimus, 
ita ea cum consensu heredum nostrorum . . Iohannis, . . Aswini, 
.. Hinrici, .. Ermegardis, .. Borchardi, .. Iohannis, .. Iutte, .. 
Borchardi, .. Hinrici ac Borchardi de Saldere patruelis nostri et 
omnium, quorum consemems requirendus fuerat, dicto claustro appro- 
priando wemdálimms et in proprium dimisimus cum omni fructu et 
-adtaée libere perpetuo possidenda — —. In huius rei evidens 
testimonium sigillà nostra cum sigillo venerabilis in Christo patris ac 
domini nostri Sifridi Hildensemensis episcopi presens factum nostrum 
approbantis et confirmantis cum sigillo prenotati patruelis nostri 
presentibus duximus apponenda. Testes huius rei sunt idem vene- 
rabilis in Christo pater ac dominus noster Sifridus Hildensemensis 
episcopus, Borchardus, Harbertus, Lippoldus de Cramme, Conradus 
et Hinricus de Lindhede, Gherhardus de Gustede, Aswinus, Hinricus 
et Thidericus de Walmede milites et alii quam plures fide digni. 
Datum anno domini millesimo ccc. viii?. 

Or. im Kgl. St.-A. zu Hannover, Derneburg Nr. 58. Von den fünf Siegeln 


der von Salder fehlt das vierte, die andern gut erhalten. Das Siegel des Bischofs 
hat nie daran gehangen. 


1678. Der Edle Ludolf von Warberg verkauft mit Zustimmung 
seines Bruders Hermann, Domherrn, und seiner Schwester Kunigunde, 
Frau des Anno von Heimburg, dem Ki. Marienberg einen Wald im 
Felde von Behndorf (Bendorp) genannt Nortwolt mit Zubehör und 
zwei Hausstellen in Behndorf. Schloss Warberg 1308. 

Or. im Landeshauptarchiv zu Wolfenbüttel, Kl. Marienberg Nr. 192. Von 


den drei Siegeln nur Bruchstück des mittleren erhalten. Regest Harenberg, Hist. 
Gandersh. S. 1702. 


1679. Knappe Friedrich von Dorstadt genehmigt und bestätigt 
den Verkauf zweier Hufen und Zubehör im Hallendorf (Hedelendorpe) 
durch seinen verstorbenen Vater und seine Oheime, den Domscholaster 
Bernhard und Walther von Dorstadt, an das Michaeliskloster. 1309 
Januar 13 (in octava epyphanie domini). 


Or. im Kgl. St.-A. zu Hannover, Michaeliskl. Nr. 139. Das runde Siegel 
an dem von der Urk. geschnittenen Pergamentstreifen zeigt das oben Nr. 1538 be- 


192 1809. 


schriebene Siegel der von Dorstadt, aber in der oberen linken Ecke noch einen acht- 
sirahligen Stern. 


1679 a. Gerold, Generalpropst aller Klöster der Maria- Magdalena 
und Propst desselben zu Hildesheim, verheisst dem Herzog Otto von 
Braunschweig und Lüneburg Anteil an allen guten Werken des Ordens. 
Hildesheim 1309 Januar 22 (in die sancti Vincentii martiris). 


Or. im Kgl. St.-A. zu Hannover, Celle Or. Des. 8 Schr. III, Caps. 10 Nr. 8. 
Beschädigtes Siegel des Generalpropstes in rotem Wachs. 


1680. Wilbrand von Harboldessen gelobt, ein Allod von vier 
Hufen in Burgstemmen, das ihm Bischof Siegfried für dreissig Mark 
verkauft hat, diesem nach Zahlung derselben Summe zu resignieren. 
1309 Januar 25. 


Ego Willebrandus de Harboldessen cum meis heredibus re- 
cognosco presentibus et protestor, quod allodium quatuor mansorum 
in Borchstempne a venerabili in Christo patre &c domino Siffrido 
Hildensemensis ecclesie episcopo pro triginta marcis examinatis 
nobis venditum resignare tenebimur persolutis nobis triginta marcis 
superius memoratis. In cuius rei testimonium sigillum meum pre- 
sentibus est appensum. Datum anno domini m?eec? nono, in con- 
versione beati Pauli. 

Or. im Kol. St.- A. zu Hannover, Domstift Hildesheim Nr. 410. Das be- 


schädigte Siegel des Ausstellers an dem von der Urk. geschnittenen Pergament- 
streifen zeigt rechtsschrägen mit Kugeln belegten Balken. 


1681. Die Brüder von Harlingberg verkaufen dem Kl. Wöltinge- 
rode fünftehalb Hufen in Gross-Lengde. 1309 Januar 25. 


Nos Henricus, Bruno et Iohannes fratres dicti de Harlinghe- 
berghe recognoscimus — — quod nos cum bona voluntate et pleno 
consensu dilectissime sororis nostre Adelheydis, quam habet dominus 
Randvicus miles, necnon patrui nostri Boldvini dicti de Harlinghe- 
berghe famuli necnon cognate nostre uxoris domini Ludolfi dieti de 
Ghetlede militis necnon cum consensu omnium heredum et amicorum 
nostrorum, quorum consensus merito erat requirendus, vendidimus 
domino preposito et conventui ecclesie in Woltingherodhe pro sexa- 
ginta marcis puri argenti quatuor mansos cum dimidio liberos ab 
omni iugo et onere advocatie sitos in maiori Lenghede cum omni 
iure et omnibus pertinentiis suis — —. In huius autem rei firmio- 
rem perseverantiam et maius testimonium nos Bruno et Iohannes 





1909. 198 


sigillo Henrici fratris nostri, quia sigilla propria non habemus, et 
sigillis domini Alberti de Gowische et domini Ludolfi de Ghetlede 
et domini Iohannis Frisonis militum duximus et impetravimus pre- 
sentem litteram sigillandam. Huius autem rei testes sunt dominus 
Albertus et dominus Ludolfus et dominus Iohannes milites predicti 
et dominus Conradus de Sowinghe miles et Boldvinus patruus 
noster predictus et quam plures alii fide digni. Actum et datum 
anno domini m?. cccviiii®., in conversione beati Pauli apostoli. 

Or. im Kol. St.-A. zu Hannover, Wöltingerode Nr. 79. Die fünf Siegel stark 
beschädigt. Das des Heinrich von Harlingberg zeigt rechtsepringenden Hirsch mit 
Decke bedeckt, das des Ludolf von Geitelde zwei senkrechte Schlüssel, Bärte nach 


aussen, des Albert von Gowisch rechtsschrägen Balken, des Johann Friese Spaten (7) 
schrügrechts, Schaufel nach oben, des Balduin von Harlingberg Zickzackbalken. 


1682. Ritter Balduin von Wenden verkauft mit Zustimmung 
seiner Brüder Ludolf, Domherrn, und Heinrich, Ritters, seiner Frau 
Gertrud und seiner Kinder dem Kl. Riddagshausen das Eigentum von 
sechstehalb Hufen in Wobeck und verzichtet auf die halbe Mühle zu 
Wenden und einen zu Wobeck gehörigen Wald. 1309 Januar 26 
(in crastino conversionis sancti Pauli apostoli). 

Or. im Landeshauptarchiv zu Wolfenbüttel, Kl. Riddagshausen Nr. 446. 
Siegel Balduins und des Domherrn Ludolf, der auch Kanoniker des Blasiusstiftes 
in Braunschweig ist. Das Siegel des Balduin von Wenden zeigt zwei Sparren: 


8. BALDVINI DE WENDHEN. Regest Hänselmann, UB. der Stadt Braun- 
schweig II, S. 341 Nr. 635. 


1688. Ritter Konrad von Steinberg bekundet die Uebereignung 
von Grundstücken in Klein-llde und Evensen durch seinen Oheim an 
das Kl. Lamspringe und verbürgt sich dafür. 1309 Februar 3. 


Nos Conradus de Stenberge miles presentibus recognoscimus, 
quod Baldewinus de Stenberge miles noster patruelis!) appropriavit 
ecclesie in Lammespringe unum mansnm cum area situm in parvo 
Illede et unum mansum cum dimidio et duabus areis sitis in Even- 
husen cum omni iure et utilitate, quibus ipse possedit temporibus 
retroactis. — Nos vero Conradus de Stenberge iam dictus more 
fideiussorio fide data promittimus, quod nullus suorum heredum in 
dictis bonis in posterum sibi aliquod ius debeat vendicare, quod 


1) Or. patruelus. 


194 1309. 


sigillo nostro huic littere apposito publice protestamur. Datum 
anno domini m?. cce?. ix9., in crastino purificationis beate Marie. 


Or. im Kgl. St.-A. zu Hannover, Lamspringe Nr. 96. Siegel des Ausstellers 
an dem von der Urk. geschnittenen Pergamentstreifen. 


1684. Domdechant Heinrich unter den Zeugen der Urk., in 
welcher Abtissin Mathilde von Gandersheim acht Hufen und einen 
Garten in Meerdorf dem Kl. Riddagshausen verkauft. 1309 Februar 9 
(in dominica Esto michi). 

Or. im Landeshauptarchiv zu Wolfenbüttel in doppelter Ausfertigung von 
derselben Hand, Kl. Riddagshausen Nr. 452, beschädigtes Siegel der Ábtissin an 
dem von der Urk. geschnittenen Pergamentstreifen, und Nr. 451, Siegel der Äbtissin 
an roten und Bruchstück des Siegels des Stiftes an grünen Seidenfäden. 


1685. Bischof Siegfried bekundet, dass behufs Tausches der ihm 
und dem Domkapitel zinspflichtigen Güter in Diekholzen (Dicholtäusen) 
gegen Güter in Dinklar (Dinkelere) genannte Bürger von Diekholzen 
ihre Güter daselbst dem Kl. Marienrode resigniert und dafür andere 
in Dinklar erhalten haben, auf welche der Zins gelegt wird. 1309 
Februar 22 (in cathedra sancti Petri). 


Or. im Kgl. St.-A. zu Hannover, Marienrode Nr. 135. Beschädigtes Siegel 
des Bischofs. Gedr. Marienroder UB. S. 181 Nr. 166. 


1686. Bischof Siegfried übergibt den Grafen von Wohldenberg 
die Meierei in Lühnde und die Mühle in Essem auf Lebenszeit und 
erhält von ihnen ihr väterliches Erbe in Sillium und Stydiem und 
das Lehn des Zehnten in Sillium. 1309 Februar 23. 


Syfridus dei gratia Hildensemensis ecclesie episcopus. Noverint 
universi, quod de communi consensu et beneplacito nostri capituli 
villicationem nostram in Lulen cum advocatia et hominibus et 
omnibus pertinentiis ubicumque situatis et molendinum nostrum 
Essem cum omni iure et utilitate, sicut nos eadem bona habuimus, 
nobilibus viris Ottoni preposito ecclesie sancti Mauricii montis 
Hildensem, Ludolfo et Ottoni filiis Henrici comitis de Woldenberch, 
fratris sui, nostreque ecclesie canonicis suadente nostre ecclesie 
utilitate ad tempora vite ipsorum et cuiuslibet eorum in solidum 
dimisimus et presentibus dimittimus quiete et libere possidendum. 
Prefati vero nobiles hereditatem suam paternam in villis Syliem et 
Stydiem cum pheudo decime in Syliem et spatium, quod dicitur 
Oltvelt, cum proprietate dicti spatii, cum hominibus et omni iure 
et utilitate nobis et nostre ecclesie iure perpetuo favorabiliter di- 





1809. 795 


miserunt, propter quod nos volentes respondere eorum affectui et 
favori nullum in prefatis bonis eis quocumque!) modo dampnum 
faciemus vel?) a nostris fleri permittemus nec nostri facient suc- 
cessores. Et ut premissa ipsis®) inviolabiliter observentur, presentem 
litteram sigillis nostro scilicet et capituli nostri sigillatam dictis *) 
nobilibus dedimus in testimonium) et cautelam. Et®) nos Ludolfus 
et Otto fratres predicti recognoscimus, quod, quamvis bona in Ber- 
berch, que dilectus patruus noster prefatus proprio argento com- 
paravit, nobis sint scripta et bona premissa nobis cum patruo 
nostro sint dimissa, tamen eundem patruum nostrum in bonis tam 
in Berberch quam prescriptis non impediemus, sed ea cum omni 
utilitate vite sue temporibus possidebit, quod sub sigillis venerabilis 
domini nostri Syfridi episcopi et capituli ecclesie Hildensemensis 
huie littere appositis protestamur. Testes sunt honorabiles viri 
Conradus prepositus, Hen(ricus) decanus, Ber(nardus) scolasticus, 
Ber(nardus) cantor, Guncelinus de Berwinkele,") Ber(nardus) de 
Hardenberch, Io(hannes) de Oberch, Otto de Valkensten, Hen(ricus) 
de Homborch, et9) Her(mannus) de Wereberch canonici ecclesie 
predicte,9) Io(hannes) de Oberch, Her(mannus) de Stemne, Bolde- 
winus de Stenberch milites, Fredericus Bokel et plures alii fide 
digni. Datum anno domini m?. ecc?. nono, vii. kalendas marcii. 
Or. im Kol. St.-A. zu Hannover in doppelter Ausfertigung von derselben 


Hand, Domstift Hildesheim Nr. 412 und 411 (B), beide mit beschädigtem Siegel 
des Bischofs und gut erhaltenem des Domkapitels. 


1687. Graf Ludolf von Wohldenberg bekundet, dass ihm von 
seinem Bruder Otto eine Rente von zwölf Pfund nach dem Tode seines 
Oheims zugewiesen ist. 1309 Februar 24. 


Nos Ludolfus filius Henrici quondam comitis de Woldenberch 
recognoscimus sub sigillo nostro, quod, quamvis bona villicationum 
in Berberch et Lulen et molendinum Essem nobis cum fratre nostro 
Ottone sint scripta, tamen idem [rater noster nobis assignabit re- 
ditus duodecim talentorum Hildensemensium denariorum in bonis 
predictis, ubi eos elegerimus, quos post mortem patrui nostri domini 
Ottonis prepositi Montis Hildensemensis percipiemus, nec dictum 
fratrem nostrum villicacionibus prefatis et molendino nec in bonis, 
si que in antea nobis comparata fuerint, impedire vel impetere 

Abweichungen in B; !') dampnum quoc. modo.  ?) nec. 5) eis. €) sepe 
dictis. 5) in evidens testim. 9) Et — protestamur fehlt. ?) Gunc. de Berw. fehlt. 
8) et fehlt. — 9) nostre. 


196 1309. 


possumus quoquo modo. A bonis tamen propriis per presentes 
non recedimus nec a bonis nobis scriptis aut scribendis, si mortem 
patrui et fratris nostri predictorum supervivere nos contingit. Et 
nos Syfridus dei gratia Hildensemensis ecclesie episcopus, Henricus 
decanus, Otto prepositus Montis, Hermannus de Wereberch canonicus 
ecclesie predicte rogati a prefatis fratribus Ludolfo et Ottone sigilla 
nostra presentibus apponi fecimus, premissa in nostra esse facta et 
placitata presentia protestantes. Actum et datum anno domihi 
m?. ecc?. nono, vi. kalendas marcii. 


Or. im Kgl. St.-A. zu Hannover, Domstift Hildesheim Nr. 418. Siegel des 
Bischofs stark beschädigt, die anderen vier gut erhalten. 


1688. Bischof Siegfried bekundet, dass die Brüder Ekbert und 
Siegfried und deren Oheim Dietrich von Roden (de Novali) dem 
Kl. Marienrode vier Hufen in Söhre (Sodere) mit Zehnten und Haus- 
stellen für 60 Mark verkauft und ihm resigniert haben. 1309 Februar 25 
(feria tercia post dominicam qua cantatur Reminiscere). 


— — presentibus domino Iohanne abbate, fratre Hillebrando de 
Eym, fratre Conrado de Brughem monasterii supradicti, domino 
Guncelino de Berwinkele, Ernesto Boc canonicis ecclesie nostre, 
Aschuino de Stenberge milite. 


Or. im Kol. 8t.-A. zu Hannover, Marienrode Nr. 186. Beschädigtes Siegel 
des Bischofs. Gedr. Marienroder UB. S. 182 Nr. 167. 


1689. Bischof Siegfried, Dompropst Konrad, Domdechant Heinrich 
und das Domkapitel übertragen dem Kl. Marienrode gegen zwanzig 
Mark vier Hufen in Söhre (Sodhere), das zwischen Tossum und 
Diekholzen (Dicholthusen) gelegen ist, die ihm die Knappen Dietrich, 
Ekbert und Siegfried von Roden (de Novali) resigniert haben. 1309 
März 2 (sexto nonas marcii). 


Testes huius rei sunt Otto montis sancti Mauricii prepositus, 
Otto de Valkenstene, Hermannus de Werberghe, Thidericus de 
Walmode, Ernestus Boc, Ludolfus de Woldenberghe, Arnoldus de 
Cramme canonici ecclesie nostre, Baldewinus de Stenberghe, Iohannes 
de Oberghe, Iohannes pincerna milites et ministeriales ecclesie nostre, 
Arnoldus et Albertus fratres dicti de Dammone, Hermannus Insanus, 
Iohannes Bussonis, Hermannus Sconekint burgenses. 

Or. im Kgl. St.-A. zu Hannover, Marienrode Nr. 137. Siegel des Bischofs 


an roten und des Domkapitels an grünen Seidenfüden. Gedr. Marienroder UB. 
S. 183 Nr. 168. 


1309. | 797 


1690. Die Brüder von Goltern verzichten wiederholt auf alle 
Rechte an der Meierei Hasede. 1309 März 17. 

Nos Ludolfus miles et Thidericus fratres dicti de Goltorne 
recognoscimus publice per presentes, quod dudum renunciavimus et 
nunc iterum presentibus renunciamus omni iuri, quod in villicatione 
in Hasen habuimus et quod nobis competere poterit in futuro. In 
cuius rei testimonium has litteras ego L(udolfus) miles predictus 
sigilli mei munimine roboravi. Ego quoque Thi(dericus) predictus, 
quia proprium sigillum non habeo, sigillo domini Lud(olfi) fratris 
mei predicti militis sum contentus. Actum et datum anno domini 
m?. ccc?. ix?., in die beate Gertrudis virginis. 

Or. im Kgl. St.-A. zu Hannover, Domstift Hildesheim Nr. 414. Siegel des 
Ludolf von dem von der Urk. geschnittenen Pergamentstreifen verloren. 


1691. Beilegung eines Streites des Michaelisklosters mit Bürgern 
von Lafferde wegen mehrerer Streitpunkte. Braunschweig 1309 April 4. 


Nos Bertoldus de Honleghe canonicus ecclesie sancti Blasii in 
Brunswich, Willekinus sacerdos capelle sancti Iacobi ibidem, Eylardus 
Boneke, Egkelingus de Scalleghe cives Bruneswicenses presentibus 
notum facimus, quod, cum duo ex nobis videlicet Willekinus sacerdos 
et Eylardus Boneke arbitri essemus electi a domino abbate sancti 
Michahelis Hildensemensis parte ex una, et alii duo nostrum vide- 
licet Bertoldus de Honlege et Egkelingus de Scalleghe electi esse- 
mus & lohanne dicto vanme Slaghe et suis heredibus civibus de 
Lafforde parte ex altera super variis causis et querimoniis, quibus 
dominus abbas predictus predictos incusabat, videlicet quod eos ut 
litones sue petebat ecclesie, quod tamen ipsi plane negabant, item 
et quod petebat ab eis censum tredecim talentorum, quem multis 
annis non solverunt, nos, quibus hoc negocium a partibus commissum 
fuerat terminandum, audientes, quod predicti cives se litones esse 
negabant, videntes etiam, quod ipsi non haberent, unde censum 
detentum solverent, ut compositionis formulam captaremus inter 
dominum abbatem et cives predictos, compositionem ordinavimus in 
hunc modum. Nos enim Bertoldus de Honleghe et Egkelingus de 
Scalleghe iniunximus ex parte una Iohanni vanme Slaghe et suis 
filiis videlicet Bernardo, Iohanni, Thiderico, Ludolfo et aliis, quorum 
consensus requirendus erat, ut venderent in perpetuum domino abbati 
et suo monasterio duos mansos cum dimidio sitos Laffordhe cum 
omni iure et utilitate tam in villa quam in campis et in terris, 


198 1309. 


agris, pascuis, pratis, silvis, cultis et incultis, aquis et ceteris 
attinenciis pro. triginta et octo talentis. Item et nos Willekinus 
sacerdos et Eylardus Boneke ex altera parte iniunximus domino 
abbati, quod ipse predictis relaxaret censum tredecim talentorum, 
quo ei tenebantur, et superadderet eis viginti et quinque talenta 
pro bonis supradictis et reciperet ea in suam possessionem titulo 
emptionis. Hiis itaque per nos quatuor ordinatis, partes utrobique 
nostro arbitratui plenius in predictis consenserunt, et ad maiorem 
rei evidentiam ea in presentia consulum civitatis Bruneswicensis et 
sub testimonio plurium ibi presentium terminaverunt, ubi predicti 
cives videlicet Iohannes et sui heredes dictis bonis et suis iuribus 
linguis et digitis renunciaverunt expresse dimittentes eadem bona 
domino abbati et suo monasterio perpetuis temporibus possidenda. 
In euius rei testimonium sigilla nostra presentibus sunt appensa. 
Testes huius ordinationis sunt consules civitatis Bruneswicensis et 
alii plures fide digni, quorum quidam videlicet Gerhardus Gygas, 
Egkelingus prope Cimiterium, Hermannus Wulverammi et Conradus 
Holtnikeri sua sigilla etiam presentibus appenderunt. Datum et 
actum Bruneswic anno domini m?. ecc?. nono, feria sexta infra 
octavam pasche. 


Abschrift des 14. Jahrhunderts in Cop. VI, 75, fol. 76 im Kgl. St.-A. zu 
Hannover. Gedr. Hänselmann, UB. der Stadt Braunschweig II, S. 342 Nr. 638. 


1692. Ritter Gerhard von Gustedt, dessen Oheim Johann von 
Gustedt und Ludolf von Lengede bekunden, dass Dietrich, Sohn des 
Ritters Bertold von Roden (de Novali) den Zehnten von drei Hufen 
und zwei Hausstellen in Söhre (Sodere) dem Kl. Marienrode für 
15 Hildesheimer Mark verkauft hat, und leisten Bürgschaft eventuell 
mit Finlager in Hildesheim. 1309 April 13 (dominica qua cantatur 
Misericordias domini). 

Or. im Kgl. St.-A. zu Hannover, Marienrode Nr. 138. Von den drei wenig 
beschädigten Siegeln zeigen die beiden der von Gustedi drei (2:1) Kesselhaken, 


das des von Lengede rechtsschreitende Gans (Ente?). Gedr. Marienroder UB. 1, 
S. 185 Nr. 169. 


1698. Bischof Siegfried verkauft der Witiwe des Heinrich 
Schönekind eine Rente aus der Vogtei der Stadt mit Vorbehalt des 
Rückkaufes. 1309 April 25. 


We Siverd van godes gnaden bisschop to Hildensem bekennet 
in desseme breve, dat we mit vulbord unses capittels hebbet vor- 





1309. 199 


kofft vruwen Ilseben wedewen Henrikes Schonekindes unde oren 
sonen Hermene, Iohanne, Conrade, Henrike unde oren erven teyn 
mark gheldes lodiges sulveres in unser voghedie to Hildensem vor 
hundert lodighe mark unde gheleghen to rechteme lene.  Desse 
teyn mark de schal en gheven so we unse voget to Hildensem is 
to veer tiden in deme jare, to jowelker quatertempere drittehalve 
marc also beschedeliken, dat we, unse nakomelinge eder dat capittel, 
icht nen bisschop en were, mogen de sulven teyn mark gheldes 
alle jar to passchen weder kopen umme dat vorsproken sulver, me 
schal et on aver to winachten vore to wetende don; dat sulve 
schalde de vorben. vruwe eder ore sone os, unsen nakomelingen 
eder deme capitele vore to winachten kundigen, so wanne se or 
sulver to passchen wolden wedder hebben. Weret ok, dat we on 
eder se os de wederkopinge kundigeden unde doch ore sulvere nicht 
en worde uppe de sulven tyt, dor na en mochte we, use nakome- 
linge eder dat capittel, icht neen bisschop en were, de teyn mark 
gheldes von on nicht wederkopen sunder umme drittich mark unde 
hundert. Wer ok, dat in dessen vorsprokenen saken der vrowen 
eder oren sonen iennich broke worde, dat scholde we, unse nakome- 
lingen eder unse capittel, icht nen bisschop en were, ervullen. 
To eynem orkunde alle desser dinge so is desse breff bezeghelt 
mit unseme unde unses capittels ingesegeln. Desse breff is ghe- 
gheven na godes bort dusent jar drehundert in deme negheden jare, 
in sinte Marcus daghe. 

Nur erhalten als Transsumpt der undatierten Urk. des Lübecker Dechanten 
Dietrich und des Domkapitels an Bischof Heinrich und das Domkapitel von Hildes- 
heim mit der Bitte, dem Heinrich Schönekind zu seiner Rente zu verhelfen, in 
Cop. VI, 11, S. 505 Nr. 838. Die Gegenurkunde der Wittwe des Heinrich Schöne- 


kind gedr. nach dem Or. im Stadtarchiv zu Hildesheim, Mus. Nr. 27, Doebner, 
UB. 1, S. 332 Nr. 605. 


1094. Bischof Siegfried genehmigt, dass das Domkapitel dem 
Kl. Wöltingerode sechszehn Hufen in Gielde (Yelede) verkauft. 
Hildesheim 1309 Mai 1 (in die beatorum Philippi et Jacobi aposto- 
lorum). 

Or. im Kgl. St.-A. zu Hannover, Wöltingerode Nr. 80. Beschädigtes Siegel 


des Bischofs. Gedr. nach Cop. UB. des histor. Vereins für Niedersachsen I, 
S. 50 Nr. 47. 


800 1309. 


1098. Dechant Ludolf des Andreasstiftes bekundet als delegierter 
Richter des Bischofs Siegfried, dass die Söhne des Ritters Bernhard 
Heide auf eine Hausstelle in Giesen verzichtet haben. 1309 Mai 17. 


Ludolfus decanus ecclesie saneti Andree in Hildensem iudex 
delegatus a venerabili domino Sifrido Hildensemensi episcopo in 
causa, que vertebatur inter dominum abbatem monasterii sancti 
Godehardi et Paganos omnibus presentem audituris sempiternam in 
domino karitatem. Sciant universi, Thidericum et Hermannum fa- 
mulos Bernardi Pagani militis filios coram venerabili domino Hilde- 
brando abbate monasterii sancti Godehardi et nobis aream quandam 
in Ihesen sitam confederatis manibus more sueto et solito monasterio 
sancti Godehardi digitis, lingwis et labiis resignasse cum utilitatibus, 
advocacia et iuribus pertinentibus ad eandem, quam ipse Bernardus 
Paganus miles ipsorum pater, antequam monasterio revenderet, a 
supradicto venerabili domino Hildebrando patre et abbate eiusdem 
monasterii iure dudum possederat pheodali. Presentes erant dominus 
Albertus prior, dominus Berterammus de Hoyersem monachi sancti 
Godehardi, Iohannes de Eydesen, Thi(dericus) Rust famuli, Iohannes 
Haringweskere et Bussones cives et plures alii fidedigni. Datum 
anno domini m?. cec9, ix, in vigilia pentecostes. 

Or. im Kgl. St.-A. zu Hannover, st. Godehard Nr. 56. Siegel des Dechanten 


an dem von der Urk. geschnittenen  Pergamentstreifen. Regest Doebner, UB. I, 
S. 382 Nr. 606. 


1696. Knappe Dietrich von Sehlde bekundet, dass Bischof 
Siegfried ihm und seinen Erben Güter in Haverlah für 26 Mark mit 
Vorbehalt verkauft hat. 1309 Juni 4. 


Ego Thidericus de Selede famulus pro me et heredibus meis 
recognosco per presentes meo sigillo sigillatas, quod michi et he- 
redibus meis assignate et demonstrate sunt viginti et sex marce 
examinate a domino meo domino Sifrido Hildensemensi episcopo in 
bonis suis Haverla videlicet quatuor mansis et duabus areis de sui 
capituli beneplacito et consensu hoc addito, quod, si dominus Hil- 
densemensis predictus vel eius successor me de castro Wolden- 
berghe dimittere voluerit vel ipse a dicto castro recedere decrevero, 
extunc michi aut meis heredibus viginti et sex marce examinate a 
dieto domino Hildensemensi vel suo successore persolventur. Quibus 
persolutis dicta bona ad dominum Hildensemensem aut suum suc- 


1309. | 801 


cessorem libere revertentur. Datum anno domini m?. cec9. ix9., 
pridie nonas iunii. 

Or. im Kgl. St.-A. zu Hannover, Domstift Hildesheim Nr. 415. Das be- 
schädigte Siegel des Ausstellers an dem von der Urk. geschnittenen Pergament- 
streifen zeigt drei (2:1) aufgerichtete Böcke. 


1697. Ritter Bruno von Frenke bekundet, vom Domkapitel Güter 
in Lafferde gegen Zins unter angegebenen Bedingungen erhalten zu 
haben. 1309 Juni 5. 


Ego Bruno de Vrenke miles sub sigillo meo presentibus reco- 
gnosco pupblice et protestor, quod cum honorabilibus viris domino 
Conrado preposito et capitulo ecclesie Hildensemensis placitavi ita, 
quod bona sua sita in Latvorde scilicet duos mansos cum dimidio 
solutos et tres mansos litonicos cum hominibus attinentibus michi 
commiserunt pro censu determinato, quem ipsis de bonis huiusmodi 
annis singulis ministrabo, observandis tamen que sequuntur con- 
dicionibus, videlicet si dominus prepositus et capitulum predicti 
bona sua memorata resumere voluerint, die quocumque exhibicionem 
huius resumpcionis michi fecerint, illo die ea resumere debent anno 
proximo subsequente, vel si ego bona huiusmodi eis reddere decre- 
vero, similiter quocumque die restitucionem exhibuero, illo die anno 
proximo subsequente ea restituam omni dubio procul moto. Pre- 
terea si me, quod absit, decedere contingeret, fllii mei nec aliquis 
heredum meorum in prefatis bonis quicquam habebunt nec habere 
poterunt, nisi quantum in domini prepositi et capituli ecclesie 
memorate amicicia fuerit et favore. Unde nos Boldewinus de Sten- 
berge, Ecbertus de Vredene milites una cum domino Brunone de 
Vrenke milite predicto in presentibus ad omnia prescripta nos obli- 
gamus et promittimus ea per ipsum et suos heredes nichilominus 
observanda. In quorum testimonium sigilla nostra presentibus sunt 
appensa. Actum anno domini m?. cec?. ix9., in die beati Bonifacii. 

Or. im Kgl. St.-A. zu Hannover, Domstift Hildesheim Nr. 416. Die dréi 


stark beschädigten Siegel lassen noch drei (2:1) Kesselhaken, springenden Bock 
und zwei nach aussen gekehrte Schlüssel erkennen. 


1695. Propst Otto des Moritzstiftes und dessen Neffe (patruelis) 
Otto, Domherr, Grafen von Wohldenberg, verzichten auf alles Recht an 
zwei Hufen in Hötensleben (Huthsenscleve), die das Kl. Riddags- 
hausen von den Ritiern von Esbeck (Hesbeke) gekauft hat. 1309 
Juni 8 (vi. idus iunii). 

Hildesh. UB. III. Bi 


809 1309. 


Or. im Landeshauptarchie zu Wolfenbüttel, Kl. Biddagshausen Nr. 454. 
Beide Siegel verloren. 


1699. Der Rat der Stadt bekundet, dass die Brüder Hermann 
und Ulrich von Coldingen, Bürger, dem Kl. Marienrode zwei Haus- 
stellen, von denen die eine dem Dompropste mit zwei Schilling jährlich 
zinspflichtig ist, für 14 Mark Silber verkauft haben. Hildesheim, 
coram thesauro venerabilis domini prepositi maioris ecclesie 1309 
Juni 11 (tertio idus iunii). 


Abschrift des 17. Jahrhunderts in Cop. III, 148, fol. 430 im Kgl. St.-A. zw 
Hannover. Gedr. Marienroder UB. S. 186 Nr. 170, Doebner, UB. I, S. 333 Nr. 607. 


1700. Ludold von Escherde, Lippold von Rössing (Rottinge), 
Heinrich von Barienrode (Bernigherode) und der Schenk Johann, 
Ritter, und die Brüder Ernst und Johann von Stöcken (Stockem) 
geben auf Bitten des Bischofs Siegfried den Kanonikern des von diesem 
gegründeten Maria- Magdalenenstiftes die Erlaubnis, zehn Hufen im 
Walde Heinholz (Henholt) auszuroden und, falls ihre Mittel dazu 
nicht ausreichen, diese dem Kl. Marienrode zu vertauschen. 1309 (vor 
Juni 11). 

Or. im Kgl. St.-A. zu Hannover, Marienrode Nr. 134. Beschädigte Siegel. 
Gedr. Marienroder UB. S. 180 Nr. 165. 


1701. Bischof Siegfried, der zu Ehren der h. Maria Magdalena 
eine Kirche (im Schüsselkorbe) gegründet hat, veranlasst, da die Ein- 
künfte der Kanoniker noch sehr gering sind, den Dompropst Konrad, 
den Domdechant Heinrich und das Domkapitel, die Abte Heinrich des 
Michaelis- und Hildebrand des Godehardiklosters, die Pröpste Gebhard 
des Kreuz- und Bertold des Bartholomäistiftes mit ihren Mönchen bez. 
Kanonikern, und die Kanoniker des Johannisstiftes, der neuen Stiftung 
im Walde Heinholz zehn Hufen zu überlassen mit der Befugnis, das 
Land urbar zu machen. 1309 Juni 11 (iii. idus iunii, coram thesauro 
prepositi maioris ecclesie in Hildensem). 


Gedr. (unvollständig) nach der Abschrift Grupens (Origin. Hildesh.) Bei- 
träge zur Hildesh. Geschichte II, S. 165. 


170%. Bischof Siegfried bekundet, dass Konrad und Bruno, Söhne 
des Ritters Basil von Rautenberg, allen Ansprüchen an vier Hufen in 
Rautenberg (Rutenberghe), welche das Kl. Marienrode von Basil ge- 
kauft hat, entsagt haben. Peine 1309 Juli 28 (quinto kalendas augusti). 


1309. 803 


— — presentibus domino Basilio de Rutenberghe milite, Hermanno 
de Vrenke canonico sancte Crucis, Alberto dicto Troben cappellano 
nostro ac plebano in Borgstemne, Volcmaro nostro notario ac ple- 
bano in Esscershusen. 

Or. im Kgl. St.-A. zu Hannover, Marienrode Nr. 139. Stark beschädigtes 
Siegel des Bischofs. Gedr. Marienroder UB. S, 187 Nr. 171. Das Gleiche bekundet 


Bischof Siegfried von Basil von Rautenberg, Sohn des Ritters Basil, vor denselben 
Zeugen, Or. a. a. O. Nr. 140, mit beschädigtem Siegel, gedr. a. a. O. S. 188 Nr. 172. 


1708. Das Domkapitel verkauft dem Godehardikloster zwei Hufen 
und eine Hausstelle in Uppen. 1309 Juli 28. 


In nomine domini amen. Conradus prepositus, Henricus decanus, 
Bernardus scolasticus, Bernardus cantor totumque capitulum ecclesie 
sancte Marie in Hyldensem — — prehabita matura deliberatione 
de bona voluntate et consensu omnium membrorum et parcium tocius 
nostri capituli domino .. abbati ac monasterio sancti Godehardi in 
Hyldensem duos mansos et unam aream sitos in Uppem liberaliter 
pro triginta marcis argenti puri vendidimus cum omnibus iuribus 
et proprietatibus scilicet advocacia, silvis et pascuis, quibus ipsos 
possedimus, ita quod nichil proprietatis aut iuris nobis amplius 
vendicabimus in eisdem, mansos igitur et aream prout sunt, vide- 
licet qui ad Ernesti pincerne pie recordationis quondam militis 
anniversarium seu exequias pertinebant. Testes magister Wernerus, 
dominus Hermannus de Klint canonici sancte Crucis, Hermannus 
de Uppem et Henricus Goddesman íratres cives. In cuius facti 
testimonium sigillum nostri capituli dignum duximus presentibus 
apponendum. Actum anno domini m. ecc?. nono, quinto kalendas 
augusti. 


Or. im Kgl. St.-A. zu Hannover, st. Godehard Nr. 57. Kapitelssiegel. Regest 
Doebner, UB. I, S. 334 Nr. 608. 


1704. Ritter Johann, Schenk des Stiftes, resigniert dem Bischof 
Siegfried eine Hufe im Felde von Diekholzen (Dicholthusen) und erhält 
dafür eine Hufe im Felde von Hönze (Honse), was seine Schwester 
Jutta, Wittwe des Ritters Hermann von Oldershausen (Olderdishusen), 
bestätigt und Ritter Albert Bock und Knappe Hermann Bock besiegeln. 
1309 August 14 (xix. kalendas septembris). 

Or. im Kgl. St.-A. zu Hannover, Domstift Hildesheim Nr. 417. Die drei 
Siegel wenig beschädigt. 

b1* 


804. 1309. 


1705. Balduin von Steinberg bekundet, dass Konrad von Stein- 
berg Land und Hofstätte in Wehrstedt dem Thesaurar des Moritzstiftes 
zur Beleuchtung zurückgegeben und letzterer sie seinem, des Ausstellers, 
Diener gegen einen jährlichen Zins übertragen hat. 1309 August 15. 

Ego Baldewinus de Steynberghe miles notum fore cupio omnibus, 
ad quos presentes littere pervenerint, quod dominus Conradus de 
Steynberghe miles filius patrui mei anime sue consulens novem 
iugera et unam aream in Werstedhe sita, spectantia ad lumen 
Montis Hildensemensis, domino Mathie iam dicte ecclesie thesaurario 
libera restituit me presente et uxore sua ac domino Besekone de 
Wredhen et domino Conrado de Gandersem militibus, dimittens ea 
ab omni inpetitione qualibet absoluta. Dominus vero Mathias iam 
dictus ad preces meas commisit eadem iugera et aream Henrico 
Hilleburgis famulo meo ad vite sue tempora pro sex solidis in festo 
Michahelis abinde solvendis annuatim ad lumen ecclesie memorate 
tali conditione adiecta, ut si censum sex solidorum ante festum 
beati Martini non persolverit aut si ipsum mori contingerit, extunc 
sepedicta bona ad thesaurarium libera revertentur nec ipse Henricus 
supradietus, si censum neglexerit, ut dixi, aut heredes sui post 
mortem ipsius debent vel possunt sibi aliquid iuris in eisdem bonis 
modo aliquo vendicare. In cuius rei evidens testimonium sigillum 
meum ad preces domini Conradi supradicti de Steynberch, qui sigillo 
suo caruit, presentibus est appensum. Et ego Henricus Hilleburgis 
sepe dietus famulus, quia sigillum proprium non habeo, sub sigillo 
domini mei Baldewini predicti me obligo ad supradicta omnia et 
singula firmiter observanda. Datum anno domini m?. ccc?. nono, in 
die assumptionis sancte Marie. 


Or. im Kgl. St.-A. zu Hannover, Moritzstift Nr. 86. Siegel des Ausstellers 
an dem von der Urk. geschnittenen Pergamentstreifen. 


1706. Hermann von Wolfenbüttel entsagt allen Ansprüchen an 
die sogenannte Kroneshophe in Halchter, die dem Kl. Heiningen gehört, 
gegen eine Mark Silbers und anderthalb Fuhren (chorus) Weizen. 1309 
August 24 (in die Bartolomei apostoli). 

Or. im Kgl. St.-A. zu Hannover, Heiningen Nr. 58. Beschädigtes Siegel des 
Ausstellers an dem von der Urk. geschnittenen Pergamentstreifen. Gedr. Aase- 
burger UB. II, S. 51 Nr. 656. 


1707. Papst Clemens V. befiehlt dem Abte des Kl. Bosau in der 
Diözese Naumburg, die Mitglieder des Cistercienserordens vor Gewalt- 








1808. 805 


tätigkeiten zu schützen. Avignon 1309 September 4 (ii. nonas sep- 
tembris, pontificatus nostri anno quarto). 

Nur erhalten als Transsumt der undatierten Urk. des Bischofs Gottfried von 
Minden, Or. im Kgl. St.-A. zu Hannover, Marienrode Nr. 141 mit beschädigtem 
Siegel des Bischofs an weissen Zwirnfäden. Gedr. Marienroder UB. S. 189 Nr. 173. 


1708. Knappe Engelbert von Dahlum verzichtet gegenüber dem 
Godehardikloster auf Güter in Giesen. 1309 September 23. 

Noverint universi tam posteri quam presentes, quod ego Engel- 
bertus famulus dictus de Dalem una cum heredibus meis abrenuncio 
ab omni impetitione et causa, quam in bonis in Iesen sitis habere 
dinoscebar resignans ecclesie beati Godehardi in Hildensem omne 
ius, si quicquam iuris aut proprietatis michi in eisdem legitime 
potui seu licuit vendicare. Ne igitur hec resignatio imposterum a 
me vel meis heredibus violetur, prefate ecclesie sigilli mei munimine 
presentem kartulam roboravi. Testes huius rei sunt dominus Ernestus 
canonicus maioris ecclesie in Hildensem archidiaconus in Sehusen, 
dominus Henricus plebanus in Sehusen, dominus Dodo sacerdos 
ibidem, dominus Engelbertus plebanus in Odenhusen, Conradus de 
Gandersem miles, Lippoldus de Heddershusen et alii quam plures 
flde digni. Datum anno domini m. ccc?. ix?., ipso die sancte 'T'ecle 
virginis et martiris gloriose. 

Or. im Kgl. St.-A. zu Hannover, st. Godehard Nr. 58. Siegel verloren. 


1709. Die von Reden verkaufen dem Johannishospital fünf und 
eine halbe Hufe in Bodeken unter angegebenen Bedingungen. 1309 
Oktober 25. 

In nomine domini amen. Nos Everhardus miles, Statius famulus 
dieti de Rethen recognoscimus et notum facimus universis, quod pari 
consensu et beneplacito vendidimus hospitali in Dampmone!) Hil- 
densemensi sito quinque mansos et dimidium in campis?) ville 
Bodeken?) sitos, quorum mansorum quadraginta iugera decimantur, 
alia autem sunt sine decima, cum omni iure et utilitate tam in villa 
quam extra villam, sicut nos eadem bona habuimus, et quia ipsa *) 
ab illustri principe domino nostro Ottone duce de Brunswig*) et 
Luneborch in feudo tenuimus, eidem domino nostro eadem bona ore 
et manu resignavimus. Qui prenarrata bona sue proprietatis capitulo 
ecelesie Hildensemensis, sub cuius potestate et regimine idem est 
hospitale, dedit ita tamen, quod prefatum capitulum dicta bona eidem 


1) dapmone A. ®) cappis B. °) Bodekem B.  *)illa A. 5) Brunsswig A. 


806 1808. 


dimittat liberaliter hospitali. Nos etiam ab eodem hospitali ratione 
venditionis!) predicte recepimus viginti marcas Bremenses et ad 
tempora?) vite mee videlicet Everhardi prefati et uxoris mee Ger- 
burgis bona hospitalis predicti scilicet in Doteberge octo mansos, 
in Lamstede quatuor mansos, in Lone duos mansos cum omnibus 
eorum pertinentiis. Et dum nos decedere contigerit, illa bona michi 
Everhardo et uxori mee predicte ad tempora vite nostre tantum 
dimissa ad idem hospitale libere revertentur nec nostri heredes nec 
alius quicumque aliquod ius in predictis bonis poterit vendicare. 
Volumus etiam de predictis bonis, que vendidimus, eidem hospitali 
prestare veram warandiam, quando et quotiens super eo fuerimus 
requisiti. Preterea in die obitus nostri et in anniversario cuiuslibet 
nostrum in perpetuum annis singulis cuneus forensis et denarius 
unus dabitur de bonis venditis cuilibet pauperi in hospitali in 
nostrarum remedium animarum. In quorum felicem memoriam et 
perpetuam firmitatem sigilla nostra presentibus sunt appensa. Datum 
anno domini millesimo trecentesimo nono,?) in die sanctorum Crispini 
et Crispiniani martyrum. 

Abschrift des 16. Jahrhunderts im Cop. 180 fol. 4o im städtischen Museum 


zu Hildesheim (A), des 18. Jahrhunderts in Cop. VI, 64, S. 102 im Kgl. St.-A. zu 
Hannover (B). 


1710. Herzog Otto von Braunschweig und Lüneburg schenkt mit 
Zustimmung seiner Erben Johann, Ludwig, Otto, Albert, Wilhelm und 
Mathilde fünf und eine halbe Hufe in Bodeken, welche Ritier Eber- 
hard und Knappe Statius von Reden ihm resigniert haben, dem Dom- 
propst Konrad, Domdechanten Heinrich und dem Domkapitel in der 
Voraussetzung, dass diese das Land dem Johannisstift übertragen. 
Lauenrode 1309 Oktober 25 (viii. kalendas novembris). 

Testes sunt huius rei Henricus prepositus ecclesie sancti Cyriaci 
Brunswicensis, Wedekindus notarius ipsius ducis, Olricus de Ilthene, 
Wasmodus de Knesbecke, Willebrandus et Bertholdus de Rheden. 


Abschrift des 18. Jahrhunderts im Cop. VI. 64, S. 104 im Kgl. St.-A. zu 
Hannover. 


Tell. Bischof Siegfried bekundet, dass der Dompropst Konrad, 
Domdechunt Heinrich und das Domkapitel, die Äbte Heinrich des 
Michaelis- und Hildebrand des Godehardiklosters, die Pröpste Gebhard 


1) vendicionis und immer c für t cor i A. ?) tempore A. °) m?. coc9. ix. A. 


1309. 807 


des Kreuzstiftes und Bertold des Bartholomäistiftes und die Kanoniker 
des Johannisstiftes der vom Bischof gegründeten Kirche der h. Maria- 
Magdalena (im Schüsselkorbe) zehn Morgen im Walde Heinholz (Heyn- 
holte) geschenkt und diese mit dem Kl. Marienrode gegen zwölf Hufen 
in Dinklar (Dinkelere), jedoch ausser dem Zehnten, vertauscht haben. 
1309 November 2 (quarto nonas novembris). 


Or. im Kgl. St.-A. zu Hannover, Marienrode Nr. 142. EIf Siegel, worüber 
das Nähere bei dem Drucke, Marienroder UB. S. 191 Nr. 174, zu vergleichen. 


1712. Heinrich von Wohldenberg, Domdechant, bekundet auf dem 
Tage zu Derenburg in der Streitsache des Domkapitels zu Goslar wegen 
der Vogtei über Güter in Harlingerode, welche Ritter Ludolf von Geitelde 
vom Grafen Heinrich von Regenstein, dem Oheim des Ausstellers, zu 
Lehn hat, dass er betr. der Vogtei kein Gewähr geben wolle noch könne. 
1309 November 9 (in die beati Theodori). 


Or. im Stadtarchiv zu Goslar, Domstift Nr. 219. Siegel des Ausstellers. Gedr. 
Bode, UB. III, S. 138 Nr. 208. 


1718. Graf Heinrich von Schladen übereignet dem Kl. Ringel- 
heim anderthalb Hufen in Gronstede. 1309 November 14. 

In nomine domini amen. Nos Henricus dei gratia comes in 
Sladem — — notum esse volumus — — quod honorabili viro domino 
abbati et conventui monasterii sanctorum martyrum Abdon et Sennes 
in Ringelem — — proprietatem unius mansi cum dimidio siti!) in 
villa Gronstede donavimus ac presentibus donamus cum omni iure 
ac utilitate perpetue possidendam.?) Quem quidem mansum cum 
dimidio Gerhardus de Gustede miles ac Razo frater suus famulus 
& nobis in feudo tenuerunt, conditione tali tamen interiecta, quod 
predictus Gerhardus de Gustede miles ac Razo suus frater in re- 
compensam huius à nobis quartam partem decime in villa Gustede 
in feudo recipiant iure feudali. Ut hec igitur rata et inconvulsa in 
perpetuum permaneant, presentem literam munimine nostri sigilli 
fecimus communiri. Datum anno domini millesimo trecentesimo 
nono, decimo octavo kalendas decembris. 


Abschrift des 16. Jahrhunderts im Cop. des Abtes Heinrich Wirschius im 
Archiv zu Ringelheim S. 77. 


1714. Dechant und Kapitel des Kreuzstiftes kaufen eine Lathufe 
in Gross-Lafferde von drei Liten daselbst und gestehen ihnen das Rück- 
kaufsrecht zu. Hildesheim 1309 November 23. 


1) Cop. situm. ?) Cop. possidendum. 


808 1808. 


Conradus. dei gratia decanus et capitulum sancte Crucis notum 
esse volumus omnibus presens scriptum visuris, quod nos a Frede- 
rico, Iohanne et Thiderico fratribus et eorum iustis heredibus et 
ecclesie nostre litonibus unum mansum litonicum in magno Lafforde 
situm habentem viginti sex iugera et solventem nobis ad prebendam 
septem solidos et unum modium advocatie purgati tritici annuatim 
pro octo marcis puri argenti emimus absolute eisdem fratribus talem 
gratiam facientes, quod eundem mansum ab ecclesia nostra et nobis, 
si ad fortunam pervenerint pinguiorem, libere possunt reemere 
quandocumque. Testes huius emptionis et reemptionis sunt magister 
Wernerus, Iohannes et Iohannes de Bruneswic sacerdotes, Bertoldus 
scolasticus, Boldewinus de Elvede, Daniel de Indistria diaconi, 
Hermannus de Clivo, Conradus Cronesben, Conradus de Dammone 
subdiaconi et canonici ecclesie sanete Crucis. Ne igitur super hoc 
contingat in posterum dubitari, predictis fratribus presens scriptum 
sigillo nostro sigillatum dedimus ad cautelam. Datum et actum 
Hildensem in capitolio sancte Crucis anno domini m°cccPix®., in die 
Clementis martiris. 


Or. im Kgl. St.-A. zu Hannover, Kreuzstift Nr. 241. Siegel von dem von 
der Urk. geschnittenen Pergamentstreifen verloren. 


1715. Bischof Siegfried bestätigt den Verkauf von 14!|, Hufen 
in Klein-Quenstedt durch die Brüder Burchard den Langen und Burchard 
den Lochten von der Asseburg an das Marienstift in Halberstadt (1309) 
Dezember 21 (in die beati Thome apostoli). 


Or. im Kgl. St.-A. zu Magdeburg. Siegel des Bischofs und des Domkapitels 
an gelb-roten Seidenschnüren. Gedr. Asseburger UB. II, S. 56 Nr. 666. 


1716. Knappe Friedrich Bokel stellt dem Bischof Siegfried den 
Rückkauf der ihm für achtzig Mark verkauften vier freien (liberos) 
und vier Lathufen (litonicos) im Felde von Grastorf (Gravestorpe) 
und zwei Hufen im Felde von Sillium für dieselbe Summe frei. 1309. 


Or. im Kgl. St.-A. zu Hannover, Domstift Hildesheim Nr. 418. Das Siegel 
an dem von der Urk. geschnittenen Pergamentstreifen zeigt Helm. 


1717. Bischof Siegfried bestimmt über die Verwendung der Ein- 
künfte von Gütern in Lotingessen und Moritzberg, welche Dechant 
Hildebrand des Moritzstiftes von Ludolf vom Altkloster zur Gründung 
einer Vikarie in demselben Stifte gekauft hat. 1309. 


Or. im Kgl. St.-A. zu Hannover, Moritzstift Nr. 87. Beschädigtes Siegel des 
Bischofs und des Kapitels des Moritzstiftes. Gedr. Doebner, UB. 1, S. 334 Nr. 610. 





1309. 809 


1718. Bischof Siegfried bestätigt die Bestimmung des Propstes 
Bertold und des Kapitels des Bartholomäistiftes, dass die zeitigen 
Pfarrer in Lühnde und in Hotteln zwei, der Pfarrer in Lobke, der 
dem Thedolfus folgen werde, ein Pfund jährlich zum Besten der 
Kleidung der Kanoniker entrichten sollen. 1309. 


Siffridus dei gracia Hildensemensis ecclesie episcopus universis 
Cristi fidelibus visuris vel audituris has litteras salutem et noticiam 
subscriptorum. Cum honorabilis vir Bertoldus prepositus canonicorum 
regularium ecclesie sancti Bartholomei prope muros Hildensemenses 
censum camere consideratis confratrum suorum indigentiis emendaret 
tam rite quam provide statuendo, ut in Lulne et Hottenum ecclesi- 
arum rectores, qui pro tempore fuerint, duo talenta, plebanus vero 
in Lobeke, qui domino Thedolfo successerit, unum talentum teneantur 
de qualibet ecclesia annis singulis ministrare ad usum vestium 
fratrum degencium monasterio in eodem, nos ordinacionem et emen- 
dacionem predictas ratas et gratas habentes ipsas approbamus ac 
eciam confirmamus sub presencium testimonio litterarum, proviso 
tamen, quod ultra premissa nullum onus aliud in posterum dictis 
ecclesiarum rectoribus componatur, nisi hoc de nostra, prepositi ac 
conventus ecclesie sancti Bartholomei predicte voluntate eveniat et 
consensu, In quorum omnium testimonium sigillum nostrum pre- 
sentibus et appensum. Datum anno domini m?ccc?. nono. 


Abschrift des 16. Jahrhunderts in Ms. 324 fol. 188 in der Beverinischen 
Bibliothek. Im Auszuge gedr. Lüntzel, Ältere Diözese S. 418. 


1719. Bischof Siegfried verzichtet auf alle Ansprüche an frühere 
Hörige, welche sich in Goslar bislang niedergelassen haben. 1309. 
Gedr. nach Cop. Bode, UB. III, S. 140 Nr. 212. 


1720. Die Grafen von Wohldenberg schenken der Mathäuskirche 
in Gronau elf Morgen im Rock. 1309. 


Nos Conradus ac Iohannes fratres ac Ludolfus comites dicti 
de Woldenberch presentibus publice protestamur, quod pro nostrarum 
salute ac remedio animarum famosi militis Boldewini dicti de Sten- 
berch exhortationibus informati donavimus ecclesie sancti Mathei 
apostoli in Gronowe de nostrorum consensu heredum undecim iugera 
sita in spacio prope dictum oppidum, quod vulgariter dicitum to 
deme Rocke, cum proprietate, utilitate ac attinenciis universis ac 
donamus nichilominus per presentes, nichil nobis aut nostris here- 


810 1310. 


dibus in eisdem iuris penitus reservantes. Et ne super eo con- 
tingat in posterum dubitari, presentem litteram sigillorum nostrorum 
munimine duximus in testimonium roborandam. Datum anne domini 
m?. ccc®. nono. 


Or. im Kgl. St.-A. zu Hannover, Escherde Nr. 116. Die drei Siegel gut 
erhalten. 


2721. Konrad Sledorn und Frau übertragen dem Maria-Magda- 
lenenkloster eine Rente aus drei Hausstellen in der Neustadt. 1309. 


Ego Conradus dictus Sledorn et Margareta uxor mea recognosci- 
mus, quod pensionem sex solidorum in tribus areis in Nova civitate 
sitis, quarum una sita est in platea Goslariensi et alie due retro 
illam in platea caldariorum, dominabus claustri sancte Marie Magda- 
lene et sacerdotibus ibidem pro salute animarum nostrarum dedimus 
tali forma. Quamdiu vivimus, unam missam pro vivis et defunctis 
annis singulis celebrabunt, nobis autem in domino defunctis dicte 
domine ac sacerdotes ibidem anniversarios nostros tamquam fratrum 
&c sororum suarum debent peragere omni anno fideliter, cum con- 
tingunt.!) Quod ego Conradus iam dictus sigillo meo huic littere 
apposito fateor esse verum, Datum anno domini m?. ccc?. nono. 


Abschrift des 14. Jahrhunderts im Cop. des Klosters, Ms. 357 fol. 46 in der 
Beverinischen Bibliothek zu Hildesheim. 


1722. Das Kl. Lamspringe tauscht mit dem Moritzstift Liten. 
1310 Januar 7. 

Iohannes dei gracia prepositus, Albeidis priorissa totusque con- 
ventus monasterii beati Adriani in Lamspringe presentibus reco- 
gnoscimus et protestamur, quod Margaretam uxorem Eyconis dicti 
Billeke de Grafle ecclesie nostre pertinentem cum suis liberis per- 
mutacionis nomine cum omni iure, quo ad nos actinus pertinuit, 
damus ecclesie sancti Mauricii montis Hildensemensis iure perpetuo 
possidendos. Nam prepositus et decanus necnon capitulum predicte 
ecclesie sancti Mauricii Mechtildim uxorem Thiderici dicti apud 
Pratum ad suam ecclesiam iure litonico pertinentem?) ad dictam 
villicationem Westvelde nostre ecclesie permutacionis tytulo cum 
liberis suis contulit iure perpetuo similiter possidendos.!) In cuius 
permutacionis evidentem firmitatem?) hoc factum in placitis nostris, 


1) So das Cop.  ?) pertinentem fehlt im Cop. und ad dictam vill. wohl auch 
nicht richtig, da die vill. noch gar nicht genannt ist. °) Cop. fraternitatem. 








1310. 811 


que vulgariter voghetinc dicuntur,!) fecimus publicari et presentem 
litteram conscriptam super hoc nostris sigillis scilicet prepositi et 
conventus iussimus communiri. Datum anno domini m. ccc®. x9., in 
crastino epyphanie domini. 


Abschrift des 14. Jahrhunderts im Cop. des Moritzstiftes, Ms. 514 fol. 43 in 
der Beverinischen Bibliothek zu Hildesheim. 


1728. Bischof Siegfried einigt die Brüder Otto, Propst des 
Moritzstiftes, und Hermann Grafen von Wohldenberg wegen Besitzungen. 
Hildesheim 1310 Februar 2. 


Sifridus dei gracia Hildensemensis ecclesie episcopus. Noverint 
universi, quod, cum esset dissencio inter nobiles viros dominum Ottonem 
de Woldenberch prepositum ecclesie Montis Hildensemensis et 
comitem Hermannum fratrem eius super bonis in Slebeke, in Vaken- 
rode, in Boniem, in Hachem et super bonis in Bokenem, que vidua 
dicta Gredutesche habet, diversis tractatibus hinc inde habitis, idem 
comes Hermannus prefata bona cum suis pertinenciis in villis et 
extra villas predicto suo fratri preposito Montis et Ottoni fllio fratris 
eius Henrici comitis de Woldenberch dimisit integraliter pro suis 
usibus, prout melius poterint disponenda, renuncians in nostra pre- 
sencia omni iuri, quod in dictis bonis habuit, nullum ius sibi reser- 
vans penitus in eisdem, presentibus et premissa placitantibus famosis 
viris Bodone domino de Homborch, Ludolfo camerario milite. Super 
quibus ne dubium oriatur, presentem litteram sigillis nostro scilicet 
et predictorum Bodonis domini de Homborch et Lud(olfi) camerarii 
una cum sigillo comitis Hermanni et Guncelini de Berwinkele capel- 
lani nostri sigillatam dedimus in testimonium premissorum. Actum 
et datum Hildensem anno domini m?. ccc?. decimo, quarto nonas 
februarii. 


Abschrift des 15. Jahrhunderts in Cop. VI, 11, S. 611 Nr. 1132 im Kgl. St.-A. 
zu Hannocer. 


1724. Knappe Meinhard von Üfingen entsagt allem Recht an 
einer Hufe in Üfingen und bekennt sich vor dem Obedientiar auf drei 
Jahre als Meier. 1310 Februar 1. 


Ego Meynhardus famulus dictus de Uvinghe recognosco litteras 
per presentes, quod unum mansum habentem viginti iugera situm 
in Uvinghe spectantem capitulo ecclesie montis sancti Mauricii 


1) Cop. dicitur. 


812 1310, 


Hildensemensis eidem ecclesie dimitto ab omni impeticione liberum 
et solutum nil me iuris in eodem manso habuisse vel habere publice 
recognoscens. Sed licet dominus Mathias, ad quem nunc idem mansus 
spectat, michi ad triennium eundem mansum tamquam villico pro 
duodecim solidis Brunswicensium denariorum dativorum locaverit 
ante festum nativitatis beate virginis persolvendis exinde, tamen 
idem dominus Mathias aut qui pro tempore obedientiarius post 
ipsum fuerit sepedictum mansum a me recipiendi vel michi vel 
alteri cui placuerit pro maiori vel minori censu iterato locandi 
habebit sine mea contradictione liberam facultatem, elapso dumtaxat 
meo triennio supradicto. In cuius rei robur et testimonium sigilla 
honorabilium virorum domini mei Henrici comitis de Sladem ac 
magistri Henrici decani ecclesie Bremensis plebani sancti Martini 
in Brunswic una cum sigillo meo presentibus sunt appensa. Et nos 
Henricus dei gratia comes in Sladem ac nos dei gratia magister 
Henricus decanus ecclesie Bremensis et plebanus sancti Martini in 
Brunswic ad petitionem Meynhardi supradicti famuli sigilla nostra 
ad maiorem cautelam presenti littere duximus apponenda. Datum 
anno domini m?. ccc9. x®., in crastino Blasii martiris. 

Or. im Kgl. St.-A. zu Hannover, Moritzstift Nr. 89. Siegel des Ausstellers 


verloren, das des Grafen und des Dechanten, letzteres in grünem Wachs, erhalten. 
Begest Hünselmann, UB. der Stadt Braunschweig LI, S. 355 Nr. 659. 


1725.  Propst Albert, Priorin Jutta und der Konvent des KI. 
Derneburg überlassen dem Domkapitel 31 Morgen und drei Hausstellen 
in Heersum (Hedereksen) und erhalten von ihm im Tausche 30 Morgen 
und drei Hausstellen in Astenbeck (Astenbeke). 1310 (vor Februar 5.) 

Or. im Kol. St.-A. zu Hannover, Domstift Hildesheim Nr. 425. Grosses rundes 
Siegel: t SIGILLVM - SANCTE - MARIE - IN: DERNEBVRCH und spitz- 
ovales: S. SS. ANDREE.IN.DERNEBORCH. Die entsprechende Urk. des Dom- 
propstes Konrad, Domdechanten Heinrich und des Domkapitels ebenfalls ohne Tages- 
angabe a. a. O. Derneburg Nr. 54 mit wenig beschädigtem Siegel des Domkapitels. 


1726. Graf Konrad von Wohldenberg überlässt dem Kl. Derne- 
burg Land in Astenbeck im Tausch gegen Land in Heersum. 1310 
Februar 5. 

Conradus dei gratia comes de Woldenberg omnibus presens 
scriptum visuris affectuosam in omnibus voluntatem. Recognoscimus 
et presentibus protestamur, quod, cum Thidericus dictus Helmersum 
civis in Hederecsum mansum, quem in Astenbecke de manu nostra 








1310. 813 


tenuit, graviter et male excolere posset et in ipsa villa Hederecsum 
longe carius et utilius per equalem permutationem cum claustro in 
Derneborch eundum mansum habuisset, unde a nobis huiusmodi 
licentiam precibus humilibus postulavit, nos igitur de libera et bona 
nostra voluntate et omnium heredum nostrorum consensu sexdecim 
iugera cum dimidio cum area attinente et omnibus aliis suis appen- 
ditiis tam in villa quam in campo et proprietatis titulo et cum omni 
iure, quod hactenus habuimus aut inposterum habituri essemus in 
eisdem bonis, dicto claustro dimittimus libere et quiete perpetuo 
possidenda. In cuius restaurum decem et septem agros et aream 
equevalentem de propriis bonis eiusdem claustri in eadem villa 
Hederecsum in nostram proprietatem recipimus in eisdem bonis 
tocius iuris auctoritatem, respectum et complementum ammodo habi- 
turi, quod in antedictis bonis in Astenbeke hactenus videbamur 
habuisse. In cuius rei evidens testimonium presens scriptum inde 
confectum sigilli nostri appensione duximus roborandum. Datum 
anno domini m?. ccc?. decimo, in die Agathe virginis. 

Or. in der Beverinischen Bibliothek zu Hildesheim, Kl. Derneburg Nr. 14. 
Siegel von dem von der Urk. geschnittenen Pergamentstreifen verloren. 


1727. Graf Simon von Dassel verkauft dem Bischof Siegfried 
und dem Domstifte das Haus Hunnesrück (Hundesrücke), das Weich- 
bild Dassel mit Eigentum und Nutzung und die Grafschaft mit dem 
freien. Gute, mit Leuten und allem Recht, namentlich die Dörfer Rellie- 
hausen (Reylinghehusen), Hilwartshausen (Hildeleveshusen), Deitersen 
(Dethersen), Selessen, Wolderikessen und all sein Eigentum in der 
Grafschaft und Herrschaft für 1900 Mark Silber unter näher an- 
gegebenen Bedingungen. 1310 Februar 15 (des sundaghes wanne men 
leghet Alleluja). 

Or. im Kgl. St.-A. zu Hannover, Domstift Hildesheim Nr. 419. Gut erhaltenes 
Siegel des Ausstellers. Eine zweite Ausfertigung in der Beverin. Bibliothek zu 
Hildesheim, Hochstift Hildesheim Nr. 2. Gedr. Lünig, Spicileg. eccles. contin. III 
S. 702, Scheidt, Anm. und Zusätze S. 581, Sudendorf, UB. X, S. 280 Anm. Die 
entsprechende Urk. des Bischofs ohne Tagesangabe Or. a. a. O. Nr. 424 mit dem 
Siegel des Bischofs und des Domkapitels, gedr. ebenda S. 703 bez. S. 585 bez. S. 281. 


1728. Edelherr Johann von Adensen verkauft mit Zustimmung 
seines Bruders, des Domherrn Friedrich, dem Kl. Wennigsen Hörige. 
Eldagsen 1310 März 9 (feria secunda post Invocavit). 


Or. im Kgl. St.-A. zu Hannover, Kl. Wennigsen Nr. 102. Gut erhaltene 
Siegel der beiden Brüder. Gedr. v. Hodenberg, Calenberger UB. VII, S. 58 Nr. 100. 


814 1310. 


1729. Bischof Siegfried bekundet, in einem Streite zwischen Johann 
von Roden und dessen Brüdern einer- und den Minoriten in Hannover 
andererseits wegen Erbauung von Häusern nicht entscheiden zu können. 
Hildesheim 1310 März 13 (iii. idus marcii). 


Or. im Stadtarchiv zu Hannover. Siegel des Bischofs. Gedr. UB. der Stadt 
Hannover (UB. des histor. Vereins für Niedersachsen V) S. 96 Nr. 102. 


1780. Bischof Siegfried vereinigt die Kirche in Wahle (Walde) 
mit dem Dekanat des Cyriacistiftes in Braunschweig, da dessen Ein- 
künfte so gering seien, dass keiner der Kanoniker zum Dechanten 
gewählt werden wolle, und dadurch der Gottesdienst leide. 1310 
März 15 (nonas marcii). 


Or. im Landeshauptarchiv zu Wolfenbüttel, st. Cyriaci in Braunschweig Nr. 41. 
Siegel des Bischofs und des Domkapitels wenig beschädigt, des Archidiakons des 
Ortes wenig erkennbar an roten Seidenfäden. Wahle gehörte zum Archidiakonat 
Schmedenstedt. 


1781. Das Cyriacistift in Braunschweig bekundet, dass sein jedes- 
maliger Dechant wegen der Kirche in Wahle dem Archidiakon jährlich 
einen Ferto zu zahlen verpflichtet ist, wodurch der Priester daselbst von 
der Entrichtung der Synodalien befreit ist. 1310 (zu März 15). 


Nos dei gratia Bertoldus decanus totumque capitulum ecclesie 
montis sancti Cyriaci in Bruneswic presentibus publice recognosci- 
mus et testamur, quod, quicumque pro tempore decanus noster fuerit, 
ratione ecclesie in Walede decanatui nostro incorporate dare tene- 
bitur arehydyacono loci, qui pro tempore fuerit, singulis annis in 
festo beati Michaelis unum fertonem puri argenti, ut sacerdos, qui 
ad eandem ecclesiam officiandam per decanum nostrum pro tempore 
institutus fuerit, a solutione synodalium sit exemptus, sententias 
tamen et mandata archydyaconi loci idem sacerdos exequi tenebitur, 
quando et quotiens fuerit requisitus. In quorum omnium testimonium 
et cautelam sigilla nostra decani videlicet et capituli presentibus 
sunt appensa. Datum anno domini millesimo trecentesimo decimo. 

Or. im Kgl. St.-A. zu Hannover, Domstift Hildesheim Nr. 426. Siegel des 
Kapitels gut erhalten an grünen Seidenfäden, das des Dechanten hat nie daran 
gehangen. 


1732. Die Ritter Burchard von Cramme und Aschwin von Salder 
entscheiden auf Befehl des Herzogs Otto von Lüneburg einen Streit des 
Kl. Marienrode mit den Knuppen von Alten wegen Ländereien in 








1310. 815 


Barfelde (Bervelthe), welche das Kloster vom Knappen Bernhard. von 
Bockenem gekauft hat, dahin, dass die Ländereien nicht mehr als zwei 
Hufen umfassen und einen Vogtschatz von elf Denaren zu zahlen 
pfchtig sind. 1310 März 17 (feria tercia post dominicam qua 
cantatur Reminiscere). 

Or. im Kgl. St.-A. zu Hannover, Marienrode Nr. 143. Die beiden Siegel 
stark beschädigt. Gedr. Marienroder UB. S. 193 Nr. 175. In einer undatierten, 
jedenfalls hierher gehörigen Urk. verzichten die Brüder Dietrich und Dietrich von 


Alten auf zwei Hufen in Barfelde, Or. a. a. O. Nr. 144 mit Bruchstück des ersten 
der beiden Siegel. Gedr. a. a. O. S. 194 Nr. 176. 


1738. Lutchardis Própstin, Jutta Dechantin und der Konvent 
des Kl. Wienhausen verkaufen dem Kl. Wöltingerode für zwei Mark 
Silber das Eigentum einer vogteifreien Hufe in Immenrode (Ymmenrode). 
1310 März 26 (in die sancti Luderi confessoris). 


Or. im Kgl. St.-A. zu Hannover, Wöltingerode Nr. 81. Beschädigte Siegel 
des Propstes und des Konventes. 


1734. Bischof Siegfried erlässt dem Andreasstifte, dass ihm beim 
Ankauf von Hunnesrück behülflich gewesen, die Verpflegungskosten bei 
der Kirchenvisitation bis zur Bezahlung der Kaufsumme. 1310 März 29. 


Nos Sifridus dei gratia Hildensemensis episcopus presentibus 
publice protestamur, quod, cum nuper comparando castrum Hundes- 
rucke, oppidum ac comiciam in Dasle cum omni iure, bonis liberis 
et ipsam terram cum hominibus, proprietatibus ac utilitatibus, sicut 
nobilis vir comes Symon ipsam hactenus possederat, conditionem 
fecissimus nostre ecclesie meliorem, dilecti nobis in Christo canonici 
et capitulum ecclesie sancti Andree Hildensemensis nostris precibus 
inclinati se ad solutionem pensionis quatuor marcarum cum viginti 
et quatuor ecclesiis et monasteriis nobis in domino suffragantibus 
et idem facientibus dicto comiti!) ac uxori sue domine Sophie ac 
nobili viro Henrico comiti in Reghensteyn eorumque heredibus in 
festo beati Galli annis singulis faciendam favorabiliter obligarunt. 
Nos volentes ipsis pro subventione huiusmodi facere recompensam 
recognoscimus, quod, si nos circa dictam ecclesiam contingat officium 
visitacionis exercere, procurationem ratione visitationis debitam 
durante solutione pensionis prefate remisimus et exnunc prout ex- 
tunc remittimus in hiis scriptis. Ad quod etiam observandum capi- 
tulum nostre maioris ecclesie per iuramentum successorem nostrum, 


I) comiti fehlt im Cop. 





816 1310. 


qui pro tempore fuerit, obligabit. Super quibus ne dubium oriatur, 
presentem litteram sigillo nostro fecimus sigillari. Et nos capitulum 
ecclesie Hildensemensis, ut premissa rata et inviolabiliter obser- 
vetur, sigillum nostri capituli apposuimus presentibus ad cautelam. 
Datum anno domini m?. ccc?, decimo, dominica Letare. 


Abschrift des 14. Jahrhunderts im Cop. des Andreasstiftes, Ms. 320 fol. 18 
in der Beverinischen Bibliothek zu Hildesheim. 


1735. Die Brüder Konrad und Gerhard von F*eden gestatten 
dem Bischof Siegfried den Bückkauf von zwei Hufen im Felde von 
Nienhusen, die ihnen für zwanzig Mark Silber verkauft sind. 1310 
März 29. 


Nos Conradus et Gerhardus fratres dieti de Vredhen cum nostris 
heredibus recognoscimus presentibus et testamur, quod duos mansos 
in campis ville Nienhusen sitos a venerabili in Christo patre ac 
domino nostro Sifrido Hildensemensis ecclesie episcopo nobis ac 
nostris heredibus pro viginti marcis puri argenti venditos ac pheodali 
tytulo collatos eidem domino nostro episcopo, suis successoribus aut 
sede vacante capitulo ad reemendum pro antedicta pecunia sine 
contradictione dare debebimus, quandocumque fuerimus requisiti. Ad 
quorum observanciam nos et heredes nostros presentibus obligamus. 
Ad cuius evidentiam ego Gerhardus predictus sigillum meum pro 
me et fratre meo antedicto et heredibus nostris presentibus apposui 
in testimonium et cautelam. Et quia ego Conradus predictus sigillo 
proprio careo, sigillo fratris mei Gerhardi presentibus sum contentus. 
Datum anno domini m?ccc? decimo, dominica qua cantatur Letare. 

Or. im Kgl. St.-A. zu Hannover, Domstift Hildesheim Nr. 420. Das an dem 


von der Urk. geschnittenen Pergamentstreifen gut erhaltene Siegel zeigt Helm nach 
rechts mit Schiffshaken. 


1786. Propst Friedrich in Dorstadt überweist seinem Kloster auf 
Bitten des Bischofs Siegfried drei Hofstellen in  Dorstadt, die des 
Eseken, der Else von Börssum (Borsne) und des Spatholt, zur Be. 
leuchtung im Dormitorium. 0. D. (vor 1310 April 27). 

Abschrift des 14. Jahrhunderts im Cop. des Kl. Dorstadt zu Dorstadt fol. 33. 


Bischof Siegfried stirbt 1310 April 27, Propst Friedrich ist nicht vor 1309 nach- 
weisbar. 








Verbesserungen und Nachträge. 


Zu Band II. 


S. 239 Nr. 492 lies November 29 statt 27. 

S. 347 Nr. 690 lies Dezember 14 statt 4. 

S. 359 ist nachzutragen : 

708 a. Bischof Konrad bekundet, dass Ritter Baldum von 
Blankenburg den Zehnten in Grebshorn (Gropeshorne), mit dem er 
von der Kirche belehnt war, ihm aufgelassen hat, und überträgt ihn 
der Kirche zu Steinhorst zur Aufbesserung des Unterhaltes des 
Pfarrers. Poppenburg 1244 April 9 (v9. idus aprilis, pont. nostri 
anno xxiii^.). 


Huius donationis testes sunt ecclesie nostre maior prepositus, 
magister Geroldus Hildensemensis canonicus, Iordanis notarius noster, 
Lippoldus de Veteri foro, Iohannes dapifer noster dictus de Sutherem, 
Conradus de Embereke, Lippoldus de Stockem. 


Or. im Kgl. St.-A. zu Hannover, Celle Or. Des. 9, X., 38 Nr. 2. Gedr. 
Hosemann, RBegentensaal S. 633, Steffens, v. Campesche Geschl.- Gesch. S. 214, 
v. Campe, Regesten u. Urk. des Geschlechts von Blankenburg- Campe I, S. 172 Nr. 291. 


S. 399 Nr. 789 und S. 485 Nr. 969. Die Originale dieser beiden Urkunden 
befinden sich im Stadtarchiv zu Düren, vgl. Annalen des hist, Vereins für den 
Niederrhein Heft 69 S. 386 Nr. 6 und 337 Nr. 7. 

S. 444 lies Nr. 882 statt 883. 

S. 592 Z. 15 v. o. lies 1174 statt 1074. 

S. 674 ist unter dem Stichworte Wernigerode, comites Heinrich statt Hermann 
zu lesen. Auch muss es zweifelhaft bleiben, ob dieser Heinrich, später Bischof 
von Hildesheim, wirklich dem Geschlechte der Grafen von Wernigerode angehört. 
Aus den Urkunden lässt es sich jedenfalls nicht beweisen. 

S. 693 Nr. 37 ist statt des h. Vitus Johannes evang. zu setzen. 


Hildesh. UB. III. 52 


818 Verbesserungen und Nachträge. 


Zu Band III. 


S. 172 Nr. 373 im Regest lies: verkaufen. 

S. 213 Nr. 454 gehört, wie in der Urk. richtig angegeben ist, zum Jahre 1277 
und ist nach Nr. 483 einzureihen. 

S. 226 Nr. 484 im Regest lies Dompropst statt Domdechant. 

S. 245 Z.4 v. o. lies Lenderi. 

S. 252 2. 12 v. o. lies Heinricus villicus. 

S. 258 Z. 3 v. o. lies mansistis. 

S. 329 Z. 10 v. o. lies HAKEN..... VM und vgl. dazu Nr. 681. 

S. 342 sind die Nr. 654 und 655 umzustellen wegen des Schlusses von Nr. 655. 

S. 583 Nr. 1198 hat im Or. die Jahreszahl m. ec’. Ixxxx°. viiiil., gehört also 
zu 1299 Oktober 6 und ist deshalb hinter Nr. 1229 einzureihen. 

S. 616 Nr. 1282 gehört zu 1354 November 10, wie das Or. im Kol. St.-A. zu 
Hannover, Bartholomäistift Nr. 31, beweist, nicht zu 1300, wie das Cop. hat, Die 
Nr. ist deshalb hier zu streichen. 


S. 617 ist nachzutragen: 

1285 a. Der Rat der Stadt Liineburg bekundet, dass Hermann 
Hollo dem Dechanten Leonhard des Kreuzstiftes freies Verfügungs- 
recht über einen halben Wispel Salz in der Salıne zu Lüneburg 
gegeben hut. 1300. 

Gedr. Reinecke, Lüneburgs ältestes Stadibuch (Quellen u. Darstell. zur Gesch. 
Niedersachsens VIII), S. 65. 


S. 629 Nr. 1306 ist richtig datiert und deshalb nach Nr. 1241 einzureihen. 
S. 777 2.6 v. u. lies; Gedr. statt Gegr. 


—— ——— a — —— 











Personen- und Orts-Register. 


A. 


Abbedisdeler, Wald im Harz, 1479. 

Abbenrode, Amt Ríddagshausen, 230, 1408. 

— Kloster, sö. v. Vienenburg, 88 À. 

Abhensen, -husen, Kr. Burgdorf, 1481, 
1488. 

— twist zw. Sibbesse u. Eberholzen, 1087. 

Absalon laicus (1297) 1151. 

Accipiter, N. (1977) 481 (S. 233). 

Acco, Acko, Heinrich, mil. (1262) 82. — 
Heinrich, frater Minor. Hild., s. frühere 
Fr. Lucia (1265) 93. — Iohann u. Fr. 
Adelheid civ. Hild. 

Achem, Achhem, Achim, Achghem, Ag- 
chem, Achum, Hachem, wüst bei Edding- 
hausen, 38, 39, 81, 188, 919, 872, 909, 
932. — von: Brüder z - (1295) 1075. — 
Heinrich (1283) 164 

— vgl. auch Hachem. 

Achilles s. Kniestedt, v. 

Achim, Achem, Hachem, Amt Wolfen- 
büttel, von: Engelbert mil. (1279—83) 
510, 682 (erw. 1295) 1078, s. T't. Sophie 
Fr. des lordan v. Barkevelde und 
Mathilde Fr. des Friedrich Muzeval 
(1295) 1078. 

Achtam, Agtem, Achtem, 9. v. Hildes- 
heim, 49, 88, 216, 260, 425, 612, 615. 

Ackeshove, die, bei Lotingessen 623. 

Adam s. Áversan. episc. 

Addendorp 484 (S. 240). 

Adelebsen, Adhelevessen, Dietrich v. 
(1265) 94. 

Adelgard s. Burgdorf, v. 

Adelheid, Aledis, Aleida u. Ss. Bertold 
u. Iohann 8. V. Dorstadt. — Frau des 
Hellemann, lito d. Kl. Wöltingerode 
on 1645. — lito d. Michaeliskl. 
(1301) 1329. — T. d. Lutgard (1268) 
191. — in Bültum (1284) 484 (S. 245). 
— Vgl. Acco. — Adensen, v. — Asten- 
beck, v. — Bekemeyer. — Bettmar, v 
— Bilstein, v. — Calvus. — Dahlum, 
nob. v. — Degnesberg. — Derneburg, 


prior. — Dorstadt, pistrix, nob. v. 
Elbe, v. — Gandersheim, custos. 
Girsberg. — Hancole. — Harbke, v. 
Harlingeberg, —  Heidenrici. 
Heiningen, prior —  Hellemann. 
Holthusen, v. — Holzminden, v 
Lamspringe, prior. — Lengde, v. 
Linde, v. — Luceken. — Ludering. 
— Odeling. — Ottbergen, v. — BRam- 
mesberch. — Rautenberg, v. — Ba- 
vensberg, com. v. — Reden, v. 
Rhoden, v. — Rintflesch. — Seesen, v. 
— Specht. — Speneken. — Spiritu, 
de s Stendere, v. — Theatrum, apud. 
— Warberg, v. — Westfal. — Wöl- 
tingerode, abb., mag. infirm. — Wohl- 
denberg com. Y. 

Adelloldus (um 1264) 81. — Vgl. Molen- 


dino, de, 

Adeloghus (Anf. d. 14. Jh.) 1804. — Vgl. 
Hildesheim, episc. 

Adelum, Addenem, Kreis Hildesheim, 
481 (S. 227, 230, 232, 233, 234, 235, 
236, 239, 240, 241, 249, 248, 244, 245, 
246, 247, 254, "266, 957, 958). — villicus 
at. Crucis Beynbertus (1286) 768. — 
von: Heinrich, provisor hospital. st. 
Catharine in Hild. — lIohann, gen. 
Alberti (1277) 484 (S. 289) — Konrad, 
canon., vicar. st. Crue 

Adenes, Hermann (1277) 4 484 (S. 228). 

Adensbeke s. Ahnsbeck. 

Adensen, Adenoys, -ssem, Adenoyz, Kr. 
Springe 607. — von: Dietrich, S. d. 
Iohann, canon., cantor Hild., prepos. 
st. Crucis. — Everwin, Brd. d. Dietrich, 
canon. Halberstad. — Friedrich, S. d. 
Iohann, canon. Hild. — Iohann nobilis, 
mil. (1262 — 1303) 43, 69, 95 A., 151, 
152, 162, 171, 181, 190, 220, 293, 296, 
234, 286, 239, 240, 261. 400, 466, 470, 
627, 607 u. A., 798, 791. 832, 835, 837, 
839. 854, 922, 1019, 1147, 1148, 1967, 
1277, 1991, 1329, 1364, 1424, 1441 u. 
Ä,, 1442, 1473. — Iohann, S. d. Iohann 


62* 


820 Adenstedt 


— Alfeld. 


(1280-1810) 527, 794, 922, 1019, 1147, | Albert, S. d. mag. civium Hill. Albert 


1148, 1277, 1291, 1364, 1442, 1473, 
1728. — Adelheid, 7. d. älteren Iohann, 
Fr. d. com. Wilbrand v. Hallermund. 
— Gertrud, T. dess., Fr. d. com. Iohann 
v. Hohenbüchen od. Ohsen. — Mar- 
garete, 7. dess., canon. Gandersheim. 

Adenstedt, Kr. Peine, 8/798. — von: 
Albert, prior st. Godehardi. — Franco, 
eivis in Braunschweig. — Hildebrand, 
eivis in Braunschweig. — Iohann, mil. 
(1262) 37. — Iohann, fam. (1963—81) 
52, 70, 584, s. Fr. Bertha (1281) 584. 
— Johann, civis in Braunschweig. — 
Ludolf (1277) 484 (S. 254). — Ulrich 
u. Fr. Eileke (1288—94) 788, 999. 

Adenulfus s. Cosan. episc. 

Adersbeim,. Adersem, Amt Wolfenbüttel, 


Adolf, Alf, vgl. Holte, v. — Kaiser. — 
Schaumburg, com. v. 

Aderstedt, Kr. Otterstedt, 956. 

Adrianopolitanus archiepisc. Theoctistus 
(1289) 830, 838. 

Advocati, Helmold (1974) 890. 

— platea, Iohannes de, civis Goslar. 

Advocatus, Degenhard, fam. (1276) 436. 
— Johann u. S. Iohann, cives Lam- 
springe. 

Agchem s. Áchem. 

Agnes s. Homburg, nob. v. 

Agrestis, Iohann, fam. (1260) 2. 

Ahlden, archidiacon. Arnold, 
Minden. (1262) 39. 

Ahlten, Kr. Burgdorf, 484 (S. 250). 

Ahnsbeck, Adensbeke, Kr. Celle, 489. 

Ans, Anensen, Är. Gifhorn, 1484, 


Ahrbeck, Arbeke, (oder Arpke?) 484 
(S 254). — von: Heinrich, mil. (1263 
— 75) 52, 110, 190, 400. 

Ahrbergen, Areberg, -berge, -berche, 
Kr. Hildesheim, 41, 270, 379, 390, 
593, 628, 667, 1092, 1583. — pleban. 
ungenannt (um 1270) 270. — von: 
Dietrich (1977) 484 (S. 255). 

Ahstedt, Ásenstede, Ástede, Kr. Marien- 
burg, 623, 1411. — villici st. Crucis: 
Ernst u. Reinbert (1286) 768. — von: 
Ernst (1268) 187. 

Aymardus s. Lucerie episc. 

Alardus s. Burgdorf, v. — Seilsten. — 
Wackersleben, pleb. 

Alatrinus (Alatri) episcop. Rainaldus 
1297) 1162. 


canon. 


Albanensis episcop. frater Michael (1295) 
Alberich s. Burgdorf, v. 


(1964) 72. — in Addenem (1277) 484 
(S. 233). — advocatus in Lichtenberg 
(1264) 70. — Vgl. Ademstedt, v. — 
Alberti. — Anhalt, princ. — Berwinkel, 
pleb. — Bock. — Braunschweig, duc. 
— Brüggen, v. — Bunse. — Burgdorf, 
pleb. — Corvey, abb. — Dahlum, v. 
— Dammone, de. — Derneburg, prepos. 
— Dorstadt, frat. — Everstein, com. 
v. — Göttingen, v. — Goslar, Neu- 
werk, prepos. — Gowisch, v. — Halber- 
stadt, episc. — Hary, v. — Hildesheim, 
mag. civ., st. Godeh. mon. — Holle, v. 
— Hüpede, v. — Ieinsen, v. — Immen- 
dorf, v. — Indagine, de. — Kaiser. — 
Laatzen, v. — Lelm, v. — Lepel. — 
Lutter, v. — Magdeburg, prepos. — 
Marienrode, &bb., frat. — Mölme, v. 
— Oldenstadt, sac. — Poppenburg, v. 
— Sachsen, duc. — Schwalenberg, 
com. v. — Stöckheim, pleb. — Sutor. 
— Trobe. — Wallenstedt, v. — Wehre, 
v. — Wernigerode, com. v. — Wien- 
hausen, prepos. — Wildeshausen, v. — 


Winningstedt, v. — Wöltingerode, 
convers. — Wolf. — Wülfingen, v. 
Alberti, Albert (1977) 484 (S. 233). — 


Iohann, gen. v. Addenem (1277) 484 
S. 233). Walburg (1277) 484 
(S. 228 


. ). 
Alburg, Witwe des Thetmar (1285) 713. 
Albus, Hermann, cons. Lüneburg. 
Ludolf (1297) 1140. — Ludolf, vicar. 
st. Blasii Braunschweig. 
Aldagessen 484 (S. 227). 
Aldagi, Bernhard (1277) 484 (S. 226). 
Aldagus (1277 — 84) 484 (S. 226, 245). 
Aloovordeı Alicvorde, Lage? 69, 81, 484 
S. 


(S. 257). 

Aleida s. Adelheid. 

Alexander vgl. Alkendorf, v. — Dammone, 
de. — Goslar, st. Sim. et Iud. scolast., 
Frankenb. prepos. — Hildesheim, ca- 
pellan. episc., Mar.-Magdal. convers. — 
Himmelsthür, villi. — Holle, v. — 
Hupe. — Nenndorp, prepos. — Püpste. 
— BReiniconis. — Schlewecke, v. — 
Wallmoden, v. 

Alexandri, Grete (1977) 484 (S. 231, 251). 

Alexius s. Hildesheim, vicar. — Lam- 
Springe, v. 

Alf s. Adolf. 

Alfeld, Alvelde, Alveldia 177, 718, 806, 
807, 852, 1139, 1216, 1217, 1409, 1673. 
— Ausstellungsort 856, 1034, 1091. — 
archidiacon. Ernst de Indagine (rro) 

1532. — advocati 683. Floreco (1278) 








Alferde — Andreas. 


856. — consules 1917. — cives: Gore, 
Konrad de (1808) 1678. Novus, Her- 
mann (1296) 1128 u. A. — pleban. 
Arnold (12978) 3806. — sacerdotes: 
Gottschalk u. Dietrich (1273) 356. — 
von: Heinrich (1300) 1246. — Heinrich, 
decan. st. Mauritii. 

Altero Al-, Aleforde, Kr. Springe, 973, 

Algermissen, Alle-, Algremissen, Alegri- 
mesen , Algremisse , Kr. Hildesheim, 
205, 218, 079, 623, 662, 484 (S. 226, 
227, 230, 234, 986, 937, 938, 241, 949. 
948, 244. 945, 246, 247, 948, 254, 956, 
957, 258). — von; Bertold (1283) 682. 
— Hermann, fam. (1975) 897. — Her- 
mann, monach. st. Michaelis. — HReim- 
bert (1277) 484 (S. 249). 

Alicvorde s. Alecvorde. 

Alyfanus (Alife, Unter- Italien) episcop. 
Romanus (1286) 749, 750, 751. 

Alkondorf, -dorp, Alexander, v. (1300) 


Almari, Iohanna (1277) 484 (S. 249). 

Almarus s. Boymenborch, v. — Craz 

Almstedt, Almenstede, Kr. Alfeld, 484 
(S. 256), 1409. — von: Konrad (1307) 


Alradi, Volkmar (1277) 484 (S. 226). 

Alradus (1277) 484 (S. 266). 

Alsleben, Alsleve, Randewich v., mil., 
s. Brd. Ulrich, cleric. (1300) 1255. 

Alta fago, de, s. Hohenbüchen, v. 

Altaich, Altaha, Altach inferior, Kloster 
150, 1180, 1181. — abbas: Werner 
(1997) 1180, 1131. 

Alten, von: die (1810) 1782. — Bruning, 
Brd. d. Eberhard (1286) 757. — Bru- 
ning od. Bruno, canon. st. Orucis. „ — 
Dietrich, mil. (1961 — 1310) 99 ; 
190, 198, 528 A., 677, 827, 991, 1099! 
1114, 1180, 1188, 1957, 1313, 1732 A. 
(zwei). — Eberhard, Bra. d. 'Bruning 
wu. Dietrich, mil. (1286—98) 757, 197 
1009 1181, 1257, 1639. — Iohann, S. 

Eberhard (1308) 1689. — Iohann, 
5 d. (3) Eberhard (1800) 1257. — Sieg- 
fried, canon. st. Blasii Braunschweig. 

Altenberg, Rheinland, Kloster D63. 

Alten Markt, v., s. Veteri foro, de. 

Altenrode, Oldenrode -rothe, Rode, Kr. 
Goslar, 128, 184, 852, 868, 1498, 1617. — 
von: Dietrich, convers. in Heiningen. 

Altes Dorf, Vetus villa, wüst bei Hildes- 
heim vor dem Almsthore, 686, 876, 
894, 995, 1466. 

— Vetus, Antiqua villa, wüst bei Alfeld, 
177, 627, 628, 1216, 1673. — Aus- 


821 


stellungsort 177. — sacerdos Bertramm 
(1283) 644. 

— bei Rosenthal 522. 

— vgl. Oldendorpe. 

Althaldensleben, Kloster 157. — frater 
Rudolf (1967) 1 157. 

Altkloster, Vetus monasterium archi- 
diacon. (allgem.) 80, 1669. Ludeger 
v. Grasdorf, canon. gt. Mauritii (1808) 
1669A. — von: Ludolf (1809) 1717. 

Alvensleben, archidiacon. Burchard (1305) 

Alvesse, -ssen, -ssum, wüst zw. Beuchte 
u. Schladen, 599, 669 

— vgl. Avenhessen. 

Alvoldi, Werner, cons. Wernigerode. 

Ambriga, Amberga, der 634, 680, 690, 696. 

Ambrosius s. Hildesheim, cives. 

Ameliensis, Amiliensis (Amelia, Mittel- 
Italien) epi ur m Maurus (1289—97) 
830, 1026. 1 

Amelung 8. Solschen, pieben 

Amelungsborn, Amilin Amelun os 
borne, Kloster 264, 1 488, 513, 
959, 985, 1084, 1980, 1281, 1346, 1947 
1361, 1404, 1405, 1491, 1492, 1508, 
1511, 1517, 1591, 1583, 1578, 1648, 
1655. — abbates: Moritz (1978 — 88) 
332, 646. Balduin (1800) 1280, 1281. 
Bertramm (1808) 1648, 1655. — priores: 
Iohann (1302) 1406. Gerold me 
1648, 1655. — camerar. Giso (1302) 
1405. — cellerar. lohann (1302) 1406. 
— infirmar. Heinrich (1802) 1405. — 
monachi, domini 945. Hameln, Giao v., 
Rivo, Iohann de, Schwalenberg Arnold 
v., 4a" erüinghusen, Helmich v. (1308) 

? 

Amelunxen, Amelungchessen, Konrad v. 
(1297) 1195. 

Amke...um, Dietrich 626 A., falsch für 
Haken de Barum s. Barum. 

Ammenhusen, Amenh., wüst zw. Lam- 
springe u. Wohlenhausen, 548, 1474, 


.| Ammensen, Ammenhusen, Amt Greene, 
1197 


Ampleben, -leve, Friedrich v., mil. (1302 
—08) 1584, 1498. 


? 

Anagni 1118. 

Ancherius s. cardinales 

Anderten, Kr. Bur. gdorf, 708, 911, 912, 
913, 1180, 1189, 1257, 1318. — civis: 
Sigeringhe, Heinrich, (1801) 1318. 

Andrea, lohann. de sancto, sacerd. in 
Derneburg. 

Andreas vgl. Barkevelde, v. — Bulle. — 
Calbecht, v. — Hetjershausen, Y. — 
Lyddens. episc. — Lutter, v 


822 


Anecampe — Aurifaber. 


Anecampe, wist bei Bemerode, 708, 986, | Arnstein, -stene, Walther v., DO-Ritter 


987, 1006, 1008, 1114, 1115. 

Anensen s. Ahnsen. 

Angelo, Thomas cum, civis Braunschweig. 

Angelus s. Fesulan. episc. 

Anhalt, Anahalt, Ascharie principes (1271) 
275. Otto (1291) 926. — comes Albert 
(1807) 1623. 

— von: Heinrich, prepos. 
Braunschweig. 

Aniciensis (Le Puy, Frankreich) episcop. 
Fredolus (1286) 749, 7761. 

Anna vgl. Evesen. 


Anno vgl. Braunschweig, ducis dap. — 
Campe, v. — Gowisch, v. — Hannover, 
archidiac. — Hasserode, v. — Heim- 
burg, v. — Minden, canon. — Rocklum, v. 

Antiqua villa s. Altes Dorf. 

Antiquo foro, de, s. Veteri foro, de. 

Antonius s. Chenadiens. episc. 

Apolern, Apelderen, Hess. Schaumburg, 


st. Blasii 


Appolde, Dietrich v., canon. Hild. 

Aquensis (Aix, Frankreich) archiepiscop. 
Rostangus (1284) 694. 

Arbeke s. Ahrbeck. 

Arberge s. Ahrbergen. 


Arborensis (Oristano, Sardinien) orchi- 

episcop. Petrus (1289—90) 838, 858. 
Area, Konrad. v. Heinric. de (1302) 1395. 
— virginis bei Lotingessen 623. 


Amold (1277) 484 (8.227). — Vgl. Ahlden, 
archidiac. — Alfeld, pleb. — Aurifaber. 
— Betheln, v. — Bleckenstedt, v. — 
Blome. — Bock. — Bonstede, v. — 
Cramme, v. Dammone, de. — 
Dinklar, pleb. — Dótzum, v. — Domo, 
de. — Dorstadt, nob. v. — Eddessem, 
v. — Einbeck, scolast. — Elbe, v. — 
Emne, pleb. — Fischbeck, v. — Franken- 
berg. — Garmissen, v. — Goslar, Dom- 
thesaur., D.-Ord. frat. — Grimpe. — 
Hake. — Haversvorde, v. — Heere, v. 
— Hethessen, v. — Hildesheim, the- 
lonear., canon., st. Godeh. mon., st. 
Mich. prior. — Holle. — leinsen, v. 
— Lamspringe, sac. — Lebenstedt, v. 
— Minden, cellerar., canon., v. — 
Scharrel, v. — Schwalenberg, v. — 
Scilsten. — Sorsum, v. — Stedere, v. 
— Thelonear. —  Varenholz, v. — 
Vridach. — Wallenstedt, v. — Walt- 
mann. — Warberg, v. — Woltmann. 
— Wülfingen, v. — Wülfinghausen, v. 

Amnoldis, Henning (Anf. des 14. Jh.) 
1804 Var. 

Arnheim, Ludolf v., canon. Minden. 


in Goslar. — Walther v., DO-Komtur 
der Prov. Sachsen (1802 — 04) 1365, 
1491. 

Arpke s. Ahrbeck. 

Arthus, sacerdos, :0o? (1304) 1459. — Vgl. 
Goltern, v. 

Aschaffenburg, Ausstellungsort, 958, 959. 

Ascharia, Dietrich v., frater Minorum, 
«0? (1275) 421. 

— vgl. Anhalt. 

Aschersleben, sacerdos Hermann (1299) 


Aschwin, Asc-, Asche-, Aschwinus, As- 
quinus, Hascw., Asguin., Ashewinus, 
vgl. Düngen, v. — Goslar, vicedom. — 
Holle, v. — Lutter, v. — Ohlendorf, 
v. — Salder, v. — Steinberg, v. — 
Svaf. — Wallmoden, v. — Wend- 
hausen, v. — Westfeld, v. 

Asel, Asle, Kr. Hildesheim, 484 (S. 239, 
256). — von: Bernhard (1264 —83) 82, 
626. — Bemhard, S. d. Giseke (1283) 
626. — Bernhard, S. d. (1) Bernhard 
(1283) 626. — Dietrich (um 1264—68) 
82, s. Fr. Reinburg (1300) 1282, 
Wittwe (1804) 1503. — Friedrich, 
Dietrich «. Iohann, litones st. Crucis, 
Brüder (1302) 1429. — Heinrich, Sieg- 
fried «. Iohann, Ss. d. (T) Bernhard 
(1283) 626. 

Asenstede s. Ahstedt. 

Asernensis (Acerno, Unter-Ital) episcop. 
frater Iacobus (1295) 1072. 

Aspelcampe s. Espelkamp. 

Asseburg, 50. v. Wolfenbüttel, Aus- 
stellungsort 1183. — advocatus und 
subadvocatus 569. — von der s. Wolfen- 
büttel, v. 

Asserius vgl. Wexon. episc. 

Astede s. Ahstedt. 

Astenbeck, -beke, Kr. Marienburg, 250, 
913, 1210, 1885, 1490, 1604, 1574, 
1725, 1726. — cives: Ceningen, Konrad 
v. u. Kd. Rembert u. Walburg (1298) 
1182. — von: Iohann, Konrad, Adel- 
heid «. Mathilde, Kd. des (T) Konrad 
(1291) 941. 

Astensis (Asti, Ober-Italien) episcop. 
Olbert (1286) 750, 751. 

Astfeld, -velde 1480. — Rodung Indago 
1480. — von: Widego, civis Braun- 
schweig. 

Augustiner-Eremiten 1541, 1598. 

Augustini regula, ordo 349, 879, 414, 
497, 502, 898, 840, 1072, 1178. 

Aulica s. Elze. 

Aurifaber, Arnold (1284) 685. 














Ausleben — Barum. 


Ausleben, Osleve, m. v. Hamersleben, 
1497, 1493, 1529. — ecclesia 1483, 
1599. — pleban. Iohann (1803) 1498. 
— Klein- 1194, 1565. 

Avellonensis (Avlona, Epirus) episcop. 
Waldebrunus (1286 — 90) 749, 750, 
751, 830, 858. 

Avenhessen, ob Alvesse, Amt Vechelde ? 
484. (S. 252). 

Aversanus (Avorze, Unter-Italien) episcop. 
Adam (1289) 838. 

Avignon, Ausstellungsort, 1707. 

Awerstede (d. i.2), pleban. Heinrich (1984) 


Azo s. Casertan. episc. 
Azzele s. Stemmen, v. 


Babenstede s. Bavenstedt. 

Backenrod s. Marienrode. 

Baddeckenstedt, Badekenstede, -stedhe, 
Badickenstede, Xr. Marienburg, 851, 
1987, 1544 A. — ecclesie 1287. — von 
Heinrich (um 1275) 427. — Konrad, 
monach. Ringelheim. 

Bär s. Bere. 

Bakede, Kr. Springe, 922, 1364. 

Baldensel s. Boldensel. 

Balduin, Boldewinus, Bold-, Baldwinus, 
Boldvinus, Brd. des dap. ducis Anno 
(um 1260) 7. — Vgl. Amelunxbor, 
abb. — Braunschweig, st. Blas. prepos., 
thesaur., dap. ducis. — Campe, v. — 
Elbe, v. — Grubo. — Harlingeberg, v. 
— Heiningen, prepos. — Hildesheim, 
st. Crucis canon. — RHBRhoden, v. — 
Steinberg, v. — Trier, archiep. 
Varenholz, v. — Wenden, v. 

Banteln, Bantenem, Kr. Gronau, 1474. 

Bansleben, Batesleve, Amt Schöppen- 
stedt, 527. 

Barbecke, Berbeke, Amt Salder, 484 
(S. 231, 252), 1258. 

Bern, ‚ Barboy, nobilis Burchard v. (1308) 


Barbuge, Bi Burchard v., mil. (1282) 614; 


Barchusen . s. Barkhausen. 

Bardeleben, -leve, von: Heino (1280) 
527. — 'Iohann, mil. (1803) 1412. — 
— Ludwig, Iohann u. Ludolf, Bra. 
(1805) 1554. — Ludolf «. Ludwig, 
canonici Minden. 

Barem s. Barum. 

Barenrode, Beren-, Barenrodhe, von: 
Bertramm, S. d. Heinrich (1985) 734. 
— Heinrich, mil. (1265 — 85) 86, 88, 


823 


117, 734. — Heinrich fam. (2559) 
649, 782, 734, s. S. Eberhard, s. T. 
Mathilde, 8. socer Hermann, mil 1206) 
784. — lohann, mil. (1275 ) 4 
Konrad, Brd. d. Heinrich, mil. P1967 
—72) 177, 310. — Konrad, S. d. 
Heinrich, fam. (1985 — 88) 734, 796, 


Barfelde, Bervelte, Berrevelde, Kr.Gronau, 
81, 85, 848, 1087, 1236, 1352, 
1401, 1402, 1408, 1556, 1649, 1657, 
1732 u. A. — von: Eilhard u. Iohann 
(1283) 649. — Heinrich (1283—99) 
649, 1236. 

Barienrode, Bernige-, Bernighghe-, Ber- 

nigghe-, Berningerode, s. v. Hildesheim, 
52, 1524, 1582, 1586, 1669. 

— von; Heinrich, mil. (1275 —1809) 898, 
444, 462, 609, 695, 647, 649, 796, 808, 
834. 1002, 1035, 1036, 1833, 1688, 
1700, 8. Fr. Hildegund u. Ss. Si fried, 
Johann u. Siegfried (12832 — 89) 609, 
834, s. S. Lippold (1282—130i) 609, 
834, 1333, s. T. ungenannt, monial. in 
Escherde. — Iohann, mil. (1265) 86. 


Barke s. Berka. 
Barkevelde, Berckevelt, -velde, von: 
Andreas, mil. (1286— 72) 212, 811. — 


Bertold Pil, s. Fr. Byata u. Brd. 
Lippold (1800) 1263. Ernst, Brd. 
d. lordan (1288) 819. — Heinrich, 


mil. (1268 — 81) 212, 232, 560. — Iordan 
(1288— 95) 812, 819, 1078, 8. Fr. Sophie 
v., T. d. Engelbert v. Achem (1288—95) 
812, 1078. — Richard, monach. Ringel- 
heim. 

Barkhausen, Barchusen, von: Friedrich, 
mil. (1267) 181. — Iohann, Brad. d. 
Friedrich, mil. (1267—98) 181, 1189. 
— Richard, mil. q u. S. Richard, 
cleric. (1967) 181 


Barnten, Berenthe, -then, -ten, s. vt. 
Sarstedt, 178, 969, 861, 885, 960, 1195, 
1408, 1419, 1460. — die Glusiggehove 
bei 885. — von: Ludolf (1303) 1412. 


Barsica, domina (1288) 800. 

Barsinghausen, Berthingehusen, Kloster, 
110, 832, 1277, 1424, 1604. — prepos. 
Otto (1265) 110. 

Bartholomeus vgl. Galernic. archiep. — 
Silvens. episc. — Turtibur. episc. 

Bartholus egi. Orthan. episc. 

Barum, Barem, Barym, Amt Salder, 898, 
484 (S. 230, 234, 940, 242, 245, 247), 
681, 862, 1998. — archidiacon. Volrad 
v. Goslar (1304) 1481. —  pleban. 
Ulrich (1264) 77. 


824 


— von: Dietrich, mil. (1265) 94. — 
Dietrich (1977) 484 (S. 282, 252). — 
Dietrich, miL, gen. Hake (1293 —99) 
988, 1204. — Hako, mil, castellan. in 
Lichtenberg (1282 — e 696, 665, 681. 
— Herszo, S. d. Iohann 1802—06) 1855, 
1580, 1558, 1567. — Iohann (1802 —06 
1855, 1485, 1530, 1588, 1567. — Ulrich, 
mehrere (1269—1800) 236, 485, 626, 
Ern 664, 687, 747, 115, 810, 819, 823 A., 

902, 903, 946, 1012, 1078, 1123, 
t n — * Vgl. Hake. 

Basil, Beseco, Beceko. Beteco, vgl. Cal- 
vens. episc. — Escherde, v. — Freden, v. 
Jerusalem, archiep. — Rautenberg, v. — 
Róssing, v. — Romessleve, v. — Heyer- 
sum, v. — Putteclarius. — Wolders- 
husen, v. 

Batenben, Hermann (Anf. d. 14. Jh.) 1804. 

Batesleve s. Bansleben. 

Bavenstedt, Babenstede, Kr. Hildesheim, 
484 (S. 288), 1502. — von: Heinrich 
(1277) 484 (S. 238). — Hermann, Dom- 
scolar Hild. — Iohann (1264) 61. 


Beceko s. Basil. 

Becker, Bekkere, Heydeke (Anf.d.14.Jh.)| __ 
1804, — Vgl. Pistor. 

Beckerhove, die, bei Eitzum 1299. 

Beddingen, Beddinghe, Amt Wolfenbüttel, 
208, , 484 (S. 229, 280, 232, 234, 
288, 286, 237, 200, 2, 248, 248, 247. 
956, 357, 958) 86 1869, 1560 
ecclesia 848 u. À., 8 — sacerdos 
Iohann (1278) 3H — von: Bodo 
Dietrich, Hartwich, Luder (1277) 494 
(S. 929, 230). 


Beedenbostel,Benborstle, Kr. Celle, pleban. 
ungenannt (1995) 1045. 

Behnderf, Bene-, Ben-, Bennendorp, 2. v. 
Helmstedt, 1918, 1276, 1451, 1678. — 
der Nortwold bei 1678. 

Beine, Dietrich v. (1277) 484 (S. 233). 

Beinum, Benum, Kr. Goslar, 601, 523. — 
von: Heinrich (1278) 50 

Bekemeyger, Heinrich, s. v Adelheid 
u. Kd. J ohann, Heinrich, Bernhard v. 
Fredece (1284) 675. 

Bekum, Bekem, Kr. Peine, 220, 480, 484 
(S. 252), 567, 728, 1004, 1144, 

Bellersen, Iohann v. , prepos. 
Minden. 

Bemerode, Bevinge-, Bewinghe-, Bevigge-, 
Bevincherode, Kr. Hannover, 628, 

929, 931, 958, 954, 986, 987, 1006, 1008, 
1114, 1115. — vorst Broch bei 958, 954. 
Benborstle s. Beedenbostel. 
Benedicta egi. Indagine, de. 


maior 


Barım — Bernhard. 


Benedicti ordo 78, 1020, 1818, 1547, 
1616, 1646, 1668. — abbatisse et 
priores 1020. 

Benedictus vg}. Hildesheim, Dammstadt, 
advoc. episc. — Plüpste. 

Benedorp, Bennendorp s. Behndorf. 


) Bennigsen, Bennekesschen, Kr. Springe, 


Benstorf, -storpe, Heinrich, canon. in 
Oelsburg. 

Benum s. Beinum. 

Benz, H. «. Io. fam. (us 1990) 901. 

Beochede, Burchard v. (1264) 76. 

Berbeke s. Barbecke. 

Berberch s. Bierbergen. 

Berberinge, Dietrich (1982) 628. 

Bere, Dietrich (1288) 644. — Heinrich, 
8. Schw. Hanne, 8. S. Heydeke (1283) 


623. 
Berel, Berle, Amt Salder, 82, 718, 1542. 
— von: Ludolf (1977) 478, 484 (S. 252). 
Berenrode s. Barenrode. 
Berenten s. Barnten. 
Berewinkel s. Berwinkel. 
Berge. b. Magdeburg, DO.- Kommende 


— vom, s. de Monte. 

Berka, Barke, Kr. Northeim, 265. 

Berkenstein, -stene, Heinrich v., Hild. 
Ministerial (1287— 95) 784 u. Yu 1046. 

Berkevelde s. Barkevelde. 

Berkum, Berkem, Xr. Peine, 57, 287, 
837, 786, 866, 1198, 1188, 1248, 1299, 
1861. — ecclesia 1851. — capella 1487 

Ieban. Ekbert (1290) 866 (erıo. 

) 1851. — von: Heinrich ch (1264) 
a7. — Tohann. 287) 786. 
Iohann, mil, s. "Witwe Mantia e. T. 
Bertha, deren Se. Hildebrand «. Iohann 
(1278) 837. 

Berlin, Ausstellungsort, 105 

Berner, Bernere, Berneri, Dieirich h (1288) 
644. — Iohann (1 284) 685. — Iohann 
sen. «. iun., cives Hild. 

Bernhard, Bernardus (um 1264— 68) 82. 
— (1977) 484 (S. 227). — in Addenem 
(1984) 484 (e 945). — in Hüddessum 
(1277) 484 (S. 283). — Vgl. Aldagi. — 
Asel, v. — Bekemeyger. — Betheln, v. 
— Biiz. — Bock. — Bockenem, v. — 
Braunschweig, archidiac. — Brüggen, v. 
— Caldune. — Calvus. — Chovil 
Coling. — Coven, v. — Derneburg, 
prepos. — Domesleve, v. — Dorstadt, 
nob. v. — Eckehardi. lacke. — 
Hardenberg, v. — Hary, v. — Heide. 
— Heyersum, v. — Hildesheim, advocat. 
prepos., canon., st. Ioh. canon, st. Maur. 





Bernhardi 


custos. — Human. episc. — Indagine, 
de. — Kempe. — Ludolfi. — Meyer. — 
Meinersen, v. — Nuden. — Olvenstedt, 
v. — Pabstorf, v. — Pattensen, v. — 
Schauen, pleb. — Slage. — Stemmen, 
v. — Sudborch, v. — Sutor. — Thet- 
mari — Vahlberg, v v. — Vizentin. 
episc. — Widekindi — Wöhle, v. — 
Wölpe, com. v. 

Bernhardi, Heinrich (1277) 484 (S. 227). 
— Margarete (1277) 484 (S. 248). 

Peri Hie, Dietrich (1277) 484 (S. 281, 


Berningerodhe s. Barienrode. 
Berno in Bültum (os 484 (S. 245). 
Bernolf (1281) 484 (S. 238). — Vgl. Elze, v. 
Berntydus (?), vgl. v. Gadenstedt. 
Bernward, Beren-, Bernwardus, Beren- 
woldus (61 wohl verschrieben), vgl. 
Hildesheim, episc. — Kemme, v. 
Berstelhede, Iohann, civis Hild. 
Berteka (1277) 484 (S. 232, 252). 
Mic Hermann w. Iohann (1 TT) 484 
Bertha (1297) 1129. — Vgl. Berkum, v 
— Krubenhowere. —  Lenkener. 
Reden, v. 
Berthingehusen s. Barsinghausen. 
Berthingerode s. Marienrode. 
Bertold (um 1264) 81. — sacerdos, wo? 
rg aevr (S. 233). — in Btlltum (1284) 
484 (S. 245). — Brd. d. Cono (1271 — 
Eng S. 244, 948). — Brd. d. Erno 
(1984) 484 (S. 944). — Brd. d. Iohann 
(1264 —69) 84. — S. d. Adelheid s. 
v. Dorstadt. — advocatus s. Veteri 
foro, de. — Vgl. Algermissen, v. 
Barkevelde, v v. — Betheln, civis. — 
ilm, v. — Blese. — Braunschweig, 
gt. Blas. scolast., st. Cyr. decan., 
Kreuzkl. prepos., st. Kathar. capell. — 


Brüggen, v. — Brühl, v. — Cobstede, 
v. — Dammone, de. — Dassel, v. — 
Detfurth, pleb. — Dives. — Dorstadt, 
prepos., campan., nob. v. — Elze, v 


ern, v. — Escherde, prepos. — 
Exelexe. — Freden, pleb. — Gaden- 
stedt, v. — Gesen, v., — Giesen, pleb. 
— Goslar, St. Georg. prepos. — Gowisch, 
v. — Grimpe. — Grus. — Guntering. 
— Hannover, st. Egid. sac. — Hars- 
leben, v. — Heere, v. — Hoyersum, 
v. — Heyzing. — Herzberg, v. — Hil- 
desheim, not. episc., decani capell., sub- 
custos, vicar., st. Barthol. prepos., st. 
Crucis dec., can., st. Godeh. mon. — 
Hogi. — Holthusen, — Hospitali, de. 
— Hondelage, v. — Homburg, v. — 


— Betheln. 


82b 


Holle, v. — Ide. — Kemenade — 


Klauen, v. — Klettenberg, v. — Knie- 
stedt, v. — Krane. — Lebenstedt, v. 
— Lobio, de. — Longus. — Lutter, 
vicepleb. — Marienwerder, prepos. — 


Modius. — Nette, pleb. — Nettlingen, 
Y. — Oldershausen, v. — Peine, v. — 
Pil — Puteum, apud. — Putteclarius. 


— Rammesberch. — Reden, v. — 
Rhoden, v. — Bingelheim, prepos. — 
Semmenstedt, TL — Soese, v. d. — 
Stilleghing. — — Valua orient., 


de. — Veiheim, is v. — Veteri foro, 
de. — Wackerwinkel, v. — Wehmingen, 
v. — Wendhausen, v. — Westfeld, v. 
— Winzenburg, pleb. — Wolfenbüttel, 
v. — Wulfgrov 

Bertradis, vidua en) 484 (S. 225). — 
Vgl. Rautenberg, v. — Steinwege, v 
— Wöltingerode, prior. 

— Iohann (1277) 484 s 263). — Konrad, 
(1277) 484 (S. 226 

Bertramm, S. d. mag. civium Hild. Albert 
(1964) 72. ville. st. Crucis in 
Luttrum (1288—89) 799, 841. — Vgl. 
Altesdorf, sac. — Amelunxborn, abb. 
— Barenrode, v. — Bock. — Campe, 


v. — Cellario, de. — Cromeke — 
Domo, de. — Dorstadt, nob. v. — 
Goslar, civis. — Harboldessen, Y. — 


Heyersum, v. — Hildesheim, st. Godeh. 
mon., st. Mich. serv. abb. — Langeln, 
v. — Lesche. — Minden, v. — Munsche. 
— Prome. — Quercu, de. — Reinfridi. 
— Ringelheim, custos. — Sambleben, 
— Scedenem, v. — Schönekind. — 
Spric. — Sutor. — Veltheim, v. — 
Werle, v. — Wülfingen, v. 
Bertrammi Heinrich «. y Konrad (1284) 
484 5). — Hermann (1277) 484 
(S. 2 6). 
aa us s. cardinales. 


Bervelte s. Barfelde. 


— Sabinens. 


v. | Berwinkel, Beren-, Berewinkele, wüst b. 


Osterwik, ecclesia 118. — pleban. Al- 
bert (1266) 113. — von: Burchard mil. 
(1266) 113. — Gunzelin, mil. (1266—68) 
118, 211. — Gunzelin, capellan. episc., 
canon. Hild. 

Beseco, Beteco s. Basil. 

Besenwerder, der, an der Leine, 1412. 

Betemann (1989) 623. — Vgl. Putte- 
clarius. — Schöningen, v 

Betheln, Betenem, Kr. Gronau, 81, 146, 
180 u. A., 184, 340, 484 (S. 291, 251), 
623, 697, 712, 718, 808, 1075, 1087, 
1806, 1917, 1818, 1519, 1409, 1641. — 


826 


Ausstellungsort 718. — area opilionis 
1641. — ecclesia 970, 1076, 1087, 
1088, 1089, 1090, 1093, 1094, 1096. — 
pleban. Bodo, sacerdos (1266— 95) 122, 
647, 689, 713, 1076, auch capellan. 
abbatis Marienrode. — villicus Volemar 
(1285) 718. — cives: Konrad u. Bertold, 
Brd., Reiner wu. Mathias, Brd., Dietrich 
Dolingus (1285) 718. 

— von: Arnold, pistor (nach 1802) 1409. 
— Bernhard, canon. st. Bartholomei. 
— Bernhard, mil. (1264— 68) 64, 188. 
— Bodo, mil. (1282) 785. — Ekbert 
(wn 1264) 81. — Engelbert, s. Schw. 
Margarete, Gertrud, Walburg (1302) 
1354. — Ernst, mil.  (1264— 69) 
64, 81, 192, 146, 177, 184, 191, 197, 
208, 220, 221, 2 — Heinrich, 
S. Bernhard (1968— 85) 188, 609, 
PM "18. — Hermann, Brd. d. "Ernst 
(um 1264) 81. — Hermann Coling (um 
1264) 81. — Iohann (1295) 1075. — 
Konrad (um 1264 —1281) 81, 586. — 
Konrad, Brd. d. Engelbert (1309) 1854. 
— Lippold, fam. (1287) 785. — Lippold, 
S. d. Bernhard (1268) 188. — Wilhelm 
(1277) 484 (S. 251, 252). 

Bettingerode, Betekenrode, Amt Harz- 
burg, 912, 1 

Bettmar, Belbinase, Behmere, Kr. Marien- 
burg, 68, 623. — ecclesia 68. 

— Amt Vechelde, pleban: Arnold v. Bon- 
stede (1301) 1332 

— con; Dietrich, s. Fr. Adelheid u. Kd. 
Heinrich, Dietrich, Adelheid, Gertrud, 
Margarete, litones st. Crucis, dann 
ducis Heinrici (1281) 569 u. A. 
Iohann (1264-95) 70, 1059. 

Betzingerodhe s. Marienrode. 

Beuchte, Bocdhe, Bochde, Bokede, Boch- 
tede, 'Ér. Goslar, 450, 474, 1497. — 
ecclesia 536, 547. 

Bensten Bostere, Botestere, Bach, 1524, 


Beve, Iohann, cons. Lüneburg. 

Bevelthe, Bevelt, wüst bei Giesen, 130, 
832, 890 A., 484 (S. 228, 237, 239, 
256, 257), 1079, 1657. — Gross- 1092, 
1097, 1531. 

Bia egl. Cramme, v. — Derneburg, prior. 
— Dorstadt, nob. v. 

Byata vgl. Barkevelde, v. — Pil. 

Bichelinge, com. Friedrich v. (1274) 383. 

Bielefeld, Bilevelde, scabini u. cives 206. 

Bierbergen, Ber-, Bereberche, -berghe, 
Kr. Peine, 94, '227, 484 (S. 283), 846, 
864, 1016, 1223, 1260, 1299, 1409, 
1586, 1686, 1687. 


Bettingerode — Blankenburg. 


— von: Nithelerus (1977) 484 (S. 233). 
— Iohann, monach. st. Michaelis. 

Biewende, Bivende, Bywende, 
Wolfenbüttel, 1046. 

— QGross-, Westerbywende 1284, 1420. 


Amt 


— Klein-, Orientalis Bywende, Oster- 
bivende 194, 199. — gograr. Walther 
(1268) 199 

— von; Burchard, mil. (1268—78) 199, 


502. — Konrad, mil. LQ303— 94) 959, 
502, 1001. — Konrad maior und Konrad 
albus (1266) 135. — Walther, capellan. 
episc. Hild. — Widekind (1300) 1284, 
s. Brd. Widekind, civ. Braunschweig. 
— Vgl. Spiring, Bruwende. 

Biiz, Wikbert, S. d. Bernhard, s. Fr. 
Germod 7. d. Edeler (1261) 18. 

Bilderlahe, Bilderla, Xr. Marienburg, 
sacerdos (allgem.) 1025. — von: Ger- 
hard (1997) 1141. 

Billeke, Eiko’s Fr. Margarete, lito Lam- 
spring. (1810) 1722. 

Billerbeck, Bilrebeke, Konrad v. (1297) 


Bilm, Bilnem, Bertold v. (1288) 794. 
Bilstein, -sten, -steyne, von: Adelheid, 
Mathilde, Margarete u. Sophie, canon. 
Gandersheim. — Burchard, civis Goslar. 
— Johann, canon. st. Sim. et Iud. 
Goslar. — Ulrich, civis Goslar. 
Bingen, Ausstellungsort 1065. 
Biscopinctorpe, Biscopigdorpe, wüst bei 
Burgdorf und Sievershausen, 103. — 
pleban. ungenannt (1295) 1045. 
Biscupdale, Wald im Harz 1479. 
Bisperode, Brssaptncherodhen, pleban. 
Hildebrand (1297) 1148. 
uc (1277—84) 484 (S. 244, 250, 


Bituricensis (Bourges) archiepisc. frater 
Egidius (1297) 1262, 1164. 

Blage, Gottfried (1804) 1487. 

Blankenburg, Ausstellungsort 617. 

— comites von: Burchard, S. d. Siegfried, 
canon. Hild., Halberstad., Magdeburg 
— Heinrich, ' S. d. Siegfried (1268—94) 
211, 408, 409, 469, 511, 518, 617, 661, 
723, 862a, 884, 1001. — Heinrich, Brd. 
d. Siegfried ? (1275) 408, 409. 
Heinrich, S. d. Heinrich (1290) 862 a. 

— Hermann, S. d. Siegfried, canon., 
portenar. Halberstad. ‚prepos. st.Bonifac. 
Halberst. — Iohann, S. d. Siegfried 
(um 1264—1282) 81, 180 u. A., 184, 
340, 408, 617. — Iohann, canon. Hild. 
— Jordan, canon. Hild. — Siegfried 
(1964—89) 59, 118, 211, 408, 409, 469, 
617, s. S. Siegfried (1275) 408, — 








Blasheim — 


Siegfried, S.d. Siegfried, canon. Hildesh., 
Halberstad., Magdeburg. — Siegfried 
gen. v. Valkenstein, Canon., prepos. 
Hild., decan. Halberstad. — Siegfried, 
S. d. Heinrich (1990) 8628. — Vgl. 
Valkenstein, v. 

Blasheim, Blasne, Rudolf v., mil. (1269) 


Blasius vgl. Fundan. episc. 

Bleckenstedt, Blickenstide, -stede, Blicke- 
stede, Amt Salder, 4, 376, 484 (S. 229, 
230, 237, 242, 948, 947, 256), 623, 
1204, 1662. — rector eccles. "Hoier 
(1302) 1387. — von: Armold (um 1264) 
81. — Dietrich, civis Braunschweig. 
— Ernst (1263—75) 52, 219, 417. — 
Ernst, mil. (12991306) 1282, 1446, 
1580. — Friedrich, fam., Bra. d. Ernst 
mil. (1808) 1446. — Widego, Brd. d. 
Ernst (1275) 417. 

Bledeln, Bledenem, nd. v. Sarstedt, 85, 
484 (s. 927, 250), t 1101, 1841. — 
von: Heinrich mil. (1267) 176. — 
Hermann (1284) 484 (S. 244). 

Blese, Blesen, Bertold, Brd. d. Heinrich, 
(1268 — 86) 187, 334, "168. — Gottfried, 
Brd. d. Bertold, (1964 — 68) 61, 187. 
— Heinrich, Brd. d. Bertold, (1968 — 78) 
187, 334, s. Fr. Dethburg (1968) 187. 
— Heinrich u. Iohann, Ss. d. Bertold 
(1273) 384. 

Blickenstede s. Bleckenstedt. 

Blivelde, Wald im Harz, 1479. 

Blome, Flos, Arnold, mil. (1268 —88) 52, 
179, 219, 653. — Arnold vw. Iohann, 
Ss. d. Arnold, Minden. Ministerial. 
1988 — 95) 653, 1040. — Burchard 
1290) 896. — "Reiner mil, rd. d. 
Arnold, (1261 — 68) 24, 52, 179, 219. 
— Reiner, S. d. Arnold, Minden. 
Minister. (1283) 653. 

Blue, Gerhard (1802— 06) 1401, 1402, 

Boccholte, wüst, wo jetzt Bockmer Holz? 
484 (S. 250) 


Bocdhe s. Beuchte, 

Bocem s. Boitzum. 

Bochede, Hermann v. (1265) 8b. 

Bochte, Bochtede s. Beuchte. 

Bock, Boc, Boek, Boch, Hircus, Ircus, 
Caper, Albert, mil., Hild. Minister. » 
(1260 — 1309) 6, 99, 94, 96, 97, 99, 
100, 101, 105, 107, 108, 112, 141, 148, 
161, 177, 180, 188, 191, 220, 298, 995, 
996, 994. 238, 240, 245, 250, 233, 276, 
280, 286, 987, 994. 994. 304, 310, 819, 
325; 881, 466, 470, 580, 582, 604, 620, 
640, 644, 648, 649, 670, 675, 676, 679, 


Bockenem. 827 


680, 696, 697, 709, 719, 755, 792, 798, 
893, 825, 887, 839, 904, 907, 908, 909, 
929, 937, 643, 944, 951, 972, 973, 975, 
977, 978, 979, 982, 985, 1002, 1009, 
1010 u. A., 1011, 1085, 1036, 1040, 


— Albert, 'S. d. Arnold (1801 — 08) 
1306, 1641. — Albert, fam. (1277) 466. 
— Albert v. Poppenburg (um 1283 — 
1301) 670, 1306. — Albert, monach. 
Marienrode. — Arnold, fam., Brd. d. 
Ernst (1984—89) 680, 837. 889. — 
Arnold, mil, Brd. d. Albert, Hild. 
Ministerial (1291 — 1808) 948, 944, 
978, 1002, 1035, 1086, 1040, 1075, 
1087, 1101, 1116, 1143, 1148, 1911, 
1244. 1264, 1318, 1356, 1393, 1401, 
1402, 1408, 1406, "1641. — Arnold v. 
Poppenburg (1801) 1306. — Bernhard, 
Hild. Ministerial (1290) 885. — Ber- 
tramm, mil, Brd. d. Albert (1260—72) 
6, 29, 188, 310, 919. — Ernst, fam., 
Brd. d. Arnold (1277 —89) 466, 640, 
680, 690, 837, 839. — Ernst, S. d. Albert 
(1308) i641. — Ernst, S. d. Arnold 
v. Poppenburg (1301) 1306. — Ernst, 
canon. Hild. — Ernst, canon. st. Mauricii. 
— Heinrich, civis Hannover. — Her- 
mann, mil., Brd. d. Albert (1260—72) 
29, 86, 141, 188, 191, 810, 819. — 
Hermann, fam., Brd. d , Ernst, Hild. 
Minister. 'd977.—1909). 466, 644, 887, 
943, 944, 1002, 1075, 1101, 1148, 
1244, 1393, 1408, 1704. — Hermann 
(1302) 1403. — Hermann v. Nordholz 
(1984— 97) 680, 717, 854, 1125, s. S. 
Dietrich (1997) 1125. — Hermann iun. 
v. Poppenburg (1802) 1383. — Hermann 
v. Rittaghessen, mil. (1800) 1280, 1281. 
— Iohann (1285) 709. — Iohann, advocat. 
in Wohldenberg (1279) 510. — Iohann 
v. Ildehausen, mil. (1283) 658, 665. — 
Iohann, monach. st. Michaelis. — Lam- 
bert, mag. civ. Hannover. — Orden- 
berg, S. d. Albert (1302) 1381, 1403. — 
Vgl. v.Udehausen,v. Nordhols, y. Poppen- 
burg, v. Rittaghessen, v. Whülfüngen. 
— Dietrich (1284) 484 (S. 244, 255). 
Bockenem, Bokenem, 484 (S. Boah 895, 
1723. — minor sive Hostert 1448. — 
archidiaconi (allgem.) 1369, 1618, 1619, 
1642, 1643. lIohann v. Schildesche, 


828 


prepos. maior (1275 —85) 410, 721. 

Bernhard v. Dorstadt, scolast. maior 

(1296— 1802) 1095, 1869. Lippold v. 

Stóckheim (1807—08) 1618, 1619, 1642, 

1648. — parochia 410. — ecclesia 410, 

721, 1461. — rector ecclesie Iohann 

Gramme men 1461. — vicepleban. 

1285) 709. Thedolf (1286) 

— von: Bernhard, S. 
Erembert (1279 — 1810) 610, 1953, 
1402 A., 1408, 1732. — Erembert, mil. 
(12621809) 4, 813, 510, 560, 1402A., 
408 Gwernerius, canon. st. Crucis. 
— lohann Wryghe (1281) 660. — 

Ludolf, S. d. Erembert (1279) 610. 

Bockfell, Bocvel, Bokfel, Bocfel (1277) 
484 (S. 25 — Heinrich, Hermann «. 
Iohann, cives Bild. 

Bocla (Lage 2), capella 1290. 

Bocmaste, Dietrich, castellan. in Olden- 
stadt (1966) 184. 

Bodeken, Bodeke, wüst bei Müllingen, 
Oesselse u. Ingeln, 623, 966 apud Nort- 
wolde, 1709, 1710. 

Bodeker, Hermann (1273) 320, 

Bodenburg, Amt Gandersheim, „capolla 591. 

Bodendike, Henning v. (1266) 134. 

Bodenfeld, bei Lippoldsberg, De 790. 

Bodensen, Iohann v. (1995) 107 

Bodenstein, von: Friedrich, Non > Halber- 
stad. — "Gunzelin, mil. (126568) 94, 


185. 

Bodo (1277) 484 (S. 231, 252). — clericus 
(13. Jahrh.?) 1301. — Brd. d. marsc. 
Johann (1282) 599. — Vgl. Beddingen, 
v. — Betheln, pleb., v. — Bolzum, v. 
— Calvas. — Campe, v. — Drispen- 
stedt, cler. — Elze, v. — Escherde, 
frat. — Gleidingen, v. — Heiningen, 
frat. — Homburg, nob. v. — Lenkener. 
— Marienrode, capell. abbat. — Meer- 
. dorf, v. — Müllingen, v. — Riechen- 
berg, prepos. — Salder, v. — Samb- 
leben, v. — Stemmen, v. — Wohlden- 
berg, com. v. 

Bünnien, Bonighe, Boningen, Bonige, 

e, Bonyem, Bonigem, Kr. Marien- 
burg, 117, 851, 1046, 1157, 1229, 1625, 
1642, 1643, 1798. — ecclesia. 1642, 
1649. — pleban. (allgem.) 1643. 
von: Gerhard (1297) 1157. — Heinrich 
(1288) 799. 

Bürssum, Borsnem, Borsene, Borsne, Amt 

i enbüttel, 464, 473, 1255, 1256, 
1416. — plebani; Lambert q368) 
199. Dietrich (1278) 502. Iohann (1300 
1256. — von: Else (1810) 1736. 
Bogislav vgl. Slavien, dux. 


Bockfell — Borsum. 


Boymenborch, Almar v., custos st. Crucis. 
Boitzum, Bocem, Botgem, Kr. Springe, 
466, 470, 1147. 

Bokel, Friedrich (1809) 1686, 1716. 

Bokesrode, Hildebrands v. T. Iudita, 
Hid, dann Steterburg. Minist. (1266) 
1 


Bol, Heinrich (1277) 484 (S. 288). 

Boldensele, «sel, Boll-, Baldensen, von: 
Hermann (1266 — 73) 134, 352. 
Konrad mil, sen. (1266 — 1304) 123, 
184, 352, 1498 A., s. Fr. Gisela (1966 
--78) 184, 952. — Konrad, iun. (1266 
—1304) 134, 352, 1493 A. — Walther 
(1260—73) 7, 134, 852. 

Bolle s. Bulle. 

Boltenem, Irembert v. (1272) 297. 

Boltesberg, fam. (1302) 1854. — Ludolf, 
mil. (1801—08) 1325, 1372, 1676. — 
Vgl. v. Gadenstedt. 

Bolzum, Bolthesem, Boltessem, Bolthsem, 
Boltesen, nö. v. Sarstedt, 979, 906, 
1409, 1580, 1639. — von: Bodo (1291) 
906. — Ludolf (1263) 5 Otto, 
fam. (1802 — 07) 1370, 1446, 1584, 
1606, 1607. 

Bomgarde, der, bei Lothingessen, 1669, 


Bonaventura s. Ragusin. archiep. 

Bone (1292) 946, 

Boneke, Boneken, Boneco, Dietrich, civ. 
Braunschweig. — Eilhard, civ. Braun- 
schweig. — Heino (1282) 616. 
Heinrich, civ., cons. Braunschweig. 

Bonifatius s. Päpste. — Parentin. episc. 

Boninge usw. s. Bönnien. 

Bonstede, wüst, Lage? 484 (S. 281, 237, 
239, 252, 256), 594, — sacerdos, ple- 
ban. (allgem.) 484 (S. 232, 245, 254). 
— von; Arnold, pleban. in Bettmar. 
— Eckehard, Hildebrand, Iohann (1277) 
484 (S. 254). 

Bonus Iohannes s. Esculan. episc. 

Boppard, Ausstellungsort 847. 

Borchdorp s. Burgdorf. 

Borchtvelde s. Bortfeld. 

Bordeaux, Ausstellungsort 1578. — epi- 
scopi s. Burdegalensis. 

Bordhere, Gisela v. (1986) 753. 

Borna, Heinrich v., monach. Ringelheim. 

Bornum, Bornim, 'Bornem, Amt Seesen, 
634, 1083, 1304, 1327, 1379. sacerdos 
(aligem.) 1095. 'Ekbert (1285) 709. 

Borsne, Borsnem s. Börssum «. Borsum. 

Borstene (d. i. ?), sacerdos (allgem.) 1025. 

Borsum, Borsem, Borssiem, Borsne, Kr. 
Hildesheim, b, 153, 154, 455, 198, 301, 

484 (S. 230, 234. 235, 941, 248, 946, 





Bortfeld — Braunschweig. 


247, 257), 798, 842, 1005, 1315, 1409. 
— die Mortmol e 418. — archidiacon. 
Heinrich y. Wohldenberg (1275) 418. 
Burchard v. Dreileben (1801) 1328. — 
presbiter, (allgem.) 1025. 
— von: Eberhard (1277—1302) 462 A., 
- 640, 697, 1887. — Eberhard, canon. 
st. Crucis. — Ekbert, fam. (1978 502. 
— Friedrich, Brd. d. Eberhard (1277) 
469. — Konrad, fam., Hild. Ministerial 
(1288— 1302) 798, 810, 1063, 1378. — 
Ludolf, mil. (1961—74) 22, 91, 94, 95, 
97, 99, 100, 101, 108, 105, 108, 109, 
119, 117, 119, 186, 141, 148, 171, 178, 
216, 917, 963, (ere. 1997) 1164, a. S. 
Ludolf (19 90) 688 — Ludolf Ruschere 
s. Ruschere. — Ludolf Vos s. Vos. 
Bortfeld, -velde, Bordvelde, -velt, Borcht- 
velde, Bortwelde, von: '"mnilites (1308) 
1449. — Friedrich (1991— 1304) 918, 
919, 1885, 1478, 1482, 1484, 1489, 
(erıo. 1308) 1630. — Friedrich, S. d. 
Friedrich (1804) 1489, 1484, 1499. — 
Gebhard, mil. 1265 — 1308) 62, 169, 
287, 383, 398, 458, 473, 545, 579, 590, 
668, 917, 918, 919, 920, 1595, 1676. — 
Gebhard, S. d. Gebhard (1971— 81) 
287, 383, 578, 079. — Gebhard, S. d. 
Friedrich (1991—1804) 918, 919, 920, 
1885, 1482, 1484, 1489. — Heinrich 
(1976 — 1308) 439, 488, 1644, auch 
dap. ducisse. — Iohann, mil. (1967) 
160. — Ludolf, mil, Brd. d. Gebhard 
(1264— 91) 55, 99, 398, 917, 918, 919. 
— Ludolf, fam., Brd. d. Friedrich 
(1804—08) 1482 1484, 1489, 1630. — 
Mathilde, 7. d. Friedrich (1804) 1489, 


Bos, Iohann sen. «. iun. (1281) 484 
(S. 938). 

Bosau, Kloster 1707. 

Bostere, Botestere s. Beuster. 

Botel, Konrad (1975) 401. 

Botgem s. Boitzum. 

Botrontinus (Butrinto. Epirus) episcop. 
Nicolaus (1300) 1290. 

Bovenden, Bovente, nobilis Otto v. (1295) 


Bovensis (Bova, Unter-Italion) episcop. 
Cyprian (1997 ) 116 

Me rin quod unc Escherte dici- 
tur, 81 


Brand, Brant, s. Hildebrand. 

Brandenburg, marchiones ; Hermann (1806) 
1585. — Iohann (1264) 59. — Otto 
(1264— 1306) 59, 926, 1061, 1054, 1057, 
150r 1414, 1585. — Waldemar (1806) 


829 


— episcopi: Gebhard (1284) 69. 
Volrad (1997) 1162. 

Brandesle (ob Brandsleben?) Heinrich v. 
(um 1964 —68) 82. 


Braunschweig, I. Stadt 183, 815, 
623, 711, 981, 1210, 1420, 1546, 1547, 
1612, 16291 u. A. — Ausstellungsort 
26, 120, 123, 167, 169, 196, 278, 296, 

1, 329, 333, 343, 388, 898, 414, 445, 
448, 473, 599. 597, 580, 581, 687, 708, 
711, 867, 879, 925, 1013, 1082, | 1895, 
1540, 1572, 1691. — Geld, Wührung 
186, 544. 873, 581, 626, 697, 708, 738, 
864, 949, 1007, 1112, 1139, 1186, 1194, 
1907, 1210, 1273, 1984, 4595, 1658, 
1794. — mensura 183, "484 (S. 292, 
2502). — domus fr. Minorum 352. — 
domus Bernhardi de Indagine 329. — 
curia monach. Riddagesh. 832. 

— &dvocati ducis 455. 
Heinrich (erw. 1291) 989, s. S. 

Konrad canon. st. Mauricii. 

— monetarius: 

David (1967) 109. 

Ludolf (1282) 616. 

— consules, Rat 258, 876, 1691. 
Cimiterium, Ekkeling. prope (1309) 
Gigas, Gerhard (1309) 1691. 
Holtnicker, Konrad (1309) 1691. 
Wulverammi, Hermann (1309) 1691. 

— cives: 228, 883. 

Adenstedt, Iohann, Franco «. Hilde- 

brand v., Brd. (1808) 16837. 
Angelo, Thomas cum (1298) 1186. 
Astteld, Widego v. (1267—78) 169, 


Biewende, Widekind v. (1800) 1284. 


Mr Dietrich v. (1985) 

Boneken, Boneco Dietrich (1284) 671. 

— Eilhard (1809) 1 

— Heinrich, Brü. "i Dietrich (1264 
—84) 55, 6 


Calve, Rolcke Z (1801) 1815. 

Calvus, Ulrich v.Bodo, Bra. (1288) 788. 

Cimiterium, Eckelingus apud (1277 
—98) 478, 879, 1178, e. Brad. 
Heinrich (1277) 478. 

Clericus, Herbord (1968—85) 186, 
579, 705. 

Cronesben, David (1298) 1186. 

— Iohann (1801) 1815. 

Domo, Hoinrie. de de (1267-1301) 171, 
473, 671, 1815, s. rd. 

Konrad (1295 801) 1098, 1815. 

Eyko, Hermann (1998) 1178 


830 


Braunschweig. 


Elie, Iohann (1267—81) 169, 171, 
473, 579, 879. 

— Ludolf (1267 —68) 169, 186. 

Engelhardi, Heinrich (1967 — 71) 
171, 478. 

Gandersheim, Widekind v.(1981—85) 
679, 705. 

Gigas, Heinrich (1284) 671. 

Goslar, Werneke v. (1300) 1284. 

Gustedt, Hermann v. (1267) 169. 

Halberstadt, Iohann v. (1971) 285. 

Himstedt, Dietrich v. (1274) 376. 

Holtnicker, Heinrich (1281—84) 579, 
671, s. Brüder Iohann (1284) 671, 
u. Konrad (1964— 85) 55, 169, 171, 
579, 671, 705. 

Iacobum, Konrad. apud sanctum, s. 
Fr. Margarete wu. Tt. Gertrud (1298) 
1179 u. Margarete, monial. in 
Dorstadt. 

Lachendorf, Friedrich v. (1301— 02) 
1315, 1384. 

Lodewici fil. Hermann. (um 1280 — 

00) 544 


Longus, Heinrich (1266) 136. 
ildebrand (1284—90) 671, 879. 

— lIohann (1264) 55. 

Lucklum, Heidenreich v. (1264 —69) 
55, 998, 8. Brd. Iohann (1269) 228. 

Martini, Eggelingus (1290) 879. 

Mathie, "Ludolf (1267—93) 171, 285, 
321, '519, 705, 788, 879, 983. 

Monetarius, David (1967) 169. 

— Ludolf (1282) 616. 

Münstedt, Johann v. (1265 — 66) 100, 


8 
Oebisfelde, Ludolf v. (1264—71) 55, 


Ohlendorf, Heinrich v. (1264—74) 
Db, 288, 867. 

— Konrad v. (1298) 1178. 

Pattensen, Dedeco v. (1284) 671. 

— lordan v. (1290) 879. 

Panium, Iordan. apud sanctum (1267) 


Peine, Heitwich v. (1280) 580, «. S. 
Iohann (1280— 90) 580, 879. 

Petri, Ludolf (1288) 788. 

Roland (1267) 169. 

Rotifex, Helmold (1290) 879. 

Scalleghe, Ekkeling v. (1309) 1691. 

Solschen, Heinrich v. (um 1280— 
1300) 544. 

Sophie, Konrad (1266—77) 171, 473. 

Stapel, Hermann, S. d. Iohann, 
Hermann’s (T) S. Iohann, Mathilde, 
Wittwe d. Heinrich, «. S. Iohann 
(1295) 1023. 


— I 


— I 


Stedeim, Iohann v. (1271) 285. 

Uehrde, Wasmod v. (1298) 1178. 

Ursleben, Hermann v. (1301) 1315. 

Vallstedt, Iohann v. (1274 — 1301) 
367, 486, 879, 1315. 

Vorbornenen, Rosike (erw. 1298) 1173. 

Wedekindi, Bernhard (1306) 1570. 

Wulverammi, Hermann (1267—69) 
171, 228. 

I. Altstadt. 

consules: Boneco, Heinrich — 
Clivo, Ekbert. de — Helmstedt, 
Konrad v. — Holtnicker, Konrad 
— Longus, Iohann — Lucklum, 
Heidenreich «. Iohann v., Brd. — 
Oebisfelde, Ludolf v. — Ohlendorf, 
Heinrich v. w. s. gener Heinrich 
— Paulum, Iordan. apud sanctum 
(1266) 139. 

II. Stifter und Klóster: 


— st. Blasii: 136, 398, 434, 449, 481, 


491, 507, 778, 880 ?, 1188, 1293, 

1495, 1509 A., 1519, 1565. — altare 

st. Stephani 443. 

— prepositi: Balduin (1984) 686. 
— Heinrich v. Anhalt (um 1800)1993. 
— decani; ungenannt (1275) 414. 
— Dietrich (1278) 502. — un- 
genannt (1282) 614. — Balduin 
v. Campe (1298) 1174. 

— scolastici: Bertold (1998) 1173. 
— Leonhard (um 1300) 1293. 

— thesaurarius : Balduin(1285— 98) 
711, 788, 956, 1023, 1178. 

— canonici; 746. — Alten, Sieg- 
fried v. (1304) 1487, 1488. 
Gadenstedt, Ludolf v. (1288) 788. 

Honlage, Bertold v. (1295— 
1309) 1060, 1417, 1596, 1691. — 
Wenden, Ludolf v. (1298— 1309) 
1178, 1682, auch canon. Hild. 

— vicarii: Albus, pndolf, «. mag. 
Konrad (1307) 1 

st. Cyriaci: lb, "ie, 778, 1134, 

1173, 1731. 


— — vicedominus Dietrich (1298) 956. 


— prepositus: Heinrich (1298 — 
1309) 1192, 1672, 1710. 

— decani: (allgem.) 1730, 1731. — 
Dekanat 1730, 1731. — Bertold 
(1310) 1731. 

— canonici: 1730. — mag. Hilde- 
brand (1288 — 95) 788, 1060. — 
Luder (1968) 186. — "Münstedt, 
Konrad v. (1295) 1060. — Rotger 
(1268—78) 186, 502. 

1 gneetor scolarum: Heinrich (1268) 











Braunschweig — Bremen. 


— st. Egidii: 492, 495, (1918 84) 
— — — abbates: nannt — 
958, 672. m 
— Kreuzkloster auf dem Rennel- 
berg, Montis cursorum 100, 129, 196, 
228, 414, 532, 778, 878 A. 
— — - prepositi: Bertold (1268) 129. 
enannt (1276) 414. — Eber- 
hard 1278) 495. 
— lohanniter 1212. 
— Minoriten 352, 446. 

— Kirchen, Kapellen, Hospitäler: 
alle 150, 1553. — archidiaconus Bern- 
hard, canon. Hildesh. (1305) 1553. 

— Andreaskirche 891, 1553. 

— [acobikirche, capellarius Willikin 
sacerd. (130609 1570, 1691. 

— Katharinenkirche, pleban. Nicolaus 
(1280) 544. — capellani: Bertold, 
Dietzich, Hermann (um 1280—1300) 


— Martinikirche, pleban. mag. Hein- 
rich, decan. Bremen. (1310) 1724. 

— Michaeliskirche 1549. 

— Petrikirche 167, 1345. — die 12 
Schwestern bei 879. 

— capella st. Marie Magdalene 329. 

— — St. Spiritus 1540. 

— hospitale st. lohannis, fratres 1212. 

ur Marie 671, 1935, 1455, 1526, 


— V. duces: 

— Albert der Grosse (1264—79) 59, 
66, 73, 87, 159, 165, 169, 231, 278, 
282, 285, 321, 383 A., 432, 433, 455, 
473, 515 A (f August 15) 516 u. A., 
(erw. 1290) 869. 

— Albert der Fette, S. d. vor. (1271 
— 1309) 282 Var., 522, 867, 926, 
934, 980, 983, 1052, 1060, 1168, 
1183, 1256, 1327, 1363, 1376, 1379, 
1384, 1416A., 1417, 1418, 1425, 1612, 
1683, 1650, 1710. 

— Heinrich, Bvrd. d. vor., (geb. 1267) 
182, (1971— 1308) 282 Var., 522, 
636, 569 u. A., 844, 867, 934, 983, 
1183, 1425, 1612, 1621, 1657, 1675. 

— lohann, Brd. Alberts d. Gr. (1260 
—76) 3, 169, 202, 207, 285, 291, 
321, 333, 342, 408, 404, 490, 440, 
448, (er. 1982) 605, (ereo. 1285) 
718, (erw. 1986) 779, (erw. 1990) 
869, (erw. 1996) 1190, 8. Witte 
Lutgard u. Tt. Mathilde, Elisabeth, 
Helene (1286) 772. 

— — S. Ottos d. Strengen (1309) 1710. 

— Konrad (1265) 103, dann episc. 
Verden. 


831 


— Ludwig, 8. Ottos d. Str. (1309) 1710. 

— Lutgard, Mutter d. Otto (1283) 659. 

— Mathilde, Wittwe d. nobil. Heinrich 
v. Wenden (1283 —1308) 659, 1640. 

— — T. Ottos d. Str. (1309) 1710. 

— Otto das Kind «. Fr. Mathilde (ers. 
1290) 869. 

— — 8S. d. vor., episc. Hild. 

— Otto d. Strenge, S. d. Johann 
(1282—1309) 605, 658, 659, 677, 
708, 704, 772, 790, 991, 1051, 1192; 
1199, 1900, 1204, 1221, 1257, 1258, 
1440, 1458, 1585, 1649, 1672, 16792, 
1709, 1710, 1732, s. Fr. Mathilde 
(1308) 1672. 

— Otto, S. d. vor. (1309) 1710. 

— Wilhelm, S. Alberts d. Gr. (1971 
—91) 282 Var., 522, 929, 934. 

— — S. Ottos d. Str. (1309) 1710. 

— ducum capellani; Lippold (1276) 
448. — Heinrich, pleban. in Lafferde 
(1302) 1384. 

— — constliarii 165. 

— -— notarii; Hermann (1276) 433. — 
Bertold v. Honlege (1303) 1417. 
— Widekind (1309) 1710. 

— marscalei: lohann v. Salder 
(1265) 87. — Burchard v. d. Asse- 
burg (1276 —79) 482, 455, 511. — 
Iordan v. Campe (er. 1301) 1315. 

— dapiferi: Anno wv. Brdr. Heno, 
Iordan, Balduin (um 1260) 7. — 
Heinrich v. Bortfelde (1276) 433. 
— lordan v. Campe (1300—7) 
1256, 1612. 

— pincerna; Iordan (1265) 837. 

camerarius: Heinrich v. Nutzen 

(1265) 87. 

— ministeriales 159. Vgl. v. 
Lengde, Linthlo, v. Veltheim, v. 
Weferlingen, v. Wenden. 

— — litones 569. 

— VI. von Br.: Iohann (Var.: Bruns- 
rode) mil. (1267) 171. —  Iohann, 
canon. st. Crucis. — Konrad (1288) 
800. — Ludolf, canon. st. Crucis. — 
— Margarete, custos in Dorstadt. — 
Martin (1270) 244. — Mathias, mag., 
canon. st. Mauricii. 


Bredelar, Kr. Brilon, Kloster, 36. 
Bredelem, Bredenem, Kr. Goslar, 1001. 
Bredinge, Kloster, 150. 

Breinum, Breynem, Kr. Alfeld, 1243. 
Bremen, Ausstellungsort, 802, 965. 


Währung, Geld 205, 213, '307 440, 
484 (S. 235, 238, 246, 247), 657, 787, 
887, 896, 909, 953, 1126, 1180, 1368, 
1454, 1507, 1627, 1631, 1652, 1709. 


882 


Brendeke — Burchard. 


— provincia 1509. — archiepiscopi : Gisel- | Bruning, mil. s. Gandersheim, advocat. 


bert (1288— 95) 802, 898, 965, 1043 A, 
1044 A. — capitulum 1049 A. — decanus 
magist. Heinrich, pleban. st. Martini 
in Braunschweig (1810) 1724. — canon. 
Basil v. Escherde (1290) 865. 

— von: Heinrich, Canon. Hildesh. 


Brendeke, -ko s. Hildebrand. 

Brinciges, Iohann (1277) 484 (S. 249). 

Brixiensis (Brixen, Tyrol) episcop. Lan- 
dulfus (1 300) 1290. 

Brocedhe (d. $.?) 1409. 

Broch, Wald bei Bemerode, 953, 954. 

Broderludold s. Hoye. 

Brodesende, wüst zw. Lamspringe u. Gern- 
rode, 633. 

Bröckel, Broc-, Bruklede, Giseko v., civis 
Goslar. — Giseko v., 8. Fr. Margarete 
u. Ss. Heinrich, Giseko und Iohann 
(1304) 1485. 

Broitzem, Martin mil, w. S. Ludolf 
(1809—06) 1359, 1860, 4560. 

Broke, Dietrich v., (1983) 651 A. 

Konrad v., mil. (1274—1803) 381, 1419. 

Bruchem 3. 'Brügg en. 

Bruchmachtersen, Machtersem, Macter- 
sem apud Lechtenberg, Amt Salder, 
1140. — pleban. Elias (1294—97) 1007, 
1140, 1145. 

— egl. Machtersen, Lobmachtersen. 


Bruckemann (nach 1802) 1409. 

Brügge, Siegfried v., civis Lübeck. 

Brüggen, Bruchem, Bruckem, Bruggem, 
Brukkem, Brughem, Kr. Gronau, 81, 
689. — pleban. Hermann (1284) 689. 

— von, de Ponte: Albert, Gandersh. 
Minist: (1278) 504. — Bernhard (1265 
—84) 88, 163, 187, 685. — Bernhard, 
civis Hild. — Bertold, civis Hild. — 
Burchard, canon. Kilhard, 
civis Hild. — Eilhard «. Ss. Heinrich 
«. Iohann (1988) 789. — Hartmann 
(um 1264) 81. — Hildebrand, Brd. d. 
Eilhard, eivis Hild. — Hildebrand, 
scolast. st. Andree. Hildebrand 
(1268) 198. — Iohann (1285—91) 734, 
914. — Konrad, monach. Marienrode. 

Manegold, Gandersh. Minister. 

(127891 604, 914. 

Brugmann (1284) 484 (S. 245). 

Brühl, Bertold, v., mag. scole st. Mauricii. 

Bründeln, Brundelem, -len, Kr. Peine, 25, 
459, 1320. 

Brugnatensis (Brugnato, Ober- Italien) 
episcop. frater Simon (1300) 1290 

Bruck, novale, am Steinberg, 1035, 1036. 

Brukelde s. Bróckel. 


— Vgl. Alten, v. — Escherde, v. — 
Hildesheim, st. Crucis canon. — Ierze, 
v. — Woldershusen, v. 

Bruninghi, Heinrich, canon. Gandersheim. 
— Iohann (1277) 484 (S. 291, 251). 
Bruno (1277) 484 (S. 282, 252). — mag. 
(1270) 244. — Vgl. Alten, v. — Bültum, 

v. — Dammone, de. — Dorstadt, frater. 
— Farmsen, v. — Frenke, v. 
Gustedt, v. — Harbke, v. — Harlessem, 
Y. — Harlingeberg, v Harsum, 
pleb, v. — Hildesheim, not. episc., 
cantor, canon., st. Crucis, cap. st. Ann. 
et Elis. capell., can., st. "Mar. -Magdal. 
prepos., st. Maur. cantor, canon. 
Insanus. — Krebs. — Naumburg, episc., 
prepos. — Rautenberg, v. — Boden- 
berg, v. — Solschen, archidiac. — 
Wennigsen, prepos. 
Brunonis, Thileke (1300) 1266. 
Brunshausen, Amt Gandersheim, 850. 
Brunsrode, Brunesrode, Iohann v., mil. 
(1267) 171A. 
Bruwende, Brwende, Spiring v., mil. 
(1292 — 1304) 956, 1498. ob Biwende? 
Budellus, Heinrich (1277) 484 (S. 233). 
Buding en, Ober-Hessen, Ausstellungsort 
Bühne, Bunete, Bunede, Friedrich v., 
mil. (1294 —1307) 1001, 1603. 
Bültam, „Bultem, Kr. Marsenburg, 484 
(S. 2 232, 234, 235, 236, 298, 
239, 240, "Mb, 248 243, 244, 945, 947, 252) 
254, 256, 257, 258), 569, 862, 1378, 
1637. — Sudbultem 484 (S. 259 9), 1426. 
en: Bruno (1277) 484 (S. 232, 


). 

Büren, Otto domicellus v. (1294) 1125. 

Bulle, Bolle, Andreas, fam. (1292—1300) 
50, 968, 984, 1182, 1261, auch advocat. 
comitum de "Wohldenberg. 

Bullek, Iohann (1274) 369. 

Bumann (1277) 484 (S. 226). 

Bundezen, Dietrich w. Heinrich, Brd. 
(1968) 191. 

Bunete s. Bühne. 

Buninch, Konrad w. Fr. Irmgard (1305) 

Bunse, Albert (1977) 484 (S. 981, p 

Buramber, Iohann (1277—84) 484 (S. 944 


Burchard, Bor-, Burgardus, Burhhardus, 
clericus (1809) 1365. — dominus (1974) 
969. — filius marscalei (1264) 1270. — 
in Algermissen (1284) 484 (S. 245). — 
Vgl. Alvensleben, archidiac. — Barby, 
nob. v. — Beochede, v. — Berwinkel, v. 





Burchard — Capaduaquensis. 


— Biewende, v. — Bilstein, v, — 
Blankenburg, com. v. — Blome — 
Brüggen, v — Burchardi. — Copple, 
Se Cramme, v. — Dorstadt, nob. 
M — Dreileben, v. — Elbe, v. — 
Emmerke, v. — Goslar, st. Geor, 
pre s. — Grif. — Hackenstedt, pleb. 
alberstadt, canon. — Hildesheim, 
civis, st. Crucis prepos., st. Godeh. 
rior. mon. — Himmelsthtir, villic. — 
eben, v. — Kanne. — Magdeb 
archiep. — Mansfeld, com. v. — - Mei- 
nersen, v. — Querfurt, nob. 
Rostorf,. v. a ade, y. — Schrapla, 
v. — Spiegelberg, com. v. — Sulingen, 
v. — Thordelant. — Valkenstein, v. 
— Valua orient, de. — Weihe, v. — 
Wettbergen, v. — Wichmanni. 
Wildenstein, v. — Wölpe, com. v. — 


Wohldenberg, com. v. — Wolfenbüttel, 
v. — W ngen, Y. — Wilfing- 
hausen, v. 


Burchardi, Konrad, Dankward, Burchard, 
Widekind, Brdr., cives Hild. 


Burgdorf, Borch-, Borgdorpe, Borchtorp, 

, 196, 484 (S. '927), 1237, 
Bien. ung ungenannt (1268 — 

95) 196, 1045. Iohann (1800) 1587. 
— Kreis Goslar, 120, 284. — plebani: 
Albert (um 1260) 8. Ludolf (1967 — 
1800) 160, 1227, Im: — vicar. Iohann 
(12991300) 1227 


— Amt Salder, ante ' Lichenberge 507. 
— von: Adhel (um 1275) 497. — 
Al mil. (1801) 1844. — Alberich, 


ard, 

Cacho, 9, ‚92, 160, 234, 426, 456. 
— Crachto mil. (1960—73) 26, 160, 
170, 882. — Heinrich Bra. d. Albe- 
rich, mil. (1261—80) 98, 91, 92, „186, 

, 420, 536. — Iohann, c& ur Sy 
episcopi. — Johann (um 1264— 

Burgstemmen s. Stemmen. 

Burmester, Hildebrand w. Dietrich, Brd. 
(1997) 1155. 

Burmestringhe s. Elbe, v. 

Burzere, Gottschalk, civis Minden. 

Busdorf s. Paderborn 

Busing, Ludolf (1276 —77) 480, 478, s. 
Bdr. Hoyer, vicar. maior Hildesh. 


Bussche, Iohenn «. Reinbert v. dem, 
mil. #. Friedrich v. dem, fam. (1269) 


Busse s. Mansfeld, com. v. 
Bussel, Ludolf, canon. st. Bartholom. 
Busso, Busse, die Bussones,. cives Hild. 


— loha Hild. — lohann, v 
Osterthor 1804) 1408. 
Hildeash. UB. III. 


833 


Butrinto s. Botrontinus 
Buzhardus, Heinrich (1282) 609, 


€ (vgl. K). 


pos. — Valua, de. 
| Clin (Sagt, Sardinien) arch- 
isc. Ranutius (1800) 1278. 


Cal 6, Calve, Rolecke v., civis Braun- 
sc weig 
Calbecht, Kal Kalbechte, Andreas v., monach. 


Ringe 
Caldune, Gerold «. Bernhard mis S. 
Iohann (1266) 186. 
Calcedonensis (Chalcedon, Bithynien) 
episcop. frater Iacobus (1800) 1278, 


Callencie Cal Mittel Ital.) 

ensis - Joop. 
Guilelmus (1289—90) 888, 858. 

Calvensis (Calvi, Unter-Ital) episcop. 
Basilius (1297) 1164. 

Calvus, Kahle, Bernhard's Wittwe Adel- 
heid' (1988— 94) 788, 999. — Gerhard, 
monach. st. Godehardi. — Ulrich (1808) 
1426. — Ulrich w. Bodo, civés Braun- 
schweig. 

Camerarius, Iohann, mil. (1298) 1189. 
Camerinus (Camerino, Mittel-Ital) epi- 
8cop. Ramboctus (1800) 1978. S dde 

P. 


Campe, Campo, von: Anno, 
Iordan (1 7) 1612, — Balduin, decan. 
— Balduin, 


st. Blasii Braunschweig. 

mil. (1264—78) 55, 821, '888 998, 478, 
489 (erw. 1801 1315. 
S. d. Balduin (1801) 1315. — Bodo, 
S. d. Heinrich (1801) 1815. — Hein- 
rich, mil, Brd. d. Balduin e n 


55, 821, 588, 398, 473, 489 (erw. 1801 
1315. — Heinrich, S. d. vor (1801 
1315. — Heinrich (1981) 579. — Hein- 

S. d. marsc. Iordan (1801) 1315. 
— ri aan, marsc. ducis Braunschw. 
(erw.) w. S. Iordan (1801) 1816. — 
lordan, dap. ducis Braunschw. (180 
—07) 1956, 1612. — lordan, 

C Bein. (1801) 1815. Ital) 
anensis (Canosa, Unter- , episcop. 
Theobaldus (1290) 858. 

Cancer s. Krebs. 

Cantelsem, Kantelsem, swüst sw. Derne- 
burg w. Hockeln, 1891, 1822. — pleban. 
Heinrich (1271) 289. — von; Heinrich, 
canon. st. Crucis «. pater in Derne- 

ur — Heinrich (1986 1801) 782, 

194 — Konrad (1207) 174. 


Y. Capadusquensis (Capaccio, Unter-Ital.) 


episcop. Iohann (1297) 1182, 1164. 
58 


834 


Capelstockem s. Stöckheim, Klein-. 
Caper s. Bock. 
cardinales: 
Ancherius tit. st. Praxedis presb. card. 
(1274) 379. 
Bertrandus Sabinensis epic: (1974) 379. 
Gotfridus st. Georgii ad velum aureum 
diac. card. (1974) 379. 
Hoo. apost. sedis leg. (eri. 1266 —89) 


Jacobus st. Marie in Cosmydin diac. 
' card. (1274) 379. 
- Johannes Fortuens. et st. Rufine episc. 
(1274) 8 
Iohannes Tusculan. Bac Bo, ap. sedis 
legat. (1283—88) 783 
Lancfrancus archidiae. P 
Bon. ecclesie vicecance 


ens. st. 
ar. (1274) 


Matheus st. Mario in porticu diac. 
card. (1274) 87 
Ottobonus st. Adrinzi diac. card. (1274) 


Petrus Tusculan. episc. (1274) 879. 

— Ostiensis ot Velletr. episc. (1274 
—75) 379, 41 

Simon tit. st. Martini presb. card. 
(1974) 879. 

— uk st. Cecilie presb. card. (1274) 


Ubertus st. Eustachii diac. card. (1274) 
Vicedominus episc. Prenestinus (1974) 


Carpentarius, Iohann (1285) 706. 
Iohann's Wittwe Mathilde «. Ss. Die- 
trich «. Simon mit Fr. Helemburg «. 
T. Mathilde (1277) 483. — Hermann, 
Iohann, Konrad, Ss. d. Iohann (1809) 
1891. — Ulrich (1277) 484 (S. 257). 

Casertanus, Cassertensis (Caserta Unter- 

episcop. Azo (129597) 107 
1162, 1 


Cattenstedt, -stede, Heinrich v., mil. 
(1275) 408, 409. — Konrad v., vicar. 
maior Halberstadt. 

Caupo, Iohann (1977) 484 (S. 229). 

Cegonbart s. Ziegenbart. 

Cerustedo 8. Sellenstedt. 

Celestinus s. Püpste. 

Cellario, Bertramm. «. Heinric. de, Brd. 
(1806) 1575. —  Heinric. de, canon. 
st. Mauricii. 

Celle, Tselle, Ausstellungsort 209, 206, 

C 605. — advocat. ducis Iacob (128) 87. 
eningen, Sa ae e wüst bei 
Bhüden), 329, 85 B61. Dh. — von: 
Konrad w. Kd. S ömbert «. Walburg, 


Capelstockem — 


Constantinus. 


cives Astenbeck. — Mathilde (1985) 


Cerstide s. Sarstedt. 
Chslens e ris (Bei Creta) epis 
onensis 0, Creta cop. 
Leo (1286) 749, 750, 751. 
Chalcedon s. Calcedon 
Chenadiensis (Cota, Aron agam) episcop. 
Antonius (1800) 1 
Chovil, Bernhard v. 11999) 49. 
Christianus, Kerstianus (1975) 401. 
in Eddessem (1977) 484 (S. 988) — — 


Vgl. Ierxheim, v. — Ke — 
Samland, episc. vstelig, 
Christina s. Wennigsen, prior. 


egenbart, Cegenbart s. Ziegenbart. 
Oi Dietrich 1292) v Xrgelingus 1 
iterium, Heinric. «. apu 
(oder de "Cimiterio), Brd., cives Braun- 
schweig. 
rianus s. Bovens. episc. 
Cisterciensis ordo 66, 106, 304, 290, 890, 
497, 502, 568 970, 1008, 1020, 1076, 
1087, 1090, 1098, 1096, 1186, 1489, 
1707. — Kapitel 1096. — Klöster 959. 
— monachi 308, 1020. 
Cistercium, Citeaux e a ungsort 50. 
— abbas lacob (1268 
Civitatensis (Gta, Uri od. Civit, 
jetet Tempio, inien) episcop. Petrus 
1984) 694. 


Clanen, Ludolf (1998) 1194, 

Clemens s. Päpste. 

Clericus, Herbord, civis Braunschweig. 
— Vgl. Pape. 

Clinte s. Klint. 

Clivo, Ekbert. de, cons. Braunschweig, 
Altstadt. — Hermann. de, canon. st. 
Crucis Hild. 

Clus, Inclusa, bei gurandersheim, abbas 
Konrad (1285) 727 

2, | Cnobbe, Hermann (1998) 979a. 


op s. Knop 
Cobstede, Bertold v., fam. (1801) 1816, 


Cochinge s. Köchingen. 
Coling Colingus (um 1264) Sb — Ludolf 
Bernhard (um 1264) 81. — Vgl. 
Betheln, v 


Colve, Heinrich (um 1260) 9 
Colocza, archiepiscop. Iohann (1989) 611. 
Coningeshove, die, bei Hackenstedt, 687, 


Cono s. Kono. 

Consanus (Conza Unter Ttal), arcMepisc. 
Adenulfus (1800) 197 

Constantinus s. Hildesheim ‚ st. Mich. 
monach. 





Copple — Dammone. 


Copple, Burchard v. (1801) 1808. 

Copule campus 

Corrigia, Hermann (1988— 89) 812, 819. 

Corvey, Kloster, 86, 150, 788, 790. — 
prepos. Albero (1388) 190. — canon. 
vnfenannt, prepos. in Schaken (1288) 

Hermann Persek (1807) 1604. 

Cosal, Iohann (1277) 484 (S. 258). 

Coswig, Anhalt, Kloster, 1623. 

Cothenhove, die, in Schneen, 677, 578. 

Coven, Bernhard v., (1272) 319. 

0 *; Kovinghe, wüst bei Eldagsen, 

? 
Crachto, Cn Crafto DU Burgdorf, v. 


von: Araol canon. Hildesh. — 

(1267—1807) 174, 390, 
, 006, 561, 562, 593, 677, 708, 
709, 762, 776, 827, 897, 911, 919, 918, 
991, 1017, 1109, 1105, 1119, 1214, 
1990, 1994. 1370, 1448, 4049, 1544 À., 
1544, ; 1895, eastellan in Lichtenberg, 


546. urchard vor. (1291 — 
1810) 911, 912, 1250. 1985. 1676, 1677, 
.— "Burchard, abbas Iisenburg. 


— Dietrich, S. d. Ludolf, on. st. 
Crucis Hild. — Dietrich 4 8. Fr. 
Bia «. Kd. Ludolf, Dietrich 1 Heinrich, 
Konrad, Hildeb 27 


1448, 1478, 1542, 
1877. — Ludolf, mil., Brd. d. Burchard, 
mn. Ministerial (1960 —1808) 9, 174, 


SER 
SESEREE! 
EET ELTIS 
ereREE 
EEE 


g 
8 
f 


m 
> 
va m 
o 
e *] 


EE 
58 


8 


Es 
gr 
5 
E 
ag 


I 
. A., 920, i 
1108, „1166, 1214, 1220, 1224, 
(erw. 1806) "1544. — Ludolf, S. d. tor. 
canon. st. Mauricii Hild. 


Cras, Almar, canon. st. Crucis Hild. 
Crelinghe, toilst bei Jerxheim, 1168. 
Crelo s. Krelaberg. Emanuel (1995) 
Cremonensis. anu 

1020, 1027. erh. 


835 


Crevet s, Krebs. 
uci Iohann (1807) 1502. — Ludolf 


OT Croensis (Croja, Epirus) 
cop. Romanus (290— 749, 
751, 880, 1072, 1 
Cromeke ; Born " Dietrich (um 
1204— 68) 82. 
ba David, civis Braunsch 
— hann (1299) 1228. — Kon, 


vis Braunschweig. — Konrad, canon. 
st. Crucis Hild. 
Cruce, Iohann. de sancta, canon. st. Io- 


hannis ia. — Johann. frater, fil. 

Crete. GST) dà ses. 231, 251). 

Cruwel (1284) 484 " 245). 

Csanad s. Chenadiensis. 

Cserstede s. Sarstedt. 

Cuccensis (d. i. ?) ducis . . . . Hermann 
(1991) 906. 

Cure, pue civis Hildesh. 

Curia, de: Ekbert, civis in Holle — 
Hermann (1998) 979a. — Iohann 


(1277) 484 (S. 229). — Ulrich (1277) 
484 (S. 280). 


"3 pleban. 
Albert vie 1 502. — son: Albert 
(1802) 1409. 

— nobiles von: Dietrich (1375) 896. — 

bert, S. d. Iohann (1276-1309) 

449 706, 719, 771, 
1156, 1197, 1204, 1905, 1 
1419. 1439, 1708. — 'Iohann, 
(281-1808) 20, 286, 364, 365, 


434, 490, 449, 692 u. A, 
706, 707, 719 TI, 81 , 851, 
1156, 1306 u. A., 1876, 1419, 
1489, s. Fr. Adelheid loss) 708. — 
Iutta, Schw. d. vor. (1276-85 449, 


706, deren T. Mathilde Fr. d. 


\ 
Mint Mr Fido Ho ui^ n 


707, 719, 771, 828 A., 924, 1080° 1 
1843, 19/6. iles 1592,  Rndolt,. Br 
d. Iohann (1961—71 20, 296. — Ru- 
dolf, S. d. Iohann 1288-1308) 644, 
706, 719, 771, 902, 1156, 1204, 1906, 
1376, 1419, 1439. 
Demmone, | Dampmone de; Dammonem, 
iuxta: Albert, Arnold, Bruno, Konrad: 
Brd., 3. d. Albert, cives Hild. — 
Albert (1268—1801) 198, 449 1884. 
Albert, canon. st. Crucis Hild. 


68* 


"1876, 
mil. 
866, 


836 


Alexander, civis Hild. 
(1977—84) 484 (S. 244, 249). — Her- 
mann (Anf. d. 14. Jh.) 1304. — Hilde- 
brand, oiv. Hild. — — Hildebrand, canon. 
, st. Mauricii Hild. — Konrad, canon. 
"t C Crucis Hild. — Ludolf (1277) 484 


229). 

Daniel (1277) 484 (S. 258). — Vgl. Hil- 
desheim, st. Crucis canon. — Innerste, 
v.d. — Laquedon. episc. — Westerhof, v. 

Danielis, Dietrich (1277) 484 (S. 258). 

Dankolfi, Heinrich (nach 1802) 1409. 

Danwardus, Dhanw. (1285) 706. — Vgl. 

- Burchardi. 

Dassel, Dasle, Kr. Einbeck, 1727. 
Grafschaft 1727, 1734. — von: Bertold, 
frater Predicat. Hild. Heinrich, 
acolit. dioc. Hild. (1304) 1456. 

— comites von: Hermann, canon. Hild. 
— Reinhard, canon. Hild. — Bimon 
u. Fr. Sophie (1310) 1727, 1784. 
Reinhold, prepos. Hild. 

David vgl. Braunschweig, monet. — 
Cronesben. — Monetarius. 

Dechenhardus s. Thegenh. 

Dedeco vgl. Bockenem, vicepleban. 

Dedeleben, Dedenleve, Kr. Oschersleben, 
898. — civis Egelmer (1290) 898. 

Dedelmissen s. Dielmissen. 

Dedelstorf, Kr. Isenhagen, 1605. 

Dedenhusen s. Dehnsen. 

ee a onhnsen, 8. v. Stadtolden- 


Deersheim, Dersem, Dersen, Hermann v. 
(1985—88) 713, 808, s. Fr. Meinburg 
u. Ss. Iohann «. Hermann (1288) 808. 

Degenhard s. Thegenhard. 

Degnesberg (?), PE delheid (1277) 484 


Dehnsen, Dedenhusen, Dedensen, Kr. 
Alfeld, 866. — von: Heinrich (1297) 
1147. — Vgl. Dodensen. 


Deitersen, Dethersen, Kr. Einbeck, 1727. 

Deinem s. Dilnem. 

Deneko Pattensen, v. 

Denkte, Bencte, von: domina (Anf. 
14. Jh.) 1304. — Eberhard (1361) 7 

Denstorf, -torpe, w. v. Braunschweig, 
1422, 1498. — archidiaconat. 57. — 
archidiacon. Halto, canon. Hild., prepos. 
Oelsburg (1266) 199. 


Depenowe, Depennovme, nobiles v.: Die- 
trich (erw. 1283) 666, s. S. Volrad, 
mil. (1260—88) 10, 70, 109, 223, 975, 
. 997, 811, 817, 891, 849, 666, (er. 
1999) 1905. 


Daniel — Deutschland. 


Bertold Moo. zw. Halberstadt u. Wi 


ernége- 

rode 2. — Ausstellungsort 1191. 
Derneburg, Kloster st. Andree, 71, 120, 
232, 250, 275, 281, 289, 292, 313, 368, 
519, 596, 560, 618, 626, 664, 665, 618, 
683, 687,720, 746, 747,748, 156, 767,776, 
894. 828, 856, 979 a, 1019, 1189, 1192, 
204, 1910, 1941, 1263, 1986, 1321, 


1413, 1490, 1496, 1504, 1514, 
y 1589, 1669, 1676, 1677, 1795 
u. A, 1796. — ecclesia st. Marie 
1555, 1795. — — prepositi (allgem.) 799. 
— Iohannn (1266—80) 120, 
289, 299, 368, 526, auch archidiac. in 
Holle, (erw. 1283) 670. Bernhard 
(1283-89) 626, 688, 776, 799, 884, 
841. Volkard (1298) 979& Johann 
(1299) 1210, 1241. Walther (1801—04) 
1321, 1322, 1339, 1341, 1885, 1496, 
1504. Heinrich v. Cantelsem (1805 —06) 
1555, 1589, auch canon. st. Crucis Hild., 
leban. in Lengede. Albert (1971 — 10) 
662, 1725. — priorisse: Bia (1271—84) 
2, 868, 688. Aleida, Adelheid 
(1998—99) 979 a, 1210, 1241. Tutta 
(1805 — 10) 1555, 1662, 1725. 
custodia 1589. domine, moniales: 
979 a, 1555. Lutter, Tt. d. Andreas v. 
(1282) 613. Lenkener, Bertha «. Hed- 
wig, Schw. (1299) 1204. — Rintflesch, 
Iohanna, Mathilde, Adelheid, Margarete, 
Schw. (1299) 1210. — encerdotes : An- 
drea, Iohann. de st., Magno, Lenhard. 
de st., Michaele, Iohann. de st. (1308) 
1662. — sacrista 1589. 
— von: Dietrich, civis Hild. 
Dersem s. Deersheim. 
Despe, Espene, Fuss, 1401, 1402. 
Deseldessen, Gerhard v. (1976) 436. 
Detberrode, Heinrich v. (1284) 484. (S. 944). 


Detfurth, Dhetfordia, Thetforie, Ditforde, 
Kr. Marienburg, 152, 209, 210, 239 
— ecclesia 591. — archidiacon. Ernest. 
de Indagine, canon. Hild. (1808) 1661. 
— plebani: Yohann (1274) 868. Bertold 
(1285) 721. Iohann (1805) 1555. 


Dethburgis s. Thitburg. 

Dethene, Rudolf v., mil. (1276) 455 

Detlev vgl. Leinde, v. — Ríngelhei 
prepos. — Wehre, v. 

Detmar s. Thetmar. 

Deutschland, Deutsches Reich, 49, 988, 
1899. — Lehn 829, 420 arcbi- 
cancellar. s. Mainz, archiep. 
Magdalenenklöster 809, 6 
general. Gerold (1809) 1079 s. 


— Maria- 








. Deutz — Dingelbe. 


Deutz, Tuicium, Kl. st. Martini 180. 
Diabolus, Heinrich, civis Hild. — Hein- 
rich u. Tohann (1917 —84) 484 (S. 998, 


Dicdamp, Hawsstelle in Hildesheim, 1581. 

Diemole, die, in Klein-Mahner, 1527. 
Diderssem dersen 484 (S. 242, 248, 
247, 254). ob Deitersen ? 

Dielnissen, Dedelmissen 1409. 

Diekholzen, Dicholthusen, Kr. Marien- 
burg, 484 (S. 255), 1809, 1810, 1667, 
1668, 1685, 1689, 1704. — capella 197. 
eccleaia 1608, 1669. — pleban. unge- 
nannt (1967) 101. — cives 1685. 

Diesdorf, Altmark, Kloster 496. 

Diethart L^ 1. Rostorf, 

Dietrich, heoderiev, T'iderious, Thed- 
dericus (um 1264) 81, — (1977) 484 
(S. 249, S 20) — in Wackenstede (128 

484 (S. 288). — in Addenem (1284 
484 (S. 245). — in Bültum (1284) 484 


S. 945). — in Lusbeke (LoT? 484 
8. 945). — S. d. Eilef (1977) 484 
S. 955), — Brd. d. Heinrich (12883) 
688. — S. d. Konrad w. d. Gertrud, 


lito Lamspring. (1808) 1660. — S. d. 
Margarete (1275) 424. — Brad. d. villi- 
eus st. Crucis Iohann in Kemme (1986) 
768. — Vater d. Ulrich (1284) 484 
m 24b). — villicus st. Crucis in Kemme 


1268) 187. — lito st. Crucis (1809) 
1714. — dominus s. v. Escherde. 

eld, sacerd. — Alten, v. — Alten- 
rode, v. — Appolde, v. — Ahr n, 

Aschari 
Y. — Beddingen, v e, Y. — 
Berbering erner. — 
Bernheidis. — Bettmar, v. — Blecken- 
stedt, v. — Bock. — Bocmaste. — 
schweig, st. Blas. dec., st. Cyr. vice- 
dom., st. Kathar. capell. — Broke, v 
tarius. — Cil. — e, Y. — Cro- 
meke. — Dahlum, nob. v. — Danielis. 


M Adelebsen, v. — Adensen, v. — 
Y. — 8, Y. — Asel, v — Barum, 
Be 
e, Y. — Bere, — 
Börssum, pleb. — Boneke. — Braun- 
— Bundezen. — Burmester. — Carpen- 
— Depenove, v. — Derneburg, v. — 
Dignus 


us. — Dolingus. —  Dorstadt, 
pron., ecd — Dris enstedt, v. — Dus. 
erhardi. — Kdeleri. — Elze, v 


— Enmerke, v. — Emme, v. 

Escherde, v. — Espelingerode, Y. — 
Kvensen, v. — Eve Flacke. — 
Friso. — Gadenstedt, v. — Ganders- 
heim, capell. — Gehrenrode, Sae. — 
st. Georgii pleb. — Gernrode, canon. 
— Glocke lesser. — Goltern, v. — 
Goslar, st. Georg. prior, N euwerk, pre- 


837 
pos. — Hachem, v. — Hake. — Harbke, 
v. — Hardenberg, v. — Heide. — 
Heiningen, pleb, í at. — Heyvordinge, 


Hessen, nob. v. 
— Fetjenhanam, v. — Hiddestorf, v. 
Hildesheim, canon., st. Barthol. 
propos &, st. Crucis can., campan., st. 
eh. abb., mon., St. Mich. prior., st. 
Marie. dec. ; vioar. — Himinelsthtir, 
Hokele. — Holle, v. — Holterere. — 
Holthusen, v. — Ierze, pleb. — Irx- 
leben, v. — Kemme, v. — Klint, de. 
— Lamspringe, frat., v. — Leinde, v. 
— Lesche. — Lewe, v. — Locoum, 
&bb., convers. — Ludering. — Ludoläi. 
— Lübeck, dec. — Lutburgis. 
Magdeburg, 'decan. — Mahlum, pleb. 
— Mahner, v. — Mandelsloh, v. — 
Marcolfü. — Minden, v. — Monte, de. 
— Nantwici. — Nette, v. — Neuhof, 
mag. — Nörten, canon. — Northeim, 
v. — Oberg, vicepleb. — Oedelum, 
rect. cur. — Ohrum, pleb. — Oster- 
hof. — Pennincselech. — Pyrmont, v. 


— Piscator. — Piscina, de. — Pluckes. 
— Pole. — Pratum, iuxta. — Prome. 
Querfurt, pleb. — Ravensberg, offe. 
com. — Beden, v. — Beinoldi. — 


Rethmar, pleb. — Ehoden, v. — Rhitden, 
vicepleb. — Rikeze. — Bingelheim, 
pleb. — Binteln, v. — Rössin ng 

Bomessleve, v. — Rust. — 8 der, v y. 
Schayt. —  Schladen, pleb — 
Schónekind. — Sehlde, v. — Sehnde, 
v. — Sellenstedt, v. — Slage. 
Söhlde, v. — Solschen, v. — Stein- 
wedel, pleb. — Stöckheim, v. — Struz. 


— Swartemeyger. — Tiliam, apud. — 
Timmerlah, v. — Tympo. — Tossem, 
Y. — Uffeln , — Uppenvelde. — 


Vorrat. — Wallmoden, Y. — Warmes- 
thorp, v. — Weetzen, v. — Wehre, v. 
endhausen, v. — Werd. — Wien- 
hausen, prepos., convers. — Wöltinge- 
rode, prepos., convers. — Wohldenberg, 
com. v. — Wrisbergholzen, v. — Wül- 
fingen, v. — Wulfgrove. — Zabel. 


Dignensis, Dingnensis (Digne, Frankr.) 
episcop. Wilhelm (1989—90) 888, 858. 
— | Dignus erdegen, Iohann, Dietrich «. 


Eck eives Hild. 
Dikmegersch, Adelheid (1277) 484 (5.228). 
Dillenem , "Deinem, Dilnem, swüst one 
Betheln u. Lühnde, 227, 484 (S. 237 
247, 256), 379, 961, 994. 
gebe, b elvedhe, Er. Marienburg, 


888 


Dingelstedt, Thincel-, 
Kr. Oschersleben . — von: Her- 
ann, mil. (1998) 981. — Johann, mil. 
(lag6-97 981, 1154. — Konrad (1266) 


Dinklar, Dhinkelere , Dinkelere, Kr. 
Marienburg, 99, 208, 282, 
606, 708, 704, 705, 718, 764, 165, 
772, 798, 863, 916, & 1106, 1159, 1828, 
esia 
1159. — pubis 1159, —  pleban. 
Arnold (1 1806) 702, 1159, 1587. 
— campanar. Konrad v. Oels (1285 
702. — villici st. Crucis 61, 
— von: Giselbert (1267—68) 179, 19, 
. &. Fr. Ofemia v. Sehnde 


-, Dingelstede, 


(1281—1801) 589, 718 

i, Ih Iohann (1801) Iun cond 
99) 189, 208, 

Ge. 06 708 718, 789 I — ell 


(1365. 1901) ) 99, 1828. — Siegfried 
1267) 168. 
Ditfordhe s. Detfurth. 


— Johann (Volemari) «. S. Heinrich 
cives Hild. 484 


Doske, Konrad u Iohann (971-204) 494. 
Dodenborch, Heinrich v., monach. Ringel- 
6 

Dodensen, ob Dehnsen? 1217. 

Dómted, Do the Dh then, Dorned 
rm rnethe, Dhornethen, Dornede, 
Kr. Goslar, 91, 99, 276, 426, 486. 
pleban. Heinrich S i367) 159, 158. — 

esbiter ( ) 1025. — von: Florin, 
. (1288—90) 793, 808. — Heinrich 
st. Hermann, Brd. (1804) 1485. — Hein- 

Dite: e hoteerge, Dotheberge, K: 
öteberg, Dho othe Tr. 
Linden b. Hannover, 454, 628, 1709. 

Dötzum, Dotesem, Dodeshem, Dotessem, 
Dodessem, Dotesse, Duthesem,Dotissem, 
Kr. Gronau, 1046. — von: Arnold, 
fam. S. d. Eilhard (1288—1808) 796, 
1116, 1148, 1318, 1641. — Eilhard, 
mil. (1961—91) 29, 88, 89, 81, 122, 
151, 177, 180, 188, 240, Bi 816, € 609, 647, 
796, 908, 982, «. S. Kilhard (1288) 
796, s. Ti. monial in Escherde. 
Io S. d. Eilh Hild. Minister. 

(1288—1808) 790, 1110, 1149, 1264, 


Dingelstedt — Dorstadt. 


1818, 1402, 1408, 1641. —  Riobodo, 
S. d. Eilhard (1288) 796. — Walther, 
Bra di Eilhard (1969—66) 88, 89 


Dolgen, Werner v., mil (1968) 211.. 
Dolingus, Dietrich, civis in Betheln. 


Dollbergen, Kr. Burgdorf, 827, 828. 
Domesleve, Luder w. Bernhard v. (1969) 


286. 

Dominikaner, Prediger, 461, 1462, 1463. 

Domo, de, v. Hause, Arnold civis Hild. 

— Bertramm «. Volcmar, Brd. (1268 

198. — Eilhard, mil. (1982— 1802 
609, 1408. — Heinrich (1802) 1408. 
z Heinrich, mil (1907) 180 n. A. — 
Heinrich «. Konrad, cives Braun- 
schwelg. — Iohann (1802) 1408. — 
Volemar, civis Hild. 

— lapidea, de, s. Lapides domo, de, «. 
Stenhus. 


Dornede s. Dörnten. 
Dortadt, Dorstat, Kr. Goslar, Ort, 42, 
139, 169, 170, 2%, 964, 295, 
m. r7 817, 367, 401, 483, 493, 497, 
9, 594, 589, 576, 956, 1085, 1066, 
1901, 1813, 1498, 1447, 1467, 1499, 

1571, 1786. 

— Kloster st. Crucis: 7, 8, 80, 9L 42, 


na. 


‚5 
616, 7 


Mo 17 


53 


576 
‚dan 1 


. — 08iti: 
(1251) 80. — Konrad (1260—69) 7, 
8, 30 TTA., 83, 84, 135 


(1278—82 
501, 511, 523, 525, 659 616. Dietrich 
(1995—94) 709, 794, 18, S, TR 900, 
901, 918, 925, 1007. Iohann (1298— 
1908) 1170, 1178, i218 1928, 1312, 
1447. Friedrich (1805 —10) 1545, 1091, 
1658, 1736 u. A. — Auf: 
1998. M. (1264—69) 77 A 88, 84, 
O(da?) (1978) 846 dira ^90) 
501, 528. Klisabeth * did 4) 616, 
900, 1007. Margarete (1998) 1178. 
Elyana od. Ilyana (1290—1806) 1298, 
1447, 1048. — Kümmerei 1178. 
custodes, custodia 83, 523, 1804, 1447. 
Margarete vy. Braunschweig (1900) 
pistriz Adelheid (Anf. d. 





Dorste 


14. Jh.) 1804. — denigratriz (allgem.) 
1804. — societe Sophie v. Mahner 
s. te (1808) 1447. — sorores; 
491, 7 Iacobum, M ; 
Konrad. apud sanctum (1998) 1178. 
Margarete (Anf. d. 14. Jh.) 1804. 
Pluter, 7T. d. Ludolf (1281) 559. Stein- 
wege, Irmgard vom (1264—69) 88. — 
sacerdotes : ror a 128 188. Elias 


218. — 
Io ic 616. Brono (1282) 616. 
Ta) i de (1999) 1218. 
Johan ^! , 218. Reiner 
(1269) 08 eetried (1288) 796. 
Werner (1989) 5o Wilhelm (1269) 
228. — campanarius quondam Bertold 
(1294) 1007. 


— nobiles von: (1800) 1265. — dominus 
(a. a d. 14. J^.) 1804. — Adelheid 
LX (erw. 1275) 898. — 

elheid ( ? 1298) 1171. — Adel- 
heid, T. d. "Frodrish Fr. d. Hermann 
v. Schermbeck (1806) 1588. — Adel- 
heid, 7. d. Walther (1805) 1588. — 
Arnold, Brd. d. Konrad (erw. 1268) 
120, (erw. 1275) 898. — Arnold, canon. 
Magde burg. — Bernhard (erw. 1268) 
120, (erw. 1275) 898. — Bernhard, S. 
d. Konrad, canon., scolast. Hild., obe- 
dientiar. in Ochtersum, archidiac. in 


Bockenem. — Bertold, S. d. Bertramm 
(1264—74) 55, 56 159 172, 182, 188, 
218, 286 867. — Bertramm, 


954. 99 
mil. (1 1264 5s i Adelheid (1964 
—67) 5b, 189, 178 er — - Bis, Schw. 
d. Konrad 


53 Friedrich S. d. Konrad 
1804 1588. .- 65, 189, 172, 189, 183, 


329, 849, 867, 888, 886, 398, 491, 496, 
492, 48 489, 456, 496, 507, 509, 511, 
Sus "td 756, 757, 864, 1171 u. A., 
1 1538, s. S. Friedrich (1805— 
09) 1808, 1588, 1679. — Gertrud, T. 
d. Walther, Fr. d. Konrad v. Meiner- 
sen (1805) 1588. — Heinrich, Brd. d. 
Be u. Heinrich (1904) 56. — 
Iohann, S. d. Bertramm (1264—69) 
66, 56, 139, 172, 182, 188, 218, 286. 
— Iohann (1296) 1117. — Konrad, S. 
d. Bernhard «. d. Adelheid (1969 —77) 
80, 81, 55, 65, 73, 84, 111, 120, 181, 
189, 159, 168, 169, 171, 179, 182, 188, 
192, H6 s. Fr. Gertrud (19 6268) 

92, 286, 478, deren S. 


Konrad, v prepos. in Oelsburg, canon. 


— Dungen. 839 


Halberstadt. — Lutgard, T. d. Walther 
Fr. d. Dethard v. Bostorp (1905) 1588 
u. À. — Walther, S. d. Rond (1267 
251909) 173. 18 188, 818, 254, 278, 


886, 898, a, 496; 493. 497, 489. 456] 
496, 607, 509 , 511, 518, 742, 756, xu 
ih 1117, 1171 u. , 1808, 


Dreileben, Dron-, Dreinleve, en Bur- 
chard, canon. Hild., archidiac. in Borsum. 
— Burchard, D.-O.-Ritter in Goslar. 
— Iohann, canon. Hild. v. Halberstadt, 
pre os. st. Petri Goslar. — Otto, S. 

tto (1267 —98) 157,1196. — Volrad, 
s d. Otto (1996—98) 1106, 1196. 


Dryhovet, Hermann (1285) 706. 

Drimmenstede, Luder v. (1277) 471. 

Drispenstedt, Drismenstede, n. v. Hildes- 
heim, 261, 368, 1152. — clericus Bodo 
(1805) 1518. — eon: Dietrich w. Her- 
bord (1272) 819. Ludolf, S. d. (1) mil. 
Hildebrand (1274—77) 861, 462, (erw. 
1285) 740. 

Drocethenhagen, der, 587. 

Drondorf, -dorp, domina v. (1271) 290. 

— Heinrich v., canon. Halberstadt. 

Drote, wüst bei Rutha, 787. 

Drubere, Ludolf. de, mil, (sm 1270) 269. 

Drübeck, Drubeke, mw. v. Wernigerode, 

Dune D bei Alfeld, 

e, -gen, Dutinge, wüst bei 
— von: Hartmann, mil. re 

1649, 1655. — Hermann, mil. (1272 
810. — Iohann (1277) 4g4 (S. 251). 

Dudingeroth, -rode, Duddigherothe, swüst 
bei Vienenburg im Steinfelde, 12, 1355, 
1407, 1580, 1558, 1567. — von Konrad 
(1299) 1228. Nicolaus (1802) 1407. 


Düderode, Kr. Osterode, 1408. 
Duethorpe e. 8. Zweidorf. 
Dingen, Dun gem, Dun-, Dug-, Dunghem, 
m, Duncem, Kr. Marienburg, 
ist E 227, 238, 396, 484 (S. 255), 
943, 944, 946, 1409, 1481. 
— May bn 248, 1598, 1661. — Klein- 
248, 1600. — pleban. 'ungenannt (1808 > 
1661. — von; Aschwin (1268) 19 
Eberhard (1291— 1801) 908, 904, 1171 
u. A., 1328, s. Fr. Rikeza w. Ss. 'Bieg- 
fried «. Iordan (1298) 1171 A. — Her- 
mann (1269) 288. — Konrad (1292) 946 








840 


Dam Ludeke (1277) 484 (S. 281, 952). 
us vgl. Pharensis episc. 
o, Eilhard, civis 
Da s, Düngen. 
Dus, Dhus, Dietrich w. Ss. Dietrich w. 
Tohann, cives Hild. — Heinrich (1285) 


Dusnem, wüst b. Salder, 349, 361, 861, 
484 (S. 282, 252, 255), 599. 

Duthesem s. Dötzum. 

Dutinge s. Du 

Duvel, Iohann, mag. civium Hannover. 

Duvenberch, area, in Heinde 1409. 

Dux, Ulrich, consu] Wernigerode. 


E. 
Ebbelingehusen, wüst b. Luttringhawsen, 


Belingero, Eblingerodhe, FT 
wüst b. Harlingerode, 
844, 758. — von: Dizich 1208) 8b. 

Ebergötzen, Evergotzen, Kr. Göttingen, 73. 

Eberhard, Everardus vgl. Alten, v. — 
Barenrode, v. — Borsum, v. — Braun- 
schweig, Kreuzkl. prepos. — Denkte, 
v. — Düngen, v. — Galle. — Heyzing. 


Hannover. 


— Hildesheim, st. Andr. can. — Ierx- | Eg 


heim, v — lerze — Kroch. 

Lambrechtshagen, Sieb. — Ladoli. — 
Lutter, v. — Mahlum, pleb. — Oste- 
rode, st. Iac. Drepos. — Prome. — 
Reden, v. — Wicberg 

Eberhardi, Dietrich (1971 84) 484 (S. 
244, 249). 


Eberhausen, Everdeshusen, Kr.Uslar, 857. 
Eberholzen, E Elben Elbereholthusen, Kr. 
Gronau, 609 5, 720. — ecclesia 625. 
lebani: eu tt (1282) 609. Die- 
v. Weetzen, canon. st. eis 
Hild. (1804) 1 1452. — vicar. perpet. 
Hermann (1804) 1452. 

Eberstein s. Everstein. 

Echzem s. Eitzum. 

Eckehard, Eckardus, Ekde-, Eghehardus, 
Gor 484 (S. 38). — — in Addenem 
1977—84) 484 (S. 238, 245). — in 

Bültum (1277—84) 484 (S. 232, 245). 

— in Harlessem (1277) 484 (S. 265), 

— lito st. Crucis Hild. (1301) 1814. 

— Vgl. Bonstede, v. — Dignus. — 
Eddessem, v. — Hoheneggelsen, v. — 
Kemme, v. — Lebenstedt, v. — Neuen- 
kirchen, leb. — Rössing, v. — Rudolf. 
— Sehl e, Y. — Treteke. — Vinna, v. 
— Weyde, v. der. 

Eckehardi, Bernhard (1277) 484 (S. 253). 
— Ludolf «. S. Helmold (1268) 198. 
— Ludolf (1277) 484 (S. 232, 251). 


Duge — 


Bilhard. 


Eekete, Iordan «. Konrad, mill. (1992) 


Edden, Heinrich v. (1977) 484 (S. 288). 
Eddessem, Edessem, Heddessem, Hedese, 
wüst bei Machtsum, 168, 879, 462 


. (1260—6D) 4, 99, 52 u. A., 110. 
(1277) 484 (S. 289). Konrad 

(1292) 966.  Lippold (1961) 24 

mi Eydesen. 

en, an gnobeck b. Gronau, 


M 8b. 

Eddlhghalgen. hingen Edinge-, Ed- 
dinge-, „Ettingehnsen, Kr. Gronau, 81, 
805, 646 


Edeleri, Edelleri, Etileri, Dietrich, ec- 
elesiast. Hild. — Iohann (1277) 484 
(S. 252). 

Edelerus, Ethelerus, Edhelerus (1977) 
484 (S. 249). — s. T. Germod, Fr. d. 
Wikbert Biis (1261) 18. — advocatus 
(1295) 1040. — in Addenem (1277— 54) 
484 (S. 238, 240). — in M 

(1984) 484 (S. 944). — Vol. Bierbergen, 
v. — Biis. — Pistor. 

Egelhardi s. Engelhardi. 

elingeborstel s. Eingelbostel. 

— | Egelmar egi. Dedeleben, civis. — Kemme, v. 

Egenstedt, Eghenstede, s. *. Hildesheim, 
1409, 1593. 

Egestorf, Hiddekestorpe, 
922, 1019, 1561. 

Eggelingus, Hekk., Ekk, Ech., Engel 
vgl. Cimiterium, iuxta. — Martini — 
Schandelah, v. 

Eggelinus egi. Schüningen, canon. 

Eggelsem s. Hoheneggelsen. 

Egidius egi. Bituric. archiep. — Hildes- 
heim, st. Crucis canon. 

Ehmen, Emen, Kr. Fallersleben, 1590. 

Eydesem, n Eddessem?, Iohann v., fam. 
(1809) 1695. 

Eykerten (Lage?) 648. 

Kiko, Eyco, Hermann, civis s Braunschweig. 
— Eicke (1277) 484 (S. 245). — Vgl. 
Billeke. — Westfelde, v 

Eilbert (1982) 625. 

Eildaghessen s. Eldagsen 

Eyleca, Eylica, domina (um 1264) 81. — 
lito ducis Brunsw., dann st. Crucis 
Hild. (1281) 569. — Vgl. Adenstedt, v. 

— Rolant. 

Eilef (1277) 484 (S. 255). 

Eylem, Heinrich (1277) 484 (S. 255). 

Eilenstedt, Kr. Oschersieben, pleban. 
ungen. (1286) 77 770 

Eilhard, Heilhardus, "Elhardus, vgl. Bar- 
felde, v. — Boneke. — Brüggen, v. — 


am Deister, 


Eylwarhtestorp — Elmere. 


Dötzum, v. — Domo, de. — Dumeke. 
— Heere, v. — Hildesheim, st. Godeh. 
mon. — Nette, v. — Bottorf, v 


Eine. Eym, | s. Elw. 

Eime, Eym em, s. 9. Gronau, 1469. 
po: ildebrand, monach. Marien- 
rode. 


Himen, Eynem, Amt Stadtoldendorf, 1492. 


Einbeck, Embeke, Embicensis, Aus- 
stell ort 851, 960, 1141. — con- 
sules 

— Stift 818, 1141. — prepos. Konrad 
(1279) 518. Upertus (1297) 1141. — 
decan. Heinrich (1289) 851. ungenannt 
cS 97) 969, 1141. — custos Ulrich 
1289) 851. — scolast. Arnold (1289) 
851. ungenannt (1299) 1218. — canon. 
Ulrich (1278) 502. 

— von: Ludolf, mil, (um 12970) 269. — 
Wichmann, monach. st. Michael. Hild. 


Sinum, Eynem, Kreis Morienburg, 1492. 
— von: Heinrich Te S. 255). 
Iohann (1277) 484 G. 32. Hindi 
inzingen, 6, allingbostel, 
pleban. m 15 00 

Kisleben, Kusstellnugsont 67. 

Eitzum, Eytsum, Echzem, Eychem, Etzem, 
Ezthem, Eitsem, Kr. Gronau, 625, 
755, 805, 806, 807, 884, 902, 994. 1999, 
1592. — die Beckerhove 1299. — Aus- 
stellungsort 625. 

Eixe, Eicse, Kr. Peine, 1270. 

Eizeko, Iohann (1284) 685. 

Eizonis fll. Iohannes (1275) 424. 


Ekbert, Ec-, Hecbertus (um 1264) 81. — 
camerarius 8. Y. Tossem. — Vgl. Ber- 
kum, pleb. — Betheln, v. — Bornum, 
sac. — Borsum, v. — Clivo, de. — 
Curia, de. — Freden, v. — Galle. — 
Gerode, abb. — Lascorph. — jo BAvens 
berg, offic. com. — oden, 
Spiring. — Tossem, v. — Westfeld, 

v. — Wolfenbüttel, v. 


Ekelsem, -hen s. Hoheneggelsen. 
Ekholte, bei Hild. zu suchen, 1394. 
Ekhorst, Wald bei Hahausen, 1961, 1485. 
Ekkelingus s. Eggelingus. 

Ekkere s. Eckere. 

Elbe, Helvedhe, Elphede, Elvedhe, Hel- 
vede, Kreis Marienburg, 48 48, 69, 179, 
267, 411, 478, 622, 1464. 

— von: Adelheid, Schw. d. Konrad, FA, 
d. Yohann v. Gladenbeck (1274) 884 
— Arnold (1280 — 1807) 585, 1078, 
1128, 1263, 1449, 1490, 1580, 1658, 
1695. — Balduin, Brd. d. Ludolf (1998) 
1184. — Balduin, canon. st. Crucis 


841 
Hild — Bur : fam. (1274— 96) 
862, 868, 1082. — Heinrich, fam., Brd. 


d. Konrad fam. (1979 798 508, 500, 
762, 1018, 1040, 1184. — Heinrich, 
gen. Burmestringhe. (um 1250 — 1800) 
544. — Konrad, mil. (1261-89) 24 
64, 94, 112, 117, 119, 186, 148, 162, 
1714, 177, 179, 181, 215, 219, 220, 
228, 996, 289, 234, 9, 940, 245, 
250, 958, 275, 276, 279, 280, 981, 286, 
287, 289, 294, 804, 895, 831, 362, 869, 
884, 997, 559. 610, 644. 679, 769, 848. 
— Konred iun. (1968—98) 52, 75, 397, 
552, 762, 1184. — Ludolf, mil., Brd 
d. Balduin (1296—98) 1108, 1184. — 
Ludolf, armiger (1200 1081. — In- 
dolf, can. st. Crucis H 
Elbere s. Oelper. 
Elberholthusen s. Éberholzen. 
Eldagsen, Eildhaghessem, Eldagessen, 
nw. v. Hildesheim, 484 (S. 95 
Ausstellungsort 178, 922, 1148, 1424. 
Bat 1 ple lebowi: Heinrich 
C902) 19 69, 178, 470. — Siegfried 
1802) 1 1406. — vicepleban. The- 
dolfus (1297) 1148. — capellan, Hilde- 
brand (1208). 69. — von: Hermann 
(um 1260) 90 


Elece s. Elze. 
m Elgherus, mil (1904—72) 71, 


Elyans, Diane, vgl. Dorstadt, prior. 

Elias (1281) 57 04 — Vgl. n dna hter- 
sen, pleb. — Dorstadt, sac. 

Elie, Helie, Iohann «. Ludolf, cives 
Braunschweig. — Iohann (1978 —81) 
921, 484 (S. 288). — Ichnn (t) Ss. 
Konrad «. Heinrich (1806) 15 


Elisabeth, Else, Elisa, Ilsebe, vgl. Bön- 
nien, v. Braunschweig, duc. — 
Dorstadt, prior — Escherde, v. — 
Everstein, com. v. — Garbolzum, v. 
Hallermund, nob. v. — Krubenhower. 

—L amspringe, prior. — Ludolf. — 
Rintflesch. — Schönekind. — Steder- 
dorf, v. — Stemmen, v. — Steterburg, 
prior — Wienhausen, abb. — Wöl- 
tingerode, abb., prior. — Wohldenberg, 
com. v 

Ellesse, Ellesen, Ellese, Ellessem, Elze, 
Kr. Burgdorf?, Hermann v. (1961) 
80, 31. — Gottschalk v., fam. (1989 
—1809) 888, 1004, 1040, 1068, 1188, 
1805, 1857, 1870. 

Rliringen, Kr. Bleckede, Ausstellungsort 


Elmere s. Helmersen. 


Eimissen 


— Ernst, 


veling he, TEL v., advocat. in piam dre Mi hers d 
Harlingeberg elbert - in Gras- 
Klvershausen, Elverdeshusen, Kr. Nort-| dorf (1277) Ty (S. — in Mül- 
heim, 965. — con: Lippold, mil. (1270) en (1284) 484 (S. 540. — Vgl. 
205. Achim, v. — Betheln, v. — um, 
Eiwerdestorp, Elew., lwarhtesto urn nob. v. — Hachem, v. — Lebenstedt, 
wüst b. ri, abbas Konrad (1978)| v. — Odenhusen, ring: — Soese, v. d. 

2 lica, Elece, Kletae, Kr. G Ragilbonel Ende delingebors borste, Hg 
em Mece, etzo, ronau, ostel, lun e orste, 

archédéacon. lohann,|  borstel esr 
cellerar. dg (1990) 855. — plebani: orstalt, a Pun 5; Hardeko, (1805) 
(1802)| 1607. — Ludwig, mil. (1261—1305) 


Heinrich (1977) 470. Ko 
— eon; Bernolt, civis Hild. — Bertold, 


662, 
575, 576, 579, 580, 594, 596, 599, 606, 
620, 653, 658, 679, 690, 696, 697, 701, 
716, 718, 719, 755, 773, 1068, 1947, 
1948, s. Brd. Ludolf (1201—74) 75, 
108, 125, 190, 361. Kos, fam., 
marscalcus (1301—98) 1310, 1870. — 
Burchard, fil. marscalci (1964) 70. — 
Dietrich (1277) 484 (S. 958). — Iohann 
v. Ulrich (1284) 484 (S. 245). — Vgl. 


v. 

Emmern, Hembere, von; ; Bertold’s Schw.- 
T. "Hedwi (1306) 1580 

Eimmersberch, der, Ausstellungsort, 884. 

Emne, Empne, que nunc Gronowe dicitur, 


, 363, 697, 834, 881, 945, 


22, 881, 1507, 1 67. 
Engelbargis, Schw, d. Gertrud (um 1264) 


Engelco egi. Locbtum, v. 
OÖ. — 


vgl. Heym 

ildesheim, st. Godeh. mon., st. Mich. 
serv. abbat. — Naensen, v. — Oden- 
husen, pleb. — Suring — 
E gehen, E Pellardi, Eghelerdi,Heghel 
nge l " 
ardi, H uardl civis Braunschweig. — 

Iohann, canon. st. Crucis Hild. 
Ew adis n vidua, in Addenem (1984) 


Er. gasto i Engelemstede, Amt Salder, 


sacerdos (allgem.) 1025. 


nich, .| Engensen, Engese, Kr. Burgdorf, 489 


Ri , Kor. Herford, prepos. Volemar 


Enszinge s ren. 

Epternacum 372 ys 

Erchmekere, Konrad (1265) 102. 

Erembert, Irembert og}. Bockenem, v. — 

g,Eoltenem, v ard. 

Erich vgl. Esbeck, v. — Magdeburg, 

Erfurt. A tell 878, 874. 
usstellungsort 

Br in Babenstedt (1977) 484 

Ermensulle s. Irmseul. 

Ermenswerde, d. i.? 1003. 

Erno, Brd. d. Bertold (1284) 484 (S. 244). 

Ernst, Her-, Ernestus villicus st. Crucis 

in uen (1204) 61. — pince 

v. Meienberg. — Vgl. Aa v. Y. 

villic. — Barkevelde, v. — Betheln, Y. 

— Bleckenstedt, v. — Bock. — Hildes- 

heim, canon., st. Mich. abb. — Inda- 

gine, de. — Meienberg, v. — Nort- 








Esbeck — 


heim, st. Blas. prior. — Pape. — 
Sehaimburg, com. v. — Seesen, archi- 
diac. — Btommen, v. — Stöckheim, v. 


vo fingen, 7 

Esbeck, Esbike, Kr. Alfeld, 1889. 

— Esbeke, wüst bei Eddinghausen, 985. 

— Hesbeke, von: milites (1309) 1698. — 
Erich (1280) 527. — Ludolf (1265—80) 
105, 527. 

Escherde, Escherste, Eskerthe, Eschire, 

‚ -herte, Esscerthe, 


Esge . t. : 359 

72, 81, 219, 226, 

239, 256), 700, 1002, 1855, Et — 

Bovin X. dicitur 
. ung 609, 1418. 

— Alt- 215, 789. — Gross- 971, 1121. 
— Klein- 540, 628, 658, 971. — Kirch- 
1371, 1892. — plebani: Heinrich (1964 
— 86) 64, 69, 129. — Luder (1282—83) 
609, 647, 789. 

— Kloster st. Marie, Iohannis bapt. et ew- 
angel. 29, 88, 89, 64, 69, 72, 81, 199, 
146, 188, 218, 219, 226, 319, 840, 341, 
540, 567, 609, 620, 647, 649, 689, 
789, 796, 808, 948, 872, 878, 909, 914, 
982, 945. 971, 1002, 1075, 1076, 1087, 
1088, 1089, 1090, 1098, 1094, 1095, 
1191, 1993 1306, 1318, 1819, 1864, 
1856, 1971, 1892, 1418, 1474, 1556, 
1608, 1041. — chorus 8l. — summum 
altaro 64. — infirmaria 1556. 


positi: allgem.) 319. Heinrich I. T. Gro. 
Y 1 1. Heinrich II. (1260-64) 


81, (erw. 1264) 81. un- 
gene (19 ) 199. Bertold (1268 
el 18, 215, 226. Heinrich (1282—84 
7, 689, (erw. 1288) 789. Luder 
(1985. 1908) si, 700, 834, 909, 982, 
(En 1008 107b, 10176, 1079, 1089, 
1093, 1999, 1819 u. A. 
1864. 1471, 1474. 1566; 1608, 1686. 
Albert Trobe (1307 quondam) 1592. — 
priorite ungenannt (1262--84) 89, 
609, 689. Mathilde (12851306) 
100, 909, 1418, — camera 
1556, — Mei. iaflemarie 1556. — 
sanctimoniales: 789. Barienrode, TY. d. 
Heinrich v. (1282) 609. Dötzum, T'. 
d. Eilhard v. (1288) 790. Escherde, 
Irmgard v. (1264) 72. — sacerdotes : 
Heinrich (1266) 140. Heinrich «. Hein- 
rich Ss. d. Brüder d. Propstes Hein- 
rich (1264) 69. — fratres conversi : 81. 
Bodo w. Iohann (1266) 122. 
— von: die (1267) 176. — Basil, Brä. d. 
Iordan (1268— um 1264) 52, 
Basil, Bra. d. Ludolf, canon. "Breinen. 


Hssem. 848 


— Bruning, Brd. d. lohann ren 


1507. — Dietrich, Brä.d. Iordan 1268 


1101, 1121, 1222) 1967, 1460, | 
Iohann, mil. (1260 —96) 4, 22, 
64, 72, 81, 8b 85, 110, 190, 915, 
628, A 762, 827, 828, 84d, 859 A., 
959 u Ob gra 974, 986 u. A., 
987, Sei, 006 1008, 1010. 1121 A., 
(er. 1299) 1992. — Io S. d. 
lohann (1263—94) 52 u. A., 
1010 A. — Iohann, S. d. Dietrich 
(1996—1304) 1099, 1101, 1999, 1267, 
1460, 1506. — Iordan, Brd. d. Ludold 
(1263-88) 52, 64, 72, 81, 110, 199, 
919, 294, 519, 628 540, 7Ào, 789 
Irmgard, T. d. Iohann, sanctimon. 
Escherde. — x^ w^ d, Brd. d. Dietrich 
(1968 —88) 52, 64, 81, 110, 199, 215, 
519, 816, 519, 789, s. Fr. Elisabeth 
(um 1264) 81. — Ludold, Bra. d. Basil 
w. Iordan (12681309) 59, 519 538, 
540, 740, 785, 786, 789, 827, 828, 88 
849, 854, 859, 865, 907, ONG na 
954. 986 u. A., 1006, 1008, 1010, 1040, 
1097, 1099, 1121 A., 1222, 1957, 1967, 
1818, 1442, 1460, 1506, 1700. — Ludold, 
S. d. Iohann (1294) 1010 A. 
Eschershausen, Kr. Holeminden, pleban. 
Heinrich (1266) 1290. 
Esculanus (Ascoli Piceno, Unter- dar 
BR 8. Bonus Iohannes (1289—90 


Eseken, Eseco (1284) 484 
in Dorstadt (1810) 1786. 


(S. 245). — 


ría | Eselstiege, Siegfried v. der, s. Fr. Ger- 


trud (1295) 1077. 
Esenberg, der, bei Ringelheim, 1546, 1547. 
Espelingerode, Dietrich v., mil. (1288) 
8 


12. 
etd) ; Aspelkampe , Heinrich v., 


Bene“ 8. Der 

Esperde, Eversforde, Kr. Hameln, 887. 

Essem, wüst bei Steuerwa E 198, 
608, 608, 1014, 1659 16t obe- 
dientiar. st. Crucis ‚: Hein 
rich (1277) 484 (S. 68). Johann, S.d. (+) 


844 


Iohann (erw. 1982) 608, Wikpert (1282) | Farmsen, Vermerss 


Etgersleben, a. d. Bode, 884. 
Ethelerus s. Edelerus. 
Ethi (1284) 484 (S. 245). 
Ethingehusen,  Kttingeh. s. Edding- 
Ettinge, Lndolf Ss. Yoh Ludolf 
udolf «. Ss. Iohann «s. Ludo 
1386) 1194. 


Etzem e. Eitzum. 

Evecen, Anna (1277) 484 (S. 254 
Hermann «. Ludolf, Brd., cives Hild. 
— Hermann (1968) 187. — Vgl. Friso. 

Evellinus sa) 68 Unter-Ital.) episcop. 
lohann (1984) 694. 

Evensen, Evessen „Evesen, Hebenhusen, 
Evensene, Evenhusen, Kr. Alfeld, 117, 
884, 885, 982, 1055, 1078, 1592, 

. — won; Dietrich (nach 1809) 1409. 

Everdeshusen s. Eberhausen. 

, Dietrich (1282) 623. 

Evergotzen s. Ebergó 

Everode, Ereningherode EZ Alfeld, ec- 
clesia 1880. 

Kversforde s. Esperde. 

KEverstein, -sten, -sterne, -stene, comites 

: von: Albert, canon. maior w. D 08. 
st. Crucis Hild. — Albert (197 
— Elisabeth, T. d. Otto (1997) ) 196; 
cae canon. Magdeburg. - » Hein- 

canon. prepos. Oelsburg. — 
Konrad, S. d. Otto (1978) 488. 
Ludwig d. i4 (1261 — P e 60, 884, 
885. — Ludwig (1291) 945. — — Mathilde, 
canon. Gandersheim. — Otto (1264— 
1802) 78, 884, 886, 488, 621,587,672,594, 
789, '765, 762, 851, 944, 1195, 1846, 
marscal. des Erzstiftes Küln 944. — 
Otto, canon. Hild., » propo s. Hameln. — 
Sophie, canon. Gan — Walther, 
canon. Hild. 

Everwin vgl. Ai Y. 


KExkessem à (Lage) oo 
Eseleze, Bertold w. Gerhard v. (1265) 86. 


FK (vgl. V). 


Faber, Heinrich u. Schw. Mathilde (1982) 
628. — Iohann. civis, Neustadt Hild. 
570. Iohann, gen. v. Münstedt (1290) 


Fago, de s. v. Hohenbtichen. 

Falkenstein s. Valkenstein. 

Fallersleben s. Wallersleve. 

Fanensis, Phanensis (Fano, Mittel-Ital.) 
epincop. Franciscus (1289— 05) 888, 


Etgersieben — Frankenberg. 


«sen, Kr. Marien- 
99, 109, 19 ‚258 Isch Mer- 
merssem), 29 4. 895, 484 (S. 231, 259, 
786, 737, 810, 891, 859, 991, 1059, 
1966, 1672. — antiquum cimiterium 
1672. — von: Lutgard, Witwe d. mil. 
Bruno (1265) 99. — Bruno (12%) 


Feggendorf, Vekkendhorpe, Kr. Springe, 
ET Bl 


Feysan, Konrad (1800) 1957. 

Feldbergen, Veltborch, 9. e. Hildesheim, 
rector capelle Heinrich (1306) 1520. 

Feretranus  (Montefeltro, Mittel-Ital) 
episcop. Herbert (1997) 1162, 1164. 

Fesulanus (Fiesola, Mittel TtaL) episcop. 
frater Ángelus (1800) 1290. 


burg, 


1688. Fischbeck, Visbeke, sw. v. Hameln, 
Kloster, 870, 1574. — von: Arnold, 
canon. Hild. 


Flachstóckheim, Stockem, Kr. Goslar, 
77, 1804. 

Flacke, Bernhard, s. Fr. Hazeken «. Kd. 
Konrad Heinrich, Dietrich v. Olgardis 
(1986) 769. 

Flancman, Tchann (1281) 484 (S. 238). 

Flöthe, Vlotede, Wlotedhe, Kr. Gronau, 
88, 91, 92, 106, 278, 818, 491, 456, 
668, 724, 788, 900, 999, 1240, 1292, 
1378, 1974, 1591, 1617. — Gross- 91, 
92, 106, 491, 749. — Klein-, Lutteken 
Vlotede, 456, 669, 1804. — parochia 
vt — ecclesia 1481. — pleban. Konrad 


Fire, doloris, Iohann (1977) 484 (S. 2931, 


Florentius, Floreco, Priester (1801) 1836. 
Vgl. Alfeld, advoc. — Hildesheim, at. 
Godeh. prior, monach. 

Florin vgl. Dörnten, v. — Liedingen, v. 

Flos, Flores s. Blome. 

Föhrste, Vorsethe, Kr. Alfeld, 80, 1409. 

Förste, 'Kr. Osterode, 185 

— Vorsete Vorsethe, Kr. Hiüdesheim, 
660, 1575. — Klein-, parvum Vorsete, 
244, 814, 418, 0608. — von: Ottravon, 
s. S. Konrad, s . Brd. Konrad v. Heinrich, 
deren patruelis Heinrich (1275) 413. 

For Konrad. de, monach. st. Godehardi 

Franciscus vgl. Fanens. episc. — Seme- 
gall. episc. — Terracin. episc. 

Franco egli. Adenstedt, v 


Frankenbe ken-, ; Vrankenebereh, 
Arnold, Teinric u. Volecmar, cives 
Hild. — Heinrich (1298) 1179. — 


Iohann (1277) 484 (9. 268). 
— Kloster s. Goslar. 





Fredece — Gadenstedt. 845 


Fredece s. Vredeke. 

Freden, Vrethen, Vrede, Wrethem, Wre- 
dene, Vretheim, Vrethe, Wreden, Kr. 
Alfeld, 285, 291. ecclesia 970. obe- 
dientia st. Crucis 800. — Gross- 1094, 
1150. pleban. Bertold (1261) 290. — 
Klein- 364, 865, 366, 436, 644, 1411. 

— von: Basil, fam. (12998—95) 994, 1059. 
— Beseko, mil. (1809) 1705. — Ek- 
bert, Brd. d. Walther (1961) 20. — 
Ekbert, mil. (1804—07) 1469, 1522, 
1592. — Ekbert, fam. (1809) 1697. — 
Gerhard (um 1264—68) 82. — Gerhard, 
Br. d. Konrad (1300—10) 286 1786. 
— Heinrich (1264—68) 55, 
Hildebrand (um 1264-68) 82. 
Konrad, fam. (1296—1810) 1081, 1288, 
1343, 1876, 1735. — Lippold, mil. (1274 

98) 878, 874, 878, 637, 655, 771, 
951, 994, — Ludolf (um 1984—68) 
82. — Walther (1261) 20. 

Frederici, Iohann (1277) 484 (S. 928). 

Fredherzinghe, Iohann, civis Lafferde. 

Fredolus vgl. Aniciens. episc. 

Bic Vrenke, Vrencke, Bruno v 

—09) 1406, 1648, 1655, i — 
— Bruno v. mil. (1809) 1 — 
Hermann v., canon. st. Crucis y^ 

Friedeburg, Hoier, sen. «. iun. (1964) 67. 

Friedrich, Fri-, Fredericus (um 18500) 
81. — lito st. Crucis Hild. (1809 
1714. — lito comit. de Spiegelberg 


(um 1260) 6. — Vgl. Adensen, v. — 
Ampleben , v. — Asel ‚vw. — Bark- 
hausen, v. — Bichelinge, com. v. — 


Bleckenstedt, v. — Bodenstein, v. — 
Bokel. — Borsum, v. — Bortfeld, v. 
— Bühne, v. — Bussche, v. d. — 
Dorstedt, | prepos., nob. v. — Friso. — 
Gandersheim, canon. — Germersleben, 
v. — Goslar, Domean. — Grif. — 
Halberstadt, st. Mar. dec. — Hankens- 
büttel, pleb. — Harsleben, v. — Hei- 
ningen, prep. — Hildesheim, st. Bar- 
thol. prior, can., st. Crucis can. — 
Ieinsen, v. — Kaiser. — Lachendorf, 
Y. — Loth. — Magdeburg, st. Mar. 
prior, v. — Merseburg, episc. — Mutse- 
val — Neindorf, v. — Oesselse, v. — 
Bavensberg, seript. comit. — Bosen- 
struc. — ostorf, v. — Stedere, v. — 
Stiddien, pleh. — Stöckheim 
Templarius. — Tossem, v. — Valken- 
stein, com. v. — Valvens. episc. — 
Wendhausen, v. — Wernigerode, com. 
v. — Wimminhehusen, v. — Winnig- 
stedt, v. 


Friso, Dietrich, s. Fr. Evecen "a S" 


Heinrich, Dietrich, Aba ET: 
Qi ) 1576. 


— Friedrich, mil. | 1261) 26. — Hein- 
rich (1976—80) 489 , 094. — Iohann, 
mil (1309) 1681. —  Ludeger, mil. 
(1267) 160, 170. 


Fritzlar, Kloster, 878 À. 
Frost. ww. v. Aschersleben, Kloster, 


Fümmelse, Wimmelhusen, Vimmelhusen, 


Vimelse, Amt Wolfenbüttel, 186. — 
sacerdos: Luthmarus (1961— 68) 17, 
186. — von Hugo (1968—75) 49, 419. 
Hugo, canon. st. Crucis Hid — 
Konrad, mil (1272— 78) 297, 817, 829. 


Fulda, Mass 78. — Kloster 150. 
Fundanus (Fondi 


Unter-Ital.) episcop. 
Blasius (1286) 9, 150, T. 


Fusor campanarum s. Glockengiesser. 


&. 


mil. | € Min Dorstadt, prior. — Köln, st. And. 


Gabriel , vgl. Valbeneto, de. 
Gadenstedt, Goderen-, Goden-, Godden-, 


Gudenstede, Kr. Peine, 186, 454 (5.258), 
1499. 


— von; Berntydus ? (1284) 484 E x^ 


— Bertold, mil. (1261—1801) 230 
76, 887, 898, 491, 599, 744 A, 2% 
975, 1004, 1040, 1068, 1198, 1890, 
1395. —  Bertold, fam. (1509-06) 
1372, 1588. — Dietrich, mil, Brd. d. 
Bertold (1981—1800) 578, 599, 626, 685, 
744 A., 148, 762, 756, 917, 990, 968, 
1904, 1258 A. (erw. 1 1801) 1595, 809) 
1972, castellan. in Lichtenberg 636. 
Dietrich mil. (1805) 1507 ietrich, 
Bra. d. tam. Bertold (1806) 1588. 
— nitric. advocat. in Lichtenberg 
(1802) 1854, — Iohann, fam., Brd. d. 
Berthold «. Dietrich (128286) 626, 
665, 744 A., 752. — Iohann, mil., Brd. 
d. Bertold (1991 — 1808) 910, 975, 
1004, 1040 1008, 128, 1186, IM] u 


1325, 1872, 1676. — n 19 cleric. 
S. Am. 

Ludolf d. (1) 
Dietrich 630108) 18 ^ 1872 1676. 
— Ludolf, CANON. M Blaaii Braun- 


— Volcmar, Brd. d. Iohann 
9. a ebold (128695) T u. A., 769, 


646 
1010 A., 1040. — Volemar, fam. (1806) 
1588 A. 


Gadicensis (Dedi, Spanien) episcop. 
Beiner (1984) 694. 

Gaietanus (Gaeta, Unter ItaL) episcop. 
Bartholomeus (1989) 898. 


Gelernicanns, archiepisc. Philipp (1289) 


Galle, Eberhard (1277) 484 (S. 258). — 
Ekbert (1285) 701. — Th. (1262) 97. 

Gandersheim, ( Y PA 282. — Ausstellungs- 
ort 282, 288, 504, 587, 1522. — Alt- 
282 Var. 


— Stift st. Marie 286, 288, 378, 374, 
. 508, 597, 719, 727, 848, 914, 1197, 
1959, 1362, 1468, 1599, 1592, 1654 
1684. — abbatisse: Maule v. Hohen- 
büchen (1968—70) 58 
04. M 

978, 974, A, 
995.914, 1197, 1901, 1862, 1468, 1494. 
(1805) 1522. "Mathilde e (1808— 

sep 1685, 1649 u. A., 1 

site: Bop hie v. Hileabüchen (1904) 
79. Mathilde (1274—1804) 874, 504, 
587, 848, 914, 1362, 1468. — decane: 
Luckardis (1 4—91) 874, 604, 587, 
848, 914. Mathilde (1802—04) 1869, 
1468. — custodes; Adelheid (1974— 
80) 874, 504, 587. Sophie (1991— 1802) 
914, 1869. — canonice: Adensen, Mar- 
garete v. (1291-94) 922, 1019. Bil- 
stein, Adelheid v. (1878 71900) 504, 
1562, Mathilde v. (1278—1302) 504, 
1582, Margarete «. Sophie v. 
604. Everstein, Mathilde y. 


berg M 
. eanonici: 


m) 

) To Paderborn, Heinrich s. 
Von v, Bra. (1974) 974. Wester- 
hove, Daniel v. (1805) 1522. Wides- 
hausen, Heinrich v. (1274) 374. Wül- 

' finghausen, Iohann v. (1289) 848. 
Wunstorf, Iohann v. Ger p auch auch 


. capellan, abbatisse (1271) 288. 
er Dietrich, pleban. st. Georgii 
587. — advocatus * Bruni Lj 


1274. 589) 978, 874, 878, 604, 5 
officiatwa 848. — ministeriales "8504, 


Gadicensis — 


Geitelde. 


egi. v. Brüggen, v. Lengden, Y Y. " Wal 
finghausen. — a. bat 


— von: Gerhard, 

(1993. 1901) 6 608, c 654, 
689, 692, 706, 707, 719, 15 768, es. 
894, 924 A., 1081, 1108, 1158, 1286, 
1343, „ävocatas in Winzenburg 633, 
654, 924 A. — Hermann, mil 
(1901 SR) 20, 76, 94, 119, 116, 117, 
119, 126, 136, ' 198, 143, 1 ‚178, 180, 
191, 200, 220, 2 E 23, 

408,409 415, 


864, 365, 366, 393 obo, 790," Dahn 


450, 466, 537 

Konrad, mil. iL (1288-1809) LN 1034, 
M A e er len 

8. Schw. 
des Konrad v. Kalefeld oh 1188. 
— Walther, mil., Brd. d. Hermann 

(1261) 20. — Widekind, civis Braun- 
schweig. — Vgl. Ziegenbart. 

Garbolzum, Garboltessen, -dessem, -se 
Kr. Marienburg, 218, ki T BT6. 
962, 977, 1268 A. Heinrich, 
Hild. Minister., fam. . (1264) 70, «. Fr. 
Richeidis «. Kd. Iohann «. Elisabeth 
(1290) 876. 

Garden s. Mariengarten. 

Gardun vgl. Hadmersleben, nob. v. 

Garmissen, Germerdessen, „guissen, Er. 
Marienburg, 580 695. — 
Arnold, fam. (T6. 901) 455, 718, 
1075, 1806. Hermann, Brd. d. 
Arnold, Hild. Ministerial (1 1809) 
190, 455, 887, 1950, 1264, 1688, 1640 

Garslebutle s. Gerstenbüttel, 

Gattersleben, Gatersleve, die v. (1293) 
967. — Iohann v., mil. (1274) 881. 


Gebhard, Geverardus, Gheverhard rd. 
d. Konrad Enkel d. 1995) 
Brandenburg ne Dor Hildecheim, 

randen e rer — 
canon, st. st. rela ^ — Querfurt, 
nob. y. — Btederdorf, Y Y. — Vorsteden, 


leb. — Wernigerode, com. v. 
Gebhardshagen , indago, Amt Salder, 
Ausstellungsort, 17. 
Gehrden, Gerdene, Kr. Warburg $. W., 


Kloster 150. — von: Iohann, civis 
Hannover. 
Gehrenrode, Gerenrode, Amt Ganders- 


heim, sacerdos Dietrich (1285) 709. 

Geygenhusen s. Ieinsen. 

Geitelde, Getlethe, Ghetledhe, Ghitlo, 
Getlede, Githle, Ami Wol enbüttel, 1827, 
1859, 1868, 1516, ‚1870, , 1896, ' 1400, 
1580. — von: (1289) 
851. Johann, mil einrich, mil (1389) 








Gelinge — 


a, 4bb, 1875, 1498, 1576. Ludolf, 
mil. (1807—09) 1608, "1681, 1712. 
Gelinge, unbestimmt, 43 
Genhusen, Genusen s. Ieinsen. 
Genlethe, ob Gielde? 312. 

Georg vgl. Hallendorf, v. — Weetzen, v. 
st. Georgii (1007) pleban. Dietrich, ca- 
pellan. in Gandersheim 280) 587. 

Gerbodo, clericus (1983) 644 

Gerbstedt, bei Eisleben, KJoster, 868. 

Gerburg in Bültum m) yn (S. 292). 
— Vgl. Emmerke, v. — Reden, v. — 
Wohldenberg, com. v. 

Gercen s. Ierze. 

Gereco egi. Stapel. 

Gerenrode s. Gehrenrode. 


Gerhard, Cherardus (um 1264) 81. — 
in Betheln (1277) 484 (S. 281, 251). — 
in Lafferde (1977) 484 (S. 958). — fam. 

repos. Hild. (1288) 799. — Vgl. Bilder- 


e, Y. — Blusse. — Bönnien, v. — 
Calvus. — Deseldessen, v. — Enge- 
rode, v. —  Everstein, com. v. — 


KExzeleze. — Freden, v. — Gandersheim, 
y. — Gesen, v. — G Gos. — 
Goslar, v. — Gnstedt, v. — Haller- 
mund, nob. v. — Hildesheim, st. Crucis 
cust., scolast., can., st. Godeh. monach., 
gt. Mich. capell. abbat., capell., monach., 
st. Mauric. can. — Lengde, leb. — 
Lewe, v. — Loccum, convers. — Luttern, 
v. — Mainz, archiep. — Minden, decan, 
— Osterwiek, pleb. — Pape. — Quer- 
furt, nob. v. — Reinfridi. — Roden- 
berg, Y. — Schaumburg, com. y. — 
Tekeneborg. — Ummate. — Ziegenbart. 

Gerlach egi. Heiningen, prepos. 

Germerdessen s. Garmissen. 


Germersleben, -leve, Friedrich v. (1800) 
1255. 


Germod vgl. Biiz. — Wienhausen, prior. 
e 58 m Hars, canon. Dietrich 
(1288) 68 
Gerode, Ghorroth, Rbs. Erfurt, Kloster 
1597. — abbas Ekbert (1807) 1597. 


Gerold in Ahlten (1277) 484 (S. 250). — 
Vgl. Amelunxborn, prior. — Caldune. 
— Hildesheim, Mar.-Magd. prepos. — 
Minden, decan. — Ringelheim, prior. 

Gerstenbüttel, Garsne- Garslebutle, von 
Iohann, mil. (1804) 1487, 1488. 
Ludinger #. Ss. Ludinger s. Widekind 
(1289) 888. — Widekind, fam., Hild. 
Ministerial (1808 1668. — Widekind, 
mil (1271—1 28b, 1622, 1592. 

Gertrud, Gertrudis, Gese, Schw. d. Engel- 

burg (um 1264) 81. — (1277) 484 


I 


Gisela. 847 
(S. [283). d. Konrad v. 
Hermann «. «. Dietrich. litones am 
springe (1808) 1660. — Vgl. Adensen, 
Betheln, v. — Bettmar, v. — 
Donradt mob. z, nisse, Y. — 
tiege, v cole. — Hessen, 
büchen, v. — Hoheneggelem v. — 
en, v. — Qo 
Hoye. e. 1 [ospiteli, de. — Hüddssum, 
um, apud st. — Indagine, 
de. — Kemme, v. — Lenkener. — 
Megede. — Meinersen, v. — Molendi- 
narius. — Ohsen, v. — Quedlinburg, 
abbat. — Rautenberg, v. — Soest, v 
— Solschen, v. — Speneken. — Storm. 
— Swartemeyger. — Wenden, v. — 
Wöltingerode, abbat. 
Gerung vgl. Giesen, v. 
Gerwerdessen, unbestimmt, 1154. 
Gerwich egi. Hildesheim, decan. 


Gerzen, Gerdessen, Kr. Alfeld, 1409. 
Gesen, ob Giesen?, Bertold « 
v., fam. (1800) 1268. 

Gostene? 45 (S. 954). 

Gestorf, Kr. S. 81, 1400. 
on. Heinrich (A ) 1466. Herbord 
u. Wilbrand, Brd. (um 1204) 8 

Getere, Ghetere s. Salzgitte 

Getle, Johann v. (1294) 1001. 

Getlede s. Geitelde. 

Gevensleben, -leve, Amt Schöningen, 196. 

Gielde, Gilede, Gyledhe Bin Kr. 
Goslar, 1490, 1598, 16%. — 
ungenannt (um 1900) 8. — Vgl. 1 Ginlethe: 


Giesen, Ihesem, Iesen, Ihesen, Gysen 

v. Hildesheim, 1419, 1477, 1609, jo. 1610; 
1695, 1708. superior 648. — pleban. 
Bertold (19047. 07) 1471, 1609 u. A. — 
von: Gerung ( um 1264) 81. Heinrich 
(um 1265) 111. Stecike, mil. (1268) 
62. — Vgl. Gesen. 

Gifhorn, Gefhorn, Ausstellungsort, 488. 

Giften, Giftenem, Giftene, Kr. Hildesheim, 

Gigas, de; hard, consul Braunschweig. 
igas, Ger co we 
— Heinrich civis Braunschw 

Gilten, Giltene, Giseler v. (1 1—75) 


24, 418. - 
Gyrisberg, der, bei Hildesheim? 235. 


von: ae Adelheid (1277) 484 (S. 238, 


Giseko, Giseke vgl. Asel, v. — Brökel, 


v. — Goslar, v. — ‚Haverlab, v. — 
Hohenwege, v. — Lübeck, S. 
Giselbert. 
Gisla, domina (1268) 198. — Vgl. 
Boldensele ; — Brodhere, v. — 





848 


Hachem, v. — Hardegsen, v. — Hoye. 
— Lenkener. — Schwanebeck, v. 
Giselbert vgl. Bremen, archiep. — Dinklar, 
v. — Bavensberg, comit. scriptor. — 
— Weetzen, v. — S. Giseko. 
Giseler vgl. Gilten, v. — Miünchhausen, v. 


Giso vgl. Amelunxborn, camerar. — 
Hameln, v. — Hildesheim, civis. — 


. Lapide, de. — Vos. 
Gitle, Ghitlo s. Geitelde. 
Gitter, Ghetere s. Salzgitter. 


Gladebeck, -beke, Kr. Göttingen, die 
Walbackesse hove 577, 078. — von: 
Iohann, Hid. Ministerial (1966 —81) 
117, 884, 885, 577, 578, s. Fr. Adel- 
heid v. Elbe (1274) 884. 

Glaucha, Regbz. Merseburg, Kloster st. 
Geo 531. 


rgii 

Glavinicensis (Glavinitza, Epirus) episcop 
Waldebrunus (1286) 749, 750, 

Gleichen, com. Heinrich v. (erw. 1289) 

526 8. Ly Hermann, prepos. st. Petri 


Gledinge, Gledinge, -dygghe, n. v. Sar- 
stedt, 1409. Ausstellungsort, placitum 
22. — vnu 442. — pleban. Hein- 
rich (1291) 906. — von: Willikin, s. 
Oheime Iohann w. Bodo (1299) 1339. 

Glockengiesser, Fusor campanarum, Die- 
trich, civis Hild. 

Glusiggehove, die, bei Barnten, 885. 

Gocewinus (um 1264— 68) 82. 

Goddesmann, Heinrich, civis Hild. 

Godefridus, -scalcus e. "Gottfried, »schalk. 

Godehard, d. h. 800, vgl. Hildesheim, 


episc. 
Godehardicamp bei Hildesheim, 1894. 
Godenstede, Goderenstede s. Gadenstedt. 
Göddenstedt, Goddinstede, Moseko v., 
capellan. episc. Hild. 
Gödringen, rt wer Kr. Hildesheim, 
484 (S. 227), 184 
Göttingen, Goti st. Nicolai pleban. 
1269) bs — st, Spiritus 
pleban. e t (1299) 1218. — von: 
| Adalbert 1264) 69.  Iohann (1285 
701. Konrad, civis Hild. 


Goltern, carens -torne, -thorne, Gotthorne, 
von; mil. (1964 — 69) 75, 239. 
— Dietrich einrich,, 999, 762, 
794, 1690. — Heinrich, monach. E 


Heinrich ( 


, 235, 289, 950, 
527, , 762, 849, 1014, 1557. 
Nd pv d. Artus (1304) 76. — 


Giselbert — 


Goslar. 


Ludolf, Brd. d. Iohann (1969—18909) 
289, 527, 794, 848, 1004, 1180, 1507, 
1633, 1672, 1690. 

Goltorpe: wüst bei Helmscherode, 484 


Gore, Konrad, civis Alfeld. 

Gos, Gerhard, mil. (1275) 899. 

Gose, Gosa, die 947. — Iohann v. d. 
(1980) 584. 

Goslar, Stadt 274, 815, 881, 1969, 1897, 
1899, 1407, 1401, 1552, 1579, 1595, 
1719. Ausstellungsort 48, 154, 155, 
185, 554, 898, 1000, 1380, 1397, 1399, 
1552, Gewicht 708. Mass 858. Geld 
881, 1539. Bier 1539. Haus des Her- 
mann v. Wohldenberg 237.  Kaiser- 
haus 878 A. 


— — advocat. 1399. 

— — Rat 988, 989, 990, 1614. 

cives, bur genses 988, 989, 990, 

1897, 1998, 1014. 

Advocati „piaten, Iohann. de (1267) 

Bertramm (1268) 211. 

Bilstein, Burchard v. (1268) 211. 

— Ulrich v. (1261—68) 27, 148, 154, 
155, 211. 

Broclede, Giseko v. (1298) 984. 

Dörnten, Heinrich v. (1271) 276. 

Honestus, Hermann (1267) 154, 155. 

Immingehof, Iohann v. 1976) 450, 


Mercator, Iohann (1267) 154, 156. 

Peperkeller, Konrad «. Iohann, Brd. 
1996) 1109. 

Ruthen, Iohann v. (1267) 154, 155. 

Trost, Iohann (1269) 24 


— Stifter u. Klöster, Gaistlichkeit 
der 989, . 


— A. Domstift, st. Simonis et Iude, 
st. Mathie, 147, 148, 890, 499, 460, 
475, b60, D64, 689 596, 508, 788 u. À., 
789 u. À., 880, 989, 
1088 A., 1048, 1109, 1118, 1149, 1167, 
1191, 1479, 18004, 1712. — Dom- 
— kurie 789 u. 

epositi allgem.) 185. Propstei 


Ludolf v. Wohldenberg (12968) 18b, 
auch prepos. st. Crucis w. prepos. 
maior Hild. 

Volquin v. Schwalenberg (1262—74) 
82, 100, 101, 107, 108, 109, 216, 
217, 391, 886, 338, 840, 841, 850, 
869, 966. 


—|— — vicedomin. Àschwin, s. Brd. Konrad 


«. Steppo (um 1275) 427. 








Goslar — Gowisch. 


— — dec 
Reinhard (1267) 154, 155. 
Iohann v. Ierxheim (einst. 1277) 474, 
475, auch capellan. ep. Hild. 
Konrad (1275) 493. 
Sigebodo (1284—85) 674, 738 A. 
Konemann (1293—98) 988 A., 1048, 


Hermann (1301) 1344. 

— scolastici: 

Alexander (1267) 154, 155. 
Reinhard (1285) 724. 

ungenannt (1297 hierher?) 1135. 
— thesaurar: 

Arnold (1308) 1658. 

— canonici: 554, 674, 795, 1149. 
Bilstein, Iohann v. (1267) 154, 155. 
Cremme, Iohann v., canon. ? (1305) 


Friedrich (1292) 947. 

Honestus, Hermann (1267) 154, 155. 
Konrad (126 5) 106. 

Lapide, Reineco de (1304) 1486. 

— B. Frankenberg: 78, 107, 293, 510, 
586, 725, 726, 893, 947, 1092, 1215, 
1404. — der Frankenberg 947. 

prepositi: 

Heinrich (1277 —85) 490, 709. 

Alexander (1804) 1464 

— — sanctimonial. 

Mathilde, 7. d. Rudolf (1271) 293. 

— C. Georgenberg: 150, 451, 475, 
561, 562, 109, 1544, 1618, 1619, 1696. 

— — prepos 

Hermann (1981) 98. 

Bertold (um 1975—81) 429, 460. 
Widekind (1231—98) 588, 119. 
Burchard (1307) 1618, 1619. 

— — prio 

Dibtrich (1307) 1619. 

— — canonici 1619. 

— D. Neuwerk: 48, 77 u. A., 234, 399, 
475, 486, 586, 670, 1056, 1214, 1220, 
17 1874, 1479, 1480, 1481 u. A, 


— — prepositi: 
Iohann (1261) 28. 
Heinrich (1277) 460. 
Albert (1285) 709. 
Dietrich (um 1281 —1807) 588, 1355, 
1527, 1530, 1567, 1679, 1617. 
— EK. Petersberg: '247, 958, 1830, 
1500 A. 
— — prepositi : Propstei 247. 
Volrad (1970) 247, auch canon. Hild. 
Iohann v. Dreileben (1296—1302) 
1106, 1348, 1349. 
— — canon. Konrad (1964) 61. 


Hildush. UB. III. 


849 


— F. Deutsch-Ordens-Haus: 530, 
547, 1046, 1047, 1104, 1106, 1486, 
1491, 1632. 

— — Komtur: Konrad (1302) 1365, 1366. 

— — fratr 

Arnold (1308) 1365, 1366. 

Arnstein, Walther v. (1296) 1104. 
Dreileben, Burchard v. (1296) 1104. 
Valkenstein, Siegfried v. (1296) 1104. 

— G. Minoriten: 446, 

— — gwardiían. ungenannt (1298) 989. 

— Kirchen: 554, 589. — plebani 554. 
— archidiacon.: Volrad, prepos. st. 
Mauricii Hild. (1304) 1198, 

— — forensis ecclesia, pleban. Hermann 
(hier? 1267) 160. Konrad (1289—90) 
834, 878 A. 

— FL. Iacobi, pleban. Heinrich (1267) 

— — st. Iohannis a. d. Rammelsberge 

1000, 1500 A. 

— — st. Thome 1500 À. »pleban. Kone- 

mann (1275) 423. 

Hospitäler, neues, st. Iohannis, 91, 
92, 106, 276, 338, 339, 344, 984, 1599. 
presbiter Iohann (1290) 878A. — Altes 
1 


— Kapellen, st. Cecilie 237, 1193. — 
Königsk. 1500 A. — Marienk., capellar. 
H. (1290) 878 A. 

— Neues Haus, nova curia, 1505. — 
provisor Günther (1268) 211. — des 
Kl. 5 alkenried, magister ungenannt 
(1988) 7 

— von: Gerhard (1268) 211. — Giseko 
u. lohann, Brd., Margarete Fr. d. 
Iohann «u. S. Iohann, cives Hild. — 
Volemar, mil. (1273 — 1301) 320, 415, 
450, 451, 534, 536, 757, 1344, 
Volrad, archidiac. in Barum. — Wer- 
neke, civis Braunschweig. 

Gostede s. Gustedt. 

Gotmersen, wüst im Reinhardswald, 7%. 

Gottfried, Godefridus, advocat. (um 1265) 
111. — mag. (1270) 244. — Vgl. Blage. 


— Blese. — cardinal. — Elze, v. — 
Gandersheim, canon. — Hildesheim, 
st. Crucis canon. — Höxter, Nienk. 


prepos. — Holthusen, v. — Lamspringe, 
prepos. — Minden, episc. — Vorsfelde, v. 
Gotthorn s. Goltern. 
Gottschalk, Godescalcus. Vgl. Alfeld, 
sac. — Burzere. — Ellesse, v. — Hil- 
desheim, Dominic. frat. — Pyrmont, 
com. v. — Plesse, nob. v. — Uelszen, v. 
Gowisch, Gowische, von: Albert, mil. 
(1268) 211. — Albert, mil. (1295 — 1309) 
1059, 1530, 1558, 1576, 1595, 1681. — 


04 


850 


Anno, mil. (1280) 534. —  Bertold, 
mil, Brd. d. Albert (1267—80) 160, 
211, 534. — Hermann, mil, Brd. d. 
Albert (1305-07) 1530, 1558, 1576, 
1595, 1608. 
Graculus, Heinrich, mil. (1289) 851. 
Grafelde, Grafle, Kr. Alfeld, 1722. — 
von: lohann, S. d. Werner, lito st. 
Mauricii Hild. (1297) 1166. 
Grafschaft, die 1409. 
Gramme, lohanı, 
Bockenem. 


Graste, Grashorst, Kr. Alfeld, rector 
eccles. ungenannt (1309) 1518, s. co- 
adimtor Bodo v. Drispenstedt (1305) 
9010. 


Grasdorf, Gravesthorpe, -torp, -dorp, Kr. 
Marienburg, 81, 250, 275, 289, 408, 
484 (S. 250), 708, 772, 1164, 1434, 
1676, 1677, 1716. — capellan. Ludeger 
(1271) 289. — von: Ludeger, canon. 
st. Mauricii Hild. «. archidiacon. d. 
Altklosters. 


Gravesdorpehusen, wüst b. Engelade, 1153. 
Grebec, Land b. Hahndorf, 1509. 
Grebshorn, Gropeshorne, Kreis Isen- 
hagen, Nachtr. 8. 817. 
Gredutesche (erw. 1310) 1723. 
Greene, 1o. t. Gandersheim, 1648. castrum 
5 


Gregor s. Päpste. 

Grelle, Hermann (1266) 119. 

Gremesleve, wüst b. Othfresen, 1420. 

Groningeswege, -wech, Ausstellungsort, 

; . 

Grete s. Margarete. 

Greten, Iohann (1277) 484 (S. 226). 

Grif, Griff, Grifo, Grypen, Friedrich 
(1268) 199. — Heinrich, civis Hild. 
— Konrad, mil. (1296) 1081, ob statt 
Svaff? — Otto w. Burchard, Brd. fam. 
(1297) 1148. 

Grimpe, Grimpo, Arnold (1964) 69. — 
Bertold, vicar. Hild., s. Br. Walther, 
monach. st. Godeh. Hild. 


Gronau, Gronowe, -now, 1238, 1964, 1401, 
1402, 1408, 1720. —  Ausstellungsort 
1229. — milites, famuli, cives 1264. 

' — Land to dem Rocke bei, s. Rocke. 
— ecclesia st. Mathei 1720. — von: 
Heinrich, canon. st. Iohann. Hild. — 
Vgl. Empne. 

Groneberg, Nandwich (1294) 1002. 

Gronewald, Iohann (1302) 1407. 

Gronstede, wüst bei Gustedt, 328, 399, 
1015, 1718. 


rector eceles in 


Graculus — Gwernerius. 


Grote, Hermann (1284) 484 (S. 245). 

Grubo von Grubenhagen, Heinrich, mil. 
(1268—76) 203, 214, 223, 271, 325, 
393, 435, s. Brd. Balduin v. Steinberg, 
vgl. Steinberg. 

— Heinrich, vicar. episcopi Hild. 

Grubo vgl. Gustedt, v. — Steinberg, v. 

Grus, Bertold, fam. (1273) 337. 

Gudenstede s. Gadenstedt. 


Gümmer, Gummere, Hermann v. mil. 
(1974) 381. 


Günther, Guntherus (1277) 484 (S. 230). 
— Vgl. Goslar, Neues Haus, prov. — 
Lengde, v. — Mansfeld, com. v. — 
Schwalenberg, com. v. 

Guido vgl. Papyens. episc. 

Guillelmus s. Wilhelm. 

Gunceko advocat. in Wohldenberg (1284 
— 94) 687, 1012. 


Gunsleben, Guensleve, Kr. Oschersleben, 
1565. 


Guntering, Bertold wu. Heinrich (1285) 710. 


Gunzelin, Gunc-, Guntcelinus, Gunselinus, 
vgl. Berwinkel, v. — Bodenstein, v. 
— Lethgast. — Nette, v. — Osterode, 
v. — Peine, v. — Wendhausen, v. — 
Wolfenbüttel, v. 


Gustedt, Go-, Gustede, -stidde, Kr. Ma- 
rienburg, 613, 919, 1482, 1484, 1489, 
1713. 


— von: Bruno (1261—1307) 22, 62, 1622, 
s. S. Bruno (1275—1307) 420 u. A. 
1192, 1622. — Gerhard, S. bez. Br. d. 
Bruno (1275—1309) 490 u. A., 1387, 
1417, 1598, 1622, 1625, 1676, 1677, 
1692, 1713. — Gerhard, S. d. Bruno 
(1307) 1622. — Grubo, S. d. Bruno 
(1307) 1622. — Heino, civis Hild. — 
Hermann, civis Braunschw. — Iohann, 
S. d. Willikin, fam. (1293— 1809) 979a, 
1287, 1418, 1434, 1629, 1633 u. A, 
1676, 1692. — Razo, fam. (1307—09) 
1622, 1713. — Razo, mil. (1975) 399. 
— Rotger, fam., S. d. Willikin (1282 
—1304) 626, 665, 1192, 1194, 1418, 
1487, 1488. — Rotger, S. d. Bruno 
(1307) 1622. — Rotger, mil, Brd. d. 
Iohann (1308) 1633 u. A. — Wilbrand, 
mil. (1290) 897. — Wilhelm (1275) 
420 u. A. — Willikin (1265 — 1304) 
87, 193, 184, 448, 581, 626, 665, 910, 
1418, 1487, 1488, advocat. in Lichten- 
berg 626. — Willikin, S. d. Bruno 
(1307) 1692. 


Gwernerius s. Bockenem, v. 








H. — Halberstadt. 


H. 


H. egi. Benz. — Goslar, cap. st. Mar. 
capellan. — Wartjenstedt, sac. 

Hachem, Hachum, Hachim, Hagchem, 
wilst bei Bockenem, 504, 561, 562, 
1723. — vicepleban. Heinrich (1285) 
721. — von: Dietrich, fam. (1283— 
1302) 664, 811, 812, 819, 823 u. A. 
1078, 1352, 1403, (erw. 1308) 1649, 
8. Schw. Gisela (1389) 819 «v. Mathilde, 
Fr. d. Friedrich Mutzeval (1288) 811. 
— Engelbert, mil. (1281—83) 586, 664. 
— Konrad Niger (1301) 1808. 

— vgl. Achim. 

Hackenstedt, Havekenstede, -stide, Kr. 
Marienburg, 71, 687, 746, 747, 748, 
1012, 1263. Gross- 1545. die Coninges- 
hove bei 687, 1012, — »pleban. Bur- 
chard (1271) 289. 

Haddendorpe s. Handorf. 

Haddorpe s. Hattorf. 

Hadmersleben, Hademersleve, nobiles v.: 
Gardun (1990— 1307) 884, 1603. — 
Otto u. Werner (1290) 884. 

Häcklingen, Hekelingen, Är. Lüneburg, 
1300. 

Hänigsen, Heningesen, Heningsen, Kr. 
Burgdorf, 838. — von: Iohann (1306) 


Hagen, v. s. de Indagine. 

Hahausen, Hache-, Hagehusen, Amt 
Lutter a. B., 1961, 1485. silva Ek- 
horst bei 1261, 1485. Wald Under der 
Strate #. Wrochthuserwolde bei 1485. 

Hahndorf, Kr. Goslar, 1505. 

Hahnensce, Hanense, Hanese, Hanse, 
Hanensze, von: Luder, mil. (1261— 1300) 
22, 677, 827, 991, 1180, 1257, s. Brd. 
Segebodo, mil. (1289—93) 827, 991. — 
Luder, fam. (1805) 1507. 

Haimar, Kercheinbere, Kerchymbere 597, 
1154. ecclesia 597. 


Hake, Haken, Hako, dominus (1277) 484 
(S. 258). — fam. (1802) 1854. — ad- 
vocat. in Wohldenberg (1283) 650. — 
Arnold (1295) 1060. — Dietrich, mil, 
auf dem Siegel: v. Barum (1284) 681. 
— Vgl. Barum, v. 

Hakelenberch, Heino (1282) 616. 


Halberstadt, Stadt 1042. Bat, Geist- 
lichkeit 1042. Geld 517. Ausstellungs- 
ort 56, 230, 691, 782, 884, 964, 967, 
1025 1109, 1146, 1259, 1545, 1568, 
1084. 

— diocesis 490, 499, 500, 672, 959, 
1042, 1096, 1136, 1488. Geistlichkeit 
1042. Cisterc.-Klóster 959. 


851 


— Hochstift, Domstift 230, 661, 964, 
1645. — episcopi: Volrad (1264—95) 
59, 113, 135, 156, 211, 230, 691, 801, 
873, 1042, 1043 À., 1044 A. Hermann 
(1997 —1303) 1143 A., 1146, 1154, 1160, 
1435. Albert (1804—07) 1463, 1529, 
1540, 1596, 1608. — capitulum 127, 
930, 691, 880, 1042, 1111. — »ice- 
dominus: Burchard (1264—69) 56, 127, 
230. — prepositi: Hermann (1266—69) 
197, 980. Günther v. Mansfeld (1293) 
967. Gerhard v. Querfurt (1804—07) 
1476, 1545, 1606, auch canon. Hild. 
— decani: Wicker (1266 —69) 197, 
230. Siegfried v. Blankenburg (1301) 
1337. — cellerarius: Gebhard v. Quer- 
furt (1296) 1109, auch prepos. Hild. 

portenarii: Rudolf (1269) 230. 
Hermann v. Blankenburg (1282) 617, 
620. — scolasticus: Hermann (1269) 
2980. — canonici: Adensen, Everwin v. 
(1262) 43. Blankenburg, Burchard v. 
(1277—90) 469, 617, 620, 862a, Hein- 
rich v. (1287) 782, Hermann v. (1275 
— 77) 408, 469, Siegfried v. (1290) 
862 a. Bodenstein, Friedrich v. (1307) 
1606. Burchard (o 1510. Dorstadt, 
Konrad v. (1264—'9) 56, 843, 386, 
898, 496, 509, (erw. 1284) 691. Drei- 
leben, Iohann v. (1998— 1307) 11960, 
1606. Drondorf, Heinrich (1269) 230. 
Hessen, nobil. Dietrich v. (1805) 1520, 
Volrad v. (1805—07) 1520, 1525, 1568, 
1584, 1606, 1607, 1611. Hodenhagen, 
Hermann v. (1264) 56. Kirchberg, 
Volrad v. (1969) 230.  Klettenberg, 
Bertold v. (1269) 230. Querfurt, Ger- 
hard v. (1269) 230. Valkenstein, 
Heinrich v. (1988—1805) 800, 1510, 
auch prepos. st. Marie. Winningstedt, 
Friedrich v. (1993) 967 u. A. Wohlden- 
berg, Otto v. (1805) 1536. — vicarii: 
Cattenstedt, Konrad v. (1274) 886. — 
litones 1645. 

— st. Bonifacii 848, 643, 743 u. A,, 
770. — preposit. Hermann v. Blanken- 
burg (1287—94) 782, 862a, 963, 967, 

901. 

— st. Marie 16, 150, 485, 509, 1537, 
1620, 1715. — prepositus Heinrich v. 
Valkenstein (1305) 1510, 1537. 

' decani : Iacob (1277—99) 485. Friedrich 
(1307) 1620. — scolastici: Heinrich 
(1277—99) 485. Hermann (1307) 1620. 
— canon. Iohann Stepelke (1261) 16. 

— st. Iacobi et Burchardi 408, 409 
798, 878 A. ; 

— st. Pauli 469. 


b4* 





852 


Halchter — Hardegsen. 


— Predicatores st. Michaelis 583, 886. | Hannover, Honovere, Hanovere, -were, 


— st. Martini ecclesia 370. 

— von: lohann (1262— 78) 31, 182, 456, 
501. — Iohann, civis Braunschweig. 

Halchter, Amt Wolfenbüttel, 1706. die 
Kroneshophe bei 1706. 

Haldachessen 164. 

Haldensleben, Ausstellungsort 1367. 

Haleboldessen s. Hareboldessen. 

Halle a. d. Saale, eccles. st. Gertrudis 
1070, — Marienknechtskloster 531 A. 
— st. Petersberg 150. 

Hallendort, Hethelonthorne -dorpe, He- 
delen-, Heldelen-, Hedhelendorpe, sw. 
?. Wolfenbüttel, 1058, 1060, 1061, 1083, 
1107, 1895, 1422, 1538, 1570, 1679. — 
von: Geo (180b) 1590. Heinrich’s 
Wittwe (1306) 1570. 

Hallermund, Halremunt, wüst im Deister, 
castrum 658. — Ausstellungsort 69, 
400, 931, 1506. 

— comites von: alle 1265. — Elisabeth, 
canon. Gandersheim. — Gerhard (1974 
1206) 390, 922, 928, 929, 931, 953 

À., 954, 1019, 1196 u. 'A., 1148, 
1180; 1199, 1900, 1967, 1424, 1631, 1659. 
— Gerhard (1992 —1808) 958 u. À., 954, 
1126 u. A., 1424, 1631, 1652. — Ludolf 
(1964—74) 81, 195, 196, 390, (erso. 1291) 
929, s. S. Ludolf, canon. Hild. — Wilbrand, 
S. d. Ludolf (1267—'5) 178, 400, (erw. 
1291) 981, s. Fr. Adelheid v. Adensen 
(1291 —1304) 922, 1019, 1442 A. 

Halto vgl. Denstorf, archidiac. — Hildes- 
Lem, prepos., canon. — Oelsburg, prepos. 
Hamburg, eL t Erich com. v. Holstein- 
Schaum (1800) 1289. — hospitale 
st. Spiritus, 875a, 1177. 

Hameln, Ausstell ort 288. — st. Bo- 


nifatii capitul. . prepos. Otto v. 
Everstein (1978-80) 911, 526. decan. 
Iohann (1269) 288. — von; Giso, 


monach. Amelunxborn. 
— 8. Hohenhameln. 
Hamersleben, Kr. Aschersleben, Kloster 


Hamme, Kr. Stolzenau, 488, 441, 753. 
Hampe vgl. Escherde, v 
Hancole, Hantele, Iohann, 8. Kd. Thetmar, 
Adelheid, Grete, Gese u. Mathilde, 
cives in "Lesse. 
Handorf, Haddendorpe, Kr. Peine, 484 
(S. 282, 254), 1851. — ecclesia 1851. 
Hanense e. Hahnensee. 
Hanke e. Iohanna. 
Hankeusbüttel, Honekesbutle, XE». 
en, p lebani : ungenannt (1295) 1045. 
edrich (1807) 1 


Honovergensis, Stadt: 81, 658, 659, 
772, 930. Ausstellungsort 72, 110, 
408, 404, 481 A., 658, 659, 676, 953, 
987, 991, 1099, 1957, '1507. Geld 708, 
1239, 1415. Stadtmauer 1627. curia 
des Kl. Marienrode 1627. — adoocatus 
92, 1957. mag. civium: Lambert 
Bock «. Iohan Duvel (1276) 454. — 
Hat, consules: 1847, 1627. Imminge- 
rode, Hildebrand v.; Luciken; Mandels- 
loh, Dietrich v.; Marquardi, Iohann; 
Olrici fil. Heinrich; Pattensen, Bern- 
hard «. Heinrich Y.; Stenhus, 'Iohann 
u. Helmold v.; Thethardi, Luder S. d. 
Iohann; Theze; :Waldmann, Arnold (1276) 
454. — cives: Bock, Heinrich (1293) 
987. Domo lapidea, Ioh. de (1296 —98) 
1099, 1115, 1180. Dumeko, Eilhard 
(1293) 987. Gehrden, Iohann v. (1298) 
1180. Lübeck, Giseko v. (1296—98) 
1099, 1180. Meyer, Bernhard (1298) 
1180. Minden, Arnold v. (1296) 1099. 
Nova civitate, Robert. de (1278) 498. 
Oesselse, Friedrich v. (1293) 987. Pistor, 
Reinhold (12908) 987. Rinteln, Her- 
mann «. Dietrich v., Brd. (12981305) 
1180, 1507. Scharrel, Arnold v. (1298) 
1180. Sutor, Bertramm «wu. Walther 
(1293) 987. Tedweghing, Konrad (erır. 
1308) 1627. Vleminc, Reiner (erıe. 
1302) 1347. — archediacon. Anno, 
canon. Minden (1296) 1 

— st. Egidii sacerd. Bartold (1293) 987. 

— st. Georgii plebani: Warmann, ca- 
non. Minden. (1264 — "T 72, 110. 
Konrad (hier? 1989) 848 

— Minoriten 830, 1729. 

— hospitale st. Spiritus 1639. 

— von: Iohann, canon. st. Mauricii Hild. 
— Johann, scolast. st. Iohannis Hild. 

— Insula apud s. Marienwerder. 

Hanse s. Hahnensee. 

Hanstein, -sten, Heinrich v., mil. (1272 
—94) 804, 1008. 

Hantele s. Hancole. 

ar top Herbord «. Schw. Hilleke v. 

Harber, Hert-, Hartbere, Kr. Burgdorf, 
558, 587, 623, 972, '974, 1004. 
villicus 628. 

Harbke, Hert-, Herdbeke, von: Bruno 
(1800) 1255. — Dietrich, s. Fr. Adel- 
heid «. Kd. Iohann «. Mathilde, litones 
st. Crucis Hild. (1984) 676. 


Isen- ! Harbord s. Herbert. 
| Hardogeen, Gisela v., geb. v. Adensen 


(1291—94) 922, 1019. 








Hardehausen 


Hardehausen, Kloster, 121, 785. 
Hardeko vgl. Engelbostel, v. 


Hardenberg, Kr. Northeim, Ausstellungs- 
rt 844. — von; Bernhard d. &., canon. 
Hild. „ 8$. Brd. Bernhard d. j. (1303) 
1491. — Dietrich, mil. (1272) 304. — 
Hermann (1976—80) 436, 453, 537. — 
Hermann, Brad. d. Bernhard , canon. 
Minden. — Hildebrand, fam. Brd. d. 
Bernhard (1803) 1421. 
Hardessen s. Harsum. 


Hareboldessen, Harboldessen, -dessem, 
-tessen, wilst bei Eldagsen, 1148, 1465. 
— von: Bertramm, mil. (1961— 1808) 
22, 807, 1415, 1672, s. Bra. Wikbrand, 
mil. (1261 — 1804) 22, 650, 687, 
1126 u. A., 1181, 1967, wer 1406, 
1415, 1442, 1690, 1458, 1459, dessen 
S. Wikbrand, Hild. Ministerial 
(1294 — 1304) 1013, 1458, 1459. — 
Wilbrand (1801 — 1309) 1320, 1393, 
1680. 

Hary, Haringe, -rigge, -rige, im Amber- 
gau, 585, 680, 690, 696, 883. — von: 
Albert, fam. (1984 — 1807) 687, 810, 
823 A., 1019, 1610. Bernhard (1984 
— 94) 687, 1012. Heinrich (1264—1303) 
76, 670, '885, 960, 1449. Margarete, 
Mutter d. Heiurich (1290) 885. 


Haringweskere, Heinrich, civis Hild. 

Haryth vgl. Slengerdus. 

Harkenbleck, ; Herkenblede, Kr. Hannover, 
1 


Harlessem, twüst sö. bei Hildesheim, 484 
(S. 988, 239, 242, 248, 247, 255, 256, 
257), 1159, 1524. — Bruno v. » cleric. 
(1274) 890. 


Harlingeberg, -gheberghe, -ligeborch, 
-lingheburch, «ist bei Vienenburg, 926, 
1143, 1414. advocatus ducis 438. — 
von: Adelheid, Schw. d. Bruno, Frau 
des mil. Randvicus (1309) 1681. Bal- 
duin, S. d. Iusarius (1260—78) 12, 26, 
489. Balduin, Brd. d. Insarius, u. 
Wittwe Adelheid (erw. 1805) 1539, s. 
S. Balduin mil. (1305) 1527, 1539, 
dessen S. Balduin fam. (1305 — 09) 1527, 
1681. Bruno (1305 —09) 1527 A, 
1539 A., 1681. Heinrich, Brd. d. Bruno 
(18(5 — 09) 1527 A., 1539 A., 1681. 
Heinrich, S. d. Iusarius (1261— -97) 26, 
489, 627 , 1143, (erw. 1305) 1539. 
Iohann, Brd.d. Bruno (1305—09) 1527A., 
1539 A., 1681. Iordan, S. d. Iusarius 
(1260— '97) 19, 26, 55, 489, 527, 1143, 
(erw. 1305) 1539. Iusarius (1960) 19. 
26, (erw. 1305) 1539. Widekind, S. d. 


— Harerlah. 853 


Iusarius a). a 26, 489, 527, 
1148, (erw. 1805) 1 
Harlingerode, Herlingeroih, Amt Harz- 
Burg, 427, 550, 1109, 1167, 1712. Wald 

enberg bei 1109. 

p eben, Hersleve, sö. v. Halberstadt, 
Klein- 884. — von: Friedri ich, fam. «. 
Bertold, fam., Brd. (1805) 1520, 1525. 
— Vgl. Kersleve. 

Harste, Herste, Iohann v., mil. (1284 — 96) 
689, 1059, 1199. 

Harsum, Hardessem, -dissem, Kr. Marien- 
burg, 94, 1112. — pleban. Bruno (1275) 

‚418. — von: Bruno (1281) 585. 
Bruno, canon. st. Crucis Hild. G. (1288) 


799. Heinrich (1285) 782. Heinrich, 
vicar. st. Crucis Hild. 

Hartbert vgl. Cramme, v. — Kanne. — 
Mandelsioh, v. 


Hartesrode s. Hasserode. 

Hartmann vgl. Brüggen, v. — Dudinge, 
v. — Friso. — Laatzen, v. — Loccum, 
monach. — Minden, v. — Pluder. — 
Scaccesberg. — Scedenem, v. — Sill- 
stedt, v. — Sulingen, v. — Westfeld, 
v. — Wülfinghausen, prepos. 

Hartwig (1277) 484 (S. 2929). — Vgl. 
Beddingen, v. — Lengde, gograv. 

Harvesse, Har-, Herwardissem, Amt 
Vechelde, 484 (S. 231, 252). 

Harz, Die Edeln des (1295) 1057. 

Harzburg, Harthesburg, castellani 596. 
— comites v.: Hermann w. S. Ludolf 
(1269) 236. 

Hascwinus s. Aschwin. 


Hasede, Hasen, n. v. Hildesheim, 484 


(S. 228, 230, 238, 239, 941, 947, 958) 
11a 150. — von: Konrad (1984) 484 
S 


Hasenbalg, Konrad (1281) 484 (S. 238). 
Hasserode, Hartesrode, Anno v. «. Iohann 
v., milit. (1293) 981. 


Hastenbeck, -beke, Wasmod v., 
(1306) 1581. 

Hatbert vgl. Lutter, v vy. 

Hateshusen, wüst b. Ottenstein, 848. 

Hathewigis, Rotger, mil. (1269) 238. 

Hattorf, Haddorpe, Kr. Osterode, 805. 

Hause, vom s. Domo, de. 

Havechorst, Havek-, Havikehorst, Forst 
bei Achim, 81, 609, 1319 

Havekenstede s. Hackenstedt. 

Havelberg, epiecopii Heinrich (1280) 541. 
Iohann (1291) 92 


Haverlah, -lo, -la, E Goslar, 435, 632, 
668, 1958, 1478, 1599, 1696. — von. 
Iohann «. Giseko, Brd. (1304) 1478: 


mil. 


854 


Haversvorde, Arnold v. (1997) 1125. 

Hazeken vgl. Flacke. 

Hebelinerode s. Ebelingeroth. 

Hebenhusen s. Evensen. 

Heberberg, Hever, Hevere, silva, bei 
Lamspringe, 867, 1376. 

Heckelighus s. Eggeling. 

Heckenbeck, nw. v. Gandersheim, 537. 
der Nienhagen bei 537. 

Heddessem s. Eddessem. 

Hedelendorpe s. Hallendorf. 

Hedeninc, Greta (1281) 484 (S. 238). 

Hedershusen, Hedegeres-, Hedeiereshusen 
Ww. 8. 10. 8. Hetjershausen. 

Hedwig, Hadvigis, Hedhew., Hadhew., 
Hathewigis, vgl. Emmern, v. — Len- 
kener. Ravensberg, com. v. 
Schwanebeck, v. 

Heere, Herre, Here, Herro, Kr. 
burg, 484 (S. 955), 976, 1083. 
1401, 1402, 1562. Klein- 98. —  sa- 
cerdos (allgem.) 1025. — von: Arnold, 
mil. (1272 — um 1283) 297, 670. Ber- 
told (1303) 1449.  Kilhard, monach. 
Ringelheim. Heinrich, mil. (1271 — 
um 1283) 275, 281, 670. Konrad, mil. 
(1269) 232. Ulrich, mil. (1275 — 79) 
415, 510 

Heersum, Hedere-, Heder-, Hederikossen, 
-kissen, Hederecsen, -sum, Kr. Marien- 
burg, 232, 979a, 1468, 1494, 1555, 
1725, 1726. — vicepleban. Iohann (1293) 
979a. — civis: Dietrich Helmersum 
(1810) 1726. 

Heerte, Herte, Amt Salder, 590. 

Hegerdhorp s. Hordorf. 

Heghelhardi s. Engelhardi. 

Heydcamp, der 655. 

Heide, Heidene, Paganus, Bernhard, mil. 
(1294— 1309) 1010 A., 1175, 1609, 1610, 
1695, s. Ss. Dietrich «. Hermann (1307 
—09) 1610, 1695, und Bernhard, canon. 
st. Iohannis Hild. Bernhard, fam. 
(1282) 612. 

Heideke vgl. Becker. — Bere. 

Heidenreich, Heith-, Heidhenrieus, in 
Eitzum (1284) 484 (S. 244). — in Lus- 
beke (1984) 484 (S. 245). — Vgl. Hot- 
jershausen, v. — Hildesheim, st. Andr. 
archidiac., st. Godeh. monach. —- Knie- 


— — 


Marien- 
Gross- 


stedt, v. — Lauterberg, com. v. — 
Lucklum, v. — Minnigerode, v. — 
Sulingen, v. 


Heidenrici, Hedenr., Adelheid (1277) 484 
(S. 228). — Mighe (1281) 484 (S. 238). 

Heidenrigzingi, Heinrich w. Iohann, Bra. 
(1293) 971. 

Heiersche, Frau (1282) 623. 


Haversvorde — Heiningen. 


Heiershusen s. Hetjershausen. 

Heyersum, Hoiersem, Hoyersen, Kr. 
Gronau, 80, 81, 484 (S. 229), 921, 
1409. — von: Bernhard, eivis Hild. 
Bertold, s. Fr. Lucchardis, s. Brd. 
Heinrich «. Iohann mit Fr. Margarete, 
cives Hild. Bertold (um 1264) 81. 
Bertramm, monach. st. Godeh. Hild. 
Beteco, civis Hild. Heinrich, S. d. 


Iohann, canon. st. Barthol. Hild. 
Heinrich Mm 484 (S. 228, 245). 
Heygerdal, das, 


Heylewi, re (1284) 484 (S. 244). 

Heiligendorf, Hilleghondhorp, Kr. Fallers- 
Leben, rector ecclesie Iohann (1307) 
596 


Heiligen Geist, v., s. Spiritu sancto, de. 
Heiliges Land 380, i16] 888, 1252, 1495, 
1496, 1500, 1501, 1509. 


Heimburg, Heinborch, -burch, von: Anno, 
mil (1977) 478, (erw. 1997) 1164. 
Anno, fam. (1277—1308) 473, 1451, 
1678, s. Fr. Kunigunde v. Warberg 
(130308) 1451, 1678. Heinrich od. 
Heino, mil. (1277) 473, (erw. 1997) 
1164. Heino, fam. (1277) 473. 


Heymo, Engelhard gen. (1286) 753. 

Heymstede s. Himstedt. 

Heinde, Henedhe, Henethe, Ar. Marien- 
burg, 124, 196, 158, 311, 407, 907, 
20 1409, 1600. area Duvenberch bei 
40 


Heinholz, Hen-, Heinholte, Wald bei 
Nienstedt Kr. Gronau, 1700, 1701, 1711. 

Heiningen, Henige, Hennige, Henigghe, 
Heninge, Heninhe, Kr. Goslar, Aus- 
stellungsort 479. — pleban. Dietrich 
(1299—1300) 1227, 1274. 

— Kloster st. Petri et Pauli 17, 84, 
123, 134, 150, 160, 169, 170, 194, 995, 
267. 332) 359. 358, 414, 464. 465, 476, 
479, 480, 490, 497, 499, 500, 502, 541, 
672, 816, 838, 840, 956, 1085, 1086, 
1168, 1170, 1420, 1435, 1467, 1493, 
1497, 1499, 1658, 1706. camera 358. 
— prepositi ; (allgem.) 1467. Iohann 
(1261) 17. Gerlach (1266—69) 135, 
225. Friedrich (1273—78) 332, 359, 
358, 414, 464, 465, 479, 480, 489, 490, 
497, 499, 500, 502. Ulrich ? (1284) 
672, quondam (1289) 834. Heinrich, 
pleban. in Rhoden? (1290) 889. Iohann 
(1292) 956. C. (1298) 1170. Friedrich 
(1301) 1312. Heinrich (1304) an 
1493. Balduin (1808) 1658. — 
risse: Adelheid (1273-78) 832, E 
358, 479, 502. Sophie (1292) 95 


Heinrich, 


Heininkessem — Heinrich. 


Adelheid (1808) 1467. Mathilde (1808) 
1658. — cameratura 1420. — cantrix 
ungenannt (1804) 1407. — custos, 
custodia 1420. ungenannt (130%) 1467. 
— sorores: 1170. Luckardis u. Ma- 
thilde v. Hessen, Schw. (1306) 1568. 

— procuratores: Iohann v. mag. Her- 
mann (1277) 480. — capellan. prepos. 
Hermann (1273) 352. — scolaris prepos. 
Otto v. Horneburg (1275) 414. — 
fratres conversi ; Altenrode, Dietrich v. 
(1273) 359. Bodo (1990—98) 889, 1170. 
Dietrich (1290) 889. Hildebrand (1990) 
889. Iohann (1290) 889. Krakau, Heinrich 
v. (1273) 352. Mahner, Iohann v. (1292) 
956. Titmar (1292) 956. Werle, Iohann 
v. (1278) 352. — campanarius : 1467. 
Heininkessem, Ludolf v., fam. (1264) 70. 
Hein-, Henricus, Heno, Heino 
(um 1964) 81. — (1964— 65) 82. — 
(1270) 254. — (1277) 484 (S. 226). — 
S. d. civ. Hild. Giso (1292) 962 — 
S. d. Meinerd (1282) 623. — S. d. 


Thitburg (1268) 187. — S. d. Ulrich 
(1277) 94 (S. 231). — S. d. Ulrich, 
cons. in Hannover. — Brd. d. Detmar 


(1300) 1291. — Brad. d. Dietrich (1283) 
633. — Brd. d. Iohann (1270) 258. — 
Brd. d. dap. Anno (um 1260) 7. — 
clericus (1263) 47. — pincerna s. v. 
Meienberg. — villicus in Harber (1282) 
623. — villicus in Dinklar (1264) 61. 
— villicus in Söhlde (1277) 484 (S. 281, 
251, 252). — lito des Kl. Wöltingerode 
(1308) 1632. — in Bledeln (1277) 484 
(8.250). — in Bonstede (1277) 484 
(S. 281). — in Bültum (1284) 484 
(S. 245). — in Eitzum (1277) 484 
(S. 255). — in Grasdorf (1977) 484 
(S. 250). — Vgl. Acco. — Achem, v. 
— Adenem, v. — Ahrbeck, v. — 
Alfeld, v. — Amelunxborn, infirm. — 
Anhalt, v — Area, de. — Asel, v. — 
Awenstede, pleban. — Baddecken- 
stedt, v. — Bavenstedt, v. — Baren- 
rode, v. — Barfelde, v. — Barienrode, 
v. — Barkevelde, v. — Beinum, v. — 
Bekemeyger. -- Benstorf. — Bere. — 
Berkenstein, v, — Berkum, v. — Bern- 
hardi. — Bertrammi. — Betheln, v. — 
Bettmar, v. — Blankenburg, com. v. 
— Bledeln, v. — Blese. — Bock. — 
Bockfell. — Bönnien, v. — Bol. -- 
Boneke. — Borna, v. — Bortfeld, v. 
— Brandesle, v. — Braunschweig, 
advoc., st. Cyriac. prepos., rector scol., 
st. Martini pleb., dux, capell., dap. 
ducis. — Bremen, decan., v. — Brökel, 


855 


v. — Brü ggen, v. — Bruningi. — 
Budellus. — Bundezen. — Burgdorf, 
v. — Buzhardus. — Campe, v. — 
Cantelsem, pleb., v. — Cattenatedt, v. 
— Cellario, de. — Cimiterium, juxta. 
— (Colve. — Cramme, v. — Cure. — 
Dankolfi. — Dassel, v. — Dehnsen, v. 
— JDetberrode, v. — Diabolus. — 
Dinklar. — Dives. — Dodenborch, v. 
— Dörnten, pleb., v. — Domo, de. — 


Dorstadt, nob. v. — Drondorf, v. — 
Dus. — Edden, v. — Einbeck, decan. 
— Eilem, v. — Einum, v. — Elbe, 


v. — Eldagsen, pleb. — Elie. — El- 
missen, v. — Elze, archidiac. — Elze, 
y. — Emmerke, v. — Engelhardi. — 
Escherde, pleb., prepos., sacerd. — 
Eschershausen, pleb. — Espelkamp, v. 
— Essem, v. — Everstein, com. v. — 
Faber. — Feldbergen, rect. cap. — 
Flacke. — Förste, v. — Frankenberg. 
— Freden, v. — Friso. — Ganders- 
heim, can. — Garbolzum, v. — Gei- 
telde, v. — Gestorf, v. — Giesen, v 


— Qigas. — Gleichen, v. — Glei- 
dingen, pleb. —  Goddesmann. — 
Göttingen, pleb. — Goltern, v. — 


Goslar, Frankenb., propos., Neuwerk, 
prepos., st. Iacobi pleb. — Graculus. 
— Grif. — Grube. — Guntering. — 
Gustedt, v. — Hachem, vicepleb. — 
Hakelenberch. — Halberstadt, st. 


Marie scolast. —  Hallendorf, v. — 
Hanstein, v. — Hary, v. — Haring- 
weskere. — Harlingeberg, v. — Har- 


sum, v. — Havelberg, episc. — Heere, 
v. — Heidenrigzinge. — Heyersum, v. 
— Heimburg, v. — Heiningen, prepos. 
— Heyzing. — Herberge, v. — Hidde- 
storf, v. — Hildeburgis. — Hildesheim, 
civis, st. Lamberti pleb , episc., canon., 
vicar., st. Barthol. thesaur., st. Crucis 
capell. prepos., fam., serv. prepos., 
eustos, vicar., st. Godeh. monach., 
advoc., st. Iohann. decan, st. Mar.- 
Magdal. prepos., convers., st. Michael. 
monach. — Hilwordingerode, pleb. — 
Hitzacker, v. — Hoheneggelsen, v. — 
Hohenhameln, v. — Hohnstedt, v. — 
Hoycing. — Hoye. — Holeke. — Holle, 
v. — Holtnicker. — Homburg, nob. v. — 
Honstat. — Hopperludinch. — Horbere, 


v. — Hornhusen, v. — Howardi. — 
Hüddessum, v. — Hut. — Iburg, v 
— leinsen, v. — lerze, v. — Ilsen- 


burg, abb. — Immeken. — Ingeleben, 
v. — Kaiser. — Kegel. — Kemme, v. 
—  Kerstelig. — Kerstouingb. — 





856 


Kissenbrück, v. —  Eniestedt, v. 
Künigslutter, prepos. Kolit. — 
Krakau, v. — Lafferde, pleb, v. — 
— Lamspringe, cust, sac. v. — Las- 
corph. — Lehndorf, v. — Lengde, pleb., 
v. — Lesche. — Linde, v. — Lintblo. 
— Lippoldsberg, prepos. — Longus. 
— Luderi. — Ludolfii — Lübeck, v. 
— Machtsum, v. — Magnus. — Mah- 
lum, v. — Mains, archiep. — Mans- 
feld, com. v. — Marcolfi. — Marien- 
rode, prepos — Mecklenburg, com. v. 
— Meybom. — Meienberg, v. — Men- 
zinge. — Merseburg, episc. — Minden, 


custos, v. — Moysinch. — Molendi- 
narius. — Monte, de. — Mortificator. 
— Mulmke, sac, v. — Neitsing. — 
Nette, v. — Neuenkirchen, archidiac. 


— Niebur. — Niendorf, prepos., v. — 
Niger. — Noicinghe. — Odingerod, v. 
— Oesel, episc. — Offenie. — Ohlen- 
dorf, v. — Ohsen, v. — Oldershausen, 
v. — Olriei. — Osterhof. — Osterode, 
pleb., v. — Paderborn, v. — Pape. — 
Pattensen, v. — Pistor. — Plaz. — 


Preco. — Pullus. —  Rasehorn. — 
Rautenberg, v. — Ravensberg, offic. 
comit. — Reden, v. —  Regenstein, 


com. v. — Reimberti. — Reinboldi. — 
Reinfridi. — Rhoden, v. — Richeidis. 
— Riechenberg, prepos. — Rikece. — 
Rikolfi. — Ringelheim, prepos., custod. 
— Rodere. —  Rodoston. episc. 
Rolant. — Rorssem, v. — Rosenthal, 
v. — Rottorf, v. — Rowerdossen, v. 
— Rudolf. — Rufus. — Ruschepe, v 
— Salder, v. — Salzgitter, v. 
Sarstedt, sac. — Schalksberg, v 
Schladen, com. v. — Schmedenstedt, v. 
— Schönekind. — Schwalenberg, com. 
v. — Schwiecheldt, v. — Scorsten. — 
Seesen, pleb. — Segebodinghe. 
Seyne, v. — Seinstedt, v. — Seminator. 
— Sigeringhe. — Slage. — Sledorn. 
— Smedershusen, v. — Söhlde, v. — 
Solschen, v. — Sossmar, v. — Specht. 
— Speneken. — Spiring. — Spiritu, 
de st, — Stapel — Steinberg, v. — 
Steinwege, v. — Stephano, de st. — 
Steterburg , prepos. — Stochrot. — 
Stóckheim, v. — Storm. — Stromberg, 
v. — Subache. — Surdus. — Svaf. — 
Tapetarius. — "Theatrum, iuxta. 
Tilen. — Top. — Tossem, v. — Trient, 
episc. — Trobe. — Uehrde, v. 
Uelzen, v. — Uppen, v. — Vahlberg, 
pleb. — Valkenstein, com. v. — Varen- 


Heinriei — Hembere. 


berti. — Volcidis. — Volksen, v. — 
Waldenstedt, v. — Wallmoden, v. — 
Wege. — Wehmingen, v. — Wenden, 
v. — Wendhausen, v. — Werle, v. — 
Westfal. — Westorf. — Wideshusen, 
v. — Wienhausen, prepos., convers. — 
Wilde. — Wilhelminghe. — Wöhle, v. 
— Wiüllersheim, v. — Wohldenberg, 
capell, com. v. — Woldenberch. — 
Woldunberi — Wirisbergholzen, v. — 
Wülfinghausen, v. — Wulfgrove. 

Heinrici, Iohann (1284) 484 (S. 245). 

Heinum, Heynem, $2). e. Gronau, 1688. 

Heiseco vgl. Hildesh. im, st. Andr. canon. 

Heisede, Hesede, n. e. Gronau, 623, 787? 
Ausstellungsort 85. 

Heiso vgl. Rintflesch. 

Heissum, Kr. Goslar, capella 1626. 

Heitwicus s. Peine, v. 

Heyvordinge, Dietrich «. Willikin v., 
Brd. (1997) 1136, 1137. 

Heyzing, Heinrich «. Ss. Heinrich, Ber- 
told, Eberhard «. Iohann (1985) 410. 

Hekelingen s. Häcklingen. 

Heldelendorpe s. Hallendorf. 

Helembert (um 1264) 80. — Vgl. Hildes- 
heim, st. Mauric. canon. 

Helemburg rgl. Carpentarius. 

Helene egi. Braunschweig, duc. 

Helfta, bei Eisleben, 1510. — Kloster 
1510. 

Helie s. Elie 

Heligvigis "ie 484 (S. 248). 

Helleka s. Olrici. 

Hellemann u. Fr. Adelheid d litones d. Kl. 
Wöltingerode (1308) 1 

Helmarshausen, Hahn rarlechnsen, Klo- 
ster 150. 

Helmersen, Elmere, Melmerc, Kr. Marien- 
burg, 471, 580, 5934, 595, 610. 

Helmersum, Dietrich, civis in Heersum. 

Helmich egi. Werdinghusen, v 


Helmold egi. Advocati. — Eckehardi. — 
Hildesheim, civis, advoc. prepos., st. 
Barthol. custos. — Lapidea domo, de. 
— Ludolfi. — Peine, v. — Rotifex. 


Helmstedt, Helmenstede, 105, 926, 1164. 
Geld 1483. — ron: Konrad (1273—82) 
821, 616. Konrad, civis Braunschweig, 
Altstadt. Luder (1283) 616. 


Helmwardeshusen s. Helmarshausen. 

Holperde, wüst b. Sarstedt, 715, 1382. 

Helvede s. Elbe. 

Helwicus, Bra. d. vill. Iohann in Kemme 
(1986) 768. — S. d. Margarete (1275) 
42 


holz, v. — Villice. — Vinke. — Vol-| Hembere s. Emmern. 





Hemdesdore — Hermann. 857 


Hemdesdore, Hemedesdore u. s. tw. a. 
Himmelsthür. 

Hemgehusen (?) 484 (S. 227). 

Hemmendorf, -dorpe, 1014, 1296. 

Hengellardi s. Engelhardi. 

Heningesen s. Häni 

Henning, lito d. Kl. 'oltingerode (1808) 
1682. — Vgl. Arnoldis. — Bodendike, 
v. — Motteken. — Romessleve, v 


Heno, Heino s. Heinrich. 

Herberghe 1291. — von: Heinrich, mil. 
(1305) 1554. 

Herbernessen 20. 

Herbert, Harbord, Herbord (um 1264) 
81. — «. S. Iobann (um 1264) 81. — 
Vgl. Clericus. — Drispenstedt, v. — 
Feretran. episc. — Gandersheim, canon. 
— Gestorf, v. — Hapenhorst. 

Herdbeke s. Harbke. 


Herdigessen, -dingessen, wnbestimmt, 81. 
Hereges-, Hergershusen s. Hetjershausen. 


Herford, Stadt, consules 63. 

— Stift 33. — canon. Iohann subdiac. 
(1264) 63. 

Herinicus vgl. Hildesheim, st. Godeh. 
monach. 

Herkelen s. Lapicide. 

Herkenblede s. Harkenbleck. 

Herkenvelde, Iohann v., fam. (1281) 584. 

Herlingeroth s. Harlingerode, 


Hermann (1277) 484 (S. 259). — cleric 
(1268) 198. — lito episc. (1305) 1522- 
— u. S. Hermann (1277 —84) 484 
(S. 245, 253, 254). — socer Iutte 
(1277) 484 (S. 231). — S. d. Gertrud 
u. d. Konrad, lito d. Kl. Lamspringe 
(1808) 1660. — S. 4. mag. civ. .Hild. 
Albert (1264) 72. S. d. Ludwig, 
civis Braunschw. — - Brd. d. Iohann 
(1983) 683. — Witte des (1277) 484 
(S. 231, 252). — in Eitzum (1277) 484 
(S. 955). — in Ingeln (1277) 484 (S. 
950). — in Lafferde (1277) 484 (S. 253).— 
villic. st. Crucisin Hoheneggelsen (1274) 
369. — villic. st. Crucisin Lafferde (1986) 
768, (er. 1301) 1805. — Vgl. Adenes. 

Ibus. — Algermissen, v. — Aschers- 


leben, sac. — Barenrode, v. — Ba- 
tenben. — Bavenstedt, v. — Betheln, 
v. — Berteken. — Bertrammi. — 


Blankenbnrg, com. v. — Bledeln, v. — 
Bochede, v. — Bock. — Bockfell. — 
Bodeker. — Boldensele, v. — Branden- 
burg, march. v. — Braunschweig, 
Kathar.-Kirche, capell., notar. ducis. 
— Grüggen, pleban. — Carpentarius. 
— Clivo, de. — Cnobbe. — Corrigia. 


— Cuccensis. — Curia, de. — Dam- 
mone, de. — Dassel, com. v. — Deers- 
heim, v. — Dingelstedt, v. — Dinklar, 
v. — Dömten, v. — Dryhovet. — 
Dudinge, v. — Düngen, v. — Eber- 


holzen, pleb., vicar. — Eico. — El- 
dagsen, vy. — Ellesse, v. — Elmissen, 
v. — Emmerke, v. — Evecen. — 


Frenken, v. — "Gandersheim, Y. — 
Garmissen, v. — Gleichen, v. — Goslar, 
Dom, decan., st. Georg. prepos., forens. 
pleb. — Gowisch, v. — Grelle. — 
Gronau, v. — Grote. — Gümmer, v. 
— Gustedt, v. — Halberstadt, episc. " 
prepos., st. Marie scolast. — Harden- 
berg, v. — Harzburg, com. v. — Heide. 
— Heilewi. — Heiningen, procur. — 
Hetjershausen, v. — Hilbrechtshausen, 
v. — Hildesheim, notar. urbis, st. Lam- 
berti pleb., epise. vicar., st. Andr. 
canon., st. Barthol. prepos., st. Crucis 
can., st. Godehard. abbas, monach., 
Mar. Magd. convers., st. Michael. prior, 
mon., st. Mauric. vicar., v. — Himmels- 
thür, v. — Hodenhagen, v. — Hoye. 
— Holthusen, v. — Holtnicker. — 
Honestus. — Ilde, v. — Immenrode, 
pleb. — Indagine, de. — Ingeln, v. — 
Insanus. — Klauen, sac. — Klint. — 
Koldingen, v. — Lafferde, v. — Lam- 
springe, v. — Lapicida. — Lecherling. 
— Lepel — Ludewici. — Lühnde, 
archidiae. — Minden, decan. — Mo- 
lendinarius. — Morum, v. — Nienburg, 
abbas. — Nienstedt, pleb. — Northolz, 
v. — Novus. — Novus civis. — Oelper, 
v. — Ohsen, v. — Oldershausen, v. — 
Opilio. — Osterhof. — Paderborn, v. 
— Persec. — Persicus. — E yrmont, 
com. v. — Pistor. — Poppenburg, v 

— Puntrogge. — Ratzeburg, episc. — 
— Reinboldi. — Reinfridi. — Riddags- 
hausen, abb. —  Ringelheim, prior, 
custod. — Rinteln, v. — Rove. — 
Sambleben, v. — Sambmesem, v. — 
Sapiens. — Sarstedt, v. — Scherm- 
beck, v. — Schilling. — Schönekind. 
— Schönhals. — Schwerin, episc. — 
Syconis. — Stapel. — Stedere, v. — 
Steinberg, v. — Stemmen, v. — Stric. 
— Suring. — Tilia, de. — Uppen, v. 
— Uppenvelde. — Ursleve, v. — Vin- 
kelere. — Vöhrum, v. — Volksen, pleb., 
v. — Warberg, v. — Wienhausen, 
convers. — Winzenburg, pleb. — Wöl- 
tingerode, capell — Wohldenberg, 
com. v. — Woldenberch. — Wolfen- 
büttel, v. — Wuke. — Wulverammi. 





Hermanni 


508 


Hermanni, Iohann (12777) 484 (S. 226, 955). 

Hermanninhe, Iohann (1284) 484 (S. 244), 
wohl gleich dem Vorherg. 

Hermendrudis vgl. Irmtrud. 

Hernem, bei Müllingen zu suchen, oder 
Herven, woher das Erbenholz? 484 
(S. 250). 

Herre, Herro s. Heere. 

Hersenmole, die, bei Escherde? 81. 

Hersleve s. Harsleben. 

Herste, aqua 1425. 

— 8$. Harste. 

Herte s. Heerte. 

Herwardessen s. Harvesse. 

Herwig vgl. Hildesheim, st. Godeh. monach. 

— Nutzen, v. 

Herzberg, Hertesberch, -berge, castrum 
811. — von: Bertold (1301) 1344 
Lippold (um 1264) 81. 

Herzo vgl. Barum, v 

Hesbeke s. Esbeck. 

Hesc, locus, wüst b. Drote, ob Heisede? 

87. 

Hessen, Hesnem, nobiles von: (1286) 
666A., (1807) 1611. — Dietrich, Brad. 
d. Ludolf, canon. Halberstad. — Ger- 
trud, T. d. Iohann, canon. Quedlinburg., 
ihre Schw. Luckard u. Mathilde sorores 
in Heiningen. — Johann (1266 — 95) 
135, 230, 1060, (erw. 1807) 1606. — 
Ludolf, Brad. d. Iohann (1295— 1807) 
1060, 1062 A., 1256, 1520, 1606. 
Volrad, S. d. Ludolf, canon. Halberstad. 

Hethelenthorpe s. Hallendorf. 

Hethessen, Arnold v. (1264— 606) 72, 146. 

Hetjershausen, Hedheiers-, Hetheieres-, 

eders-, Hedegeres-, Hergers-, Heiers-, 
Hedheger-, Hereges-, Hethegeris-, He- 
debers-, Heddershusen, von: Andreas, 
S. d. Heidenreich (1280—96) 526, 771, 
851, 1081, 1082 u. A. —- Dietrich, S. 
d. Heidenreich (1266—96) 122, 526, 
851, 902, 903, 1082. — Heidenreich, 
mil. (1264 — 95) 71, 170, 317, 373, 874, 
378, 410, 526, 585, 727, TTA, 819, 848, 
851, 1021, s. S. Heidenreich SCIV. (1966) 
122. — Hermann, S. d. Heidenreich 
(1980 - 89) 526, 851. — Li ppold, Zrd. 
d. Àndreas (1980 — 1809) 526, 908, 1082, 
1419, 1708. 

Hetle, wiüst bei Schaden, 1420. 

Heusdorf, Husdorpe, nö. v. 
Kloster, 150. 

Hevensen, Hevenhusen s. Evensen. 

— Hevenhusen, :ciüst bei Mechtshausen 
u. Rhüden, 271, 1100. 

Hiddekestorpe s. Egestorf. 

Hiddestorf, -thorp, -torpe, von: Dietrich, 


Apolda, 


— Hildesheim. 


mil. (1266 .—69) 138, 181, 203, 239. — 
Heinrich (ert. um 1264) 80. — Hein- 
rich, canon. st. Maur. Hild. — Kono, 
mil. (1267) 181. 

Hildebert vgl. Seinstedt, v. 

Hilbrechtshausen, Hildebechteshusen, 
Iohann w. Hermann v. (1285) 706. 

Hildebold vgl. Wunstorf, com. v. 

Hildebrand, Brand, Brendeke, -co, Hille- 
brandus (1971) 484 (S. 248, 253). 
in Bültum (1277— 84) 484 (S. 932, 245). 
— in Müllingen (1284) 484 (S. 244). 
— Vgl. Adenstedt, v. — Berkum, v. 
— Bisperode, pleb. — Bokesrode, v. — 
Bonstede, v. — Braunschweig, st. Cyr. 
canon. — Brüggen, v. — Burmester. 
— Dammone, de. — Drispenstedt, v. 
— Eime, v. Eldagsen, capell. 
— Freden, v Y. — Hardenberg, v — 
Heiningen, frat. — Hildesheim , st. 
Andr. canon., st. Godeh. abb., monach., 
st. Mauric. decan. — Immenrode, v 
Linde, v. — Longus. — Monachus. 
Storm. — Uppen, v. — Uslar, v. 
Walhausen, pleb. — Wallmoden, 
— Wöltingerode, prepos. 

Hildeburgis, Hilleburgis, Heinrich (1309) 
1705. — Vgl. Cramme, v. — Stein- 
berg, v 

Hilderände vgl. Barrienrode, v. 

Hildemar, Hillemarus (1288) 799. — ad- 
vocatus (1268) 190. — Vgi. Oberg, v 
— Oebisfelde, v. 

Hildericus vgl. Dorstadt, prepos. 


Hildesheim. 


I. Stadt 94, 98, 246, 266, 306, 315, 363, 
979, 451, "545, 642, 658, 718, 730, 849, 
915, 937, 1045, 1136 u. A., 1231, 1285, 
1470, 1699. — clerici in der 946, 306, 
1030, 1082, 1087, 1041, 1042, 1051; 
1053, 1063, 1064. 

— Ausstellungsort 3, 19, 23, 32, 34, 
41, 47, 49, 54, 57, 61, 62, 68, 74, 75, 
6, 88, 90, 92. 95, 97, 98, 108, 107, 
114, 116, 117, 118, 195, 196, 143, 146, 
155, 162, 163, 187, 198, 197, 203, 205, 
208, 212, 213, 214, 215, 216, 217. 220, 
999. 994. 925. 226, 234, 285, 244, 245, 
246, 247, 948, 249, 250, 251, 252, 253, 
955, 257, 959, 269, 966, 974. 271, 279, 
980, 284, 286, 987, 292. 298; 300, 301, 
308, 308, 310, 330, 335, 836, 337, 388, 
341, 344, 948, 350, 351, 354, 855, 361, 
369, 363, 387, 398, 394, 395, 396, 402. 
405, 406, 407, 499. 495, 430, 431, 444. 
441, 449, 450, 451, 452, 459, 464, 466, 
467, 472, 477, 478, 480, 481, 482, 486, 


— 


Vv. 





Hildesheim. 


489, 491, 492, 495, 499, 505, 507, 510, 
512, 514, 519, 595, 530, 582, 538, 543, 
547, 550, 551, 559, 558, 555, 561, 569, 
563, 564, 567, 568, 572, 573, 575, 577, 
578, 579, 582, 583, 584, 589, 599, 593, 
595, 597, 600, 601, 608, 606, 608, 610, 
615, 618, 619, 620, 622, 636, 637, 688, 
689, 649, 643, 644, 645, 648, 649, 652, 
653, 654, 657, 663, 668, 671, 673, 674, 
676, 680, 686, 688, 693, 694, 697, 699, 
700, 701, 707, 708, 710, 716, 718, 790, 
791, 728, 730, 731, 785, 787, 745, 748, 
759, 755, 757, 758, 759, 760, 761, 768, 
764, 768, 769, 770, 774, 776, 779, 781, 
783, 788, 789, 791, 793, 794, 798, 799, 
803, 804, 805, 806, 807, 814, 815, 816, 
822, 825, 827, 828, 832, 834, 836, 837, 
839, 842, 843, 845, 846, 847, 849, 850, 
852, 868, 855, 856, 857, 859, 861, 863, 
864, 867, 876, 881, 889, 883, 885, 907, 
908, 912, 915, 916, 917, 918, 930, 935, 
936, 937, 939, 948, 951, 957, 962, 970, 
972, 973, 975, 977, 978, 979, 982, 984, 
935, 994, 1002, 1004, 1006, 1013, 1021, 
1031, 1032, 1036, 1066, 1070, 1079, 
1085, 1094, 1095, 1097, 
1103, 1104, 1113, 1136, 
1143, 1145, 1149, 1154, 
1169, 1173, 1188, 1198, 
1999, 1931, 1935, 1944, 
1970, 1979, 1280, 1981, 
1320, 1321, 1322, 1328, 
1345, 1357, 1859, 1969, 
1386, 1393, 1495, 1497, 
1436, 1440, 1444, 1445, 
1479, 1480, 1481, 1486, 
1495, 1496, 1500, 1505, 
1595, 1528, 1532, 1585, 

1549, 1553, 1560, 


, 1600, 
1663, 1679 a, 1694, 1699, 
1729. 

— Topographisches (vgl. auch Neu- 
stadt und Dammstadt): urbs 623, 1068, 
1206, 1233, 1268. — Stadtmauer 1664. 
— Stadtbefestigung 568, Stadtmauer 
797. — Stadtgraben 1304. — Markt 
1390, 1437, 1445. — Alter Markt 1202; 
in den Hoken 820, 1203; Fischbänke 
820, 1480; Fleischbünke 1445. — Stadt- 
tore 628, 766. — Kreuztor 941. — 
valua Montis 1409. — Ostertor, valua 
orientalis 462, 1275, 1487, 1438, 1498. 
— valua st. Pantaleonis 693, 1098. — 
Brücke 623. — Papenbrücke 600, 639, 
641, 642. -— steinerne Brücke 849. — 
Brühl 114, 948, 1074, 1288, 1341. — 
Friesenstrasse 760, 761, 781, 89, 1674. 


859 


— Hoher Weg 1077, 1840, — Hoken, 
in den 820, 1208. Kreuzstrasse 889. — 
Neue Strasse, nova platea 16083. — 
Oltböterstrasse, platea renovatorum 
1331, 1353. — Sack 1664. — Scheelen- 
strasse, lusca platea 623. — Schuh- 
strasse 1340, 1390. — Vor der Stadt: 
Alter Fischteich 213. — Botterborne 
686, 769. — Garten 34. — pomerium 
episcopi 629, 718, 1348. — lacus versus 
occidental. partom ecclesie st. Barthol. 
1656. — Steingrube, vetus lapicidina 
94, 1590. — parvi lapides 1028. 
Viehweide 44. 


— Kirchen 8327 À. 


Dom 62, 68, 464, 749, 750, 751, 767, 
1082, 1044. — chorus 153, 154, 155, 
325, 405,628, chorus st. Godehardi 855. 
— sepulcrum st. Godehardi 751, 993. 
— Kronleuchter 480, — dormitorium 
623, custos des 628. — refectorium 

836. — capitolium 783. — 
Paradies 419. — Kleines Paradies 
1396. — fabrica 750, 767. — cami- 
nata episcopi apud turrim 222. — 
hospitale 606, 623, 814, vgl. Iohannis- 
stift. — Domschule 862. — Altäre: 
st. Andree 311, 407, 628; st. Catha- 
rine 153, 154, 155, 213, 301, 574. — 
Vicarien 5, 153, 154, 155, 311, 430, 
vicarii s. unten. — Acmter s. unten. 

st. Lamberti s. Neustadt. 

st. Mathie 1135, ob nicht doch zu 
Goslar zu nehmen? 

st. Nicolai s. Dammstadt. 

Vgl. die übrigen unter Stifter u. Klöster. 


— capelle: 


cap. episcopi 1245. 

st. Aegidii 1102. 

st. Anne et Elisabeth s. Krouzstift. 

st. Catharine 1581. — sacerdos Ludolf 
(1293) 995. 

— 8. Moritzstift. 

st. Iacobi 940. 

st. Lamberti 829. 

st. Marie Magdalene 103. 

st. Stephani 405. — sacerd. (allgem.) 
405. 


— hospitale: 


st. Catharine vor dem Ostertor 245, 
260, 462, 575, 1203. — provisor 
Heinrich v. Addenem (1270) 245. 

Vgl. die übrigen bei Kitchen und Stifter 
u. Klóster. 


— Einzelne Häuser: 


domus consulnm 1409. — aula episco- 
palis 177. — palatium episcopi 680, 
686, 752, 769, 994. — tresecamera 


episc. 629. — Bischofsmühle 849, 
850, 915. — Münze 51b, 628, 850. 
— Haus des bisch. Miünzmeisters 
105. — Badestube, stupa 128, 628, 
— gen. Dicdamp 1531. — 
gn. "Meienberg 849. — curie: des 
ompropstes 88, 325, 895; der Dom- 
herrn Herm. v. Dassel 728, Lud. v. 
Hallermund 600, 641, 642, Ioh. v 
Oberg 1071, Lip . Y. Stockem 850, 
Ioh. Volemari 213; des Kreuzstiftes 
61, 306, des Propstes dieses 685; 
der Dominikaner 766. 


— Währung, Geld 14, 68, 142, 187, 
292, 368, 369, 411, 418, 462, 477, 483, 
484 (S. 248, 955), 542, 544, 559, 558, 
634, 635, 640, 646, 669, 675, 685, 700, 
706, 710, 782, 784, 768, 852, 906, 990, 
998, 1029 A., 1028, 1075, 1099, 1105, 
1187, 1198, 1919, 1999, 1308, 1409, 
1458, 1467, 1471, 1487, 1552, 1638, 
1656, 1687, 1699. 


— Stadtvogtei 515, 1569, 1693. 

— monetarius episcopi 381, 1008. 
— thelonearii, Zoll 245. 

Iohann (1268 — 73) 212, 215, 282, 283, 


834. 

Arnold (1286) 764, 766. 

— Aemter, Innungen: 

lapieidarum, carpentar., fabri 862. — 
Knochenhauer 406. — Leineweber 
952. — Schuhmacher 302. — Wurst- 
macher 406. 

— magister civium: 

Albert (1264) 72. 


— notarius urbis: 


Hermann, consul (1295) 1038. 


— Rat, consules: 93, 115, 260, 305, 


515, 549, 568, 685, 621, 641, 662, 792; 
766, 890, 891, 860, 871, 921; 940, 941, 
948, 996, 1018, 1082, 1097, 1088, 1039, 
1041, 1049, 1043, 1044, 1045, 1050, 
1051, 1059, 1088, 1084, 1057, 1060, 
1063, 1064, 1065, 1068, 1077, 1119A., 
1175, 1202. 1203, 1205 A. 1209, 1215 
, 1225, 1283, 1288, ' 1881, 1339, 
1340, ' 1366, 1398, 14024., 1480, 1437, 
1438, 1512, 1551, 1601, 1629, 1664, 
1674, 1699. 
Hermann, notar. urbis (1295) 1088. 
Uppen, Hildebrand v. (1305) 1512. 


— cives, burgenses 32, 44, 125, 126, 
158, 168, 235, 959, 825, "368, 462, 468, 
545, 575, 645, 680, 728, 759, 764, 818, 
849, 850, 915, 1005, 1009, 1010, 1039, 
1036, 1037, 1038, 1041, 1042, 1043, 1044, 
1050, 1051, 1053, 1057, 1060, 1063, 


Hildesheim. 


1064, 1065, 1068, 1211, 1254, 1386, 
1398, 1587, 1601. 
Aero, Iohann %. Fr. Adelheid (1289) 


Ambrosius (1306) 1 
peer a (1928-83) 424, 658, 


— Johann iun. (1975) 424 


Berstelhede, Iohann (1291) 941. 
Bocvel, Heinrich (1273— 76) 334, 395. 
— Hermann (1279—81) 619, 549. 

— lIohann (1806) 1580. 

Brüggen, Bertold v. (1275) 419. 

— Eilhard (1266 — 1807) 131 u. A., 212, 
215, 1610, s. Brd. Hildebrand (1988 
—1307) 789, 1610. 

— vgl. Ponte, de. 


Burchard, Brd. des Konrad (1279) 334. 
Burchardi, Konrad (1974 — 89) 890, 
895, 834, s. Brd. Dankward, Wede- 
kind (1274) 890 «. Burchard (1274 
—75) 890, 895. 
Bussones, die (1309) 1695. 
— Iohann (1307-09) 1611, 1699. 


Cure, Heinrich (1285) 706, 707. 

Damme, Albert v., S. d. Albert (1268 
—1309) 212, 312, 365, 434, 519, 532, 
726, 737, 760, 761, 861, 882, 885 
951, 994, 1016, 1035, 1377, 1689. 

— Alexander v. (1273) 324. 

— Arnold v. Brd. des Albert (1285 
— 18309) 736, 737, 744, 752, 160, 761, 
861, 882, 885, 951, 994, 1016, 1035, 
1377, 1689. 

— Bruno v. (1272—76) 312, 434. 

— Hildebrand v. (1286—90) 760, 861, 

— Konrad v., Brd. des Albert w. des 
Arnold (1272—90) 812, 434, 532, 
152, 834, 861, 882. 

Derneburg, Dietrich v. (1268) 212. 

Diabolus, Heinrich (1273) 324. 

Dignus, gie rdeghe, Dietrich (1289— 
1307) 845 , 1600. 

— ‚Eekehard, oa. d. Dietrich (1291) 

— Johann. Brd. des Dietrich (1288— 91) 
799, 845, 937. 

Dives, Divitis, Volkmar's S. Heinrich 
(1266) 115, 195, 8. S. Iohann (1266) 


— Johann (1986— 1300) 761, 834, 861, 
951, 1035, 1101, 1143, 1172, 1906 u. A. 
Domo, de, Hause, Y. Arnold (1970) 2 
— Volemar (1270 — um 1290) 260 
434, 789, 899. 
Dus, Bertold «. Ss. Dietrich «. Iohann 
(1801) 1337. 


Hildesheim. 


Elze, Bernolf v. (1976) 430 

Emmerke, Hermann v. (1993—1 305) 
995, 1531. 

Empne, Dietrich u. Konrad v. (1273) 


Evecen, Hermann (1289) 847, s. Brd. 
Ludolf (1289-90) 847, 863. 


Frankenberg, Arnold (1294 — 1302) 
1009, 1010 A., 1018, 1035, 1225, 
1254, 1348, 1350. 


— Heinrich (1294) 1009, 1010 A., 1018. 

— Volemar (1294 —1309) 1009, 10104. » 
1018, 1035, 1225, 1254, 1350, 1386. 

Friso, Dietrich (1283 — 1308) 658, 736, 
737, 871, 1035, 1148, "1205, 
1377, 1502, 1563, 1633, s. Frau 
Evecen (1304) 1509, s. S. Dietrich 
(1299) 1205. 

— Heinrich, Hartmann «. Iohann, Ss. 
des Dietrich (1299— 1306) 1205, 1563. 

Giso (T) u. S. Heinrich (1992) 962; 8. 
S. Werner pleban. st. Andree. 

Goddesmann, Heinrich (1809) 1708. 

Glockengiesser, Fusor campanarum, 
Dietrich (1298) 1175. 

Göttingen, Konrad v. (erw. 1301) 1340. 
— Vgl. Ludolfi. 

Goslar, Iohann »«. Giseko v., Brd. 
EK qeu 

ohann v., s. Fr. Ma te w. S. 

Iohann qii) 47. 

Grif, Heinrich (1273) pes 

Bustedt, Heino (1280) 58 

Haringweekore ‚ Johann ^ 801 — 09) 


Hen Bernhard v. (1980—1304) 
632, 597, 706, 789, 1143, 1172, 
1207 A., 1504, s. Frau Lucchardis 
(1982) 597. 

— Bertold v. are 91) 504, 921. 

— Beteco v. (1283) 6 

— „aleinrich v. v., Brd. dos ; Bertold (1201) 


— Iohann v. (1291) 940, (erw. 1800) 
u. 8. Wittwe M te (1800) 1272. 

Heinrich, S. des (3 Giso (1292) 962. 

Helmold, S. des (1) Ludolf (1270—73) 
262, 325; vgl. Ludolfi. 

Hoheneggelsen, Heinrich v. (1285) 737. 

Hohenwege, Degenhard v. (1282) 621, 
auch provisor fraternit. st. Andree. 

Holeke, Heinrich (1286 —93) 761, 861, 
88 3 3 3, 96. 

Howardi, Konrad und Heinrich, Brd. 
(1998) 1175. 

Hüddessum, Heinrich v. (1282) 621, 
auch provisor fraternitat. st. Andree. 


861 


Indagine, Thegenhard w. s. Brd. Bern- 
hard. de (1979) 519. 

Insanus, Bruno (1283—1301) 658, 685, 
865, 871, 951, 1035, 1085, 1148, 1159, 
1388, (erw. 1305) w. Wittie Marga- 
rete (1805) 1551. 

— Hermann (1309) 1689. 

Kempe, Bernhard (1268) 215. 
Koldingen, Hermann «. Ulrich v., Brd. 
(1809) 1699. 
Luceken, Iohann, S. des (+) Ulrich «. 
der (4) Adelheid (1291-1304) 1159, 

467, s. Fr. Sophie (1304) 146 

Ludolfi, Eberhard C 80) O5 658, "ot, 
820, s. S. Iohann (1289) 820 

— Siegtried, Brd. des Eberhard , 8. 
Frau Elisabeth, 8. Schw. Sophie, s. 
Kinder Bernhard, ‚Siegfried, Helmold, 
Mathilde, * socer Heinrich mit S. 

ar dee. Iohann v. Gót- 


Lübeck, Heinrich v. (1290) 863. 

Marcolfi, Dietrich (1279) 519. 

Mathie, "Mathias (1276—86) 419, 774. 

Minden, Arnold v. (1279 — um 1290) 
619, 658, 759, 882, 899, s. Brd. 
Dietrich (ers. 1990) '889. 

— Dietrich (1272 — um 1990) 812, 
434, 686, 761, 834, 899. 

— Heinrich (1962) 34. 

Münstedt, Iohann v. (1283-90) 658, 
744, 863. 

Pattensen, Werner v. (1985) 707. 

Ponte, Bernhard. de (1278) 834; vgl. 
Brüggen. 

Puntrogge, Hermann (1275—88) 419, 
647, 658, 789. 

Putteclere, Bertold (1290) 860. 

Quercu, Bertramm. de (1282) 622. 

BReineconis, Alexander (1802) 1877. 

Reinfridi, Bertramm (1295 — 1306) 1035, 
1216, 1568, s. Brd. Heinrich (1985 
1806) 796, "781, 1085, 1563. 

Rolant, Heinrich und Frau Eileka 
(1308) 1430. 

Rosendal, Heinrich und Frau Marga- 
rete (1808) 16686. 

Rufus, Rode, Ludolf (1280 - 94) 532, 
645, 1002. 


Sapiens, Hermann (1275) 424. 

Scat, Iohann (1975) 419. 

Sconekint, Dietrich (1286) 776. 

— Hermann (1806—09) 1589, 1689. 

Sehsen, Iohann v. (1301) 1831, s. Frau 
Offemia «. 7. Adelheid (1302) 1853. 

Siegfried (1270) 262. 

Sledorn, Heinrich (1306) 1580. 


862 


Hildesheim. 


Spiritu, Heinric. de sancto, s. (T) Frau | — advocati episcopi: 


Adelheid (1285) 722. 
Stockem, Konrad v. (1301) 1316. 


Iohann (1270) 245. 
Benedikt (1288) 797. 


Storm, Brendeco od. Hildebrand (1280| — Kirchen: 


-—1800) 532, 658, 1176, 1207, 1209, 
1211, 1250, s. Brd. Heinrich (1298 
1300) 1176, 1207, i209, 1211, 1250. 
Thelonearius, Arnold (1286) 764, 765. 
— lohann (1268—73) 212, 215, 282, 
83, 334 


283, . 
Trudone, Iacob. de sancto (1275) 424. 
Emm; Hermann v. (1298— 1809) 1175, 
1 


— Hildebrand v. u. Frau Margarete 
(1306) 1588. 

Valua orientali, Bertold. de (1275— 
1307) 424, 1610. 

— Burchard, Brd. des Bertold (1275 
— 1307) 494, 658, 861, 882, 1014, 
1035, 1563, 1610. 

— lohanı, S. 'd. Burchard (1294 —1306) 
1014, 1837, 1338, 1563. 

— Konrad, Brd. d. Burchard (1282 — 
95) 622, 707, 882, 1035. 

Vorrat, Dietrich (1292) 948. 

Weckenste. Konrad u. Reinhold v. 
(1273) 3 

Werdeghe s. Dignus. 

Westfal, Heinrich od. Heino (1269 —88) 
220, 519, 540, 647, 789, s. Witte 
Adelheid (1998) 1903. 


ll. Neustadt, nova civitas 434 (S. 231, 
236, 242, 258), 574, 628, 714, 729, 
862, 1119, 1155, 1721. 

— Topographisches: Tor 729. — 
Goslarsche Tor 1282, 1503. —  Esel- 
stiege 1629. — Goslarsche Strasse 
1721. — platea caldariorum 1721. 


— Zoll Bid. 

— Kirchen: 
st. Lamberti 1232, 1394, 1503. — 
plebani: lohann (1282) 622. Her- 


mann, quondam (1289) 834, (erw. 
1297) 1155. Heinrich, Domvicar 
(1304 —06) 1497, 1520, 1590. 


st. Nicolai, pleban. Iohann (1295) 1074. 


— Venedig 639, 849, 969, 1457, 157». 
IV. Diózese: 58, 66, 204, 230, 246, 266, 


299, 349, 379, 390, 490, 497, 499, 500, 
509, 614, 690, 672, 838, 840, 875, 877, 
958, 959, 1090, 1093, 1096, 1110, 1141. 
1235, 1263, 1314, 1318, 1385, 1417, 
1435, 1456, 1496, 1514, 1539, 1553. 
— acolita 1110. — archidiaconi (ale) 
877. Vgl. Alfeld, Altkloster, Barum, 
Bockenem, Borsum, Denstorf, Detfurth. 
Elze, Goslar, Holle, Lamspringe, Lühnde, 
Nettlingen, Neuenkirchen, Rheden, 
Ringelheim, Schmedenstedt, Seesen, 


Solschen, Stöckheim, Wallensen. — 
clerici 246, 29. —  Cistercienser- 
Klöster 959. 


V. Bistum, ecclesia 1727, 1734. — bona 


episcopalia, res ecclesiast. 627, 777, 
1515. — Tafelgüter 303, 515, 755. — 
94 ecclesia et monasteria 1794. — 
Generalsynode (1291) 935. 


— Erbämter: camerarii e. v. Tossem. 


— dapiferi s. v. Sorsum. — dapiferatus 
officium 515. — marscalei s. v. Emmerke, 
Iohann. —  pincerne s. v. Meienberg. 


— Ministerialen 52, 62, 66, 103, 109, 


117, 132, 944, 315, 399, 410, 515, 568, 
577, 604, 620, 652, 653, 668, 701, 709, 
716, 784, 789, 857, 859, 861, 862, 876, 
885, 901, 912, 943, 976, 1950, 1965, 
1326, 1356, 1380, 1381, 1393, 1895, 
1409, 1668, 1689. — Vgl. Berkenstein, 
v. — Bock. — Bokesrode, v. — Bor- 
sum, v. — Cramme, v. — Dötzum, v. 
— Düngen, v. — Ekbert. — Escherde. 
v. — Garbolzum, v. — Garmissen, v. 
— Gerstenbüttel, v. — Gladenbeck, v. 
— Harboldessen, v. — Linde, v. — 
Meienberg, v. — Oberg, v. — Oelber, 

— Ohlendorf, v. — Pil. — Pyrmont, 


v. — Rautenberg, v. — Rössing, v. — 
Rovere. — Salder, v. — Steinberg, v. 
— Stemmen, v. — Swat. — — 'Templarius. 
— 'lossem, v. — Vinkelere. — Wall- 
moden, v. — Whülfingen, v 

— vasalli 66, 604. 


VI. Domstift 1, 4, 5, 12, 66, 89, 91A., 


— Rat 1282, Er 1508, 1582. 
— cives 1508, 1629. 
Faber, Iohann (1301) 1339. 
— advocat. prepositi maioris: 
Heinrich Surdus, quondam (1308) 1629. 


Il. Dammstadt: 303, 1409, 1412. 
— Stadtmauer 817. — camenata Pralen- 


bergh 818. 92, 110, 117, 150, 154, 176, 201, 924. 
— Rat, consules 628, 797, 817, 818, 8301, 305, 835, 364, 365, 408, 468, 487, 

1409. 497, 503, 515, 516, 524, 597, 653, 571 
— cives 193. 577, 627, 637, 659, 659, 804, 806, 806 


Hildesheim. 863 


807, 915, 930, 973, 1001, 1033, 1038, 
1091, 1098, 1154, 1172. 1906 uw. A., 
1994 1263 À., 1980, 1281, 1317, 1408, 
1497, 1442, 1484, 1489, 1569, 1686, 
Nachtr. S. 817. — Statut über Obe- 
dienzien 201, 224, 836, Abwesender 
804, 806, 807, über Gnadenjahr 512, 
über Prübenden 714. Prübendalgtiter 
3083. -—— conservatores 1030, 1033, 1041, 
1044, 1045, 1049. — litones 505, 1958, 
1569; vgl. litones e iscopi. 

episcopi (allgem.) 195, 487, 518, 
591, 680, 688, 708, 730, 755, 808, 
859, 864, 1072, 1216, 1219, 1223, 
1236, 1245, 1410, 1425, 1487, 1522) 
1575, 1614, 1693, 1699. 

— Bernward (erte. 1264) 73, (erw. 
1308) 1640. 

— Godehard (erw. 1297) 1130. 

— Hermann (erw. 1271) 284. 

— A delogns (erw. 1271) 284, (erw. 
1279) 515 

— Konrad II. (erw. 1970) 255, (ere. 
1279) 515, (erw. 1287) 786. 

— Heinrich I. (erw. 1272) 294. 

— Iohann I. Xen. 1260) 1A., (erw. 
1261) 19, (ers. um 1264) 81, 
(ert. 12) E (erw. 1269) 235, 
(ere. 1290) 8 

— Gedisrkanz, pisc. futurus (1960 
— 64) 1 40, 62, 66. 

— Otto, Horny v. Braunschweig, 
electus (1260 —74) 1 A., 3, 19, 40 A., 
59, 66, 76, 80, 81, 91, 92, 94, 95, 
97, 99, 100, 101, 108, 105, 107, 108, 
109, 112, 116, 117, 118, 119, 195. 
196, 199, 130, 139, 136, 138, 141, 
143, 147, 143, 151, 161, 162, 167, 
169, 170, 171, 176 u. A., 177, 178, 
179, 180 u. A. 181, 190, 191, 192, 
195, 196, 197, 908, 211, 912 À., 214, 
215, 216, 217, 92), 991, 299. 993, 224, 

226, 234, 235, 240, 245 246, 
247, 248, 949 A., 250, 951, 252, 953, 
955, 959, 261, 971, 974. 276, 971, 


278, 980, 282, 984, 286, 987, 999, 


294, 998, 299, 300, 302, 304, 306, 
309, 810, 816, 319, 321, 895, 826, 
327, 830, 831, 883, 835, 336, 337, 
338, 840, 841, 344, 845, 347, 348, 
: 1’ ado. 


, 364, 365, 
366, 370, episcopus (1974— 19) 971 
, 875a, 377. 381, 383 A., 893, 

891. 896, 897, 399, 402, 406, 408, 
409 u. A., 410, 412, 413, 414, 415, 
416, 421, 422, 423, 428, 430, 434, 
436, 440, 442, 443, 449, 450, 451, 
459, 458, 460, 462, 464, 465, 466, 


468, 470, 471, 472, 474, 475, 477, 
480, 481, 482, 484 (S. 232, 237, 238), 
486, 487, 489, 490, 491, 492, 497, 
493, 499, 500, 508, 505, 507, 510, 
519, (t Juli 4) 515 A., kaiserl. Kaplan 
(1977) 468, (ert. 1282) 618, (erw. 
1285 —94) 149, (erw. 1286) 749, (erw. 
1290) 869, (erw. 1307) 1624. 

— Siegfried. v. Querfurt (1279 —1810) 
614 A., 515, 516, 520, 521, 530, 
531 u. A., 582, 537, 538, 518, 545, 
517, 551, 552, 553, 554, 555, 557, 
558, 561À., 562, 563, 561, 567, 568, 
572, 575, 576, 677, 578, 'D79 u. À., 
590, 581, 682, 683, 584 u. A., 539, 
591, 593, 694, 595, 596, 597, 598, 
599, 600, 601, 602, 608 A., 60 , 606, 
608, 610, 619, 613, 614, '615, 618, 
619 A., 620, 627, 629, 636, 638, 639. 
640, 649, 648, 644, '645, "646, 649, 
653, 651, 655, "658, 660, 666 A. 668, 
671, 678, 614, 676, 679, 630, ' 686, 
690, 692, 694, 696, 697, 699, 701, 
707, 708, 712 u. À., 715, 716, 717, 
718, 719, 720, 726, "798, 730, 781, 
194, 735, 739, 744, 747, 148, 752, 
755, 756, 757, 758, 169, 763, 772, 
716 u. À., 119, 784, 786, 792, 793, 
795, 796, 800, 808, 804. 805, 806, 
807, 808, 809, 823 u. A. 824, 825, 
826, 897, 898, 833, 887, 839, 842, 
818, 845, 817, 849, 850, 852, 854, 
856, 857, 859, 862, 864, 866, 872, 873, 
874, 875, 876, 877, 879, 8792, 881, 
883, 835, 891, 892, 893, 899, 904, 
907, 908, 910, 912 u. A, 915, 916, 
917, 998, 926, 927, 980, '985, 936 u. 
A., '987, 938, 949, 951, 959, 958, 963, 
964 u. A., 970, 972, 973, 974, 975, 
976, 977, 978, 979, 980, 982, 984, 
98b, 988 u. A, 989, 990, 994, 1000, 
1001, 1002, 1004, 1010 u. A., 1011, 
1013, 1099, 1094, 1027 A, 1029, 
1081, 1035, 1086, 1038, 1039, 1040, 
1046, 1047, 1049, 1058, 1060, 1063, 
1064, 1065, 1066, 1069, 1070, 1073 4., 
1079, 1088, 1084, 1085, 1086, 1088, 
1091, 1093, 1094, 1095, 1098, 1101, 
1102, 1103, 1104, 1107, 1110, 1112, 
1113, 1118, 1122, 1128, 1133, 1188, 
1139, 1142, 1143, 1145, 1149, 1150, 
1153, 1154, 1159, 1163, 1164, 1166, 
1169, 1179, 1178, 1174, 1176, 1177, 
1179, 1182, 1184 u. A, 1186, 1188, 
1193, 1197, 1206, 1907, 1208, 1209, 
1211, 1212, 1216, 1217, 1219, 1220, 
1221, 1922, 1223, 1224, 1225, 1226 (?), 
1230, 1981, 1935, 1286, 1237, 1239, 


864 


1942, 1945, 1247 u. A., 1950, 1952, 
1953, 1254, 1259, 1260, 1261, 1262, 
1908 u. A., 1264, 1265, 1268, 1270, 
1275, 1279, 1280, 1281, 1283, 1286, 
1287, 1293, 1296, 1305, 1310, 1312, 
1314, 1317, 1318 u. A., 1320, 1321, 
1822, 1326, 1328, 1330, 1888, 1844, 
1345, 1349, 1351, 1352, 1356, 1367 
u.A., 1359, 1360, 1867, 1369, 1370, 
1371, 1377, 1380, 1381, 1390, 1393, 
1397, 1398, 1399, 1401, 1402, 1406, 
1407, 1410, 1411, 1422, 1425, 1427, 
1428, 1333, 1434, 1440, 1441 u. A, 
1442, 1444, 1445, 1446, 1452, 1453, 
1454, 1462, 1468, 1464, 1465, 1466, 
1468, 1472, 1476 A., 1479, 1480, 
1431, 1482, 1483, 1486, 1487, 1488, 
1491, 10 1496, 1497, 1500 u. A, 
1501, 1503, 1509, 1512, 1513, 
1515, 1516. 1518, 1519, 1599, 1529, 1598, 
1599, 1539, 1535, 1586, 1540, 1541, 
1646, 1547, 1549, 1560, 1564, 1565, 
1569, 1575, 1580, 1585, 1593, 1594, 
1595, 1598, 1608, 1604, 1603, 1618, 
1614, 1617, 1618, 1619, 1021, 1698, 
; 1698, 1633, 1641 À., 1642, 
1648, 1644, 1647, 1658, 1654, 1662, 
663, 1665, 1667, 1668, 1669, 1670, 
1673, 1677, 1680, 1685, 1686, 1687, 
1688, 1689, 1693 n. A., 1694, 1695, 
1696, 1700, 1701, 1709, 1704, 1711, 
1715, 1716, 1717, 1718, 1719, 1793, 
1727, 1729, 1730, 1734, 1785, 1736, 
(T April 27) 1736 A. 


— Heinrich (1317) 1551 A., (o. J) 
1693 A. 


officiales curie: 

Petrus mag., Domherr (1999 — 95) 
962, 984, 1030, 1032, 1033, 1037, 
1045, 1053, 1060, 1063, 1068. 

capellani o bis copi, alle canonici 
st. Andr 


Alexander (1984) 690. 

Berwinkel, Gunzelin v. (1310) 1723. 

Biewende, Walther v. (1995) 1068. 

Burgdorf, Iohann v. (1305) 1528. 

Emne, Arnold v. (1282 — 83) 597, 
620, 629. 

Goddinstede, Mozeko v. (1295) 1063. 

Ierxheim, Iohann, Domdec. in Goslar 
(erw. 12 

Iohann, canon. st. Crucis (1281) 582. 

Mansfeld, Heinrich v. (1806) 1580. 

Martin (1995) 1068. 

Meinardus (1306) 1580 

Roden, Iohann v. (1981— 1302) 582, 
690, 1351. 


Hildesheim. 


Söhlde, Dietrich v. (1305 —06) 1538, 
1580. 


notarii, scriptores episcopi: 
Bertold ? (1290) 863, 864, 877. 
Bruno (1265 —76) 95, 190, 321, 866, 
415, 434. 
Iohann (1284) 686. 
^ qioban. in Wendthausen (1308) 
Iordanus (1944) Nachtr. S. 817. 
Konrad ? (1289 — 98) 836, 993, 1181. 
Roden, Iohann v. (1985—89) 696, 
109, 712, 715, 716, 718, 719, 794, 
716, 786, 798. 
Wikbold (1295) 1074. 
officiati episcopi 195. 
vicarii episcop 
Grubo, Heinrich (1307) 1592. 
Mahner, Iohann v. (1300) 1287. 
advocati episcopi 1069, 1693. 
monetarius episco : 881. 
Holle, Heinrich v. 1294) 1005. 
Schtisselträger 406. 
famuli episcopi: 
Meinhard (1286) 768. 
villiei episcopi 1139. 
litones episcopi 714, 1522, 1719. 
Domkapitel 3, 10, 19, 84, 40, 41, 
47, 50, 62, 66, 90, 92, 97, 101, 108 A., 
119, 116, 118, 119, 126, 141, 143, 


190, 780, 781, 748, 755, 757, 759 
788. 798, 804, 805, 806 
822, 823, 836, 848, 
859, 859, 854, 855, 
869, 864, 878, 880, 907 
917, 923, 930, 986 u. A., 951, 957 
971, 972, 977, 978, 989, 993, 999' 
1001, 1005, 1009, 1010, 1011, 1017. 
1031, 1083 u. A., 1035, 1012, 1044 
1047, 1048, 1049, 1050, 1051, 1052' 
1054, 1057, 1064, 1009, 1071, 1091 
1092, 1098, 1095, 1100, 1108, 1119' 








Hildesheim. 


1116, 1130, 1182, 1139, 1150, 1152, 
1155, 1172, 1185, 1198, 1206, 1208, 
1216, 1217, 1219, 1222, 1228, 1224, 
1233, 1236, 1237, 1258, 1260, 1261, 
1265, 1270, 1280, 1281, 1296, 1298, 
1317, 1318, 1310 u. A., 1321, 1323, 
1366, 1377, 1378, 1398, 1897 u. A, 
1398, 1402, 1410, 1427, 1481 u. A., 
1433, 1441 v. A., 1442, 1444, 1464, 
1476, 1479, 1480, 1481, 1484, 1487, 
1488, 1489, 1502, 1515, 1529, 1584, 
1585, 1546, 1547, 1569, 1574, 1595, 
1608, 1613, "1618, 1619, 1624, 1641 A., 
1649, 1643, 1654, 1663, 1668, 1673, 
1685, 1686, 1689, 1698, 1694, 1697, 
1701, 1708, 1709, 1710, 1711, 1725 
u. À., 1727, 1780A., 1734, — pistor 


865 


721, 747, 748, 759, 753, 755, 757, 
759, 761, 763, 772, 776, 788, 796, 
798, 799, 800, 805, 806, 807, 808, 
810, 822, 828, 825, 827, 829, 843, 
849, 850, 858, 855, 862, 878 u. A., 
(erıo. 1293) 998, (ervo. 1296) 1100, 
(erw. 1303) 1445, auch archidiac. in 
Bockenem. 


— Gebhard v. Querfurt (1290—1801) 


862, 863, 878, 882, 884, 904, 911, 
912, 936 u. A, 988, 971, 977, 978, 
989, 999, 1009, 1010 u. A,, "1017, 
1085, 1036, 1094, 1095, 1100, 1109, 
1116, 1155, 1185, 1233, 1260, 1965, 
1275, 1981, 1814, 1317, 1818, 1819, 
1321, 1893, (erw. 1808) 1699, auch 
Halberstadt, cellerar. 


882. — Schreibhülfe 1476. 
seniores capituli 836, 862. 
prepositi Jnsiores (allgem.) 484 

(S. 227, 955, 257), 594, 681, 971, 

1298, 1299. 1569, 1608, 1699. — 

Dompropstei 515, '869. — thesaurus 

1699, 1701. — advocat. prepositi : 

Bernhard, und Helmold, quondam 


— Arnold v. Warberg (1808— 4) 1481, 
1444, 1445, 1452, (erw. 1804) 1476, 
auch archidiac. in Rheden. 

— Siegfried v. Blankenburg (1804) 
1464, 1476. 

— Konrad v. Valkenstein (1805— 10) 
1510, 1515, 1535, 1536, 1537, 1569, 
1582, 1608, 1654, 1668, 1668, 1686, 


(1988) 7 1689, 1697, 1699. 1701, 1708, 1710, 
— Reinhold. v. Dassel (1244) Nachtr. 1711, 17954. 

S. 817. decani maiores Bos Bo. 155, 484 
— Ludolf v. Wohldenberg (1260—70) (S. 227), 804 6 807, 836, 


1028, 1071, 1308, werk 1476, 1608, 
ist auch decan. st. Iohannis 1028 
u. A. — Domdekanat 804, 805, Ein- 
künfte des 1299. — decani capellan. 
Bertold (1295-97) 1074, 1151. 

— Gerwich (erw. T Febr. 22) 623. 


— Johann v. Schildesche, mag. (1260 
—76) en 19, 83, 34, 36, 40, 41, 46, 
47, 50, 6 6, '94, 114, 
prepos. ] 6, 191, 125, 154, 155, 201, 208, 

— Halto (1270-74) 246, 248, 250, 213, 994, 946, 948, 950, 276, 280, 
253, 257, 259, 261, 276, 279, 280, 286, 289, 299. 801, 808, 895, 853, 
286, 999, 299, 808, 304, 395, 826, 855, 862, 868, 864, 365, 889, 887, 
331, 836, 838, 340, 841, 350, 868, 393, 405, 410, 417, 418, 419, 498, 
auch prepos. in Oelsburg. 450, 451, 484, dann Dompropst; 

— Volquin v. Schwalenberg (1274 — auch archidiac. in Steinheim u. 
16) 366, 381, 382, 393, 895, 397, Bockenem vw. Domherr in Paderborn. 
405, 408, 409, 410, 418, 417, 418,| _ Lippold (1277—81) 464, 465, 470, 
419, 499, 493, 430, 434, 488, 441. 477, 478, 479, 480, 481, , 489, 

— Johann v. Schildesche (1977 — 90) 491, 497, 498, 499, 500, 503, 507, 
466, 470, 476, 477, 481, 484 (S. 256), 510, 512, 514, 515, 521, 524, 580, 
486, 489, 490, 491, 498, 503, 507, 650, 552, 558, 556, 562, 572, 576, 
510, 512, 521, 524, 562, 567, 572, 679, 584. 

514 A., 576, 579, 592, 594, 596, 597, | — Arnold v. Warberg (1282-1303) 
599, 600, 606, 608, 627, 628, 635, 599, 600, 606, 608, 614, 620, 627, 
689, 648, 649, 652, 659, 657, 671, 628, 629, 635, 639, 644, 645, 649, 
681, 686, 692, 697, 701, 702, 706, 652, 658, 657, 658, 668, 871, 674, 
707, 709, 714, 715, 717, 718, 720, 679, 681, 686, 692, 699, 696, 697, 


1, 8, 4, 5, 10, 19, 32 u. A., 84, 40, 
41, 47 u. A., 52, 60, 62, 75, 88, 92, 
93, 04, 95, 97, 99, 100, 101, 103, 
105, 107, 108, 109, 112, 114, 116, 
119, 136, 148, 154, 155, 162, 163, 
168, 171, 178, 180, 185, 187, 197, 
198, 905, 211, 213, 224, 287, 265, 
266, (erw. 1272) 801, Ger. 1285) 
714, auch prepos. st. Crucis u. Goslar, 


866 


701, 706, 707, 709, 714, 715, 717, 


B4, 806, 806, 808, 810, 814, 816, 
, 895, 839 


909, 911, 912, 933, 936 u. A., 937, 988, 
951, 957, 969, 972, 975, 971, 978, 
989, 985, 988, 989, 990, 993, 999. 
1002, 1004, 1005, 1009, 1010, ' 1098; 
1081, 1033, 1085, 1086, 1044, 1046, 
1048, 1049, 1057, 1068, 1068, 1074, 
1087, 1099, 1098, 1094, 1095, 1100, 
1101, 1108, 1104, 1118, 1116, 1180, 
1188, 1148, 1149, 1151, 1155, 1167, 
1184, 1185, 1193, 1220, 1292, 1 
1260, 1264, 1965, 1278, 1975, 1976. 
1280, 1981, 1814, 1317) 1318, 1819, 
1320, 1821, 1838, 1995, 1948, 1349, 
1356, 1857, 1871, 1877, 1898, 1406, 
1410, dann Dompropst, auch archi- 
diac. in Solschen u. Rheden, rector 
capelle in Werle «. provisor hospit. 
st. Iohannis. 


— Heinrich v. Wohldenberg errat 10) 


1497, 1428, 1481, 14360, 

1476, 1479, 1480, 1481, 1486. 187 
1488, 1494, 1505, 1514, 1515, 1590, 
1599. 1595, 1597, 1585, 1586, 1545, 
1578, 1598, 1600, 1608, 1647, 1651, 
1654. 1655, 1668, 1668, 1684, 1686, 
1687, 1689, 1701, 1708, 1710, 1711, 
1712, 1795 A, auch archidiac. in 
Solschen. 


cantores maiores: 
— Hermann v. Paderborn (erw. 1282) 


608. 
— Dietrich v. Adensen (1260—65) 3 


48, 75, 81, 94, 96 u. A., 97, dann 
prepos. st. Crucis. 


— xo de Antiquo foro (1270— 


825, 326, 331, 838, 
340, Ol, 386, 861, 969, S08, 410, 
411, 419, 422, 428, 428, 480. 


— Iohann v. Medem (1278 — 86) 507, 


514, 530, 550, 562, 594, 506, 597, 


806, 814, 
822, 823 23 (flach Iohann), 876, (erw. 
1308) 1 


— Bernhard v. Meinersen (1291 —1 


em. 
904, 909, 911, 951, 972, 975, , 


978, 984, 1002, 1004, 1010, 
1081, 1085, A06. 1048, 1063, 1094, 
1118, 1188, 1143, 1149, 1172, 1173, 
1184, 1198, 1220, 1260, 1263 A., 
1264, 1280, 1281, 1816, 1917, 1318, 
1320, 1821, 1324, 1356, 1357, 1371, 
1977, 1378, 1393, 1396, 1401, 1497, 
1464, 1479, 1480, 1481, 1486, 1487, 
1488, 1508, 1569, 1608, 1654, 1668, 
1688, 1686. 

cellerarii maiores (allgem.) 484 
(S. 227, 257, 268, 259), 862. — Kid 
1999. — celleraria 836. 

— Heidenreich v. Sulingen (1260 — 
85) 4, 68, 80, 86, 92, 94, 95, 97, 
100, 101, 108, 105, 107, 108, 112) 
119, 195, 196, 136, 148, 151, 153, 
161 u. À., 169, 171, 178, 180, 190, 
198, 206, ' 913, 916, 217, 290, 221, 
298, 995 226, 234, 240, 245, 248, 
250, 253, 261, 276, 279, 280, 286, 
292, 325, 362, 398, 405, 410, 477, 
478, 484 (S. 280, 231), 579, 591, 
597, 606, 627, 628, 639, 681, 686 
701, 715, 740, (ero. 1986) 749. 

— Johann (1983 — 98) 790, 796, 806, 
807, , 838, , , 839, 

848, 849, 850, 854, 855, 876, 8892, 
907, 909, 988, 972, 975, 977, 982, 
985, 1002, 1005, 1031, 1033, 1085, 
1063, 1094, 1095, 1188, 1149, 1185, 
(erw. o. J. ) 1998, auch archidiacon. 
in 

— Otto v. Wohldenberg (1299— 1303) 
1214, 1220, 1222, 1280, 1981, 1810, 
1817, 1818, 1890, 1891, 1894, 1895, 
1327, 1337, 1844, 1380, 1381, 1427, 
auch prepos. st. Mauritii. 

custodes, thesaurarii maiores 
(allgem.) E (S. 257), 623, 1608. — 
oma 4 . Steinb (1289 —96) 

— Hermann erg — 
822, 865, 957, 1094, 1095, auch 
patron. capelle' in Wittenburg. 

— Robert (1297—1800) 1149, 1260. 

subeustos maior: 

— Bertold (1993) 995. 

scolastici maiores (allgem.) 355 

(S. 927) 


— Hartmann v. Minden (1260—62) 
— Hoier v. Hohenbfichen (un 1964 
—1282) 80, 86, 92, 95, 97, 99, 100, 


108, 112, 119, 186, 145, 156, 18, 
171, 175, 178, 180, 208, 991, 223. 
225, 226, 281, 234, 940, 945, 950, 

, 256, 261, 276, 280, 286, 990, 
804, 881, 84 , 854, B61, 989, 











Hildesheim. 867 


— Blankenburg, Iordan v. (1260—89) 
8, 37, 752, 892. 
— — Siegfried v. (12765 — 1301) 408, 444, 
469, 617, 628, 639, 658, 661, 728, 
762 1706 187, a gu 
— Bernhard v. Dorstadt (1282—1309 v kenstein), 788 ; 
620, 627, 628, 699, Ced 644, "^ 822, 895, 828, 849, 849, 850, 854, 
658, 668, 671, 674, 679, 855, 856, 862a, 882, 890, 895, 911, 
686, 691, 699, 715, 748, 752, 755, 988, 951, 962, 978, 984, 1004, 1005, 
767, 759, 761, 768, 776, 778, 788, 1085, 1046, 1094, 1095, 1113, 1143, 
796, 800, 808, 810, 814, 822, 886, 1280, 1337, dann Dompropst, auch 
837, 839, 848, 849, 850, 853, 855, Domdecan. in Halberstadt. 
866, 876, 877, 882, 885, 904, 907,| -— Bock, Ernst (1303— 09) 1441, 1464, 
908, 919, 936 u. A., 937, 951, 957, 1580, 1604, 1654, 1688, 1688, 1689. 
979, 975, 977, 978, 989, 984, 985,| — Bremen, Heinrich v. (1260—70) 8 
009, 1001, 1005, 1009, 94, 1583, 181, 205, 2183, 216, 917, 


993, 999, 1 
1010, 1081, 1035, 1046, 1063, 1087, 999, 948, 958. 
1094, 1095, en, de Ponte, Burchard v 


1100, 1109, 1198, 1148, — Brügg 
1149, 1155, 1171, 1179, 1178, 1184, 


387, 898, 405, 408, 409, 410, 422, 
423, 498, 430, 464, 465, 476, 479, 
480, 490, 497, 499, 500, 514, 530, 
561, 562, 567, 579, 594, 596, 599, 
auch archidiacon. in Nettlingen. 


(1986—1308) 759, 1030, 1058 u. A., 


1193, 1220, 1999. 1993, 1960, 1275, 1094, 1896, 1668. 

1280, 1981, 1305, 1911, 1317, 1818,| — Bruno, mag. (1278-86) 498, 627, 
1820, 1391, 1348, 1949, 1856, 628, 701, 752. 

1357, 1371, 1877, 1398, 1394 A| — Cono s. Weihe, v. 

1401, 1427, 1444, 1464, 1176, 1479,|  — Cramme, Arnold v. (1309) 1689. 
1480, 1481, 1486, 1487, 1488, 1505, — Dassel, Hermann v. (1260 —87) 8, 


1585, 1586, 1588, 1608, 1654, 1663, 
1668, 1679, 1686, 1708, anch. archi- 
diacon. in Bockenem u. obedientiar. 


10, 89 u. À., 92, 148, 205, 218, 898, 
559, 579, 606, 639, 658, "686, 798, 
759, 759, 788. 


— — Beinhold v. (erw. 1282) 693. 


canonici maiores (allgem.) 1, 81,| — Dietrich (1302) 1406. 
235, 247, 410, 515, 628, 681, 877, — Dorstadt, Bernhard v. (1960—81) 
970, 1099, 1083 A, 1298, 1326, ' 1569, 9, 80, 86, 92, 148, 157, 206, 213, 
i str 
— Adensen, Dietrich v. (um 1260 3, 897, 398, 407, , 450, 
„näensen, Dietrich v. (um 1260)| 461° 466. 470, 479, 477, 481, 486, 
489, 491, 496, 498, 507. 509, 510, 

— — Friedrich v. (1283— 1310) 658, 

794, 832, 835, 911, 992, 1011, 1019,| 080 552, 567, 672, 875, 576, 579, 
580, 584, 599, 610, dann scolasticus. 


1094, 1118, 1138, 1148, 1147, 1148) 

1220, 1947 u. A., 1277, 1364, 1424, — Dreileben, Burchard v. (1288—1808) 

14424, 1478, 1604, 1625, 1637, 628, 658, 752, 978, 1005, 1094, 1104, 

1654, 1688, 1668, 1798. 1106, 1118, 1196, 1220, 1828, 1654, 

1668, 1668, auch archidiac. in Borsum. 

— Antiquo foro, Lippold. de (1260—68) hann v., Brd. des vor. (1298— 

: » 9l, L15, 108, 162, 171, 216, 217, 99) 978, 1990, auch prepos. st. Petri 

in Goslar w. Domherr in Halber- 

— Appolde, Dietrich v. (1260) 8. stadt. 
— Arnold (1264) 56. — Driburg, Heinrich v. (1260—69) 8, 
— Asseburg, Johann v. der (1975 — 76) 222, auch archidiacon. in Solschen. 

398, 445. — Ernst, archidiacon. in Seesen (1808 
— Bernhard, archidiacon. in Braun- —09) 1419, 1708. 

schweig (1305) 1558. — Everstein, Heinrich v. (1960) 8, 4, 
— Berwinkel, Gunzelin v. (1307 —09) auch prepos. in Oelsburg. 

1592, 1604, 1654, 1668, 1668, 1686,|  — — Albert, prepos. st. Crucis s. das. 

1688. — — Otto v. (12600— 83) 8, 4, 10, 148, 
— Blankenburg, Burchard v. (1290) 248, 811, 393, 408, 409, 444, 488, 

8628. 596, 530, 682, 678, 879, 620, 628, 
— — lIohann v. (1988) 661, 728. . 


in Ochtersum. 


— — Io 


auch prepos. in Hameln 
55* 


868 


Hildesheim. 


— Everstein, Walther v. (1986 — 96) 


752, 806, 807, 822, 1094. 


— Fischbeck, Arnold v. (1301 — 03) 


1321, 1428, 1441. 


— Gebhard s. st. Crucis prepos. 

— Gerhard s. v. Querfurt. 

— Gerold (1244) Nachtr. S. 817. 

— Hallermund, Ludolf v. (1275 — 91) 


400, 600, 620, 689, 641, 7702, 896, 
911, 926. 


— Halto, Halco (1260—70) 3, 80, 91, 


100, 101, 103, 105, 107, 108, "109, 
125, 126, 199, 136, 151, 162, 171, 
178, 179, 180, 190, 191, 197, 220, 
1, 222, 228, 225, 226, 234, 240, 
, 948 dann prepos. maior, auch 
prepos. in Oelsburg «. archidiacon. 
in Denstorf 


Hardenberg, Bernhard v. (1284—1309) 


658, 1085, 1094, 1260, 1317, 1318, 
1856, 1878, 1898, 1896, 1491, 1464, 
1487, 1488, 1505, 1599, 1536, 1568, 
1515, 1825, 1687, 1654, 1663, 1668, 


1686. 
— Heinrich (1260—88) 8, 791, auch 


archidiacon. in Neuenkirchen. 


— Hohenbtüchen, Hoier v. (1260—64) 


9, 35 u. A., B3, 67, 78, 79, dann sco- 
lasticus maior. 


— Homburg, Heinrich v. (1302— 09) 


1404, 1492, 1511, 1533, 1536, 1634, 
1654, 1655, 1663, 1668, 1686, auch 
canon. Minden. 


— Iburg, Heinrich v. (1260— 70) 4, 248. 
— Indagine, Ernest. de (1296 — -1308) 


1094, 1143, 1870, 1505, 1522, 1532, 
1536, 1568, 1654, 1661, 1668, auch 
archidiac. in Detfurth u. Alfeld. 


— Iohann (wohl v. Göttingen), pleban. 


—— -— m 


st. Andree (1204—0D) 68, 94. 
s. Volemari. 


— Iordan (1275) 405. 
— Irxleben, Dietrich v. (1284) 684. 


— Leo oder Leonius (1260— 77) 3, 87, 


94, 98, 195, 196, 162, 171, 222, 248, 
410. 


? 


— Lippold (1260) 8 
— — prepos. in Nörten w. canon. in 


Mainz (1994) 1003. 


— Mansfeld, Robert v. (1291— 96) 907, 
— Medem, Iohann v. (1275—88) 393, 


470, 579, 628, auch cantor maior. 


— Meinersen, Bernhard v. (1267 —90) 


157, 511, 525, 530, 582, 662, 567, 
572, 576, 676, 578, 580, 589, 684, 
590, 597, 601 u. À., 606, 619, 615, 


248 
— Oberg, Iohann v. 


— Roden, Iohann v. 


— Scharzfeld, Sigebodo 


—  Schaumbur, 


— Schwalenberg, 


629, 639, 640, 645, 649, 658, 
668, 671, 670, 679, 696, 716, 718, 
748, 752, 755, 757, 796, 806, 807, 
808, 825, 828, 843, 849, 850, 854, 
856, 885, dann cantor maior. 


— Monte, Volemar. de (1275—85) 393, 


423, 639, 648, 701. 


— Mortiécatars, Heinricus (1969— 70) 


(1295 —1309) 
1071, 1260, 1878, 1427, 1457, 1486, 
1526, 1536, 1568, 1663, 1668, 1686. 


— Oebisfelde, Iohann v. (1306) 1572. 
— Petrus, mag. (um 1281—1296) 588, 


962, 984, 1009, 1031, 1040, 1094, 
1101, 1113, auch official. curie. 


— Piscina, Heinricus de (1260 —83) 


9, 4, 41, 248, 339, 648. 


— Ponte, de, 8. Brüggen 
— Querturt, Burchard v. (1996) 1079. 
— — Gerhard v. (1982—1304) 620, 


798, 1476, auch prepos. Halberstadt. 
1989— 1804) 837, 
876, 885, 904, 911, 937, 951, 1005, 
1013, 1040, 1063, 1079, 1087, 1094, 
1101, 1104, 1143, 1148, 1172, 1176, 
1184, 1188, 1289, 1244, 1280, 1281, 
1318, 1321, 1394. 1851, 1356, 1370, 
1371, 1380, 1381, 1886, 1396, 1427, 
1498, 1441, 1444, 1475, auch capellan. 
episcopi, pleban. st. Andree, archi- 
diac. in Stöckheim 


— Rusteberg, Lippold v. (1260) 8. 
— Salder, Dietrich v. (12986—1302) 


752, 755, 757, 822, 1095, 1220, 
1995, 1321, 1861. 


— Schalksherg, Heinrich v. (1260 —65) 


3, 94, (T Januar 14) 9A. auch 


canon. Minden. 
v. (1260 —65) 
3, 4, 10, 90, 94, auch archidiac. in 


Neuenkirchen. 
- Holstein, Gerhard 
com. v. (1300 


1289. 
— Schraplau, Burchard v. (1295-97) 


1040, 1094, 1101, 1149. 
"Heinrich com. v. 
(1305) 1508, 1511 A., 1617, 1521. 


— — Volquin v. (1960 —74) 10, 32, 


100, 101, 107, 108, 109, 216, 217, 
948, 896, 331, 986, 388, 840, 34, 
850, 366, auch prepos. in Goslar, 
prepos. Hildesh., episcop. Minden. 


— Siegfried (v. Blankenbur ?) vice- 


archidiac. st. Andree (1995) 1074. 


— Steinberg, Hermann v. (1298 —1806) 


1185, 1260, 1406, 1536, 1663, 1669, 
vorher custos maior. 





Hildesheim. 


— Stockem, Lip old v. (1289—1308) 
850, 1094, 1198, 1396, 1522, 1625, 
1654, 1663, 1668, auch archidiac. 
in Bockenem. 

— Tossem, Ekbert v. (1295) 104. 

— Uslar, Hildebrand v, (1260) 3 

— Valkenstein, Konrad v. (1991— 
1804) 911, 975, 1004, 1068, 1005, 
1104, 1118, 1143, 1193, 1220, 1260, 
1817, 1318, 1821, 1337, 1871, 1393, 
1396, 1401, 1497. 1479, 1480, 1481, 
1486, 1487, 1505, dann prepos. 
maior. 

— — Otto v. (1805—09) 1510, 1654, 
1663, 1668, 1686, 1689. 

— Volemar s. de Monte. 


— Volcmari, Iohann, mag. (1260—72) 
4, 82, 80, 86, 94, 153, 154, 155, 
162, 171, 198, 205, 213, 210, 217, 
221, 222, 223, 225, 226, 234, 240, 301. 

— Volrad, prepos. st. Petri in Goslar 
(1270) 247 


— Wallmoden, Dietrich v. (1296—1809) 
1094, 1483 A., 1563, 1668, 1689. 

— Warburg, Arnold v. (1965— — 82) 86, 
92, 126, 157, 248, 253, 276, 279, 
280, 286, 287, 304, 311, 328, 826, 
931, 836, 338, 340, 341, 344, 350, 
361, 862, 363, 864, 383 u. A., 393, 
897, 407, 408, 409, 415, 417, 418, 


466, 470, 472, 477, 481, 530, 582, 
533, 645, 552, 562, 567, 
576, 578, 579, 580, 582, 
596, 597, dann decan. maior. 

— — Hermann v. (1308 — 09) 1451, 
1668, 1678, 1686, 1687, 1689. 


— Weihe, Cono v. (1970— 86) 259, 

326, 331, 336, 330, 340, 841, 350, 
362, 363, 364, 
409, 415, 422, 4: 
462, 466, 470, 472, 477, 481, 486, 
489, 491, 498, 507, | 
584, 628, 653, 665, 681, 686, 696, 
702, 707, 718, 728, 747, 748, 752, 
753, 757, 772, 776, auch prepos. in 
Oelsburg. 

— Wenden, Ludolf v. (1304—09) 1455, 
1682, auch canon. st. Blasii in 
Braunschweig. 


— ‚Wenäthausen, Iordan v. (1275) 393, 

5 

— Werner, S. des civis Giso (1975— 
—91) 393, 397, 408, 409, 418, 422, 
436, 449, 450, 451, 462, 466, 470, 
472, 471, 486, 489, 491, 498, 507, 
510, 575, 627, 680, 686, 696, 701, 


869 


711, 755, 759, 790, 822, 849, 850, 
890, 909, 912, (erw. 1292) 962, auch 
pleban. st. Andree. 

— Werner, pleban. wo? (1296) 1095. 

— Wildeshausen, Albert v., mag. (1269 
—70) 222, 248. 

— Winnigstedt, Friedrich d. A. v. (1298 
—96) 976 u. A., 1094. 

— Wohldenberg, "Bodo com. v. (1801 
—06) 1325, 1361, 1563. 

— — Heinrich, com. v. zwei (1264— 
1302) 76, 169, 226, 232, 934, 237, 
239, 281, 317, 329, 373, 874, 396, 
417, 418, 518, 526, 727, 747, 748, 
751, 798, 806, 807, 825, 843, 856, 

984. 1002, 1004, 1011, 1021, 

1025, 1035, 1040, 1046, 1047, 1094, 

1138, 1143, 1149, 1172, 1189, 1184, 

1191, 1963, 1980, 1305, 1817, 1821, 

1861, 1380, 1381, 1405, dann decan. 

maior, auch archidiacon. in Borsum 

u. Solschen w. prepos. in Oelsburg. 

rmann, com. v. (1260—88) 8, 
40, 5, 49, 212, 216, 217, 248, 198. 

— — Ludolf, com. v. (1296 — 1309) 
1094, 1138, 1143, 1189, 1193, 1260, 
1891, 1825, 1888, 1861, 1379, 1396, 
1479, 1480, 1481, 1586, 1569, 1600, 
1615, 1654, 1663, 1668, 1686, 1687, 
1689. 

— — Otto, com. v. (1290—1309) 890, 
968, 975, 978, 979, 1002, 1004, 1011, 
1095, 1085, 1046, 1047, 1063, 1082, 
1083, 1085, 1094, 1095, 1113, 1138, 
1148, 1149, 1172, 1173, 1182, 1184, 
1193, 1914, 1260, 1269, 1305, 1395, 
1897, 1838, 1361, 1379, 1396, 1562, 
1578, 1600, 1668 u. A. 1686, 1687, 
1698. 

— Wulfgrove, Hoier (1260) 4. 

ecclesiastici 1608. 

— Kdelleri, Dietrich (1307) 1608. 


vier (allgem.) 5, 153, 154, 155, 311, 
430 


— Alexius (1283—1301) 635, 19298, 
1275, 1323. 

— Bertold (1294—95) 1005, 1068. 

— Busing, Hoier (1276 —77) 430, 478. 

— Grimpe, Bertold (eine Person. mit 
Bertold? 1285—86) 698, 753. 


— Heinrich (1293—1306) 969, 1590, 
auch pleban. der Neustadt. 
— Hermann (1294) 1005. 


— Ludiger, provisor hospitalis st. Io- 
hannis (1305) 1520, 1525. 


— Ochtersum, Konrad v. (1800) 1268. 


eo 


eo 
-1 
AR 


—  — 





870 Hildesheim. 


camerarii 623. 

campanarii 623. 

circuitores 623. 

portarius 623. 

scolares 325, 865, 478, 484 (S. 258), 
Ere 1275, 1814. — episcopus scolar. 


— Bavenstedt , Hermann v. (1299) 
1233. 


— Köln, Iohann v. (1291) 988. 
— Piscina, Heinric. de (1970) 244. 


VII. Stifter und Klöster in der Stadt 
730, 1068. 


A. Andreasstift 126, 140, 150, 158, 
255, 259, 662, 680, 696, 722, 752, 
876, 882, 902, 911, 1085, 1096, 1077, 
1102, 1142, 1145, 1160, ' 1161, 1202, 
1981, 1271, 1340, 1390, 1430, 1469. 
1498, 1581, 1602, 1670, 1674, 1734. 
— Parochie 1068. — Hospital 260. 
— Kirchhof 621, 1670. — Chor 1160. 
— structura 1487, 1488. — altare 
omnium sanctorum 1551, des Iohann 
Busse 1498. — Bruderschaft des h. 
Andreas 621, 820, provisores Degen- 
hard v. Hohenwege (1282 -83) 621, 
002, Heinrich v. Hüddessum (1289) 

— archidiaconi: 

Heidenreich (1260) 3. 

Siegfried, canon. maior, vicearchid. 
(1295) 1074. 

Bertold wu rove, canon. st. Crucis 
(1302) 1 


pleban 

Iohann (v. Roden ? 1292— 1802) 962, 
1085, 1086, 1271, 1890. 

Ludolf (1304-09) 1498, 1602, 1670, 
1695, auch pleban. 


— cellerarius (allgem.), celleraria 1602. 
— 8s8colastici : 
Hildebrand v. Brüggen (1992— 1800) 
962, 1086, 1084, 1271. 
— canonici 680, 1979, 1487, 1438, 
1594, 1670, 1784, sind capellani 


episcopi 696 
Andreas mag. ut^ 1411. 
Eberhard (1295) 1063. 


Heiseko (er:w. 1296) 1102 
Hermann (1276) 444. 

Ludolf (1263— 64) 49, 61. 
Werner (1976) 444, 457. 


— scolares 1272. 
— plebani (allgem.) 680, 1245, 1594. 


— plebani curia 882. 

Iohann (wohl v. Göttingen, 1264 — 
65) 68, 94, (erw. 1271) 288, auch 
canon. maior. 

Werner (1270-91) 252, 259, 279, 
288, 287, 904, 325, 326, 831, 836, 
388, 340, 341, 844, 850, 362, 363, 
390, 393, 397, 408, 409, 413, 422, 
496, 449. 450, 451, 469, 466, 470, 
472, 471, 496, 489, 491, 498, 507, 
510, 575, 6927, 680, 686, 696, 701, 
"11, 758, 759, 790, 822, 849, 850, 
890, 909, 919, auch decan., seit 
1975 canon. maior. 


Iohann v. Roden (1292—1308) 951, 
1010 A., 1068, 1087, 1094, 1101, 
1184, 1188, 1944, 1260, 1264, 
1305, 1310, 1321, auch canon. 


Ludolf (1808) 1670, auch decan. 


B. Bartholomaeistift, in Sulta, 25, 


41, 150, 270, 349, 879, 459, 494, 630, 
692, 860, 906, 1072, 1162, 1199, 1205, 
1971, 1972, 1982, 1445, 1508, 1531, 
1587, 1601, 1656, 1701, 1711, 1718. 
— hat keinen abbas 979. — 'chorus 
1531. — altare st. Felicis et Adaucti 
1587. — dormitorium 1531. — lacus 
versus occid. partem ecclesie 1656. 


— prepositi (allgem.) 379, 1656. 


Propstei 1531. 

Ulrich (1261-78) 25, 379, 459, 495, 
auch archidiacon. in Lühnde. 

Hermann (1980—91) 538, 630, 692, 
860, 906, auch archidiacon. in 
Lühnde. 

Dietrich (1800) 1 

Bertold od i561. 1587, 1601, 
1656, 1701, 1711, 1718. 


priores; 
Friedrieh (1306—07) 1587, 1601. 


— custodes (allgem.) 1272. custodia 
1581. 


Helmold (12993 —1305) 995, 1531. 


— thesaurarius: 
— Heinrich (1807) 1601. 


— canonici: 


Bethein, Bernhard v., diac. (1307) 


Bussel, Ludolf, sac. (1807) 1601. 
Dinklar, Beinrich v., diac. (1307) 
Friedrich (1308) 1656. 

Heyersum, Heinrich v. (1300) 1272. 








Hildesheim. 


Hotteln, Konrad v., sac. (1807) 1601. 
Minden, Bertramm v. » .( 


Peine, Helmold v., sac. (1307) 1601. 
Tapeterius, Heinrich, sac. (1807) 
1601. 


C. Kreuzstift, st. Crucis, 18, 84, 47, 
1 57, on e 74, 76, 82, 88, 114, 


, 163, 186, 187, 203, 248, 249, 


08 
718, 782, 733, 734, 741, 745, 759, 
764, 765, 768, 769, 719, 780, 798, 
199, 803, 809, 815, 899, 880, 841, 
863, 899, 916, 996, 
1089, 1099, 1101, 1108, 1119, 1199, 
1155, 1168, 1164, 1173, 1198, 1282, 
1978, 1805, 1814, 1411, 1496, 1499, 
1459. 1454, 1564, 1629, 1701, 1711, 
1714. — Ausstellungsort 283, 413. 
— choras 61. — Hochaltar 49. — 
altare st. Godehardi 49, st. Iohannis 
bapt. 49, 244, 814, 413, st. Marie 
411, 417. 648, st. Martini 49, 413, 
498. — vicarie, zwei, gegr. von 
Ludolf v. Braunschweig 382, 424, 
463, 488, 555, 710, 916, 1099. — 
capella st. Anne et Elisabeth 802, 
809, 830, 890, 942, 1016, 1437, 
1438, 1454, capellan. Bruno (1803) 
1437, 1488. — capitolium 314, 542, 
1989 — dormitorium 1454. — curie 
61, 806. — curia prepositi 685. — 
caminata prepositi 244. — Statut 
über Gnadenjahr (qan 29 über 
Obidientien (um 1285) 7 
— prepositi (allgem.) en —  pre- 
positura 74, 715. — prepositi mensa, 
Tafelgüter 718, 772. — Eid 74. 
curia 685. — capellan. Heinrich 
(1284) 685. — servientes: Iohann, 
Iohann «. Heinrich (1970) 244. — 
famuli: Iohann «. Heno (1278) 334. 
— scolaris: Ludolf (1268) 49. 


Albert v. Everstein (1260-64) 8 
16, 18, 49, 57, 61, 62, (erw. 1965) 
88, (erw. 282) 608. 

Ludolf v. Wohldenberg (1264—68) 
74, 88, 168, 187, auch prepos. 
maior. 

Dietrich v. Adensen (12970 —84) 
9D À., 244, 248, 261, 283, 300, 312, 


871 


314, 825, 834, 869, 875, 876, 398, 
411, 424, 426, 428, 468, 488, 493, 
668, 569, 579, 608, 625, 648, 
662, 675. 


Gebhard v. Querfurt (1284—99) 685, 
686, 700, 704, 710, 716, 717, 718, 
790, 789, 784, 741, 745, 741, 759, 
769, 764, 768, 769, 786, 808, 822, 
889, 862, 868, 1099, 1089, 1099, 
1119, 1199, 1168, 1173, 1198, 
1989, seit 1990 auch prepos. maior. 

Burchard (1808—07) 1411, 1426, 
1452, 1454, 1608. 

Gebhard (1808—09) 1654, 1701, 
1711, auch canon. maior. 

— decani (allgem.) 555, 741, 916. 

Ludolf dioe ) a 18. 

Otto (1268) 4 

Ludolf (1964. 81) b6, 62, 82, 88, 
186, 187, 203, 222, 944, 9, 

, 800, 806, 819, 814, 334, 869, 
875, 876, 411, 418, 424, 495, 468, 
488, 498, 495, 569., 573. 

Leonhard Holle (1989 —1801) 603, 
612, 615, 648, 663, 665, 675, 685, 
686, 700, 702, 710, 716, 718, 782, 
734, 741, 748 u. A., 745, 752, 768, 
769, 770, 803, 884, 847, 868, 979, 
1013, 1023, 1089, 1099, 1119, 
1129, 1155, 1168, 1173, 1198, 
1232, 1285a (S. 818), 1807, (ere. 
1304) 1454. 

Bertold (1303—04) 1411, 1426, 1452, 


Konrad (1309) 1714. 
— cellerarius (allgem.) 1454. 


— „eustodes, thesaurarii (allgem.) 555, 
Walter (1968—75) 49, 103, 187, 
299. 244, 814, 869, 876, 424, 495. 
Almarus v. ‚Boymenborch, (1281) 578. 
Gerhard (1282—85) 608, 612, 648, 
675, 685, 686, 700, 709, „110 
Iohann (1990—99) 868 1018, 
1099, 1155, 1198, 1292 vorher 
prepos. in Steterburg 988. 
Heinrich (1803) 1411. 


— scolastici (allgem.) 555, 732, 916. — 
ist obedentiar. in Essem 608. — 
famnlus, scolastici: Ulrich (um 1264 
Gerhard (1268—67) 49, 62, 80, 168, 

; ; , 244, 249. 
Bertold Wulfgrove | (1971 — 1309) 
289, 312, 814, 369, 375, 870, 892, 


419, 424, 463, 488, 673, 585, 608, 
612, 615, 648, 665, 675, 685, 686, 


872 


Hildesheim. 


700, 702, 708, 704, 710, 718, 782, 
786, 137, 752, 760, 768, 788, 799, 
834, 847, 868, "890, "899, 979, 1018, 
1080, 1058 u. À., 1074, 1089, 1099, 
1108, 1155, 1198, 1232, 1324. 
1374, 1387, 1394, 1411, 1451, 
1601, 1714 auch vicearchidiac. in 
Hildesheim. 


— canonici (allgem.) 74, 76, 208, 244, 


934, 392, 411, 418, 498, 569, 623, 
132, 741, 815, 1429, 1454. 
Addenem, Konrad v. (1286) 768, 769. 
Almarus s. Craz. 


Alten, Bruno od. Bruning v. (1295 
— 1306) 1063, 1564. 

Balduin subdiac. (1274—94) 369, 
rS 424, 015, 648, 710, 1013: 


v. Elbe. 
Berieid diacon. (1267—68) 163, 186, 
187, 208. 
— subdiacon. (1281—85) 549, 648, 


Bockenem, Gwernerius v. (1298—99) 
1198, 1232. 

Borsum, Eberhard v., subdiac. (1296 
—1804) 1101, 1198, 1232, 1373, 
1411, 1454. 

Braunschweig, Iohann v. (12978— 
1809) 334, 1714 (zwei d. N.) 

— Ludolf v., diacon. (1267—96) 
163, 187, 244, 249, 814, 376, 382, 
424, 463, 483, 555, 603, 648, 675, 
705, 710, 764, 768, 769, 863, 916, 
979, 1099, (erw. 1302) 1387. 

Bruning (1803) 1411. 


Bruno, mag. canon.? (1290) 890. 

— 8$. v. Harsum. 

Cantelsem, Heinrich v. (1304— 06) 
1454, 1555, 1589, 

Cellerio, Heinricus de (1297) 1158. 

Clivo, Hermann. de, subdiac. (1308 
—09) 1411, 1454, 1714. 

Cramme, Dietrich 'v., subdiac. (1296 
—1305) 1105, 1198, 1232, 1374, 
1411, 1454, 1544 u. A. 

Craz, Almaras, subdiac. (1265-85) 
88, 244, 314, 424, 603, 648, 675, 
686, 700, 710. 

Cronesben, Konrad, subdiac. (1309) 


Damme, Albert v. (1308) 1411. 

— Konrad v., subdiac. (1309) 1714. 

Daniel, diacon. (1283 — 99) 648, 685, 
710, 783, 1078 A., 1232: egl. In- 
nerste, v. d. 

Dietrich, subdiac. (1274 — 76) 869, 


Dives, Bertold, diac. (1285— 99) 702, 
710, 768, 1172, 1198, 1282, 


Egidius, mag., subdiac. (1988 — 1304) 
648, 675, 1198, 1411, 1454. 


Elbe, Balduin v., diacon. (1977— 
1309) 488, 585, 608, 675, 1198, 
1232, 1411, 1454, 1714: "gl. Balduin. 

— Ludolf v. (1963) 49. 


Eingelhardi, Iohann, sacerd. (1266— 
85) 125, 126, 944, 869, 376, 424, 
463, 483, 544. 608, 612, 648, 675, 
685, 686, 700, 710. 


Frenke, Hermann v. (1300) 1285. 

Friedrich 126 um 1268) 62, 82, 88. 

Fümmelse, p v. go - 15) 49, 
125, 126, 419; egi. H 

Gerhard, diacon. (1274) 869, 876. 

— subdiac. (1267—75) 163, 425. 

Gottfried, diacon. (1267— 68) 163, 


— mag. (1270— 78) 944, 369, 376, 
418, 462, 498. 

— (erue. 1985) 132. 

Gwernerius s. v. Bockenem. 

Harsum, Bruno v. (1281— 99) 549, 
608, 648, 675, 685, 686, 700, 710, 
759, 890, 899, 949. 1198, 1939, 
(erw. 1303) 1411. 

Hermann (1285) 700A. 


Hugo (1264-80) 82, 186, 244, 314, 
413, 544 


— subdiac. (1265 —75) 88, 168, 187, 
208, 425. 

Innerste, Daniel v. der (1274— 1809) 
A 769, 1198, 1974, 1411, 1454, 


Iohann, zwei d. N. (1266 —72) 125, 
126, 186, 187, 312, 314, 700 A. 
708, 104, 705, der eine auch prepos. 
in Bteterburg. 

— auch notar., capellan. episcopi, s. 


das. 
Klint, Hermann v. (1809) 1708. 
Konrad (1274—81) 869, 424, 549. 
Leonhard (1275 —78) 424, 456, 498. 
Lippold, mag., diacon. (1967—75) 
163, 222, 244, 369, 376, 424. 


Ludolf, diacon. (1267 — 82) 163, 187, 
369, 615. 


Parvus, Hugo, subdiac. (1264 —75) 
376, 424. 


— Iobann, subdiac. (1266 —74) 125, 
126, 244, 369. 


Queren, Iohann. de, mag. (erw. 1270) 





Hildesheim. 873 


Roden, Iohann v., subdiacon. (1282 
—84) 612, 615, 620, 629, 676, 
677, 690, 696, auch notar. capellan. 
episcopi. 

Schüningen, Konrad v., sacerd. (1299 
— 1804) 1232, 1374, 1411, 1454. 

Stockem, Dietrich v. (197582) 424, 


Tecklenburg, Gerhard v., diacon. 
(1272-86) 314, 424, 463, 483, 764. 

Tossem, Friedrich v. (1263) 49. 

Walther, sacerd. (1264— 065) 62, 88. 

Weetzen, Dietrich v., diacon. (1979 
—1804) 513, 675, 768, 1198, 
1978, 1874, 1411, 1452, 1454, auch 
pleban. in Eberholzen. 

Werner, mag. (12905—1909) 1068, 
1870, 1411, 1592, 1655, 1703, 1714. 

Wulfgrove, Bertold (1270) 244, 
dann scolasticus. Vgl. auch Ber- 
to 

— vicarit (allgem.) 411, 555, 732, 916, 
1454. 


Addenem, Konrad v. (1282—1302) 
685, 764, 768, 1387. 

Harsum, Heinrich v. (1298) 995. 

Heinrich (1275—83) 424, 648. 

Reinher (erw. 1275) 411. 

Sotebeteke, Iohann (1296) 1105. 


997, 1015, 1020, 1078, 1074, 1089, 


"1181, 1175, 1948, 1988, 1332, 1841, 


1351, 1388, 1894, 1419, 1457, 1477, 
1566, 1582, 1586, 1588, 1590, 1609, 
1610, 1616, 1695, 1708, 1708. — 
chorus 1841. — refectorium 729, 
1616. — altare st. Marie 698. 


— abbates 


Ludold (1261) 21, 81. 

Hermann (1268—65) 51, 52, 85. 

Dietrich (1266—89) 128, 149, 150, 
209, 210, 222, 266, 894, 893, 495, 
b74, 647, 698, 799, 762, 768, 847. 

Hildebrand (1998— 94) 969, 995, 997, 
1015, 1020. 

Ludolf (1995) 1085, 1030. 
Hildebrand (12961909) 1074, 1089, 
1191, 1243, 1295, 1332, 134 
1851, 1383, 1457, 1477, 1566, 
1582, 1586, 1588, 1590, 1609, 
1816, 1640, 1695, 1701, 1708, 


priores: 

Burchard (1268) 210. 

Florenz (1985—89) 698, 721, 847. 

Iohann (1298— 1309) 995, 1015, 1020, 
1243, 1832, 1351. 

Albert v. Adenstedt (1806 —09) 1566, 
1580, 1590, 1616, 1695. 


— scolares 61, 1454. 
Ludolf (1963) 49. Hermann Stric (1306) 1586. 
— camerarii 1454. — custos (allgem.) 729, 1060, 1586, 
— campanarii 1454. 1590, 1616. 
Dietrich (1293) 969. — monachi, fratres 266, 1388, 1609, 
— incendiarius: 1616. 
Konrad Otmaring (1280) 542. Albert (1273— um 1302) 324, 698, 
1020. 


— lit 18, 248, 569, 675, 1305, 
stones , 1 Arnold (1266— um 1302) 149, 698, 
1 


1314, 1429, 1714. 
D. Dominikaner, Predicatores de Bertold (1268— um 1302) 209, 210, 


— cantor: 


sancto Paulo 60, 145, 556, 766, 324, 1020. 
1847. — curia 766. Bertramm (1294—1302) 1020. 
— priores: Burchard (1278) 324. 


Iohann (1262) 32. 

ungenannt (1293) 988 u. A., 989, 990. 
Nicolaus (1295) 1063. 

ungenannt (1297) 1149. 


— lectores: 
ungenannt (1293—97) 988 A., 989, 
990, 1149. 


? 
atres: 
assel, Bertold v. (1262) 32. 
Gottschalk (1807) 1612, 


E. Godehardikloster 921, 52, 85, 
19b, 196, 128, 150, 152, 193, 209, 


210, 239, 266, 324, 828, 893, 047, 


698, 729, 762, 848, 847, 969, 995, 


Calvus, Gerhard (1293) 995. 

Dietrich (1278— um 1302) 324, 1020. 

Eilhard (1266— um 1302) 149, 995, 
102 


0. 

Engelhard (1294— 1802) 1020. 
Florenz (1268—73) 210, 824. 
Foro, Konrad. de (1999) 995. 
Gerhard (1266 — um 1302) 149, 1020, 

074. 
Goltorne, Heinrich v. (1293) 995. 
Grimpo, Walther (1285) 698. 
Heidenreich (1298—1315) 997. 
Heyersum, Bertramm v. (1309) 1695. 
Heinrich, drei d. N. (1904 — 1802) 


874 


‚Hildesheim. 


Herinicus (1294—1802) 1020. 

Hermann, mehrere (1266— um 1302) 
149, 997, 1020. 

Herwich (1266— 89) 149. 

Hildebrand (1278 — um 1302) 324, 
698, 1020. 

Iohann, mehrere (1266— um 1315) 
149, "209, 210, 324, 997. 

Konrad (1268— um 1802) 209, 210, 
824, 1020. 

Ludolf A 1502. 1090. 

Reiner (1294— 1302) 1020. 

Siegfried (1293—1315) 997. 

Sigebodo (1266—89) 149. 

Thetmar (1273— um 1302) 324, 698, 


Ulrich (1978— um 1302) 894, 698, 
Walther (1285) 698, egi. Grimpo. 


— advocatus 


F. 


Heinrich (1286) 115. 


Iohannisstift, st. Iohannis in 
Dampmone 86, 150, 103, 261, 422, 
454, 477, 498, 514, 580, 606, 693, 
653, 657, 693, 701, 814 817, 818, 
936, 938 998, 1028, 1994, 

1445, 1590, 1595, 1542, 1701, 1711. 
— Statut betr. Gnadenjahr (1979) 
01s — Verzeichnis der Einkünfte 


— decani: 


Wennemar (erw. 1264) 68. 
Heinrich (1269—72) 229, 307. 
Un (18738— 95) 498, 495, 936, 


Arnold v. Warberg, decan. maior 
(1295) 1028. 
ungenannt (um 1300) 129. 


— custos (allgem.) 1445. 
— scolastici: 


Ulrich (1264-74) 68, 368 

Iohann v. d. Innerste (12831 — 88) 
553, 623, 693, 797, auch procurator 
hospitalis. 

Iohann v. Hannover (1291— 95) 938, 
1028. 


— canonici: 68, 514, 623, 693, 814, 


998, 1028, 1701, 1711. 
Bernhard (1995) 1098. 
Cruce, Iohann. de sancta (1205) 1028. 
Gronau, Heinrich v. (1303) 1445. 
Heide, Paganus, Bernhard (1307) 
Innerste, Iohann v. der (1274 — 91) 
368, 936 


Lamberto, Iohann. de sancto (1995) 
1028. 


Martin (1985) 784. 

Schönekind, Iohann (1988) 817. 

Stant ge, Iohann (1295) 1098. 
(1997) 1151. 

Wennemar (1264) 68, 


606, 611, 623, 657, 

966, 1028, 1994, 1335, 1520, "1635, 

1709, 1710. — sub potestate et re- 

gimine capituli maioris 1709, 

— provisores, procuratores : 
Ludiger, sacerd. (erw. 1282) 623. 
Iohann v. der Innerste, scolast. 

(1981) 553. 
wie v. Warberg, decan. maior 
Ludiger, Les maior (1305) 1520, 
1525. 


— ebdomadarius 68 
— hospitale 592, 


— rector curie: 
Konrad v. Minden, sacerd. (1295) 


G. Maria-Magdalenenkloster 2, 


14, 87, 96, 97, 98, 101, 102, 103, 
141, 142, 178, 179, 191, 206, 919, 
288, 238, 940, 243, 909, 

269, 977, 375, 387, 895, 896, 403, 


, 640, 
737, 810, 813, 814, 821, 831, 849, 
958, 858, 859, 861, 86D, 871, 885, 
904, 948, 944. 946, 951, 955, 
960, 965, 991, 1020, 1059, 1079, 
1097, 1190, 1171, 1966, 1997, 1481 
"- 1600, 1650, 1657, 1679, 1675, 


— prepositi (allgem) 887, 640. 


Bruno (1260 — /4) 2, 14, 96, 97, 98, 
101, Con, 103, 149, 179, 191, 212, 
240, 262, 268, 269, 271, 875, 987. 

ungenannt (1277-78) 479, 495. 

Heinrich (1981) 556. 

Gerold (12865—1809) 737, 810, 813, 
814, 859, 904, 943, 1059, 1190, 
1148, 1244, 1481, 16798, auch 
prepos. general. (1809) 16798. 


— priorisse: 


enannt (1265) 98 
Volquigis (1970—85) 262, 656, 737. 
Margarete (1808) 1481. 


— sorores : 97. 


Meienberg, Tt. des Ernst v. (1983) 


— capellani 656. 


—c 


Hermann Persicus (1295) 1026. 


— conversi, fratres 268. 


Alexander (1280) 544. 
Heinrich, zwes (1300) 1266. 











Hildesheim. 815 


Hermann (1801) 1816. 
Iohann, mehrere (1265 — 80) 98, 544. ungenannt (1290) 8 


Lutbert (1265) 98. _ | 
H. Maria-Magdalenenstift im| _ nella: (lem) 1144 


Schüsselkorbe 1245 A., 1700, 1701, Gerhard (1801) 1342. 
1711. Velguin, pleban. in Lesse (1801) 


— monachi, fratres 1144, 1246, 1640, 


— thesaurarius, iw 4 (allgem) 1144. 


I Michaeliskloster 9, 18, 127, 
137, 144, 150, 164, 165, 189, 190, 1646. 
193, 209, 210, 214, 223, 331, 972, 


384, 885, 893, 444, 455, 519, 587 u. À., 

604, 608, 668, 679, 773, 787, 829, 

894, 989, 1027, 1040, 1058, 1060, 

1061, 1066, 1067, 1084, 1089, 1107, 

1197, 1136, 1137, 1144, 1181, 1901, 

1206, 1911, 1933, 19492, 1946, 1950, 

1968, 1899, 1336, 1949, 1358, 1372, 

1380, 1881, 1395, 1415, 1417, 1418, 

1492. 1428, 1458, 1459, 1473, 1588, 

1559, 1570, 1571, 1577, 1597, 1608, 

1626, 1633, 1638, 1640, 1646, 1666, 

1691, 1701, 1711. — Engelchor 

198. — cripta 1646. — refectorium 

1946. — dormitorium 1646. — 

capella inter dormit. et criptam 1646. 

— abbates (allgem.) 1842. — abbacia 

1666. — servi abbatis: Engelhard 

w. Bertramm u. Dietrich Leske 

(1304) 1459. — ,apellan. abbatis: 

Gerhard (1801) 1 

Ernst (1260—97) EX 18 92, 52, 68, 
73, 81, 89, 90, 104, 144, 164, 189, 
198, 209, 910, 214, 222. 293, 372, 

, 455, , 495, 519, 
587 A., 604, 663, 679, 7171, 768, 
778, 783, 187, 790, 870, 894, 
999, 1085, 1086, 1040, '1058, 1060, 
1066, 1067, 1084, 1089, 1107. 
1108, 1111, 1197, 1136, 1137, 
1144, 1140, 1151. 

Heinrich v. Wendthausen (1298— 
1309) 1181, 1246, 1250, 1842, 
1858, 1372, 1380, 1458, 1459, 
1473, 1552, 1570, 1571, 1033, 
1637, 1688, 1040, 1646, 1006, 
1691; 3701, 1711. 


priores 
Dietrich. (um 1260) 6. 
Hermann (1968 d 229) 209, 210, 668. 
Arnold (1290) 8 
Ludolf (1291 — 1800) 932, 1066, 
1137, 1250. 
Iohann (1308) 1900 G6 
Wichmann (1808) 1 
— camerarius (el rend 1858, 1552. 
— Kümmerei 1358. 
— hospitalarii (allgem.) 1666. 
Iohann v. Homburg (um 1260) 9 


L. Moritzstift, 


B^ 53 Hermann v. (1268) 
9, 2 


Bierbergen, Iohann v. (1266) 128. 

Bock, Iohann (1308) 1640. 

Constantin (1277) 467. 

Einbeck, Wichmann v. (1308) 1640. 

Gerhard (1304) 1459. 

Heinrich (1277) 467. 

Hermann, zwei (1277) 467. 

Homburg, Iohann v. (1268) 209, 210. 

Iohann (1277) 467. 

Lecherling, Hermann (1301) 1336. . 

Prome, Eberhard v. (1308) 1640. 

Rodenberg, Gerhard (1297—1301) 
1151, 1329. 

Wendthausen, Dietrich v. (1308) 
1649. 


— litones 18, 127, 1329, 1691. 
— mancipium 1127, 1201 

K. Minoriten 98, 440, 556, 629. 
— guardiani: 


ungenannt (1293) 988 u. A., 989, 990. 
Konrad (1995) 1063. 
ungenannt (1297) 1149. 


— lector: 


ungenannt (1293— 97) 988 u. A., 989, 
1149. 


frater 
Heinrich Acco (1265) 93. 


st. Mauricii in 
Monte 22, 23, 24, 97, 44, 54 u. A, 
80, 150, 180, 181, 184, 193, 222, 
227, 235, 826, 827, 362, 963, 988, 
899, 446, 447, 606, 618, 619, 656, 
682, 712, 718, 760, 761, 774, 781, 
846, 872, 887, 907, 908, 909, 918, 
919, 990, . 988, 939, 986, 1008, 
1014, 1089, 1188, 1158, 1165, 1166, 
1184, 1185, 1190, 1980, 1234 u . À., 

238, 1264, 1802, 1848, 1849, "1886. 
1409, 1446, 1507, 1509, 1524, 1534, 
1585, 1620, 1624, 1653, 1660, 1669, 
1671, 1706, 1717, 1722, 1724. — 
Ausstellungsort 181. — summum 
altere 682. — chorus 1183, 1230. 
— ambitus claustralis 089. —  fa- 
brica 1183. — domitorium 1409. — 
capella st. Katherine 181, 827. — 


M 





876 


Hildesheim, 


Statut tiber Präbenden (1297) 1133, 
über Gnadenjahr (1305) 1584, 1535. 
— vicarie 1348, 1350, 1717, st. Petri 
et Pauli 1507, st. Crucis und st. 
Martini 1409, gegr. v. Bertramm 
Prome 44, 1248, 1350. —  vill- 
cationes 299, — Handschriften 440. 
— capitulum contra prepos. 80. 


— prepositi (allgem.) 235, 618, 1014, 
1183, 1230. 1309. 


— QCQ&R- 
pellan. prepositi Tohann (1275) 413, 
Konrad (1291) 939. — villicus pre- 
positi80. — caminata prepositi 413. 
— capitulum contra prepos. 80. — 
Propstei 80, 1302, 1534, 1535. 


Konrad v. Werder (erw. 1263) 44. 


Volrad (1260— 1302) 3, 10, 22, 23, 
24. 37, 44, 54, 80, 90, 99, 94. 95, 97, 
99. 100, 101, 108, 105, 108, 109, 
112, 119, 196, 136, 148, 157, 161, 
169, 171, 178, 180, 181, 197, 905, 
218, 220, 229, 995. 997. 245, 248, 
950, 959, 259, 961, 276, 279, 280, 
287, 292. 804, 395, 396, 327, 331, 
836, 338, 840, 841, 947, 348 A., 
360, 862, 363, 388, 398, 397, 405, 
407, 408, 409, 418, 417, 418, 422, 
434, 442, 449, 450, 451, 466, 479, 
471, 481, 486, 489, 491, 498, 506, 
507, 510, 545, 559, 553, 569, 567, 
575, 576, 579, 680, 582, 694, 596, 
597, 599, 606, 610; 618, 619, 690, 
697, 698, 699, 639, 645, 649, 
658, 668, 671, 679, 682, 686, 692; 
696, 697, 701, 706, 707, 709, 713, 
715, 717, 718, 747, 748, 759, 755, 
757, 759, 760, 761, 772, 774, 716, 
781, 790, 796, 800, 806, 807, 808, 
822, 823, 895, 898, 836, 839. 843, 
846, 849, 850, 854, 855, 856, 876, 
882, 887, 909, 919, 918, 919, 990, 
937, 988, 939, 972, 975, 977, 978, 
982, 984, 985 u. A., 986, 9903, 1002, 
1004, 1005, 1006, 1008, 1014, 1016, 
1031, 1085, 1036, 1046, 1087, 1089, 
1094, 1095, 1100, 1108, 1104, 1133, 
1188, 1143, 1149, 1151, 1158, 1184, 
1185, 1190, 1193, 1212, 1220, 1222, 
1980, 1981, 1891, 1948 u. À., 1349, 
(erw. nach 1802) 1409 (erw. 1303) 
1446, auch canon. maior und ar- 
chidiacon. in Stóckheim bez. Goslar. 


Otto v. Wohldenberg (1302 — 10) 
1857, 1361, 1363, 1870, 1375, 1377, 
1878, 1379, 1380, 1881, 1386, 1393, 
1396, 1400, 1401, 1402 u. A. ’1403, 
1405, 1486, 1446, 1464, 1468, 1479, 


— canonici, fratres: 


1480, 1491, 1486, 1487, 1488, 1494, 
1505, 1509, 1514, 1595, 1527, 1534, 
1585, 1536, 1562, 1568, 1578, 1593, 
1600, 1606, 1607, 1611, 1653, 1663, 
1669, 1686, 1687, 1689, 1698, 1722, 
1723, auch cellerar. maior. 


— decani (allgem.) 181, 285, 1133, 


1165, 1230, 1302, 1350, 1534, 1535, 
1694. — immer erchidiacon. in 
Ringelheim (1308) 1653. — decania 
1348 u. A., 1624. 

Dietrich (1262 — 67) 37, 44, 54, 80, 
180, 181, 184. 

Heinrich v. Alfeld (1278 —'18) 327, 
359, 363, 388, 495, 506. 

Ludeger v. Kemme (1989 —1307) 618, 
619, 682, 712, 713, 752, 760, 761, 
774, 781, 846, 887, 909, 919, 920. 
938, 986, 1089, 1105, 1133, 1158, 
1184, 1185, 1190, 1238, 1386, 1509, 
1534, 1535, 1624. 

Hildebrand (1808 — 10) 1669, 1717, 


— cantores (allgem.) 330, 506, 1230, 


1302. — cantoria 326, 327, 347. 

Bruno (1273) 847. 

Iohann Marcolfi (1285—97) 712, 774, 
1053A., 11 

Konrad (1299—1302) 1212, 1886. 


— succentor (allgem.) 330. 
— cellerarii (allgem.) 181, 1230, 1302, 
15 35 


84, 1535. 


— custodes, thesaurarii (allgem.) 1230, 


1302. 
Iohann Marcolfi (1278—74) 827, 363. 
Bernhard (1286) 774. 
Mathias (1309) 1708. 


— scolastici (allgem.) 830, 506, 1230, 
1302 


Volcmar (1964—78) 81, 125, 126, 
181, 327. 

Ludiger (1274) 363. 

Konrad (1285— 1300) 712, 718, 752, 
760, 761, 774, 814, 909, 
1089, 1158, 1190, 1264, (erw. 1302) 


1986. 
Iohann (1802— 04) 1386, 1476. 
80, 628, 1183, 
1230, 1349, 1534, 1535, 1669. — 
canon. novicius 1133. 
Bock, Ernst (1802) 1386. 
Braunschweig, Mathias v. (1302) 
1386, vgl. Mathias. 
Bruno, notar. episcopi (1265) 95. 
Cramme, Ludolf v. (1802—05) 1386, 
1544 u. A. 











Hildesheim 


Damme, Hildebrand v. (1997—1802) 
1158, 1190, 1212, 1947, 1970, 


; . 

Gerhard (1267) 181. 

Grasdorf, Ludeger v. (1302 — 08) 
1386, 1669, auch archidiac. des 
Altklosters. 

Hannover, „ohann v. (19887—1802) 
781, 1212, 1386. 

Helembert (1267— 74) 181, 863. 

Hiddestorf, Heinrich v. (erso. 1267) 

Hildebrand s. Damme, v. 

Iohann (1267) 181. 

Kemme, Ludeger und Ludeger v. 
(1265—67) 98, 143, 181. 

Köln, Iohann v. ' (1309) 1386. 

Konrad, capellan. prepos., S. d. ad- 
vocat, Heinrich in Braunschweig 
(1991) 939. 

Ludolf (1267) 181. 

Mathias, mag. (1295—1310) 10534. 
1514, 1724, auch obedientiar. in 
Uefingen. Vgl. v. Braunschweig. 

Promo Bertramm (1263) 44, (1302) 


Reimberti, Heinrich (erw. 1302) 1886. 
Reinfridi, "Heinrich (erw. 1282) 600, 
(em. 1283) 641, 642, (erw. 1298) 


Salder, Dietrich v. (1299) 1212. 

Sarstedt, Hermann v. (erw. 1299— 
1302) 1238, 1386 

Ummate, Gerhard (1286) 752, 760, 
761, (erw. 1987) 7 

Volemar (1967) I 

were, Bernhard v. (1300— 02) 1264, 


— vicarii 80, 1280, 1238, 1409. 
Dietrich, Bacerd, (1963) 44 
Hermann, diacon. (1963) 44. 
Sturm, Volquin «. Iohann (1302) 1343. 


— scolares 388, 506, 760, 761, 781, 
846, 1230, 1238, 1409. — episcop. 
scolarium 506. rector scolar. 
(allgem.) 1238. — magister scole: 
Bertold v. Brühl (erw. 1289) 846. 

— camerarius (allgem.) 1238, 1409. 

— campanarius (allgem.) 1288, 1409, 

— litones 22, 80, 1166, 1600, 1722, 


M. Congregation des Hauses 
Meienberg 564. 


Vi. von H.: Hermann, venerabilis do- 
minus (1293) 981. — Hermann, sacerd. 
in Marienrode. — Remburgis domina 
(um 1264) 81. 

Hille egi. Salder, v 


— Hönze. 877 
Hillebechteshusen (?) 484 (S. 227). 
Hilleburgis s. Hildeburg. 

Hilleghendorp s. Heiligendorf. 

Hilleka (1277) 484 (S. 250). — Vgl. 


Hapenhorst. 
Hillemarus s. Hildemar. 
Hilveshusen, wüst wohl bei Lamspringe, 


Hilwartshausen, Hildeleveshusen, Kr. 

Einbeck, 1727. — Kloster 1003, 1889. 
— repos. ungenannt (1269) 231. 

Hilwordingerode, Hildewardig-, Hille- 
wardinge-, Hillawardinge-, "Hilwer- 
dinge-, Hilwirtdingerode, wüst bei 
Vienenburg auf dem Steinfeld, 11 u. 
A., 241, 1450. — presbiter (allgem.) 
1095 pleban. Heinrich (1299— 
1802) 1240, 1855, (erw. 1306) 1567. 

Himme, Thi. (1984) 484 (S. 244). 


Himmelpforten , Kr. Stade? Kloster 
A. 
Himmelsthür, Heminis-, Hemethes-, 


Hymdes-, Himmedes-, Hemdes-, Hye- 
medesdore, «o. e. Hildesheim, 44, 52, 
168, 235, 324, 326, 484 (S. 228, 281, 
234, 236, 237, 9Á1, 248, 

241, 948, 956, 957, 958), 614, 698, 
971, 1946, 1816, 1409, 1608. — sa- 
cerdos Dietrich (1986) 758. — villici 
st. Godehardi: Konrad, s. Fr. Gertrud 
us. Ss. Iohann, Burchard, Alexander, 
Konrad, (1278) 824. st. Crucis? 
Iohann, s. Br. Heinrich in Dinklar 
(1264) 61. — von: Crachto (um 1264) 
81. Hermann, fam. (1295—1303) 1040, 
1446. Iohann advocat. (1263 — 65) 59, 
90. Vgl. Pil. 


Himstedt, Heymstede, ‚stide , dr. 
Marienburg, 484 (S. 9281, 289, 243, 
251, 256, 257), 594. — Klein- 869. 


— von: Dietrich, civis Braunschweig. 

Hinzo, Iohann w. Iohann, servi prepos. 
st. Crucis (1275) 425b. 

Hyseshusen s. Iseshusen. 

Hitzacker, Hiddesackere, Heinrich v. 
(1263) 49. 

Hyzzeke, Dietrich (1278) 501. 


Hochstedt, ^ Hostert sive  Bokenem 
minor 1448 
Hockeln, Hokenem, Kr. Marienburg, 


15, 775, 776, 824, ' 825, 1383. 

Hodale, st b. Pabstorf Amt Wolfen- 
büttel, 956. 

Hodenhagen, Hermann v., canon. Halber- 
stadt. 

Hönze, Huteinghese, Honesem, Honesse, 
Honse, Kr. Gronau, 1014, 1222, 
1556, 1667, 1704. 


878 


Hötensleben, Hotsensleve, -live, Huth- 


senscleve, 85. v. Schöningen, 949, 
1615, 1698. 
Höxter, Stadt, 1324. — cives 60. — 


archidiacon. Bertold v. d. Asseburg 


(1801) 1324. 
— Neuekirche, Nienkerken,  prepos. 
Gottfried (1301) 1324. — decan. 


Werner v. d. Asseburg (1304) 1499. 

Hoge s. Hoye. 

Hogeri, Iohann w. Sophie (1277) 484 
(S. 288) 

Hoghemot (Anf. d. 14. Jahrh.) 1804. 

Hogherinhe, Iohann (1284) 484 (S. 245). 

Hogi, Bertold (1281) 484 (S. 238). 

Hohenbostel, Kr. Linden b. Hannover, 1604. 

Hohenbfichen, Alta fagus, Honboken, 
Hoenboken, Amt Greene, Ausstellungs- 
ort 1513. 

— von, de Alta fago, Gertrud, geb. 
v. Adensen, s. Ohsen. — Hoyer. Brd. 
d. Ulrich, canon., scolast. Hild., archi- 
diac. in 'Nettlingen. — Lippold (1800 
— 02) 1244 od. v. Rössing, 1949, 1361, 
1405. — Oda, Schw. d. Ulrich, Fr. d. 
Widekind v. Poppenburg, s. Popp. — 
Sophie, Mutter d. Hoyer w. Ulrich 
(1262) 35 u. A., (erw. 1266) 145. — 
Ulrich (126375) 58, 78, 79, 86, 125, 
126, 145, 208, 256, 848, 358, 854. 

, 408, 409, s. Schw. Mathilde abbat. 
in Gandersheim, Sophie prepos. in 
Wendhusen, Kunigunde canon. in 
Quedlinburg. 

Hohendolsleben, Kr. Wansleben, 4%. 

Hoheneggelsen,  Ekelshen,  Eggelsen, 
Honekkelsem , Eckelsem, Kr. Marien- 
burg, 484 (S. 280, 242, 946, 247, 251), 


1128, 1247. ecclesia 18. — pleban. 
ungenannt (1270) 481. —  villici 
st. Crucis 860. — von: Eckehard 


(1977) 484 (S. 238, 285, 240). Heinrich, 
civis Hild. Margarete, T. d. Segehard, 
u Gertrud Fr. d. Ludolf, des Br. d. 
Degen hard, mancipia v. Gandersheim 
(1297) 1197. Tohann (1277) 484 (S. 281, 
251). Volbert (1289) 846 

Hohenhameln, Hamelen, Honhamelen, 
Kr. Peine, 94, 259, 279, 623, 728, 
864, 1338, 1476, 15%0, 1595. — von: 
Iohann (1967—81) 153 580, 584 u. A., 
s. Fr. Iutta (1981) 584, s. S. Heinrich 
(1981) 580, 684 a. A., s. gener Kegel 
(1907) 158. 

Hohenköthen, wüst b. Köthen, ecclesia 

Hohenrode, Honrode, Ulrich v., monach. 
Ringelheim. 


4 


Hötensleben — Holte. 


Hohenwege, Degenhard v., civis Hild. v. 
provisor fraternitat. st. Andree Hild. 

Hohnstedt, Honstad, n. v. Northeim, 73. 

— von: Heinrich, canon. arandersheim. 

Hoycink, Heinrich (1264) 6 

Hoye, Hoyge, Hoge, Heinrich (1271— 92) 
282, 422, 448, 605, 715, 718, 772, 
960, s. Fr. Gertrud (1985 — 86) 718, 
772, 8. Brd. Lippold (1971—1802) 282, 
492. D, 715, 718, 772, 944, 
1195, 1882, s. Fr. Rath- od. Bichmodis 
(1985 —86) 118, 772. — Hermann, fam. 
(1802) 1382. — Hermann, Broder- 
ludold, Lippold, Iohann, Vredece, 
Gisela, Kd. d. Heinrich w. Lippold 
(nicht zu trennen, 1285 —80) 718, 772. 

Hoyer, Hogerus, sacerdos (erw. 1364) 
1454. — Vgl. Bleckenstedt, rect. eccl. 
— Busing. — Friedeburg, v. — Hohen- 
büchen, v. — Indagine, de. — Kö 
chingen, v. — Liedingen, gograv. — 
Mahner, v. — Piscina, de. — Salder, 
v. — Wohldenberg, com. v. — Wult- 
grove. 

Hoiersen s. Heyers 

Hokele, Dietrich v., "mil (1974) 881. 

Holdenrode s. Ohlenrode. 

Holdenstede s. Oldenstadt. 


Holeke, Hoeleke, Holleke, Heinrich, 
eivis Hild. 


Holenwege, Giseco v. (1297) 1147. 


Holle, Kr. Marienburg 273, 979a, 1091, 
1098, 1241, 1921, 1322, 1454, 1516. 
— civis: Kkbert. de Curia (1971) 
278. — ecclesia st. Martini 273, 664, 
950. — capella st. Servatii 979a, — 
Archidiaconat 292. archidiac. Iohann, 
prepos. in Derneburg (1271) 292. 

— von: Albert (1801) 1807. — Alexander 
(1292) 966. — Aschwin (1270 —81) 249 
u. À., 526, 560. — Bertold (1270) 249 
u. A. — Dietrich (1270-94) 249, 799, 
823A., 979a, 1002. — Heinrich (1970 
—85) 249 u. A, 716. — Heinrich, 
monetar. episc. Hild. Leonhard, 
Brd. d. Albert, decan. st. Crucis Hild. 
— Ludeger, Brd. d, Dietrich (1270) 249. 
— Ulrich, monach. Ringelheim. 

Holleke s. Holeke. 


Hollenstedt, Er. Einbeck, 1508, 1511, 


1517 

Hollo, Albert iun., civis Lüneburg. 
Hermann (1300) 12858 (S. 818). 

Holsborch s. Oelsburg. 


Holstein, Holceten, comites v. s. Schaum- 
urg. 
Holte, Adolf v. (1280—1808) 527, 1412. 








Holtempnedetvorde — Hüpede. 


879 


Holtempnedetvorde, -ditforde, wüst bei | Honlage, -lege, wohl Hondelage nö. v. 


Halberstadt, 408, 409, 723. 
Holtensen, Holthusen, H. prope Embeke, 
, 96, . Holthusen iuxta Mo- 
ringen, Kr. Northeim, 1421. 
Holtgreve, Dietrich, mil. dep 
960, 1557. Konrad, mil. (1998— 1805 
1180, 1557. 
Holthausen, bei Büren, Westf., Kloster 
878A 


Holthymbere, bei Haimar zu suchen, 1154. 

Holthusen, wüst bei Lamspringe, 1091, 
1098, 1122, 1123, 1251, 1808. 

— prope Alvede s. Langenholzen. 

— 8. Wrisbergholzen w. Holtensen. 

— von: Bertold (1284) 484 (S. 245). 
Gottfried u. Ss. Dietrich «. Hermann, 
s. zweite Fr. Adelheid u. Kd. Gottfried 
«. Adelheid (1301) 1808. 

Holtiber, Wilkin v.. mil. (1293) 979a. 


Holtniker, Heinrich w. Iohann, cives 
Braunschweig, ihr Brd. Konrad, civis, 
cons. Braunschweig. — Konrad (1274) 
367. — Hermann (1299) 1218. 


Holzminden, Holtesminne, Ausstellungs- 
ort 885, 488. — von: Adelheid w. 
Sophie, canon. Gandersheim. 


Hombome, Wittwe (1302) 1407. 


Homburg, nobiles v.: (allgem.) 126b. 
(1805) 1521. —  Bertold, S. d. Bodo 
(um 1264) 81. — Bodo, (um 1264— 
1273) 81, 356, erw. 1808) 1055. — 
Bodo (1802—10) 1861, 1404, 1405, 
1492, 1508, 1511, 1513, 1517, 1583, 
1581, 1694, 1648, 1665, 1728, s. Fr. 
Agnes (1302—05) 1404, 1405, 1492, 
1588. — Bodo iun. (erw. 1308) 1655. 
— Bodo, Oheim d. Bodo (1804) 1492. 
Heinrich, S. d. Bodo (wm 1264—1808) 
81, 109, 1511, 1655. gener d. Burchard 
v. Wohldenberg 214. Heinrich, 
Neffe d. Bodo (1805) 1511A. — Hein- 
rich, Brd. d. Bodo, canon. Hild. «. 
Minden. —  Iohann (1262) 82. 
Iohann, hospitalar., monach. st. Michael. 
PEE — Sophie, Schi. d. Bodo (1305) 


Homodis, Greta (1277) 484 (S. 248). 

Honckesbutle s. Hankensbüttel. 

Honesen, Honhusen, «ist bei Hildesheim, 
268, 862, 1100, hierzu auch Honeres- 


heym? 623. 
Honesse s. Hönze. 


Honestus, Hermann, civis Goslar. 
Hermann, Domcanon. Goslar. 


Honhorst, Iohann v., fam. (1279) 519. 


Braunschweig, ecclesia 1506. — pleban. 
Ludolf (1307) 1596. — von: Bertold, 
canon. st. Blasii, notar. ducis Braun- 
schweig, s. Brd. Iohann, mil. (1808— 
07) 1417, 1596 und Ludolf, mil. (1295 
-—1807) 1060, 1417, 1596. 

Honorius s. Püpste. 

Honrode s. Hohenrode. 

Honse s. Hönze. 

Honstad s. Hohnstedt. 

Ew Heinrich (1277) 484 (S. 22, 


Honstede, wüst b. Mörse s. v. Fallers- 
leben, 484 (S. 253), 1590. 

Honwardi s. Howardi. 

Hopperludinch, Heinrich (1293) 97948. 

Horbere, Hornheber, Horheber, Heinrich v. 
(1261—68) 22, 52 u. A. 

Hordorf, Hegerdorpe, n2. e. Braunschteig, 
ecclesia 1596. 

Horem s. Ohrum. 

Horhusen, Konrad v. (1983) 655. 

Hornburg, Horneborch, Kr. Halberstadt, 
castri milites 1576. — von: Otto, sco- 
lar. in Heiningen. 

Hornhnsen, Heinrich v. (1276 —80) 489, 

Horra vidua (1984) 484 (S. 945). 

Hospitali, Bertold. de «. Schw. Gertrud 
(1974) 888. 

Hospitaliter 308. 

Hostert s. Hochstedt. 

Hot s. Hut. 

Hotenslive s. Hótensleben. 

Hotteln, Hottenem, -num, nd. v. Sarstedt, 
849, 879, 484 (S. 227), 692, 860, 1125, 
1205, 1718. ecclesia 349, 379. — pleban. 
(allgem.) 1587. — von: Konrad, canon. 
st. Bartholom. Hild. . 

Howardi, Honwardi, Howerdes, Heinrich 
(1265—77) 85, 187, 484 (S. 254). — 
Konrad, Brd. d. Heinrich, civis Hild. 
— Konrad's Wittwe Isengard (1296— 
1808) 1119 u. A. 1029. — Johann 
(1977—84) 484 (S. 292, 245, 258). 

Hucenhusen s. Hunzen. 

Huckesbole, Mühle a. d. Innerste, 1583. 

Huda, Bach, 1195. 

Hude, Hudha, castrum, 487, 658, 777. 

Hüddessum, Hud-, Huddessem,n2.e. Hildes- 
heim, 168, 484 (S. 233), 1640. — con: 
Heinrich, civis Hild. «. provisor frater- 
nitat. st. Andree Hild. Heinrich's Wittwe 
gertrud (1298) 1202. Konrad (1277) 


Hüpede, Hupedhe, -de, Kr. Springe, 1694. 
— von: Albert, serv. (1268) 190. 


880 


Hughesholthusen s. Wrisbergholzen. 

Hugo vgl. cardinales. — Dinklar, v. — 
Escherde, v. — Fümmelse, v. — Gol- 
tern, v. — Hildesheim, st. Crucis canon. 
— Iisede, v. — Parvus. — Vinkelere. 
Wede, v. — Wrisbergholzen, v 

Hugold vgl. Rhoden, v. — Watsum, v. 

Huisburg, Huies-, Huseborch, Kloster 
150. — abbas ungenannt (1998) 1194. 

Humanas (Umane, X ittel-Ital) episcop. 
Bernhard (1984 

Hundisburg, Huraldeshorg, bei Neuhal- 
densleben, pleban. Iohann (1267) 1567. 

Hunnesrück, Hundesrucke, Kr. Einbeck, 
1727, 1734. 

Huno, Wolframm «. Iohann (1301) 1808. 

Hunzen, Hucenhusen, Lambert v., mil. 
(um 1270) 269. 

Hupe, Alexander (1291—95) 902, 1059. 

Hosedal , bei Landolfshausen zu suchen, 


Hustorp s. Heusdorf. 

Hut, Hot, Heinrich «. Kd. Heinrich «. 
Gerburg (1801) 1884. 

Huteinghese s. Hönze. 

Huthsenscleve s. Hötensleben. 

Hutzenvleth, Iohann, civis Lüneburg. 


X, Y. 

Iacob, serv. (1265) 88. — Vgl. Asernens. 
episc. — Calcedon. episc. — nal. 
— Celle, advoc. —  Cistercium, abb. 
Halberstadt, st. Mar. dec. — Minden, 
cantor. — Treventin. episc. — Tru- 


done, de st. 
Iacobum, Konrad. apud sanctum (1278) 


501. — Konrad. apud s., s. Fr. Mar- Il 


garete, s. Tt. Margarete soror in 
Dorstadt u. Gertrud, civis Braun- 
schweig. 
lan s. Iohann. 
Ibbenstede, Ludolf v., mil. (1808) 1659. 
Iburg, Heinrich v., canon. Hild. 
Ickelo, Konrad v. (1984) 484 (S. 245). 
Ide, Bertold (1277) 484 (S. 148)). 
Iebele, Konrad v. (1277) 484 (S. 226). 
Ydellenstede, wüst bei Quedlinburg, 509. 
Ieinsen, Genusen, Gen-, Gegen-, Geyn-, 
Ieyn-, Geyg-, Iheim-, Ienhusen, Kr, 
Springe, 307, 823, 842, 860, 889, 607, 
651, 1126, 1189, 1195, 1249, 1409, 
1460, 3548, 1550, 1554, 1659. — von: 
Albert (1297— 1800) 1148, 1267. Arnold 
(1268) 190. — Friedrich w. Heinrich, 
fam., Brd. d. Albert (1297 — 1800) 
1148, 1267. —  Iohann, S. d. Lucke- 
mann (1288) 661. Iohann, mil, Brd. 


Hughesholthusen — Inclusa. 


Albert (1297—1808) 1147, 1148, 
1297, 1329, 1442. Luckemann, mil 
(1964— 98) 69, 466, 470, 651, 8837. 
Reimer, Brd. d. Arnold (1268) 190. 

Ierusalem 474. — archiepisc. Basilius 
(1297— 1800) 1162, 1164 1278. 

Ierxheim, Ihercsum, -sem, Yerksem, 
von: Christian (1298) 1168. — Eber- 
hard, mil. (1297) 1154. —  Iohann, 
Domdecan. in Goslar «. capellan. 
episc. Hild. —  Konemann, consul in 
Wernigerode. — Otto (1276) 437. 

Ierze, Yerstse, Gercen, s. e. Bockenem, 
pleban. Dietrich (1274) 874. — von: 
Bruning, Eberhard, Heinrich, Brd. 
(1302) 1362. 

Iesen, Ihesen s. Giesen. 

Iggeleve s. Ingeleben. 

Igkenum s. Ingeln. 

Ilde, Illedhe, Yllethe, Illethe, Kr. Marien- 
burg, 76, 104. Klein- 1592, 1683. — 
von: Hermaun (1265) 104. — Sie , 
Horiger des Kl. Lamspringe (1293) 


Ildehausen, Illede-, Ildehusen, von : Iohann 
Bock (1988—85) 658, 665, 720. 

Iliana s. Elyana. 

Ilsebe s. Elisabeth. 

Ilsede, -dhe, von: Hugo, fam. (1287— 97) 
186, 898, 975, 1004, 1068, 1188. — 
Iohann, fam. (1989) 898. 

Ilsenburg, Ilseneburg, Grafschaft Wer- 
nigerode, Kloster 100. — abbates: 
Heinrich (1293) 967. ungenannt (1298) 
1194. Burchard n Cramme (1805) 1544. 


Ilsenégensis 'etelesia, wohl Hildesheim, 12. 


1975) $97. Iordan, mil. (1268 — 80) 
52, 72, 528 uw. A. Ulrich, mil. (1800— 
09) 1957, 1507, 1710. 


Imolensis (Imola, Mittel-Ital.) episcop. 
Iohann (1800) 1290. 

Immeken, Heinrich s. Iohann, cives in 
Lafferde. 


Immendorf, -dorpe, Amt Wolfenbüttel, 100. 
— sacerdos Iohann (1970) 254. — con : 
Albert (1970) 254. 

Immenrode, Ymmen-, Immingerodhe, nö. 
v. Goslar, 1733. ecclesia 527. — pleban. 
(allgem.)" 1025. Hermann (1961) 28. 
ungenannt (1288) 791. Iohann (1299) 
1240. — von: Hildebrand, consul 


Hannover. 


Immensen, Innghesen, Kr. Burgdorf, 1154. 
Immingehof, Iohann v., civis Goslar. 
Inclusa e. Clus. 


Indago — Iohann. 


Indago s. Astfeld, Gebhardshagen, Rolfs- 

en. 

— de Indagine, v. Hagen: Arnold, notar. 
(1375) 1561 d — Bernhard, nobil. 
(1262—76) 30, 81, 42, 77, 111, 131, 
218, 295, 296, 917, 899, 835, 336, 867, 
888, 398, 421 u. A, 496, 483, 437, 
450, 461, 456, (erw. 1279) 518, (erso. 
1985 — 94) 7142, s. Fr. Hermendrud 
(erw. 1275) 421. — Gertrud, Schw. d. 
Bernhard (erw. 1275) 421. — Ernst, 
nobil., canon. Hild., archidiac. in Alfeld 
u. Detfurth. — Hermann, S. d. Bern- 
hard, frater Minorum. — Hermann 
trend 1308. — Hoier, S. d. Bernhard 
1262—75) 81, 421. — lIohann, pres- 
biter (1809) 1974. — Ludeger w. 
Fr. Benedicta, Eltern d. Bernhard 
(erw. 1275) 491. — Ludeger, Br. d. 
Bernhard (um 1264) 80? (erw. 1975) 
421. — Ludeger, S. d. Bernhard, frater 
Minorum. — Ludeger, frater in Dor- 
stadt, Thegenhard «. Bernhard, Brd., 
cives Hild. 

Ingeleben, Ige-, Igge-, Iggheleve, Amt 
Schöningen, 9 , — von: Hein- 
rich (1264—70) 84, 172, 264. 

Ingelemstede (?) 484 (S. 256). | $e! ‚nd 

Ingeln, Ingenem, Igennem, Igkenui, n.v. 
Sarstedt, 75, 484 (S. 250), 640, 1219. 
— von: Hermann (1284) 484 (S. 244). 

Innerste, Indistria, Fuss, 1092, 1524, 
1583. die Pumpemole an der, 1588. — 
von der: Daniel canon. st. Crucis 
Hild. — Iohann, canon., scolast., rector 
hospitalis st. Iohannis 'Hild. 

Ynnghesen s. Immensen. 

Innocentius s. Püpste. 

Insanus, Bruno w. Fr. Margarete, cives 
Hild, — Hermann, civ. Hild. 

Insula, Werder, 790.  Ausstellungsort 
417, 495, 678, 695, 823 A., 908, 940, 
1885, 1490. castrum 1490. — von: 
Lippold «w. Wulfbard, milit., 
(1265 —90) 101, 591, 861, 887. 

— comites, nobiles v. 8. Wohldenberg. 

Interampnensis (Terni, Mittel-Ital.) epi- 
scop. Thomas (1289) 838. 

Io. egi. Benz. — Kuz, pleban. 

Johann (1264—68) 82. — v.B.. 

—  eamerar. ducis Saxonie? 
(974) 881. — marscalc. (1982) 599. 
— sacerdos (1304) 1459. — villicus 
prepos. st. Mauricii (um 1264) 81. — 
villicus st. Crucis i in Kemme (1984 —86) 
685, 768, in Dinklar (1264—75) 61, 
494. in Himmelsthtir (1264) 61. — 
villicus st. Godehardi in Himmelsthür 


Hildesh. UB. III. 


Brad. 


. (1288) 


881 


(1973) 394. — lito st. Crucis (1309) 
1714. — Brd. d. Domvic. Alex (1988 
— 1800) 635, 1275. — Brad. d. Bertold 
(1264 —69) 84. — Brd. d. Heinrich 
(1270) 258. — Brd. d. Hermann (1283) 
688. — S. d. Adelheid s. v. Dorstadt. 
— S. d. Eizo (1275) 494. — S. d. 
Herbord (um 1264) 81. — S. d. Mar- 
arete (1275) 424. — in Addenem 
1984) 484 (S. 245). — in Algermissen 
(1281— 88) pes (S. 238, 242, 248). — 
in Bültum (1984) 484 (S. 945). — in 
Eitzum (1984) 484 (S. 244). — in 
Emmerke (1277) 484 (S. 228). — villic. 
in Himstedt (1977) 484 (S. 231). 
gl Acco. — Addenem, v. — Adensen, 
v. —  Adenstedt, v. — Advocati 
platea, de. — Advocatus. — 
Agrestis. — Alberti. — Almari. — 
Alten, v. —  Amelunxborn, prior, 
cellerar. — Andres, de st. — Asel, v. 
— Astenbeck, v. — Ausleben, pleban. 
— Bardeleben, Y. — Barenrode, y. — 
— Barfelde, v. — Barienrode, v. — 
Barkhausen, v. — Barum, v. — Baven- 
stedt, v. — Beddingen, sac. — Beke- 
meyger. — Bellersen, v. — Berkum, 
v. — Berner. — Berstelhede. — Ber- 
tradis. — Betheln, v. — Bettmar, v 
— DBeve. — Bierbergen, v. — bil 
stein, v. — Blankenburg, com. v. 
Blese. — Blome. — Bock. — Bockfell. 
— Bodensen, v. — Börssum. pleb. — 
Bonstede, v. — Bortfeld, v. — Bos. 
— Brandenburg, march. v. — Braun- 
schweig, dux, v. —  Brineiges. — 
Brökel, v. — Brüggen, v. — Bruningi. 
— Brunsrode, v. — Bullek. — Buram- 
ber. — Burgdorf, pleb, vicar, v. — 
Bussche, v — Busso. — Caldune. 
— Camerarius. — Capaduaquens. episc. 
— cardinal. — Carpentarius. — Caupo. 
— Clauen, v. — Colocza, archiep. — 
Cosal. — Cramme, v. — Crispus. — 
Cronesben. — Cruce, de st. — Curia, 
de. — Dahlum, nob. v. — Deersheim, 
v. — Derneburg, prepos. — Detfurth, 
leb. — Diabolus. — Dignus. — 
ingelstedt, v. — Dinklar, v. — Dives. 
— Docke. — Dötzum, v. — Domo, 
de. — Dorstadt, prepos., frater, nob. v. 
— Dreileben, v. — Dus. — Edeleri. 
— Eydesem, v. — Einum, v. — Eizeko. 
— Elie. — Elze, archidiac. — Emmerke, 
v. — Engelhardi. — Escherde, frater, 
v. — Essem, v. — Ettinge. — Evelllin. 
episc. — Faber. — Flancman. — 
Florie. — Frankenberg. — Frederici. 


b6 


882 


— Fredherzinghe. — Friso. — Gaden- 
stedt, v. — Garbolzum, v. — Gatters- 
leben, v. — Gehrden, v. — Geitelde, v. 

— Gerstenbüttel, v. — Getle, v. — 
Gladebeck, v. — Gleidingen, v v. — 
Göttingen, v. — Goltern, v. — Gose, 
v. d. — Goslar, Neuwerk, prepos., 
hospit. st. Ioh. presb., v. — Grafelde, 
v. — Gramme. — Greten, — Gustedt, 
v. — Hünigsen, v. — Halberstadt, v. 
— Hameln, st. ' Bonif. decan. — Han- 
cole. — Hannover, v. — Harbke, v 

— Harlingeberg, v. — Harste, v. — 
Hasserode, v. — Havelberg, episc. — 
Haverlah, v. — Heersum, vicepleb. — 
Heidenri e. — Heyersum, v. — 
Heiligendorf, rect. eccl. — Heiningen, 
prepos., procur., frater. — Heinrici. — 
Heyzing. — Herford, canon. — Herken- 
velde, v. — Hermanni. — Hermanninhe. 
— Hilbrechtshausen, v. — Hildesheim, 
thelonear., st. Lamberti pleb., Damm- 
Stadt, advoc. episc. st. Nicolai pleb., 
episc, capell episc., notar. episc, 
cellerar., canon., st. Andr. dec., plob., 
st. Crucis serv. prepos., fam. prep. 
custos, canon., Dominic. prior, st. 
Godeh. prior, st. Godeh. monach., st. Mar. 
Magd. convers., st. Mich. prior, monacb., 
Mauric. capell. prep, scolast, canon. 
— Himmelsthür, villic., v. — Hinzo. 
— Hogeri. — Hogerinhe. — Hohen- 
eggelsen, v. — Hohenhameln, v. — 
Hoye. — Holle, archidiac. — Holt- 
nicker. — Homburg, nob. v. — Hon- 
horst, v. — Honlage, v. — Howardi. 
Hundisburg, pleb. — Huno. — Hutzen- 
vleth, v. — Ieinsen, v. — Ierxheim, v. 
— ]ldehausen, v. — Ilsede, v. — 
Imolens. episc. — Immeken. — Immen- 
dorf, sac. —  Immenrode, pleb — 
Immingehof, v. — Indagine, de. — 
Innerste, v. d. — Kanne. — Kerstelig. 
— Klauen, v. — Köln, v. — Kolit. 
Kotmeyger. — Laatzen, v. — Lamber. 
— Lamberto, de st. — Lamspringe, 
prepos., frat., fil. eccl. — Lapidea 
domo, de. — "Lebenstedt, v. — Leng- 
den, v. — Lenkener. — Lesse, pleb. 
— Lochtum, v. — Longus. — Lau- 
ceken. —  Lucklum, v. . 
— Lübbecke, v. — Lühnde, v. — 
Lutzingeworden, v. — Mahlum, v. — 
Mahner, v. — Marcolfi. — Marienrode, 
abb, prior, camerar. — Marquardi. — 

Medem, v. — Meienberg, v 
cator. — Michaele, de st. —  Millo- 
potam. episc, — Minden, y. — Mölme, 


Iohann — Iohanniter. 


v. — Molendino, de. — Monekemeyger. 
— Monetarius. — Münstedt, v. — 
Nauen, v. — Negenborm, v. — Nette, 
v. — Niger — Nörten, decan. — 
Oberg, v. — Ochtersum, v. — Ode- 
linc. — Odilie. — Oebisfelde, v. — 
Oedelum, v. — Offensen, v. — Ohlem. 
v. — Olrici. — Opilio. — Ottbergen, 
v. — Püpste. — Paludem, apud. — 
Parvus. — Pattensen, v. — Peine, 
pleb., v. — Peperkeller. — Pepersae. — 
Phisieus. — Pil. — Piscina, de. — 
Plucke. — Plucketun. — Pole, v. — 
Portuens. episc. — Proyt. — Quereu, 
de. — Rammesberch. — Rasehorn. — 
Rautenberg, v. — Ravensberg, com. v. 
— Redemann. — Reden, v. — 
stein, com. v. — Reinberti. —  Rein- 
fridi. — Rhene, v Y. — Rhoden, v. — 
Riddagshausen, prior. — Riechenberg. 
prepos. — Rikece. — Bivo, de. — 
Roders. — Rolves. — Romessleve, v. 
— Rufus. — Ruthen, v. — Sachsen, 
duc. — Salder, v. — Sarstedt, v. — 
Sauingen, v. — Scat. — Schaumburg, 
com. v. — Schildesche, v. — Schladen, 
pleb. — Schlewecke, v. — Schöne- 
kind. — Scil. — Scorsten. — Seesen. 
v. — Seinstedt, pleb, v. — Sigeri. — 
Slage, vamme. — Slich. — Sodeman. 
Soderde, v. — Söder, v. — Söhlde, 
v., villi. — Solschen, v. — Sophie. 
— Sorsum, v. — Sotebeteke. — Stake. 
— Stange. — Stapel. — Stedere, v. 


Stepelke. —  Steterburg, prepos. — 
Stiddien, v. — Stilleghing. — Stöck- 
heim, v. — Storm. —  Strogolin. 
episc. — Strunt. — Struz. — Stuve. 
Sudborch, v. — Suring. — Tapetarius. 
Thengenhardi. —  '[heloniarius. — 
Thethardi. — Trepel. — Trobe. — 


Trost. — Uetze, v. — Ummeln v. — 
Use. — Vahlberg, v. — Vallstedt, v. 
— Valua orient, de. — Volcmari — 
Volksen, v. — Wedekindes. — Wedem, 
v. — Wedtlenstedt, v. — Weide. — 
Wendhausen, pleb. — Werle, v. — 
Wilde. — Winnigstedt, v. — Wynton. 
episc. — Wittenburg, nelus. „ Capell, 
cenob. — Wittmar, v. — Wöltingerode, 
prepos, convers —  Wohldenberg, 
com. v. — Wolderadis. — Wolf. — 
Wolfenbüttel, v. — Wrighe. — Wül- 
fingen, v. — Wülfinghausen, v. — 
Wunstorf, com. v., v. 


v. — Mer- | Iohanna, Hanke, egl. Bere. — Elmissen, 


v. — Megede. — Rintäesch. 


Iohanniter, Hospitaliter 808, 888. 





Iohannitius — Kersleben. ' 


Iohannitius vgl. Mokicensis archiepisc. 

Iordan (1264—68) 82. — (1277) 484 (S. 
229). — u. S. Iordan (1293) 970a. — 
Brd. d. dapif. ducis Anno (um 1260) 7. 
— Vgl. Barkevelde, v. —  Blanken- 
burg, com. v. — Braunschweig, dap., 
pinc. duc. — Campe, v. — Düngen, 
v. — Eckere. — Hscherde, v. — Har- 
lingeberg, v. — Hildesheim, canon. — 
Ilten, v. — Minzleben, v. — Oberg, 
v. — Pattensen, v. — "Paulum, apud 
st. — Scadewolde. 

Ircus s. Bock. 

Irembertus s. Eremb. 

Irmgard, Ermen-, Hermengardis, Erem- 
garde, 1 Mutter. d. pleban. Konrad ín 

ihre Enkel Konrad u. Geb- 

hard (1995) 1028 u. A. — Vgl. Bu- 
ninch. — Cramme, v. — Escherde, v. 
— Salder, v. — Stedere, v. — Stein- 
wego, v. — Tossem, v. — Wendhau- 
sen, v. — Wohldenberg, com. v. 

Irmsenh Ermensnlle, Konrad, v. (1298) 


Irmtrud, Hermendradis vgl. Indagine, de. 
Irxleben, Yrke-, Irekesleve, Burchard 
gen. (1986) 776. — Dietrich v. , CANON. 


Hild. 
Isenburg, nobil. Wilhelm v. (1804) 1472. 
Isengar ' vgl. Howardi. 


Isenhagen, Kloster, 529, 1124, 1605. 

Ysersla, wüst b. K lein-Flöthe, 1. 

Iseshusen, Hyses-, Ishusen, wüst zw. Lam- 
springe und Rhüden, 727, 771, 1021, 
1081, 1082. 

Isingerode, Ysingerodhe, wüst n. v. Har- 
lingerode, 11, 1407. 

Isnem s. Itzum. 

Itzehoe, Holstein, Ausstellungsort 307, 


Itzum, Isnim, Isnem, Kr. Marienburg, 
484 (S. 228, 231, 984, 236, 237, 241, 
243, 244, 247, 248, 954, 955, 256, 957, 
958), 614, 714. 

Iusarius egl. Harlingeberg, v 

Iustatius egi. Varenholz. — H Stacius. 

Iutta, Iuditha, T. d. Adelheid (1268) 191. 
— (1277) 484 (S.231, 261). — Vgl. 
Bokesrode, v. — Dahlum, nob. v. — 
Derneburg, prior. — Hohenhameln, v. 
— Meienberg, v. — Rautenberg, v 
— Salder, v. — Schwanebeck, v. — 
Wienhausen, decan. — Wohldenberg, 


com. v. — Wolf. 
Iwingerode (?) 484 (S. 950). 
K (vgl. €). 
Kahle s. Calvus. 


883 


Kaiser u. Könige: 


Ludwig d. Fr. (erw. 1286) 749. 
Heinrich III. (1053) 1167. 

Friedrich I. (1188) 460. 

Friedrich II. (1226) 195 A. 

Otto IV. (erw. S) 502. 

Richard (1269) 231. 

Rudolf (1977—90) 468, 516, 800, 873, 


Albert (1995) 1054. 
Adolf (1996) 1110. 

Kalefeld, Kr. Osterode, 1408. 

— von: Konrad's Wíttwe Margarete v. 
Gandersheim (1297) 1158. 

Kalme, Callenem, Amt Wolfenbüttel, 1447. 


Kampe, wüst bei Quedlinburg, 1117. 

Kanne, Canne, Hartbert, S. d. Burchard 
(1296) 1105. — Iohann mil, s. S. Io- 
hann (12996) 1112. 

Kappel, bei Lippstadt, Kloster 878A. 

Kappenberg, Kr. Lüdinghawusen, Kloster, 


Karoli, Konrad (1977) 484 (S. 252). 
Katberg, Wald bei Goslar, 1269. 
Katlenburg, Kloster 257, 265, 85b, 384, 


Katzberg, der, bei Hildesheim, 1335. 

Kegel, Heinrich, v. Susa (1281 — 82) 
584A., 610, s. Fr. die T. d. Otto v. 
Schwanebeck (erw. 1281) 584 A 

— gener d. Iohann v. Hohenhameln (1967) 


Kemenade, Bertold gen. (1285) 706. 


Kemme, Kr. Marienburg, 96, 97, 98, 187, 
908, 334, 424, 463, 483, 593, 695, 710, 
768, 769, 1999, 1387, 1411, 1476. — 
cives: Bernhard Slaghe u. Ss. Heinrich 
u. Dietrich (1962) 1887. — villici st. 
Crucis 187, 685, 768. 

— von: Bernward, mil. (1264 — um 1270) 
67, 61, 62, 70, 96, 97, 98, 143, 187, 
191, 208, 268, (erw. 1307) 1694. 
Dietrich, "villicus st. Crucia p 187. 
— Eckehard (1277) 484 (S. 238 
Egelmar, fam. (1267) 179. — rad, 
T. d. Bernward (1265— um 1270) 98, 
148, 268, (erw. 1307) 1621. — Hein- 
rich, Brd. d. Egelmar (1267—76) 179, 
432. — Ludinger, Brd. d. Bernward, 
canon. st. Mauricii. — Ludinger, S. d. 
Bernward, canon., decan. st. Mauricii. 
— Wilhelm, Brd. d. Heinrich, fam. 
(1267) 179. 

Kempe, Bernhard, civis Hild. 

Kerkheynbere, Kerchymbere, s. Haimar. 

Kerklindede s. Linde. 

Kersleben, ob Harsleben? 1196. 


b56* 





884 


Kerstelig, Iohann, Brd. d. Heinrich v. 
Emmerke, «. Ss. Christian «. Heinrich 
(um 1260) 9. 

Kersteningh, Heinrich (1285— 1800) 706, 
1958, s. Kd. Margarete w. Heinrich 
(1800) 1258. 

Kesemeyer, Konrad (1277— 84) 484 (S. 
228, 245). — Lutgard (1277) 484 (S. 


928). 
Kiel, Kyle, Ausstellungsort, 808. — von: 
Otto, mil. (1 24 690. 
Kylem, Thi. (1284) 484 (S. 244). 
erotghe (1282) 623. 
chberg, Kerkberg, Volrad v., canon. 
Halberstadt. 
Kirchescherde s. Echerde, Kirch-. 


Kirchrode, Roden, Rodhen, bei Hannover, 
708. ecclesia 1094, 1150. — pleban. 
ungenannt (1295) 1045. 

Kisseleve maior, wüst bei Warberg, 1559. 


Kissenbrück, -bruche, -brugke, Amt W ol- 
fenbüttel, 1804, 1548. — greveding bei 
(1268) 199. — pleban. Ludolf (1300) 
1284. — von: Heinrich (1267—68) 169, 
188, 199. 

Klauen, Klowen, Cloven, Down , Kr. 
Peine, 24, 61, 99, 816, 484 (S. 231, 
252) 542, 637, 676, 14i1. — villicus 

t. Crueis 61, 542, 675. — sacerdos 
Hormann (1988) 789. — von: Bertold 
u. Rembert, Brd. (1264) 61. — Iohann 
(1264—77) 61, 484 (S. 233). — Ludolf 
(1277) 484 (S. 981, 252). — Marquard 
(1963) 49. — Ulrich (1265) 99. — Vol- 
bert (1988) 792. 

Klettenberg, Bertold v., canon. Halber- 


int, Dietrich (1277) 484 (S. 982, 253, 
254). — Hermann de, canon. st. Crucis 


Knesebeck, Paridam v. dem, mil. (1296 
— 1808) 1124, 1672. — Wasmod, mil. 
(1296—1309) 1124, 1672, 1710. 


Kniestedt, Knistide, Knestede, von: 
Brüder (1290) 897. — Achill (um 1265) 
111. — Bertold, fam. (1289) 851. — 
Heidenreich, fam. (1802) 1354. 
Heinrich (1802-08) 1400 162, 1676. 
— Konrad, fam. (1275) 89 

wi SA (nach 1302) 1400, — Ludolf 


Köchingen, Cochi e, Amt Vechelde, 1188. 
— von: Hoyer 1301) 1332. 

Köln, Colonia, Stadt 457. 

— Ersstift, provincia 1509. — mar- 


scalc. Otto v. Everstein (1991) 944. 
Domkapitel 878 A. 


Kerstelig — Konrad. 


Köln, Andreasstift 457. canon. G. 
(erse. 1276) 457. 

— Gereonstift 878A. 

— Pantaleonskloster 150. 

— von: Iohann, scolast. maior Hild. — 
Iohann, canon. st. Mauricii. 

Könige, deutsche, s. Kaiser. 


Königslutter, Luttere, Ausstellungsort 
159, 1650. — Kloster 150. — prepos. 
Heinrich (1267) 159. — monach. Konrad 
Rintflesch (1299) 1210. 

Kokenhof, der 1609. 


Koldinger, Hermann «. Ulrich v. Brdr., 
cives Hild. 

Kolit, Colith, Heinrich, cons. Wernige- 
rode. — Walther «. Heinrich, Ss. d 
Iohann (1979) 517. 


Konemann vol. Goslar, Domdec., st. Thome 
pleb. — Ierrheim, v. 


Kono, Cono, Bra. d. Bertold, in Müllingen 
(1277—84) 484 (S. 244, 248). — Vgl. 
Hiddestort, Y. — Minden, episc. — 


Weih 
Konrad ^ 9T) 484 (S. 948, 253). 
(1289) 887. — S. d. Burchard (1274) 
969. — Brd. d. vicedom. Goslar. Asch- 
win (um 1275) 427. — Brd. d.Vicmann 
(1981) 484 (S. ram — jn Addenem 
(1277—84) 484 (S. 238, 245). — in 
Barbecke (1277) 484 (S. 931) — in 
Eitzum (1277—84) 484 (S. 244, 255). 
— in Hasen (1277) 484 (S. 298). 
in Söhlde (1277) 484 (S. 231, 251, 953). 
— in Wülferode (1277) 484 (S. 250). 
— Enkel d. Irmgard (1295) 1023 u. 
A. — s. Fr. Gertrud «. Ss. Hermann 
u. Dietrich, litones Lamspringe (1308) 
1660. — sacerdos (1270) 244. — mar- 
scalcus s. v. Emmerke. — miles (1277) 
484 (S. 954). — Vgl. Adenem, v. — 
Almstedt, v. — Amelunxen, v. — Area, 
de. — Astenbeck, v. — Baddecken- 
stedt, v. — Barenrode, v. — Bertradis. 
— Betheln, civ. — Betheln, v. — Bie- 
wende, v. — Billerbeck, v. — Boldensele, 
v. — Borsum, v. — Botel. — Braun- 
schweig, st. Blasii vic., duces, v. — Broke, 
Y. — ‚Brüggen, v. — Buninch. — Bur- 
chardi. — Cantelsem, v. — Carpentarius. 
— Cattenstedt, v. — Ceningen, v. — 
Clus, abbas. — Cramme, v. — Crones- 
ben. — Dammone, de. — Dingelstedt, 
— Dinklar, v. — Docke. — Domo, 
de. — Dorstadt, prepos., nob. v. — 
Dudingerode, v. — Düngen, v. — 
Eckere. — Eddessem, v. — Einbeck, 
prep. — Elbe, v. — Elie. — Elwer- 








Konrad — Lamberto. 


destorp, abbas. — Elze, pleb. — Em- 
merke, v. — Emne, v. — Erchmekere. 
— Everstein, com. v. — Feysan. — 
Flacke. — Flöthe, pleb. — Förste, v. — 
Foro, de. — Freden, v. — Fümmelse, 
v. — Gadenstedt, v. — Gandersheim, v. 
— Göttingen, v. — Gore. — Goslar, 
Dom, vicedom., decan., canon., at. Petri 
canon., Deutsch-Orden, Komtur, forens. 
pleb. — Grif. — Hachem, v. — Hasen, 
v. — Hasenbalch. —  Heere, v. — 
Helmstedt, v. — Hildesheim, episc., 
st. Crucis decan., canon. st. Godeh. 
monach., Minor. guard., st. Mauric. ca- 
pell. prepos., cantor, scolast., canon. 
— Himmelsthür, villic. — Holtnicker. 
— Horhusen, v. — Hotteln, v. — Ho- 
wardi. — Hüddessum, v. — Iacobum, 
apud st. — Iebele, v. — Ickelo, v. — 
Irmseul, v. — Kalefeld, v. — Karoli. 
— Kesemeyer. — Kniestedt, v. — 
Lafferde, v. — Lamspringe, rect. cur. 
claustr. — Lappe. — Linde, v. — 
Lüthorst, v. — Lutter, v. — Luttern, 
v. — Magdeburg, archiep. — Meiner- 
sen, Y. — Minden, episc,, st. Iohann. 
prepos., v. — Molendinarius. — Mor- 
tificator. — Münstedt, v. — Neindorf. 
— Niger. — Northeim, st. Blas. rect. 
scol. — Ochtersum, v. — Oelsburg, v. 
— Ohlendorf, v. — Onecamp, v. — 
Osterwiek, v. — Otmaring. — Peine, 
v. — Peperkeller. — Piscina, de. — 
Pollex. — Preco. — Bautenberg, v. 
— Reden, v. — Rex. — Rhoden, v. 
— Riddagshausen, abb. — Ringelheim, 
camerar. — Rintflesch. — Rössing, v. 
— Rovere. — Sachsen, prov. Minor. 
— Salder, v. — Sauingen, v. — Schau- 
en, prov. cur. — Scherne, v. — Schöne- 
kind. — Schöningen, v. — Sibolding. 
— Sledorn. — Slich. — Söhlde, v. — 
Sophie. — Spado. — Spiring. — Ste- 
dere, v. — Steinberg, v. — Stemmen, 
v. — Stöckheim, v. — Svaf. — Ted- 
weghing. — Theatrum, apud. — The. 
genhardi. — Tullens. episc. — Uffeln, 
v. — Valkenstein, com. v. — Valua 
orient. de. — Venator. — Vinkcelere. 
— Wakenstide, v. — Wallmoden, v. 
— Watzum, pleb. — Wehmingen, v., 
villie. — Wehre, v. — Weihe, v. — 
Wendessem, v. — Wernigerode, com. 
v. — Winzenburg, pleb. — Wohlden- 
berg, com. v. — Wolbering. — Wolfen- 
büttel, v. — Wunstorf, com. v. 


Kotmeyger, Iohann (1292) 966. 


885 


Krackau, Krakovhe, Heinrich v., convera. 
Heiningen. 

Krane, Bertold (1264) 57. 

Krebeck, Crebecke, Kr. Duderstadt, 73. 


Krebs, Crevet, Creveth, Cancer, Bruno, 
mil. (1275 —1300) 899, 670, 841, 917, 
1287. — Ludolf ( Anf. d. 14. Jahrh.) 


1304. 
Kregel (1277—84) 484 (S. 244, 250). 
Krelaberg, Crelo, n. v. Moritzberg, 1409. 
Kroch, Eberhard, mil. (1974) 381. 
Kroneshophe, die, bei Halchter, 1706. 


Krubonhower, Elisabeth u. Bertha (1282) 


Kunigunde, Mutter des vicar. Hild. 
Alexius (1283) 635. — Vgl. Hohen- 
büchen, v. — Lochtum, v. — War- 
berg, v. — Wöltingerode, prior. — 
Wohldenberg, com. v. 

Kuz (4. i. ?), pleban. Io. (um 1990) 901. 


L. 


L. vgl. Markeling. 

Laatzen, Late-, Lathusen, Kr. Hannover, 
708, 1681, 1647, 1649. — von: Albert, 
mil. (1267) 181. Hartmann (1808) 
1631 u. A. Hartmann der Schwarze 
(1308) 1647, 1652.  Iohann (1808) 
1047, 8. Br. Ludolf (1266—1308) 146, 


Lachendorf, Lachten-, Lochtendorpe, Kr. 
Celle, 489. — von: Friedrich, civis 
Braunschweig. 

Laena s. Leine. 

Lafferde, Lafforde, Latvorde, Kr. Peine, 
484 (S. 237, 238, 242, 248, 247, 258, 
256), 993, 1305, 1683, 1691, 1697, 
1714. Gross- 1100, 1417, 1418, Klein- 
484 (S. 252, 25%). — cives: Fredher- 
zinge, Iohann’s Frau (1281) 569. Im- 
meken, Iohann wv. Heinrich; Noycinghe, 
Heinrich; Sigeringhe, Heinrich; Volc- 
mari, Iohann (1806) 1564.  Slage, 
Iohann vamme u. Ss. Bernhard, Iohann, 
Dietrich, Ludolf (1809) 1691. — pleban. 
Heinrich, capellan. ducis Bruns. (1802) 
1884. — villici st. Crucis 768, 1806. 
— von: Heinrich (1284) 484 (S. 245). 
Hermann u. Reinbert (1268) 187. Kon- 
rad (1302) 1395. 

Lahde, Kr. Minden, Kloster 885. 


Layna s. Leine. 

Lamber, Iohann (1277) 484 (S. 229). 

Lambert vgl. Bock. — Börssum, pleb. — 
Hunzen, v. — Sehlde, v. 

Lamberto, Iohann. de sancto, canon. 
st. Iohann. Hild. 











886 


Lambrechtshagen, Amt Dobberam, ‚pleban. 
quondam Eberhard (1275) 412 

Lameste, wüst b. Horst Kr. Neustadt a.B, 
623, 1709. 

Lamspringe, Lamespringge, -springh, 
-sprigge, Lambspring, Ausstellungsort 
1389, 1471. cives: Advocatus, Iohann 

u. S. Iohann; Puteum, Bertold. apud, 
Stilleghingh, Bertold w. S. Iohann; 
Wildeghe (1283) 633.  Stilleghinc, 
Bertold «. Iohann, Ss. d. (1) Iohann 
( D) 706. — Archidiakonat, bannus 

— Kloster st. Adriani 20, 45, 76, 174, 
200, 298, 878, 374, 378, 548, 638, 646, 
654, 706, 717, 721, 795, 796, 
727 À., 771, 8í1, 819, 819, 828, 834, 
844, 851 867, 365, 989, 1022, 1031, 


Ia altare st. Katharine 90. — 
epositi: (allgem.) 1561, 1642. Gott- 
fried (1264—80) 76, 81, 200, 298, 373, 
878, 548, 633, 
7125, 721. Thedolfus (1286 — 89) Ti, 
811, 812, 819, 851, (erw. 1269) 1095. 
Iohann (1295-1310) 1022, 1055, 1081, 
1091, 1098, 1229, 1239, 1243, 1808, 
1376, 1389, 1432, 1489, 1471, 1474, 
1518, 1561, 1592, 1636, 1643, 1660, 
1722. — priorisse : Elisabeth (1300—02) 
1234 A., 1389. ungenannt (1304) 1471, 
1474. Adelheid (1807— 10) 1592, 1636, 
1043, 1660, 1722. — custodes: Hein- 
rich quondam €. Heinrich (1308) 1636. 
— sacerdotes: — Arnold «. Heinrich 
(1300) 1991. — rector curie claustralis: 
Konrad (1808) 1686. fratres: Io- 
hann. de sancta Cruce u. Dietrich 
mag. nove curie (1304) 1471. — ilius 
ecclesie ; Iohann. de sancta Cruce (1308) 
1636. — litones 968, 1660, 1722. 

— von: Alex, Dietrich, Heinrich, Ludolf 
u. ihre patrui Alex, Hermann v. Ulrich 
(1267) 174. — Hermann (1293) 979a. 

Lamstede s. Lameste. 

Lancfrancus vgl. cardinal. 
archidiac. 

Landgraf, Lantgreve (1264—69) 83. — 
(Ende des 14. Jahrh.) 1804. 

Landolfshausen, Langwerdeshusen, 9. v. 
Göttingen. 78. 

Landulfus egi. Brixiens. episc. 


— Pergam. 


Lambrechtshagen — Lehndorf. 


Lange s. Longus. 

Langelage, Land bei Ottbergen, 1171. 

Langeln, Langele, Bertramm v., mil 
(1267) 158, 170. 

Langenberg, Wald bei Harlingerode, 1109. 

Langenholren, Holthusen apud Alvelde, 

Langenstein, sw. v. Aschersieben, Aus 
stellungsort, 156. 

Langenweddingen, sw. e. Magdeburg, SOL. 

Langwerdeshusen s. Landolfshausen. 

Lapicida, Herkelen (1277) 484 (S. 2 

— Hermann (1277-84) 484 (S. 244 


248). 

Lapide, Giso de (1805) 1558. — Reineco 
de, canon. st. Mathie Goslar. — 
Werner. de (1305) 1630. 

Lapidea domo, de, de domo lapidea, 
v. Stenhus: Johann, civis Hannover. — 
Iohann «. S. Iohann (um 1264) 81. — 
Iohann v. Helmold, cons. Hannover. 

— via s. Ste weg 

Lappe, Konrad (1308) 1674. 

Laquedoniensis (Lacedogna, Unter. tal.) 
episcop. frater Daniel (1295) 107 

Larinensis TC E Unter-Ital.) d riscop 
Perronus (1286 —97) 749, 750, 751, 830, 
838, 858, 1026, 1027, 1072, 1164. 

Lascorph, Ekbert v. Heinrich (1968) 211. 

Lathusen s. Laatzen. 

Lauenrode, castrum, 658, 659, 1710. 

Lauenstein, Lowensten, Kr. Hameln, 
Ausstellungsort 887, 1581. 

Lauterberg, Luterberche, comes Heiden- 
reich v. (1280) 527. 

Lebenstedt, Levenstede, -stide, -sted, 
Amt Salder, 188, 484 (S. 955), 917, 
918, 920, 928, 1088, 1468, 1494, 1562, 
1568, 1578, 1630. — pleban. Engelbert 
(1991) 917, 918. — von: Arnold (1305) 
1530, 1558. Bertold wd Ti. Ecke- 
hard, fam. (1267—76) 180, 190, 240, 
444. Eckehard, mil (1275 — 98) 419, 
466, 519, 532, 1150. lohann Pil, mil. 
(1290 — 1304) 897, 1854, 1478. en 
Brd. d. Bertold (1264— um 1265) 77 
111. — Vgl. Pil. 

Lecherling, Hermann, monach. st. Michael. 
Hild., s. Brd. Reinhold Pellifex. 

Lechstedt, Lecstede, Kr. Marienburg, 


Lechtenberge s. Lichtenberg. 

Lede, Lehdhe, Ledhe, wüst bei Gronau, 
484 (S. 286, 241, 247, 250, 257, 258). 

Lefhard vg. Loceum, abb. 

Leghede s. Lengde. 

Lehndorf, Lendorpe, Amt Riddagshausen, 
28, 616. — von: Hoinrich (1298) 1198. 





Lehrte — 


Lehrte, Lerede, Lerethe, Kr. Burgdorf, 
979, 1008. ecelesia 1381. 


Leiferde, Leforde, s. e. Braunschweig, 
445. — pleban. ungenannt (1295) 1045. 


Leinde, Lenedhe, von: Detlev v. Dietrich, 
mitt. (1269) 232. — Dietrich (1267) 


Leine, Layna, Laena, die, 307, 915, 1126, 
1195, 1217, 1249, 1419, 1425, 1460, 
1474, 1543, 1631, 4651. 

Lelm, Lellem, Lelgen, Amt Mi 
1219. — von: Albert, mil. (1289) 851 


Lenderi, Grete (1277— 84) 484 (S. 945, 


Lendorpe s. Lehndort. 

Lenedhe s. Leinde. 

Lengde, Lenghede, Lengede, Lengehe, 
Leghede, Leggede, Kr. Goslar, 11, 26, 
113, 159, 204, 617. Gross- 1365, 1366, 
1576, 1579, 1681. Klein- 596, 598. — 
plebani; Gerhard (1261) 28. Heinrich, 
prepos. in Derneburg (oder zu Lengede, 
Kr. Peine? 1305) 1555. — gogravii: 
Ludolf v. Lewe «. Hartwig (1273) 320. 
— von: Adelheid «u. S. Günther, ca- 
pellan. in Selistedeborch (Anf. d. 14. 
Jahrh.) 1303. Heinrich, Braunschw. 
Ministerial (1267) 159. Ludolf, fam. 
(1800—09) 1263, 1692. Volrad, fam. 
(1305) 1020. Werner (um 1275) 4927. 
Widekind (1261) 26. 


Lengden, Lengethe, Tchaun v., Gandersh. 
Ministerial (1278) 504 

Lengersla d. $. ? 316. 

Leninge, d. i. ? 484 (S. 256). 

Leukener, Lenekener, Lenkenir, Bodo w. 
Schw. Gertrud «. Gisela (1299) 1204, 
8. Schw. Bertha u. Hedwig, sorores in 
Derneburg. — Iohann, mil. (1273 —82) 
337, 584, 599, s. Fr. Bertha (1281) 
584. — Vgl. v. Salder. 

Leo egl. Chalamon. episc. 

Leonhard, Leynard., Leyhard., Lenhard. 
vgl. Braunschweig, st. Blas. scolast. — 
Hildesheim, st. cis can. — Holle, 
v. — Magno, de st. 

edic: ol. Hildesheim, canon. — Ve- 
ru 

Lepel, Albert (1272) 816, s. Brd. Her- 
man, mil. (1264—91) 75, 90, 99, 141, 
in, 179, 219, 294, 316, 559, 799, 847, 


906. 
Lerede, Lerethe s. Lehrte. 


Leremunde, Lermende, jetzt Neuhof bei 
Lamspringe, 298, 373, 874, 378, 
Lesbern s. Liesborn. 


Linde. 887 


Lesche, Leske, Lesge, Bertramm wv. Diet- 


rich, servi abbat. st. Michael. Hild. — - 


Dietrich (1285) 713. — Heinrich (1300) 
1280, 1281. 

Lesse, Amt Salder, 1842, 1972. — cives: 
Hancole od. Hantele, Iohann uw. S. 
Thetmar, s. Tt. Adelheid, Margarete, 
Gese, Mathilde (1805) 1549. — pleban. 
(allgem.) 1842. Volquin (1801) 1342, 
auch capellan. st. Michael. Hild. Io- 
hann (1305) 1542. 

Lethgast, Gunzelin (1288) 812. 

Letter, Lidheren, Litheren, Kr. Linden 
b. Hannover, 623, 657, 1561. 

Levenborch s. Liebenburg. 

Levenstede s. Lebenstedt. 

Levern, Kr. Lübbecke, Westf., Kloster 638. 

Levinge, wüst b. Poppenburg, 484 (S. 256). 

Lewe, Levede, Levethe, Kr. Goslar, 628, 
1481. Gross- 1486, 1491, 1599. Klein- 
1529, 1559. — ecclesia 1522. — von: 
Dietrich, mil. (1264) 71. — Gerhard, 
fam., s. Stiefeater Ludolf v. Lochtum 
(1805) 16552. Gerhard, mil. (1278) 845, 
946. Ludolf, ye in o Lengde (1273) 
820. Werner (1293) 97 

Lichtenberg, Lechten-, Leeton-, Lenten-, 
Liebtenberg, Amt Salder, castrum, 82, 
626, 841, 1007, 1411. Ausstellungsort 
70, 546, 696, 681, 841, 1478, 1595. — 
advocati 70, 626, 841, 1354. — castel- 
lani, castrenses 546, 590, 626, 6685, 
1478. — iudex 1204. — Amimann 
1258. — Marschalk s. Salder, Iohann v. 

Liddensis ( 1395) 107 Palaestina) episcop. 
Andreas (1295) 1072. 

Lidheren s. etr 

Liebenburg, Levenborch, Kr. Goslar, ca- 
sm 1397, 1411. — Ausstellungsort 
b 

Liedingen, Lidinge, sö. e. Peine, 1332, 
1616. — gograv. Hoyer (1801) 1332, 
— pleban. ungenannt (1801) 1882. — 
von: Florin, fam. (1276) 436. — Ulrich 
(1277) 484 (S. 281, 251). 

Liesborn, Lesbern, Kr. Beckum, Westf., 
Kloster 150. 
Linde, Lindedhe, Linnede, Lindedhen, 
-the, Oster- u. Westerlinde, Amt Salder, 
336, 336, 421, 742, 1560. Klein- 578. 
Kerk- 1088. — von: Brant od. Hilde- 
brand, mil. (1282 —90) 606 u. A., 665, 
709, 146, 747, ler 766, 757, 776, 799, 
814, 885, (erw. 1 290) 894, s. Wittwe 
Adelheid (1990) 894. s. S. Brand, Bild. 
Ministerial (1982 —1308) 606 u. A,, 
746, 968, 976, 1123, 1825, 1384, 1516, 
1676. Heinrich (1281—1308) 678, 606, 


888 


746, 1078, 1128, 1278, 1825, 1384, 
1676, 1677. Konrad, mil. (1260—1808) 
2, 606 u. A., 1182, 1325, 1884, 1676, 
1677. Konrad. fam. (1989 —1308) 606, 
746, 1078, 1825, 1384, 1676. 

Lindemann's Frau (1989) 628. 

Linden, Lynden, bei Hannover, 22. 

Linthlo, Heinrich, Braunschw. Ministerial 
(1267) 159. 

Lyon, Lugdunum, Ausstellungsort 349, 
870, 371, 372, 875a, 879, 880, 416. — 
Konzil (1974— 75) 380, 416, 180, 798, 
1252, 1461, 1495, 1496. 

E 'Lippye, nobilis Simon zur (1297) 


Lippold, dominus (um 1264) 81. — Vg. 
Barenrode, v. —  Barkevelde, v. 
Betheln, v. — Braunschweig, capell. 
duc. — Cramme, v. — Dahlum, v. — 
Eddessem, v. — Elvershausen, v. — 
Escherde, v. — Freden, v. — Gaden- 
stedt, v. — Herzberg, v. — Hetjers- 
hausen, v. — Hildesheim, decan., canon., 
st. Crucis canon. — Hohenbtüchen , v. 
Hoye. — Insula, de. — Lutter, v. — 


Mainz, canon. — Mandelsloh, v. — 
Nörten, prepos. — Pil. — Rössing, v. 
— Rusteberg, v. — Stemmen, v. — 


Stöckheim, v. — Suring. — Uetze, v. 
— Veteri foro, de. — Weetzen, v. 


Lippoldsberg, -desberge, Kr. Hofgeismar, 
Kloster 150, Uo 790. — prepos. Hein- 
rich (1288) 7 


Listringen, Kr. "Martenburg 1584, 1600, 
1607, 1611. 
Lois Bertold. de (1277) 484 (S. 232, 


Lobke, Lobeke, Lofbeke, ö. v. Sarstedt, 
979, 484 (S. 227), 680, 652, 1069, 
1248. Gross- 176, 276, 379, 1601. Klein- 
879, 1118, 1128. — pleban. (allgem.) 
1718. Thedolf (1809) 1718. 


Lobmachtersen, Locm. 1303. — Vgl. auch 
Machtersen. 

Loceum, Kloster, 13, 19, 21, 37, 40, 48, 
70, 109, 116, 118, 119, 173, 283, 377. 
397, 415, 471, 580, 584, 596, 610, 666, 
878A., 896, 992, 1019, 12418, 1989, 
1364 u. A., 1877, 1684. — abbates: 
Dietrich (1964) 66. Lefhard (1300) 
1247. — monachi: Hartmann «. Willi- 
kin (1282) 610. — conversi ; Iohann v. 
Oedelum (1261) 21. Gerhard w. Diet- 
rich (1271) 283. 

Lochtendorp s. Lachendorf. 

Lochtum, Lochtene, Kr. Goslar, 429. 
Gross- 27. — pleban. Ludolf (um 1275 


Lindemann — Luderus. 


—81) 429. — von: Engelco e. Nico- 
laus, Brd. (1808) 1486. Iohann «. Schr. 
Kunigunde (1807) 1599. Ludolf, Siier- 
vater des Gerhard v. Lewe (1305 
1552. Roderich, mil. (1261) 28. 

Lodege, Margarete (1283) 669. 

Lodewici s. Ludewici. 

Lodoldeshen, d. i. ? 623. 

Loge, Ludinghe, l. Neben luss d. Innerste. 
1 


Lohnde, Lone, Kr. Linden b. Hannover, 
698, 1709. 


Longus, Longi, Lange, Bertold, cons. 
Lüneburg. — Dietrich (1277) 484 (S. 
282, 253). — Heinrich, Hildebrand a. 
Iohann, cives Braunschweig. — Hein- 
rich, S. d. Dietrich (1277 —84) 484 (S. 
282, 244, 245, 258, 254). — Heinrich 
(um 1964) 81. — Tohann, cons. Braus- 
schweig, Áltstadt. — Iohann (1267— 
70) 182, 254. — Ludolf, S. d. Dietrich 
(12777) 494 (S. 258). 

Loppenstede s. Luppenstede. 

Losbeke s. Lusbek 

Loth E Friedrich (1295—1302) 1055, 1078, 


Lotingessen, Lott., Loth., wäst s. der 
Dammstadt, 530, "628, 1225, 1354, 138%, 
1409, 1669, 1671, 1717. Die Ackes- 
hove bei 623. area virginis 623. bon- 
garde 1669, 1671. 


Lowensten s. Lauenstein. 

Lubecke s. Lübeck. 

Luceken, Iohann, S. d. Ulrieh «. 4 
Adelheid, «. Fr. Sophie, cives Hild. 


Lucerie (Nocera de Pagani, Unter-Ital.) 
/8cop Aymardus (1 1295 —97) 10%. 
1027, "1072, 1162, 1104. 
Lucia egl. Acco. — Marcolfi. 
Luciken, cons. Hannover. 
Luckardis s. Lutgard. 
Luckemann vgl. Ieinsen, v. 


Lucklum, Luckenem, Heidenreieh «. 
Iohann v., cives «. cons, Braunschweig 
Altstadt. 

Luderi, Heinrich (1277—86) 483, 769. 

Luderine, -ringhe, Dietrich (1264) 61. — 
Luder u. Schw. Adelheid (1282) 623 


Luderus, Ludegerus, Ludingerus, L»- 
therus (um 1264—69) 88. (125: 
172. — in Eitzum (1277—84) 4% 
(S. 244, 255). — in Himstedt (1277: 
484 (S. 231). — in Oberg (1977) 451 
(S. 252). — sacerdos (erw. 1999) 62: 
— dominus ob de Indagine? Gm 1244 
80. — Pgl. Beddivgen, v. Braun- 
schweig, st. Cyr. can. — Domealeve 





Ludewici — Lüneburg. 889 


— Drimmenstede, v. —  Escherde 
pleb, prepos. — Friso. — Gersten- 
büttel, v. — Grasdorf, capell, v. — 
Hahnensee, v. —  Helmstedt, v. — 
Hildesheim, st. Ioh. prov. hosp. „st 
Mauric. scolast. — Holle, v. — Inda- 


gine, de. — Kemme, v. — Ludering. 
— Sutor. — Thethardi. — Vadum, 
iuxta. — Wohldenberg, com. v. — 
Wolf. 


Ludewici, Lodewici fil. Hermann, civis 
Braunschweig. 


Ludgard s. Lutgard. 
Ludinghe s, Loge. 
Ludold, Lutoldus, vgl. Escherde, Y. — 


Bildesheim, st. Godeh. abb. — Minden, | T, 


scolast. 


Ludolf, Ludeco, Ludeke, (1277) 484 
(s 248, 249). — advocatus (1284) 484 
S. 944). — camerar. s. v. Tossem. — 
Brd. d. villic. Iohann in Kemme (1286) 
768. — S. d. Margarete (1275) 424. — 
in Bültum (1284) 484 (S. 246). — in 
Eitzum (1277—84) 484 (S. 244, 255). 
— in Müllingen (1284) 484 (S. 244). 
— Vgl. Albus. — Adenstedt, v. — 
Altkloster, v. — Arnheim, v. — Barde- 
leben, v. — Barnten, v. — Berel, v. 
Bockenem, v. — Boltesberg, v. — Bol- 
zum, v. — Borsum, v. — Bortfeld, v. — 
Braunschweig, monetar., v. — Broitzem, 
Burgdorf, pleb. — Busing. — 


Bussel. — Clanen. — Clauen, v. — 
Coling. — Cramme, v. — Crispus. — 
Dommone, de. — Drabere, v. — 


Dinklar, v. — Drispenstedt. — Duge. 
— Eckehardi. — Einbeck, v. — Elbe, 
v. — Elie. — Esbeck, v. — Ettinge. — 
Evecen. — Freden, v. — Gadenstedt, 
v. — Geitelde, v. — Goltern, v. — 
Hallermund, nob. v. — Harzburg, v. — 
Heininkessen, v. — Hessen, nob. v. — 
Hildesheim, cap. st. Kath. sac. „ St. 
Andr. decan., canon., pleb., st. Crucis 
scol. prepos., decan., can., scolar., st. 
Godeh. abb., mon, st. Mich. prior., 
st. Mauric. canon. — Hoheneggelsen, 
v. — Honlage, pleb., v. — Ibbenstedt, 
vy. — Kissenbrück, pleb. — Knop. — 
Krebs. — Laatzen, v., — Lamspringe, 
v. — Lendge, v. — Lewe. v. — Loch- 
tum, pleb. v. — Longus. — Lutter, 
Y. — Marienrode, cellerar. — Mathie. 
— Medem, v. — Meinrici. — Minden, 
episc., cant. — Monetarius. — Nein- 
dorf, v. — Oebisfelde, v. — Oster- 


Pluder. —  Prekel. — Raven — 
Biddagshausen, abb. — Rufus. — 
Ruschere. — Sehlde, v. — Siborg. — 
Slage. — Slengerdus. — Söhlde, civis. 
— Stange. — Tossem, v. — Vos. — 
Walthardis. — Warberg, v. — Wedem, 
v. — Weferlingen, v. — Wenden, v 
— Woltingerode, convers. — Wohlden- 
berg, com. v. — Woldradis. — 
Wunstorf, com. v. 


Ludolfi, Eberhard «. S. Iohann, cives 


Hild. — Siegfried, s. Fr. Elisabeth, 
8. Geschw. Eberhard w. Sophie, s. Ka. 
Bernhard, Siegfried, Helmold, Mathilde, 
8. socer Heinrich mit S. Dietrich, 
8. nepos Ioh. v. Göttingen, cives Hild. 


udwig, Lu-, Lodowicus, vgl. Barde- 


leben, v. — Braunschweig, dux. — 
Elvelingerode, v. — Engelbostel, v. — 
Everstein, com. v. — Kaiser  — 
Ohlum, v. — Post. — Bavensberg, 
com. v. — Rumscottele. 


Lübbecke, Lutbeke, Iohann v. „mil. (1298) 


1189. 


Lübeck, Lubeke, civis: Siegfried v. 


Brügge (1276) 440. — ca JW u. 

decan. Dietrich (o. J.) 1693 

cantor Hermann v. Morum (1301). 1807. 
von:  Giseco civis Hannover. 

Giseco (1800) 1257. Heino, cons. 

Lüneburg. Heinrich, civis Hild. 


Lühnde, Lulene, Lulne, Lunde, Lulenen, 


Luule bei Sarstedt, 879, 484 (S. 237, 
241, 243, 244, 947, 949, 256), 538, 
780, 1029, 1299, 1686, 1687, 1718. 
bannus 379, 588. ecclesia 979, 459. 
parochia 25. — archidiaconi: Ulrich, 
prepos. st. Barthol. Hild. (1277) 459. 
Hermann, prep. ibid. (1280) 538. — 
pleban. (allgem.) 1587, 1718. — von: 
Iohann (1984) 484 (S. 244). 


Lüneburg, Stadt, Herrschaft, 333, 1285 a 


(S. 818). Ausstellungort 420 u. A, 
440, 1334. platea pistorum, novum 
forum , Stupa, curia prepos. de Me- 
dingen 1884. Saline 833, 440, 869, 
1285 a (S. 818), 1807, 1334, domus 
Kempinghe, Everinghe, Deynghe, Ebet- 
singe, Dencquerdinge, Geminghe 1334. 
— consules: 1807. Albus, Hermann; 
Beve, Iohann; Hollo, Albert; Hutzen- 
vleth, Iohann; Longus,  Bertold; 
Lübeck, Heino v.; Magister fontis, 
Thitmar; Molendino, Adelold. «. Nicol. 
de; Scilsten, Andréas u. Albert; Zabel, 
Dietrich (1301) 1834. 


— Michaeliskloster 636. 


wiek, v. — Peetzen, v. — Petri. — | — duces s. Braunschweig. 





890 Lüthorst — Magdeburg. 


Lüthorst, Luthardessen, Kr. Einbeck, 
1084. — von: Konrad (1295—1302) 
1034, 1846, s. Schw. Vredeken Fr. d. 
Ludolf v. Tossem (1295— 1300) 1034, 

Lüttich, Leod ecclesia 150. 


Lugdunum s. Lyo 
Lulersem (?) i (S. 241). 
Luine, Lulen s. Lühnde. 


Luppenstede, Lopp., wüst bei Lühnde u. 

Kl.-Algermissen, 379, 484 (S. 226, 227, 

238, 249, 2498, 245, 247, 256, 257), 

998. — von: Heinrich s. Rebardus 
(1984) 484 (S. 245). 

Lupus s. Wolf. 

Lusbeke, Losbeke, wüst bei Hildesheim, 
218, 484 (S. 234, 237, 241, 244, 245, 
248), 711, 714. 

Lutbert vgl. Hildesheim, st. Mar.-Magd. 


convers. 
Lutburg (1277) 484 (S. 233). — Vgl. 


temmen, v. 
Lutburgis, Dietrich (1277) 484 (S. 255). 
Luterberche s. Lauterberg. 


Lutgardis, Luckardis, Ludgardis, Luc- 
chardis vidua (1968—77) 191, 484 (S. 
226), (erw. 1286) 749. — in Addenem 
(1277) 484 (S. 233). — in Algermissen 
(1984) 484 (S. 245). — u. S. Thimmo 
(1297) 1129. — Vgl. Braunschweig, 
duc. — Dorstadt, nob. v. — Farmsen, 
v. — Gandersheim, decan. — Heyer- 
sum, v. — Hessen, nob. v. — Kese- 
meyer. — Meinersen, v. — Rostorf, v. 
— Wienhausen, prepos. — Wohlden- 
berg, com. v. 


Luthard egi. Meinersen, v. 

Lutkorginhe, Thi. (1284) 484 (S. 244). 

Lutradis vidua in Algermissen (1284) 
484 (S. 24b). 

Lutter, Luttere, castrum 94, 1265, 1483, 
1484. suburbium 94. Ausstellungsort 
130, 151, 399, 756, 1650. — vicepleban. 
Bertold (1985) 721. — Vgl. Königs- 
lutter. 

— von: die (1288) 799. — Albert, S. d. 
Andreas (1282) 618. — Andreas, S. d. 
Lippold, mil. (1264—96) 71, 109, 122, 
152, 158, 200, 212, 226, 989. 234, 273, 
275, 281, 289, 546, 573, 618, 626, 665, 
678A., 748, 716, 917, 1089, 1904, 1354, 
1478, 'eastellan. in Lichtenberg 546, 
620, s. S. Andreas (1282) 613, s. Tt. o. 
N. sorores in Derneburg. — Aschwin 
(1265— 1802) 94, 108, 195, 126, 363, 
419, 450, 451, 588, 552, 662, 580, 666,679, 


786, 792, 827, 828, 888, 866, 910, 975, 
1004, 1018, 1040, 1063, 1198, 
1143, 1185, 1186, 1198, 1947, 1310, 
1344, 1357, 1370. — Eberhard, mil. x. 
S. Eberhard (1275—80) 419, 582. — 
Hatbert «. Konrad, Ss. d. Andreas 
(1282) 613. — Lippold, mil (1264—71) 
71, 76, 109, 122, 152, 158, 200, 212, 
232, 234, 273, 975, 281, 289. — Lip- 
pold, fam., S. d. Àndreas (1282— 83) 
613, 626, 665. — Ludolf, S. d. Andreas 
(1968—89) 209, 613. — "Thetmar, Brd. 
d. Aschwin (1987—1809) 186, 328, 833, 
866, 975, 1004, 1040, 1063, 1128, 1186, 
1193, 1947, 1310, 1344, 1857, 1370. 

Luttern, Lutteren, Gerhard v. Konrad v. 
milit. (1262) 89. 

Luttmarus vgl. Fümmelse, sac. — Rubere. 


Luttringhausen, Kr. Springe, 1494. 
Luttrum, Luthenem, Luttenem, Kr. Ma- 
rienburg, 249, 626, 799, 841. — villi- 
eus st. Crucis 799, 841. 
Lutzingeworden, twíist s. der Dammstadt, 
622, 1409. — von: Iohann (erw. 1281) 
Luule s. Lühnde. 


M. vgl. Dorstadt, prior. — Wülfinghausen, 
prior. 

Machtersen, -sem, Amt Salder, 30, 31, 65, 
192, 484 (S. 238), 501, 511, 595. 
pleban. Walther (1964) T1. — Vgl. 
Lobmachtersen w. Bruchmachtersen. 


Machtsum, Machtelsem, Machtensen, nó. 
v. Hildesheim, 80, 379, 422, 484 (S. 
438, 488, 456), 1409. — capella (gegr. 
1301) 1328. — von: Heinrich (1277) 
484 (S. 233). 

Magdeburg, Magetburg, Ausstellungsort 
204, 690, 1414, 1501, 1509, 1623. Geld 
1500. Maass 1439. — Kirchen, alle, 
150. — provincia 1509. 

— Stift 1108. — archiepiscopi: Rud- 
brecht (1264) 59. Konrad (1268) 204. 
Erich (1291— 95) 926, 927, 1043 A,, 
1044 A., 1050, 1057, (erw. 1296) 1108, 
Burchard (1996 — 1808) 1108, 1160, 1414, 
1485, 1462, 1463, 1623, 1665. — p 
tulum 904. — prepositus Albert (1268) 
204. — decani: Dietrich (1268) 204. 
Siegfried v. Querfurt (1279) 514A. — 
canonici: Blankenburg, Burchard, 
(1275 — 90) 408, 469, 862a, Biegtried 

v. (1990) 862a. Dorstad Arnold, v. 
(1278 —19) 343, 386, 898, 496, 509. 
Eberstein, Gebhard, com. Y. (1975) 








Maghedevelt — Marienrode. 


408, 409. Querfurt, Robert v. tS 
601. Valkenstein, Otto com. v. (1805 
1510. — burggrav. Iohannes dux Saxon. 
(1274) 881. 

— Agneskloster in der Neustadt 801. 

— Marienstift 1388. — prepos. Nicolaus 
und prior Friedrich (1302) 1388. 

— Peter- u. Paulstift 868. 

— Predicatorum Zector Dietrich v. Nort- 
heim (1307) 1612. 

— Minoriten 446. 

— Nicolaistift 684. 

— von: Friedrich, rector capelle in Möl- 
lensen. 

Maghedevelt s. Megedevelt. 


Magister fontis, Thitmar, cons. Lüne- 


urg. 

Magno, Lenhard. de sancto, sacerdos in 
Derneburg. 

Magnus, Heinrich (1277) 484 (S. 228). 


Mahlerten, Malerten, -te, Kr. Gronau, 
688, 854, 1087. 

“ Mahlum, Maldem, -dym, -den, Amt Lutter 
a. B. 209, 210, 864, 586, 709, 721, 125, 
726, 1022, 1448, 1449, 1544. ecclesia 
709. — pleban. (allgem.) 1618, 1619. 
Dietrich (1285) 709, 721. — von: Eber- 
hard w. patruelis Heinrich (1803) 1448, 
1449. Heinrich, fam. (1268 —1301) 208, 
1316. Iohann, mil. (1975) 899. Werner 
acolita dioc. Hild. (1296) 1110. 


Mahner, Mandere, Kr. Goslar, Gross- 
546, 1481, 1527, 1539. ecclesia 1481. 
Klein- 601, 983, 1527, 1539. die Dic- 
mole 1527. — von: Dietrich (um 1265) 
111. Dietrich, mil. (1264) 77. Hoier, 
fam. (1979—93) 317, 399, 526, 968. 
Hoier, mil. (1267) 160. Iohann (Anf. 
d. 14. Jahrh.) 1304, 1555. Iohanı, vi- 
car. episc. Hild. Iohann, frater in Hei- 
ningen. Sophie, sacrista in Dorstadt. 

Mainz, Ma-, Moguntia, Ausstellungsort 
17. — provincia 416, 461, 1409. — 
diocesis 58. Cisterc.- Klöster der 959. 
— Konzil (1292) 958, 959, 963, 1030, 
1045, 1093. — judices 1571. 

— archiepiscopi: Werner, archicancell. 
per Germaniam (1269-74) 981, 847, 
380. — Heinrich (1986 —87) 777. 
Gerhard II. (3290— 1805) 880, 831, 
874, 888, 958, 959, 1065, 1508, 1517. 
-— 'guffraganei 380, 888. — canon. 
Lippold (1294) 1008, auch canon. Hild. 
u. prepos. in Nörten. 

— St. Petri prepos. 5 ormann com. v. 
Gleichen (1289) 826 

Maio monte, de, s. Meienberg, Y. 


891 


Malerte s. Mahlerten. 

Mandelsloh, Dietrich v., cons. Hannover. 
— Hartbert v., mil (1805) 1507. — 
Lippold, v. (1998) 1189. 

Mandere s. Mahner. 

Manegold vgl. Brüggen, v 

Manfred rgl. st. Marchi episc. 

Mansfeld, Burchard com. v. (1297 —130 
1152, 1602. — Busse com. v. (1808 
1665. — Günther com. v., prepos. 
Halberstadt. — Heinrich v., capellan. 
epise. Hild. — Robert com. v. (1987) 
786. — Robert com. v., canon. Bild. 

Marcellinus vgl. Turtibur. episc. 

Marchi, sancti (san Marco, Unter-Ital.) 
archiepisc. Manfredus (1800) 1278. 


Marcolfi, Dietrich, civis Hild. — Dietrich 
(1967) 163. — Heinrich (1964) 57, s. 
gener Dietrich u. Fr. Lucia (1267) 163, 
— Ioann, cantor, custos st. Mauricii 


Marcus vgl. Surrentin. archiep. 
Margarete, Greta, Wittwe (1377—84) 484 


(S. 226, 245), v. T. Margarete (1275) 
424. — "Schw. d. decan. Hild. Gerwich 
(erw. 1282) 028. — u. S. Helwich 


(1275) 424. — u. S. Iohann (1275) 
494. — in Müllingen (1284) 484 (S. 
944). — Vgl. Adensen, v. — Alexandri. 
— Bernhardi. — Betheln, v. — Bett- 
mar, v. — Billeke. — Bilstein, v. — 
Braunschweig, v. — Brókel — Dor- 
stadt, prior., soror, sacrist. — Gan- 
dersheim, abb. v. — Goslar, v 
Hancole. — Hary, v. — Hildesheim, 
st. Mar.-Magd. prior. — Hoheneggelsen, 
v. — Homodis. — Iacobum, apud st. 
— Insanus. — Kersteningh. — Len- 
deri. — Lodege. — Olwardi — Opi- 
lionis. — Osterode, v. — Peine, v. — 
Pluder. — Rintflesch. — Rosenthal, v. 
— Salzgitter, v. — Sehnde, v. — Sle- 
dorn. — Spiegelberg, com. v. — Ty, 
de. — Uppen, v. — Wienhausen, abb. 
Marienberg, bei Helmstedt, Kloster, 105, 
1278, 1970, 1451, 1078. 
Mariengarten, Garden, Gardin, Kr. Gót- 
tingen, Kloster 117, 577, 578. 
Marienmünster, Swalenberg, Kloster, 150. 


Marienrode, Berthinge-, Bakenrode, No- 
valis st. Marie, Bakken-, Betzingerodhe, 
Betzinherode, Kloster 108, 130 u. A., 
161, 202, 207, 220, 221, 263, 264, 807, 
308, 329, 823, 332, 342, 357, 360, 390, 
490, 528, 565, 566, 607, 624, 695, 650, 
651, 695, 728, 740, 813, 909, 911, 919, 
918, 924, 998, 999, 981, 948, 958, 954, 


892 


960, 970, 966. 987, 1006, 1008, 1011, 


, ; , 1692, 
1702, 1711, 1782. — ab- 
bates: lohann (1%63—70) 50 (falsch 
Pe.), 57, 66, 108, 180A., 197, 264. 
Albert (1280— 83) 528, 624, 667, quon- 
dam (1296) 1087. Widekind (1288— 
1305) 813, 911, 912, 924, 970, 1063 
(falsch Dietrich), 1076, 1087, 1088, 
1089, 1090, 1093, 1096, 1124, 1132, 
1335, 1853, 1524. Iohann (1808— 09) 
1604, 1671, 1688. — rector Heinrich 
prepos. (1293) 987. — priores : Tohann 
(1280—96) 528, 1087, 1096. — came- 
rarius: Iohann (1300—04) 1279, 1471. 
— cellerarii: Ludolf (1282) 625. Iohann 
com. v. Wohldenberg (1296 — 1807) 
1087, 1096, 1279, 1318, 1471, 1615. 
infirmarius (allgem.) 624. — monachi, 
fratres 235, 624, 704. Albert (1300) 
1279. Bock, Albert (1300) 1250. Brüg- 
gen, Konrad v. (1809) 1688. Eime, 
Hildebrand v. (1809) 1688. Rodenberg, 
Gerhard v. (1800) 1250. Rubere, Luth- 
mar (1303) 1443. Sutor, Albert (1304) 
1471. — sacerdos Hermann v. Hildes- 
heim (1982) 624. — capelian. abbatis 
Bodo, pleban. in Betheln (1295) 1076. 
1eotoneerei 624. — litones 221, 1659, 


Mariensee, Kloster 878 A. 


Marienthal, Vallis st. Marie, bei Helm- 
stedt, Kloster, 82, 112, 1146, 1427, 
1433, 1529, 1545. Ausstellungsort 1433. 
— prepos. Wasmod (1303) 1433. 


Marienwerder, Insula, 5b. Hannover, 
Kloster, 400, 404, 657, 878 A., 961. — 
prepos. Bertold (1264) 72. 

Markeling, L. (um 1290) 901. 


Marquard, Markwardus, vgl. Klauen, v. 

Marquardi, Iohann, cons. Hannover. 

Marsberg, Mons Martis, Kr. Brion, 
Westf., Kloster 878 A. 


Marschalk v. Lichtenberg s. Salder, 
Iohann v. 
Marsiliensis (Marseille)  archiepiscop. 


Baimund (1286) 749. 


Mariensee — Megenwardus. 


Martin vgl. Braunschweig, v. — Broitzem, 
v. — Hildesheim, capell episc. st. 
Ioh. canon. — Päpste. 

Martini, Ekgelingus, civis Braunschweig. 

Matheus cgi. cardinales. 

Mathias vgl. Betheln, civis. —  Braun- 
schweig, v. — Hildesheim, st. Mauric. 
custos, canon. — Mathie. 

Mathie, Ludolf, civis Braunschweig. — 
Mathias, civis Hild. 

Mathilde, Mech-, Mecthildis (1268) 186. 
— in Müllingen (1284) 484 (S. 244). 
— Fr. d. Reinhard (erw. 1271) 293. 
— T. d. Rudolf, soror. in Franken- 
berg, Goslar. — surda (1277) 484 
(S. 249). — T. d. Rudolf (1971) 293. 

Vgl. Achim, v. —  Astenbeck, v. 

— Barenrode, v. — Berkum, v. — 

Bilstein, v. — Bortfeld, v. — Braun- 

schweig, duc. Carpentarius. 

Ceningen, v. — Dahlum, nob. v. — 

Escherde, prior. — Everstein, com. v. 

— Faber. — Gandersheim, prepos., 


decan. — Goslar, Frankenberg soror. 
— Hachem, v. — Hancole. — Harbke, 
v. — Heiningen, prior. — Hessen, 


nob. v. — Hohenbüchen, v. — Ludolfi. 
— Meienberg, v. — Mutzeval, v. — 
Pratum, iuxta. — Rautenberg, v. 
Rindflesch. — Stapel. — Templarius. 
— Wohldenberg, com. v. 

Maurus vg!. Ameliens. episc. 


Mechtshausen, Mechteges-, Mechteshusen, 
Kr. Marienrode, 510, 819. 


Mecklenburg, Wenden, com. Heinrich's 
ihe Mathilde duc. Brunsv. (1308) 


Medem, Medehem, Iohann v., canonm., 
cantor Hild. — Ludolf v. (1806) 1571. 

Medestorpe, wüst b. Marienthal m. v. 
Helmstedt? 32. 

Medewitz, Kr. Ober-Barnim, 1106. 

Medingen, prepos. (allgem.) 1334. 

Meerbach, fiiesst ins Steinhuder Meer, 


Meerdorf, Merdorpe, Amt Vechelde, 841, 
910, 978, 979, 1066, 1067, 1186, 1187, 
1490, 1572, 1684. von: Bodo 
(1989) 847. 


Megede, Gertrud u. Iohanna de (1800— 
06) 1288, 1566. 

Meghedevelt, Ma-, Megedevelde, süst 
bei Springe, 028, 1294. 

— wüst, unbestimmt, 1239. 

Megenwardus s. Meinwardus. 





Mehringen — Militensis. 


Mehringen, ri^ 80. v. Aschersleben, 
58, 156, 290, 967. Aus- 
stellungs ort 290. — Kloster 95 u. A., 
53, 15. 290, 781. 


Mehrum, Meren, Kr. Peine, 43, 119. 
Meybom, Heinrich, mil. (1264) 77. 
Meienberg, Megen-, Meygen-, 
Meyemberg, bei Hildesheim, 849. 
— von, de Maio monte, de Monte maio, 
Ernst, mil, pincerna (1965—1802) | 86, 
91, d 108, 143, 151, 162, 171, 177, 


Mey-, 


, 929, 943, 944, 951, 978, 

1005, 1009, 1010, 1011, 1035, 

1040, 1075, 1087, 1101, 1143, 
1179, 1184, 1188, 1193, 1211, 
1954. 1964, 1356 u. A,, 1357, 
1877, 1378, 1380, 1381, 1383, 1392 u. A., 
1393, (erw. 1309) 1708, s. Fr. Mathilde 
(1389) 852. — Heinrich, mil pincerna 
1262—68) 32, 62, 86, 91, 92, 94, 95, 
97, 100, 101, 103, 103, 107, 108, 109, 
112, 117, 119, 136, 162, 171, 178, 
190, 195, 203, 914, 216, 217, 220, 
995. 234, 985. — Heinrich, S. d. Ernst 
(1283) 640. — Heinrich, fam, S. d. 
Iohann (1806—07) 1584, 1606, 1607. 
— Iohann, fam., Brd. d. Ernst (1277 
—95) 471, 640, 679, 716, 758, 762, 
1074. — Tohann, mil., pincerna, S. d. 
Ernst, (1283— 1809) 640, 1856, 1377, 
1380, "1383, 1892, 1103, 1606, 1667, 
1668, 1689, 1700, 1704. — Tutta, T. d. 
Ernst (1988) 640, Witiwe d. Hermann 
v. Oldershausen (1809) 1 1704. 

Meyer, Bernhard, civis Hannover. 

Meinburg vgl. Deersheim, v 


Meine, Meinum, Ar. Gifhorn, Ausstel- 
lungsort 87. 

Meineco vgl. Osterwiek, v 

Meinerdingeroth, wüst bei Flöthe, 1617. 

Meinersen, -ssem, -sheim, Mennersem, 
nobiles von: (1277) 472, (1293) 988. 
— Bernhard, canon., cantor Hild. — 


893 


Burchard (1267—1305) 183, 218, 383, 
391, 398, 415, 421, 491 u. A, 501, 511, 
625, 975, 1268, 1486, 1597. — Konrad 
(1293 — 130b) 975, 1171, 1527, 1588, 
s. Fr. Gertrud v. Dorstadt (1998 —1805) 
1171, 1588. — Luthard (1262— 1805) 
80, 81, 713, 87, 128, 134, 159, 165, 171, 
383, 391, "473, 491 u. A., 511, 
975, 1965, 1597, s. Brd. Luthard. (1265 
— 9) 87, 97b, 8. Oheim Luthard 
(1800) 1965, s. Schw, Lu 
Ludolf v. Wenden (1979) 
Meinfried vgl. Spenthove, v 
Meinhard, Meinardus, Meinerd, Meiner 
(1264— 69) 83. — (1282) 623. — (erw. 
1998) 1194. — fam. episc. Hild. (1986) 
768. — Vgl. Hildesheim, capell., fam., 
episd. — Schladen, com. v. — "Uefin- 
gen, v. 
Meinolreskusen; ob Meimershausen ? 719. 
Meinriei, Ludolf (1277) 484 (S. 230). 
Mein ward, Megenw. (1977) 484 (S. 231, 


Fr. d. 


Meinwerk vgl. belg episc. 

Meklenfeld, Siegfried v. (1286) 743, 7'70. 

Melfectensis (Molfetta, Unter-Ital. ), epi- 
scop. Paulus (1295) 1072. 

Melmere s. Helmersen. 

Melnem s. Mölme. 

Mondagossen, Thetmar v., fam. (1301) 

Menstede, Rothman v., sacerd. (1282) 609. 

Menzinge, Heinrich (1977) 484 (S. 227). 

"sus bei Winzenburg zu suchen, 


Mercator, Iohann, civis Goslar. 

Meren s. Mehrum. 

Mergardis, Mereg. (um 1264) 81. 

Merlomonte, mag. Rogerius de, canon. 
Verdun. «. capellan. episc. Ostiens. et 
Velletr. 

Merseburg, ecclesia 371, 892. — episcopi: 
Friedrich (1980) 494. Heinrich (1289 
— 91) 826, 874, 984. 

Messaliensis (Messina ya DM 
Reinaldus (1984 86) 694, 750, 751. 

bow Henning Yo i 2 Jahrh.) 


1 

Michael, Michahel (1278) 332. — Vgl. 
Albanens. episc. 

Michaele, Iohann. de sancto, sacerd. in 
Derneburg. 

Michaelstein, Kloster 862a, 1146. ca- 
pella st. Volemanni 1698. — abbas 
ungenannt (1261) 16. 

Mighe vgl. Heidenrici. 

Militensis (Mileto, Unter-Ital.), episcop. 
Sabbas (1297) 1162. 


894 


Millopotamensis (Mylopotamus, Creta) 
episcop. lohann (1297) 1 

Minden, Stadt, Geistlichkeit der, 1043, 
1044, — Ausstellungsort 38, 89, 360, 
607, 780, 1043, 1044. — Dom, st. Petri 
150. — cives: Burzere, Gottschalk w. 
Rabber, Wescel v. (1262) 39. 

— diocesis 591, 623, 628, 657. Geist- 
lichkeit der 1043, 1044. 

— Domstift 860, 607 u. A. Tafel- 


güter 360. — episcopi: Konrad (erw. 
um 1264) 81. Kono (1262) 38, 89. 
Otto (1267—74) 1 ' 889. 


Volquin v. Schmalonberg, elect. (1967) 
166 u. A., L3 (1276—90) 453, 460, 
607, 719 À., 780 u. A., 873, 874. Sedis- 
vacanz (1295) 1043, 1044. Ludolf 
(1298—1303) 1180, 1189, 1925 1446. 
Gottfried (1305) 1554 A., 1707 A. — 
capitulum: 38, 360, 878A, 880, 1043, 
1034, 1049, 1189. — prepositi: Otto 
Y. Wölpe (1974) 360. Iohann v. Bel. 
lersen (erw. 1290 . Volquin v. 
Schalksberg (1298— 1805) 1189, 1554 A. 
— decani: Gerhard (1262— 76) NE 
360, 441. Hermann (1290) 8 
Gerold (1998) 1189. — cantores: Ludolé 
(1262) 39. Iacob (1298) 1189. — cel- 
lerar. Arnold (1998) 1189. — custos 
Heinrich (1262) 89. — scolastici: Lu- 
dold (1262) 89. Thetmar (1298) 1189. 
— canonici: Ànno, archidiac. in Han- 
nover (1296) 1099. Arnheim, Ludolf 
v. (1298) 1189. Arnold, archidiac. in 
Ahlden (1262) 2 39. Bardeleben, Ludolf 
v. (1298) 1189, Ludwig v. (1305) 
1554 A. Harenberg. Hermann v. ere 
1421. Homburg, Heinrich v. (1302) 
1404, auch canon. Hild. Peetzen, Lu- 
dolf v. (1262) 89. Schalksberg, Hein- 
rich v. (1262) 89. Schaumburg-Hol- 
stein, com. Gerhard v. (1300) 1289. 
Slon, Reinhard (1262) 39. "Vos, Giso 
(1298) 1189. Warmann, pleban. in 
Hannover (1264 — 65) 72, 110. Widego 
(1262) 89. — ministeriales 653, vgl. 
Blome. | 
— „Iohannisstift, prepos. Konrad (1262) 


— Stift auf dem Werder 878 A. 
— von; Arnold, civis Hannover. — Ar- 
nold civis Hild. — Bertramm, canon. 
t. Barthol. Hild. — Dietrich episc. v. 
Wierland. — Dietrich, civis Hild. — 
Hartmann, scolast. Hild. — Heinrich 
(1267 —97 163, 1151. — Heinrich, 
civis Hild. — Konrad, sacerd., rector 

curie hospit. st. Iohann. Hild. 


Millopotamensis — Moritz. 


Minnigerode, Minningrodhe, Heidenreich 
v., mil. (1288) 812. 

Minoriten 461. — ordo 800. — fratres 
Anscharia, Dietrich v. (1975) 491. 
Indagine, Ludeger. wu. Hermann. de 

(1276 19) 491, 518. Salomon (1275) 


Minsleben, leve, von: Iordan, mil. (1293) 
991. Siegfried, mil. (1266-93) 113, 


981. 
Modius, Bertold, burgens. Osterode. 
Möllensen, Molhusen, Kr. Gronau, rector 
capelle st. Marie: Friedrich v. Magde- 
burg (1304) 1452. 


Mölme, Molnem, Mulnem, Molhem, Mel- 
nem, Kr. Marienburg, 70, 118, 666, 
1377. — von: Albert (1284) 685. Io- 
hann (1276) 424. 

Moysinch, Heinrich (1977) 484 (S. 253). 

Mokicensis, Mucicensis (Mokesus, Cap ppe- 
docien?) archiepisc. Iohannitius (1 
—97) 830, 831, 838, 1162, 1161. 


Molendinarius, Heinrich (1277 — 18302) 
484 (S. 233, 245), 1882. — Hermann's 
Wittwe Gertrud (1296) 11293 u.A. — 
Konrad (1999) 1218. 


Molendino, de: Adelold «. Nicolaus, cons. 
Lüneburg. — lohann, fam. (1297— 
1800) 1148, 1291. 

Molhem s. Mölme. 

Molhusen s. Möllensen. 


Monachus, Hildebrand (1266—67) 122, 


Monechusen s. Münchhausen. 
Monekehop, der, 862 a. 


Monekemeyger, Iohann (1285) 702, (ers. 
1800) 1291. 
Monekhof, der in Volksen, 1459. 


Monetarius, David, civis Braunschweig. 
Iohann v. Ludolf (1283) 616. — Ludolf, 
civis Braunschweig. — Wolfhard's 8. 
Iohann (1263) 49. 


Monstide s. Münstedt. 

Monte, de: v. Berge: Dietrich, mil 
(1998) 9 — Heinrich ch, (127784) 
484 (S. 245, 258, 254), 609, 655, 689. 
— Heinrich, advocat. in Alfeld (1283) 
633. — Volemar, canon. Hild. 

— advocati de, s. Schalksberg. 

— lapideo, de, s. Steinberg. 

— maio, de, s. Meienberg. 

Montefiascone, Ausstellungsort 614. 

Moringen, -ge, Kr. Northeim, 857, 1421. 

Moritz, Mauritius, egi. Amelungsborn, 
&bb. — Spiegelberg, com. v. 





Moritzberg — Neustadt. 


Moritzberg, Villa montis, montana, 
Mons st. Mauricii, 2. v. Hildesheim, 80, 
227, 235, 388, 446, 447, 028, 1158, 
1995, 1954 1409, 1717. Ausstellungs- 
ort 846, 9 938. 

Morthmole, die, bei Börssum, 473. 

Mortificator, -ris, Heinrich, canon. Hild. 
— Konrad (1997) 1 

Morum, Hermann v., leetor in Lübeck. 

Moteshusen, Motheshusen, wüst bei 
Lamspringe, 45, 76. 

Mozeko vgl. Göddenstedt, Y. 

Mucicensis s. Mokicensis. 

Müden, Muden, Kr. Gifhorn, pleban. 
ungenannt (1295) 1045. 

Mühlenwiese, die, in Veltenhof, 1455. 

Müllingen, Muldinge, Mulligne, Kr. 
Hannover, 205, 213, 484 (S. 228, 230, 
235, 236, 998, 239, 241, 242, 948, 
244. 947, 948, 950, 954. 956, 957, 
958). — von: Bodo, Serv. ' (1968) 190. 

Münchhausen, ga onechusen, Giseler v., 
mil. (1274) 881. 

Münder, Mundere, Kr. Springe, 832. 
Ausstellungsort 835. Saline 1415. 
Münstedt, Munstede, bei Peine, vice- 
pleban. N. (1301) 1332. — von: Iohann 
gen. Faber (1290) 879. Iohann, civis 


Hild.  Iohann, civis Braunschweig. 
Konrad, canon. st. Cyriaci Braun- 
schweig. 


Münster, Ausstellungsort 878. — epi- 
Otto (1305) 1540, (stirbt 1300) 

1560 u. À. — Domkapitel 878. 

Münzonberg, bei Quedlinburg, Kloster 


Müinzer s. Monetarius. 

Muldihem (?) 484 (S. 234). 

Muldingen s. Müllingen, 

Mullenstede, d. i. ? 523. 

Mulmke, Mulbeke, bei Heudeber, 1025. — 
presbiter (allgem.) 1025. — sacerdos: 
Heinrich (1279) 517. — von: Heinrich, 
prepos. in Wöltingerode. 

Mulnem s. Mólme. 

Munsche, Bertramm (1265) 90. 

Mutzeval, Muzewal, Friedrich v., w. Fr. 
Mathilde, T. d. Engelbert v. Achim 
(1988—95) 811, 107 


N. 
N. conciliarius regis (1279) 516. — Vgl. 
Münstedt, vicepleb. 
Naensen, Nanekossen, Amt Greene, 1361. 
— von; Engelhard, mil. (1268-74) 
215, 317, 866. 


895 


Nagel, Rudolf, mil. (1269) 238. 
Nantwici, Nandw,, Dietrich (1296— 1802) 


1121, 19714. 

N antwicus, qus, Nandw. vgl. Groneberg. 
— Poppenburg, v. — Sibbesse, v. 

Nauen, Nowen, Amt Lutter a. B., Gross- 
107, 151. Klein- 78, 147, 148. — von: 
Iohann (1267) 151. 

Naumburg, Ausstellungsort 1088. — dio- 
cesis 1707. — episcop. Bruno (1295 — 
97) 1033, 1041, 1044, 1068, 1111, 1146. 
— prepos. Bruno (1995) 1083, 1041, 
044, 1068. 


1 

Negenborn, Iohann v., fam. (1265) 97. 

Neindorf, Nein. Nen-, (er dorpe, Kr. 
Wolfenbüttel, 1196, — von: 
Friedrich, mil. ( 1985 —87) 87, 171. 
Friedrich «. Wulfin, Brd., Ludolf «. 
Konrad (1998) 1194. 

Neitsing, Heinrich (1977) 484 (S. 232). 

Nenndorf, Kr. Hoya, Kloster, 488. — 
prepos. Alexander (1286) 753. 

— Nendorpe, im Schaumburg. 1561. 


Neocastrensis (Nicastro, Unter-Ital.) epi- 
scop. Nicolaus (1800) 1290. 

Nette, die, Fluss, 596, 819, 1141. Die 
Stenmole an der 1141. 


— Nethe, Kr. Marienburg, pleban. Ber- 
told (1985) 721. — eon: Dietrich (1284 
— 94) 687, 1012. Eilhard (1282-1906) 
687, 1012, 1514. Gunzelin, fam. (1291 
— 1300) 908, 1963. Heinrich (1967— 
94) 163, 687, 1012. Iohann (1277) 484 
(S. 283). Walther (1276—80) 485, 526. 


Nettelreder, Netelrethe, Nettelrede, Kr. 
Springe, 1181, 1277, 1415. 


Nettlingen, Netenlenge, Nethelinge, Nete- 
legen, Kr. Marienburg, Archidiakonat 
277, 886. — archidiaconi: Th. (um 
1260) 18. Hoier v. Hohenbüchen, sc0- 
last. Hild. (1274—76) 431. — von 
Bertold, fam. (1289) 851, mil. (1296) 


Neuenkirchen, Nienkerken, Kr. Goslar, 
945, 846. — archidiacon. Segebodo v. 
Scharzfeld (um 1260) 8. Heinrich (1288) 
791. — »leban. Eckehard (um 1260) 
8. — Vgl. Höxter. 


Neuhof, Nova curia, am Steinberg b. Hil- 
desheim, 1225, 1254. — magister Die- 
trich, frater in Lamspringe (1304—08) 
1471, 1630. 

—.bei Goslar s. Goslar. 

Neustadt, Nova civitas, a. R., Ausstellungs- 
ort 1179. — von: Robert, civis Han- 
nover. 


896 


Nicolaus vgl. Botrontin. episc. — Braun- 
schweig, st. Kathar. pleb. — Dudinge- 
roth, v. — Hildesheim, Dominic. prior. 
— Lochtum, v. — Magdeburg, st. 
Mar. prepos. — Molendino, de. — Neo- 
castr. episc. — Päpste. — Schwerin, 
com. v. — BSvaf. — Turtibur. episc. 
— Wenden, v. — Wienhausen, propos: 

Niebur, g oinrich u. Hermann (1 9T) 484 


) 
Nienburg, Anhalt, Kloster, dado, 684. — 
abbas Hermann (1984) 68 
Niendorf, -dorpe, bei Sangershausen, 
Kloster, 600. — prepos. Heinrich (1278) 


— Nigendhorpe, 5b. Quedlinburg, Heinrich 
v. consul Wernigerode. 

Nienhagen, 80. t. Sehwanebeck, 386. 

—, der, bei Heckenbeck, 58 

Nienhusen, wüst bei Winzenburg, 1735. 

Nienkerken s. Neuenkirchen «. Höxter. 

Nienrode, Nigenroth, Rode, Kr. Goslar, 
7,8, 559, 1617. 

Nyenstede, wüst bei Lesse, 18372. 

Nienstedt, Nigenstede, Kr. "Gronau, 1021. 

— Nienstede, Kr. Osterode, pleban. Her- 
mann (1266) 122. 

Niger, Schwarz, Heinrich (1277) 484 
S. 230, , 951). — lohann, mil. 
(1279) 519. — — Konrad, mil. (1262) 32. 
— Konrad v. Hachgem (1801) 1308. 
— Reinbern (1277) 484 (S. 234). — 
Vgl. v. Salder. 

Nigrapontanus (Negroponte Griechen- 
land) episcop. Walther (1289) 88 

Nörten, Northunensis »prepos. iorold, 
canon. Maguntin. «. Hild. (1294) 1003. 

decan. Iohann (1306) 1571. 
canon. Dietrich (13. Jahrh.?) 1301. 

Noycinghe, Heinrich, civis Lafferde. 

Nordburg, Kr. Celle, capella 1440. 

Nordhausen, Northusen, 1164. 

Nordstempne 8. Stemmen, Nord-. 

Northeim, Northem, st. Blasii 1432. — 
prior Ernst (1306) 1571. — vector 
scolar. Konrad (1306) 1571. — von: 
Dietrich, lector Predicator. Magdeburg. 
Nicolaus advocatus (1295) 1059. 

Northem, Northun, wüst wo jetzt Norten- 
hof Amt Wolfenbüttel, 1357, 1475. 

Northolz, Northolte, Hermann Bock v. 
(1984 —97) 680, 717, 854, 1125, s. S. 
Dietrich (1997) 1125. — Vgl. Bock. 

Nortwold, der, bei Behndorf, 1678. 

— wüst bei sselse u. Ingeln, 966. 

Nova civitas s. Neustadt. 

N a curia s. Neuhof w. Goslar, Neues 

us. 


Nicolaus — Oebisfelde. 


Novale, wüst zw. Uppen u. Wendhausen, 


1636. 
Novali, Novalibus, de, s. v. Rhoden. 
Novus, Hermann, civis Alfeld. 
Novus civis, Hermann (1285) 706. 
Nowen s. Nauen. 
Nuden, Bernhard (1984) 484 (S. 245). 
Nutzen, Herwich v., camerar. ducis, s. 
Braunschweig. 


©. 


O. (18. Jahrh. ?) 1800. 

Oberg, Obergen, -ge, -che, Kr. Peine, 484 
(S. 252, 954), 652. Ausstellungsort 272. 
— Me pleban. Dietrich (1801) 1832. — 

ildemar, mil. (1273—93) 344, 
448, 487, 079, 579 u. A., 614, 979, 
(erw. 1297) 1164. — Hildemar, mil. 
(1305) 1526, . „Br. Iohann, canon. Hild. 
— Iohann, f (1998 — 1300) 979, 
1004, 1040, 1068, 1247. — lohann, 
mil. (1801—09) 1910, 1857, 1870, 1498; 
1487, 1488, 1564, 1639, , 1086 1689 

— Jordan (1270—80) 27 

Ochtersum, -shem, -ssem, Ole kon ghter- 
sem, Kr. Marienburg, 325, 701, 
977, 15%. — ecclesia 1534. — Hufe 
Ou 1594. — obedientiar. Bernhard v. 
Dorstadt, scolast. Hild. (1290) 877. — 
von; Iohann u. Fr. Rickerese (1293) 
969. Konrad, vicar. maior Hild. 


Ocker, Ovacra, Ovekere, Ovakera, Ov- 
kera, Fluss, 160, 479, 499, 502. die 
Ovmole an der 160. 

Oda, domina s. Poppenburg, com. v. — 
Vgl. Dorstadt, prior. — Hohenbüchen, 
v. — Rhoden, v 


Odagsen, Osdaghessen, Kr. Einbeck, 484 
(S. 264), 1533. 

Oddingehusen, wüst wohl bei Escherde «. 
Betheln, 81. 

Odelinc, Iohann’s 7T. Adelheid, mancip. 
st. Michael. Hild. (1298) 1201. 


Odenhusen, ob Oedishausen? pleband: 
Engelhard (1308) 1419. Engelbert 
Oderwald, silva Oder, s. v. Wolfenbüttel, 

Odhendhorp s. Ohlendorf. 

Odilie, Iohann (1277) 484 (S. 931, 251). 


Odingerod, Heinrich v. (um 1265) 111. 

Odraven s. Ottrave. 

Oebisfelde, Ofes-, Ovesvelde, von: Hilde- 
mar, mil. (1 806) 1572, s. Brd. Yohann, 
canon. Hild. — Ludolf, civis, cons. 
Braunschweig. 


Oedelum — Opilio. 


Oedelum, Odelem, Kr. Marienburg, 13, 
19, 37, 40, 109, 116, 283, 877, 897, 
415, 484 (S. 233), 582, 666, 1299. — 
rector curie Dietrich (1971) 283. — 
von: lohann, conversa. in Loccum. 


Oedishausen, Amt Seesen s. Odenhusen. 
Oelber, Olbere, Olbe, Olberghe, Amt 
Salder, Ausstellungsort 1105, 1224. — 
sacerdos Iohann Stuve (1996) 1105. — 
: Willikin, mil, Hild. Ministerial, 
(1286— 93) 741, 799, 841, 976. 
Oelper, Klbere, Amt Bidda shausen, 458 
— von: Hermnnn, mil, (1989) 609. 


Oelsburg, Als-, Olsborch, Amt Vechelde, 


— Kloster, prepositi (immer canon. Hild.) 
Heinrich v. Eberstein (126062) 3, 4, 
32 u. A. — Halto (1264-70) 80, 91, 
100, 101, 108, 105, 107, 
125, 126, 129, 136, 
178, 179, 180, 190, 
221, 229, 993, 995. 226, 234, 240, 

5, 248. — Cono oder Konrad v 
Weihe (1270—79) 259, 276, 285, 287. 
338, 350, 


826, 831, 386, 340, 

362, 363, 864, 381, 398, 897, 408, 
409, 415, 499. 480, 430, 449, 450, 
451, 469, 466, 470, 472, 477, 481, 
484 (S. 238), 486, 489, 491, 498 507, 
510. — Konrad v. Dorstadt (1279) 
511. — Cono v. Weihe (1281—86 
675, 579, 584, 628, 653, 665, 681, 
686, 696, 702, 707, 718, 728, 747, 
748, 762, 753, 157, 772, 776. — Hein- 
rich v. Wohldenborg (1300—02) 1263, 
1361, 1380, 1. — canonici: Heinrich 
y. Benstorf, Dietrich Pennincselech w. 
Heinrich Pullus (1295) 1063. — von: 
Konrad, campanar. in Dinklar. 

Oesel, episcop. Heinrich (erw. 1264) 60. 

Oesselse, Oslevissen, -vessen, n. e. Sar- 
stedt, 379, 484 (S. 250), 628. — von: 
Friedrich, civis Hannover. 

Offemia (1284) 484 (S. UD. — Vgl. 
Seesen, v. — Sehnde, 

Offenie, Heinrich (1277) 184 (S. 255). 

Offensen, Offenhusen, Iohann v. (1278) 

Ohlendorf, Olden-, Odhen-, Olenthorpe, 
Kr. Goslar, 2718, 285, 291, 298, 439, 
528, 1804. — von: Aschwin, Hildesh. 
Ministerial (1262-95) 42, 318, 857, 
1059. Heinrich, civis, cons. Braun- 
schweig. Konrad, civis Braunschweig. 
Ulrich, mil. (um 1270) 269. 

Ohlenrode, Holden-, Oldenrode, Kr. Alfeld, 
162, 848, 847. 


Hildesh. UB. III. 


897 


Ohlum, Olem, Kr. Peine, 217, 484 (S. 
255), 1809. — von: Iohann (1277) 484 
(S. 233). Ludwig, fam. (60) 2. 

Ohrum, Orem, Horem, Horum, Orum, 
Kr. Goslar, 162, 171, 881, 889, 11b, 

1186. ecclesia 1151. > pleban. (alg (allg 

1151. Dietrich (12 1307) Fr 
1804, 1591. 

Ohsen, Ösen, von : Gertrud, geb. v. Adensen 
1291) 922, vgl. v. Hohenbüchen. — 
Heinrich (1290) 887. — Hermann, mil. 
(1268) 214. 

Olbe, Olbere, Olberghe e. Oelber. 

Olbertus egi. Astens. episc. 

Oldagus vgl. Wendhausen, v 

Oldendorpe s. Ohlendorf. 

Oldenrode, Kr. Northeim, 1408. 

— 8, Ohlenrode w. Altenrode. 


Oldenstadt, Holdenstede, Kr. Uelzen, 
castellani 184. — sacerdos Albert 
(1966) 184. 


Oldershausen, Olderdes-, Old-, Oltwardes-, 
Oldwerdeshusen, Kr. Osterode, 1408. 
— fon: Bertold, mil. (1802—05) 1407, 
1518, s. Brd. Hermann, mil. (1998— 
1309) 1198, 1407. Hermann (1964 — ao) 
78, 140, 165 (nobilis), (erw. 1293) 983 
s. Wittwe Iutta v. Meienberg (1298— 
1809) 983, 1704. Heinrich, fam., Brd. 
d. Bertold (1802) 1407. Thomas, fam. 
(1803) 1432. 

Oldetvrde, d. i.? 1001. 

Oldihe in Wakenstede (1277) 484 (S. 938). 

Olenbusen, Ollenhusen, Kr. Göttingen, 


Olenthorpe s. Ohlendort. 
Olesburch s. Oelsburg. 
Olgardis egi. Flacke. 


Olrici fil. Heinrich, civis Hannover. 

— Helleca (1277) 484 (S. 226). — Iohann 
(1277) 484 (S. 229). . 

Olricus s. Ulrich. 

Olstide, -stede, wüst bei Salzdetfurth, 


Olvardi, Margarete (1277) 484 (S. 229). 

Oltvelt, das, bei Sillium, 1686. 

Oltwardeshusen s. Oldershausen. 

Olvenstedt, -stede, Olwnstede, Bernhard 
v., mil. (1293—97) 981, 1154. 

Olves, Frau des (1282) 693. 

Om, get zw. Leese u. Landesbergen, 


Onecampe, Konrad v. (1261) 17. 

Opidensis (Oppido, Unter-Ital.) episcop. 
Stephan (1297) 1162. 

Opilio, Hermann (1977) 484 (S. 229). — 
Iohann (1298) 979a. 


57 


898 


Opilionis, Margarete (1977—84) 484 (S. 
226, 945). 


Oppershansen, Osberneshusen, Walther 
v. (1978) 489. 

Orientali dun de, s. Valua orient. 

Orthanus (Orte, Mittel-Ital.) episcop. 
Bartholus (1997) 1162, 1164. 

Ortwin vgl. Stemmen, v. 

Orvieto, Urbs vetus, Ausstellungsort, 58, 

, 68, 66, 565, 566, 011, 672, 888, 
934, 1150. 

Osberneshusen s. Oppershausen. 

Oscherethe, d. i.? 851. 

Osdagessen s. Odagsen. 

Osedhe, wüst b. Elze, 855, 1409. 

Osen s. Ohsen. 

Osleve s. Ausleben. 

Oslevessen s. Oesselse. 

Osnabrück, Domkirche 150. — st. Iohannis 
prepon.. Ludolf v. Ravensberg (1269— 
10) 938, 2483. — st. Gertrudis 150. 

Osterbivende a. Biewende, Klein-. 

Osterhof, Dietrich, Hermann «. Heinrich 
(1306) 1564. 

Osterode, Osterrodhe, am Harz, 73, 185, 
1344. Ausstellungsort 45. — burgenses: 
Bertold Modius «. Bruning v. Wolders- 
husen (1288—89) 811, 819. — st. Mario 
pleban. Heinrich (1306) 1571. — Iacobi- 
kloster 58, 185, 1344.  prepos. Eber- 
hard (1806) 1571. — von: Gunzelin 
(1268) 45. Heinrich #. Fr. Margarethe 
(1266) 142. 

Osterwiek, -wich, -wic, nw. v. Halberstadt, 
Ausstellungsort 113, 927. ecclesia st. 
Stephani 927. pleban. Gerhard (1268) 
211. — von: Ludolf «. S. Konrad sacerd. 
(erw. 1299) 1240, s. T. o. N. cellerar. 
Wöltingerode. Meineco (1276) 485. 

Ostia u. Velletri, episcop. Petrus s. car- 
dinales, — capellan. episcopi Rogerius 
de Merlomonte (1275) 4 

Ostrau, Kr. Bitterfeld, seb. ungenannt 
(1290) 868. 

Otmaring, Konrad, incendiar. st. Crucis 
Hild 


Ottbergen, Otberghe, Othberche, Otberge, 
Kr. Marienburg, 212, 262, 408, 519, 
635, 850, 1120, 1171, 1650, 1675. 
Land Langelage 1171. — ecclesia 212, 
71, 887. — von: Dechenhard, fam. 
treo 1828. Iohann w. Fr. Adelheid 
(1803) 1437. 

Otto vgl. Anhalt, princ. — Barsinghausen, 
prepos. — Bolzum, v. — Bovenden, v. 

randenburg, march. — Büren, v 
— Dreileben, v. — Everstein, com. v. 
rif. — Hadmersleben, nob. Y, — 


Opilionis — Püpste. 


Hildesheim, st. Crucis decan. — Horn- 
burg, v. — Kaiser — Kiel, v. — 
Minden, episc. — Münster, episc. — 
Paderborn, episc. — Plesse, nob. v. — 
Bavensberg, com. v. — Riddagshausen. 
abb., cellerar. — Schwanebeck, v. — 
Solvelde, v. — Valkenstein, com. v. 
— Wölpe, com. v. — Wobldenberg, 
com. v. 


Ottobonus vgl. cardinales. 

Ottrave, Odravon (1294) 1004. — Fol. 
Förste, v. 

Ou, Hufe in Ochtersum, 1524. 

Ovakera, Ovkera u. s. tv. s. Ocker. 

Ovmole, die, an der Ocker, 160. 

Owardi s. Howardi. 


P. 


Papstorf, Papestorpe, Bernhard v., mil. 
(1973) 852. 


Paderborn, Ausstellungsort 33, 46, 66. 
gpodiocesis 58. Cistere.- Kloster der 

— Bistum 33. episcopi: Meinwerk 
(erw. 1262) 36. Simon (1963— 66) 46, 
121. Otto (1282—99) 602, 1226. — 
canonici: Asseburg, Bertold v. der 
(1276) 445. Schildesche, Iohann v. 
(1262) 36, auch decan. Hild. 

— Abdinghof 150. 

— JDusdorf 36, 150, 1226. »repos. Ber- 
told v. d. Asseburg (1301) 1324. 

— von; Heinrich u. Volquin, Brd., canon. 
Gandersheim. — Hermann, cantor Hild. 

Püpste: 
Honorius III. (ers. 1999) 1230. 
Innocenz IV. (1248) 934, (erw. 1299) 


Alexander IV. (1256—61) 16, 984, 
(erw. 1966) 188. 

Urban IV. (1964) 58, 60, 63, 66. 

Clemens IV. (1265 —67) 89, 189, 166, 


Gregor X. (1273—75) 849, 371 A., 372, 
379, 880, 416. 

Iohann XX. (1277) 461. 

Nicolaus III. (1278—80) 490, 494, 497, 


499, 500, 524. 
Martin IV. (1281—84) 565, 566, 614, 
Honorius IV. (1988) 748, 749, 750, 

751, 754. 

Nicolaus IV. (1288—91) 800, 826, 830, 


838, 840, 868, 870, 888, 905, 934 
Coelestin IV. d 292) "958. 


Paganus — Piscina. 


Bonifaz VIIL (1296 — 1303) 1080, 1093, 
1103, 1110, 1111, 1135, 1150, 1213, 
1230, 1811, 1541, 1598. 

Benedikt XI. (1804) 1456, 1461, 1462, 


Clemens V. (1306 —09) 1578, 1707. 

Paganus s. Heide 

PA lohann. apud (1277) 484 (S. 

Panshausen, Panteshusen, Kr. Marien- 
burg, 106, 1439. 

Pape, Peinrich (1301) 1308. — Thethard, 
mil. «. Ss. Ernst «. Gerhard (1979) 
810. — Vgl. Clericus. 

Papestorpe (P Fabstorf. Ital) 
apyensis (Pavia, er- episcop. 

p Guido 694. " 
arentinus arenzo, Istrien) episcop. 
Bonifaz (1289) 830, 831, 838. 

Paridam, Peraydam, s. Knosebeck, v. d. 

Parvus, Hugo, canon. st. Crucis Hild. — 
Iohann, canon. st. Crucis Hild. 


Pattensen, Pattenhusen, s. v. Hannover, 
1446. — von: Be «. Iohann, 
cons. Hannover. — Deneko «. Iordan, 
eives Braunschweig. — Heinrich, mil. 
(1967) 181. — Werner, civis Hild. 

Paulum, Iordan. apud sanctum, civis, 
cons. Braunschweig. 


Paulus egi. Melfectens. episc. 
Paustadel, Güter in Salzdetfurth, 604. 
Peetzen, Pedese, Ludolf v., canon. Minden. 
Peine, Peina, Peyna, 590, 1370, 1426, 
1564. Ausstellungsort 138, 545, 785, 
186, 792, 833, 866, 879a, 891, 1037, 
1063, 1064, 1069, 1134, 1174, 1947, 
1948, 1312, 1429, 1564, 1702. — pleban. 
Iohann (1997) 1184. — von: die (1807) 
1621A. Bertold (1270) 254. Gunzelin 
(1291) 914, vgl. v. Wolfenbüttel. Heit- 
wicus t. S. Iohann, cives Braunschweig. 
Helmold, canon. st. Barthol. Hild. 
Iohann (1269) 296. Konrad Marschall, 
S. d. Vredeken, s. Schw. Margarete 
(1297) 1128, 1143, vgl. v. Emmerke. 
Ulrich Vakeholle, fam. (1303) 1429. 


Pellifex, Reinhold (1301) 1336, s. Brd. 
Hermann Lecherling. 

Penestrinus (Praeneste) episcop. Vice- 
dominus s. cardinales. 

Pennincselech, Dietrich, canon. Oelsburg. 

Peperkeller, Iohann w. Konrad, Brd., 
cives Goslar. 

Pepersac, Iohann (1268) 187. 

Peraydam s. Paridam. 

Pergamensis archidíacon. Lanfrancus s. 
cardinales. 


899 


Perremunt s. Pyrmont. 

Perronus egi. Larinens. episc. 

Persek, Hermann, monach. in Corvey. 

Persicus , Hermann, cleric. st. Mar. 
Magdal. Hild. 

Perugia, Ausstellungsort 89. 

Petronella vgl. Reden, v 


Petrus advocatus der v. Boldensel (1966) 
134. — Vgl. Arborens. archiep. — car- 
dinales. — Civitat. episc. — Draganar. 
episc, — Hildesheim, offic. cur., canon. 
— Ostiens. et Velletr. episc. — — Pistoric. 
M — Semmenstedt, v. — Tirason. 


Petri, "Ludolf, civis Braunschweig. 

Phanensis 5. "Fanensis. 

Pharensis (Hvar, o Dalmatien) episcop. 
Duimus (1289) 880, 831, 888. 

Philipp, seriptor et muncius pape (um 

0) 266. — Vgl. Piscina, de. 

Salernitan. archiep. 

Phisel (um 1264) 81. 

Phisicus, Visicus, Iohann, mag. (erw. um 
1988) 818. 

Picus s. Specht. 


Pil, Pilo, Bertold, mil. (1262 — 72) 82, 
52, 57, 62, 90° (auf dem Siegel: v. 
Himmelsthür), 91, 94, 95, 97, 99, 100, 
101, 105, 107, 108, 109, i11, 112, 116, 
119, 141, 158, 168, 819. — Bertold 
Y. Barkevelde, s. Fr. Byata, s. Br. 
Lippold (1800) 1968. — Iohann (1291) 
917, 918. — Pil v. Lebenstedt (1290 
— 1904) 897, 1854, 1478. — Vgl. v. 
Himmelsthtür, v. Lebenstedt. 


Pyrmont, Perremunt, -mont, Peremont, 
comites von: Gottschalk (1964) 69 A., 
81. Hermann (1264) 69, 81. Hermann, 
domicell. (1297) 1125. — von: Dietrich, 
fam., Hild. Ministerial (1983 — 1801) 
648, 712 gen. v. Rössing, 894, 1250, 
1305, 1325. 

Pisa, diocesis, 1495, 1496 

Piscator, Dietrich ( Anf. 14. Jahrh.) 1304. 


Piscina, Ge Dietrich, S. d. Hoyer, (1266 
—86) 130, 168, 244, 270, 286, 314, 
826, 339, E $63, 864, 865, 866, 410, 

, 708, 758, 8. Fr 


(1285) 
cognat. Dietrich (1278) 889. — Dietrich. 
Brd. d. Philipp (1802) 1373, 1374. — 
Heinrich, S. d. Hoyer, scolar., canon. 
Hild. — "Hoyer (1270 —83) 944. 270, 
648, gener d. Dietrich v. Tossem 944. 
— Johann, Brd. d. Dietrich (1266— 73) 
180, 844, s. cognat. Iohann (1273) 839. 
— Konrad, S. d. Dietrich, (1269—80) 


57* 


900 


236, 648, 667, 789, 768. — Philipp 
(1302 — 06) 1378, 1374, 1571. — Ulrich, 
S ad Dietrich (1988 — 86) 648, 667, 
Pistor, Edeler w. Ss. Heinrich «. Edeler 


(1974) 38 382. — Hermann (1274) 888. 
— Beinhold, civis Hannover. — Vgl. 
Becker. 


Pistoricensis Cristo], Mittel-Ital.) episcop. 
Petrus (1297) 1164. 

Platz, F Plastes, Heinrich (1277— 84) 484 
(S. 244, 249). 

Plesse, castrum 1425. — nobiles von: 
Gottschalk (1300 — 08) 1265, 142. 
Otto (1280) 537. 

Plucke, Dietrich (1984) 484 (S. 245). — 
Iohann (1977) 484 (S. 2383). 

Plucketun, Iohann, unehel. Brd. d. com. 
Hermann V. v. Wohldenberg (1302) 


13883. 

Pluder, Pluther, Hartmann (1282) 622. 
— Ludolf (1278—80) 320, 329, 489, 
635, (erw. 1281) 559, s. Stiefm. Mar- 
garete, 8. S. Cesarius, sa. T. o. N 
soror in Dorstadt (1281) 559. 

Pole, Puole, Dietrich Strucio v. (1276 
— 16) ai , 450, 451. — TIohann v. 
(1288) 7 

Polle, Kr. Hameln, Ausstellungsort 944. 

Pollex, Konrad, mil. (1808) 1412. 

Polne, wüst bei Stemmern, 684. 

Ponte, de, s. v. Brüggen. 

Poppe s. Escherte, v 


Poppenburg, Poppom-, Pompenborch, 
castrum 777, 854, 915, 1208. Aus- 
stellungsort 148, 190, 191, 240, 261, 

6, 294, , 904, 819, 854, 943, 
Nachtr. S. 817. — comites von: Wide- 
kind (1260—75) 4, 81, 145, 188, 191, 
208, 240, 819, 896, 425, s. Fr. Oda 
v. Hohenbüchen (1264—70) 79, 114 u. 
A., 145, 175, 256 

— von: Albert «. Hermann Bock s. Bock. 
— Nantwich (1965 87) 88, 425, s. S. 
Hermann (1975) 425 

Poppo (1296) 1102. 

Pors (1277—84) 484 (S. 227, 245). 

Portuensis et st. Rufine episcop. Iohann 
8. cardinales. 

Fortngalensis episcop. Vincentius (1284) 


Post, Ludwig, mil. (1284) 690. 
Fralenberg, caminata i» der Dammstadt 


Pratum, Thideric. iuxta, s. Fr. Mathilde 
lito st. Mauricii Hild. (1310) 1729. — 
Thedolfus iuxta (1977) 484 (S. 996). 


Pistor — 


Raden. 


Preco, Heinrich (1977) 484 (S. 248), s. 
Br. Konrad (1277) 484 (S. 226, 248). 

Predicatores s. Dominikaner. 

Prekel, Ludolf (1264— 84) 61, 675. 

Prene (1307) 1592. 

Proyt, Iohann, fam. (1303) 1648, 1655. 

Prome, Bertramm, canon. st. Mauricii 
Hild. — Dietrich (1264 —94) 70, 337, 
552, 666, 1004. — Eberhard, monach. 
st. Michael. Hild. 

Pullus, Heinrich, canon. Oelsburg. 

Pumpemole, die, an der Innerste, 1092. 

Pumpride, Nebenfluss der Innerste, 15833. 

Pungenstede, wüst bei Halchter, 17. 

Puntrogge, Hermann, civis Hild. 

Puole s. Pole. 

Puteum, Bertold apud, civis Lamspringe. 

Putteclarius, -clere, Puteclarius, Beceko 
(1300) 1979. — Bertold, civis Hild. — 
Betemann, fam. (1805) 1598. 

Puttenhusen, wüst, 484 (S. 950). 


Q. 


"| Quedlinburg, Ort 1117. 


— Stift 124, 880. — abbatissa Gertrud 
(1964—66) 59, 124. — canonice: Hessen, 
Gertrud v. (1306 —07) 1568, 1606, 1607, 
1611.  Hohenbtichen, Kunigunde y. 
(1264—66) 79, 145. 

— st. Wiperti 89, 256. — filius Zacha- 
rius prepos. in Wöltingerode (1266) 


Quenstedt, n0. v. Halberstadt, 956. Klein- 

Quercu, Bertramm. de, civis Hild. 
Iohann. de, canon. st. Crucis Hild. 

Querfurt, Querenvorde, -forde, Aus- 
stellungsort 499, 500. ecclesia forensis 
500. — pleban. Dietrich (1978) 500. 

— nobiles von: Burchard (1281) 545. — 
Burchard, canon. Hild. — Gebhard, 
Brd. d. Siegfried, canon., cellerar. 
Halberstad., prepos. st. Crucis, prepos. 
maior Hild. — Gerhard, Brd. d. Sieg- 
fried, canon. Hild., prepos. maior 
Halberst. — Robert, 'Brd. d. Siegfried, 
canon. Magdeburg. — Siegfried, decan. 
Magdeburg., episc. Hild. 


R. 
R. (13. Jahrh.?2) 1300. — Vgl. Stöck- 
heim, v. 
Rabber, RBathbere, Wescel v., civis 


Minden. 
Rabodo vgl. Reden, v. — Wehmingen, v. 
Radau, Radowe, Fuss, 1632. 
Raden s.. Roden. 





Radgodessen — Reden. 


Radgodessen, Ragod., wüst b. Brunsen, 
484 (S. 255), 1405. 

Radstede s. Rastede. 

Ragusinus (Ragusa, Dalmatien) archi- 
episcop. Bonaventura (1297) 1162, 1164. 

Raimundus vgl. Marsil. archiop. — Vapi- 
cens. episc. 

Rainaldus episcop., wo? (erw. 1282) 628. 
— Vgl. Alatrin. episc. Messal. 
archiep. 

Ramboctus egi. Camerin. episc. 

Rammelsborg, eccles. s. Iohann., s. Goslar, 
Kirchen. 

Rammesberch, Bertold, S. d. (1) Iohann 
u. der (+) „Windemodis, s. Fr. Adel- 
heid (um 1299) 1241 


Randwicus, mil, s. Fr. Adelheid v. Har- 
lingeburg (1809) 1681. — Vgl. Als- 
leben, v. 

Ranutius vgl. Calarit. opisc. 

Raptor s. Rovere. 


Rasehorn, Heinrich, mil. (1264 — 1301) 
81, 396, 508, 510, 632, 634, 644, 658, 
687, 790, 746, 751, 799, 895, 1019, 
1986, 1343, 8. Ss. Heinrich u. Iohann, 
fam. (1301) 1343. 


Raso, Rasso, Raze, Race, Rache, Ratze, 
egl. Gustedt, v. — Ueíze, v. 
Rastode, Radstede, Oldenburg, Kloster, 


Rathbere s. Rabber. 
Rathmodis egi. Hoye. 


Ratzeburg, episcop. Hermann (1304) 

Rautenberg, Rutenberge, Kr. Hildesheim, 
189, 190, 498, 716, 1040, 1187, 1279, 
1528, 1702. 

— von: Adelheid, 7. d. Iudita (1268) 
189. — Basil, mil, S. d. Iudita, (1266 
— 1309) 5, 189, 190, 642, 630, 828, 
837, 843, 866, 975, 994, 1004, 1029, 
1040, 1063, 1069, 1113, 1138, 1187, 
1947 u. A,, 1949, 1310, 1857, 1870, 
18371 A., 1429, 1487, 1488, 1598, 1601, 
1702. — Basil, S. d. Basil (1800) 1979. 
— Bertrade, T. d. Iudita (1268) 189. 
— Bruno, S. d. Basil (1309) 1702. — 
Gertrad (1306) 1580. — Heinrich, mil, 
S. d. Basil (1294—1305) 1005, 1598. 
— lohann, lito d. Kl. Marienrode 
(1268) 221. — Iudita (1268) 189, 190. 
— Iutta, Schw. d. Siegfried, Fr. d. 
Balduin v. Wenden, s. W. — Konrad, 
S. d. Basil, (1309) 1702. — Mathilde, 
T. d. Iudita (1968) 189. — Siegfried, 
mil, Brd. d. Basil, (1260 —94) D, 189, 
190, 198, 202, 362, 963, 462, 471, 481, 


901 


486, 489, 491, 498, 507, 519, 532, 542, 
559, 561, 562, 567, 572. 575, 576, 578, 
580, 682, 694, 597, 604, 606, 608, 609, 610, 
620, 644, 645, 649, 653, '658, 675, 676, 
679, 680, 690, 696, 697, 699, 706, 707, 
709, 716, 717, 719, 790, 755, 756, 157, 
773, 786, 799, 798, 828, 825, 827, 828, 
833, 839, 8483, 859, 866, 876, 885, 904, 
907, 908, 909, 910, 937, 951, 972, 975, 
977, 978, 979, 982, '984, 985, 999, 1009, 

1004, 1009, 1010 u. A, 1011, 1013, 
1015, (erw. 1295) 1040, (erw. 1297) 
1164. — Siegfried fam. (1295) 1063, 
mil. (1297 — 1306) 1128, 1188, 1186, 
1187 À., 1193, 1247, 1970, 1979, 1370, 
1871 u. A, 1486, 1487, 1488, 1564. — 
lormarius, Brd. d. Siegfried u, Basil 
(1260) 5 


Rautheim, Rottene, Amt Riddagshausen, 
676, 677. 

Raven, mil. (1288) 810. 

— Ludolf (1286) 719. 

Ravensberg, Ausstellungsort 206, 288, 

8. — comites v.: Adelheid, Wittwe 

Ludwigs (1262) 82 u. A. — Otto, S. 
d. vor., (1262 — 70) 82 A., 206, 998, 
248, s. Fr. Hedwig (1969 —T0) 238, 
243, s. Brd. Ludwig (1262—70) 82A., 
238, 248, w. Iohann, prepos. st. Iohann 

- Osnabr. — comit. acia Heinrich, 
Dietrich, Ekbert (1269) 288. — comit. 
scriptores Gieselbert wu. Friedrich (1269) 


238. 
Baze, Ratze s. Raso. 


Rebardus s. Luppenstede, v. 

Rechede, ob für Rehede, Rhene? 897. 
Reddageshusen s. Riddagshausen. 
Redemann, Iohann (1281) 484 (S. 238). 


Reden, Rethen, Redhen, 1008, 1116. — 
Ausstellungsort 910. — Vgl. Rheden. 
— von: domini (um 1800) 1294. — Adel- 
heid w. Bertha, T7. d. Wilbrand (1265) 
85. — Bertold, S. d. Wilbrand (1265 
— 1809) 85, 597, 991, 1180, 1 1181, 1818, 
1647, 1710. — Dietrich, mil . (1961— 
68) 29, 64, 86, 122, 188, s. S. "Dietrich, 
mil. (1266 — 91) 122, 609, 647, 796, 
8, 909, 914. — Dietrich, S. d. Tohann 
(1985—1308) 717, 1075, 1116, 1229, 
1638. — Eberhard, mil. (1800— 09) 
1957, 1415, 1507, 1709, 1710, s. Fr. 
Gerburg (1309) 1708, 1710. — Hein- 
rich, S. d. Iohann (1285—1308) 717, 
1075, 1116, 16388. —  Iohann, serv. 
(1266) 122. — Iohann, mil. (1989—96) 
609, 1116, s. S. Iohann, fam. (1285— 
1308) 717, 1116; 1229, 1638, — Konrad 


902 


u. Rabodo, Brd. (erw. 1261) 22. — 
Petronella, 7T. d. Wilbrand (1265) 85. 
— Stacius, fam., S. d. Eberhard (1309) 
1709, 1710. — Wilbrand, mil. (1261— 
64) 22, 72, 85, s. S. Wilbrand (1265— 
1309) 85, 1180, 1181, 1318, 1507, 1647, 
1710. — Wulfer, mil. (1265-69) 85, 
138, 240. 

Redestonensis e. Rod. 

HRegenbodo vgl. Top. 

enstein, comites v. Heinrich (1266 — 

1810) 112, 988, 1154, 1191, 1268, 1361 
u. A., 1494, 1514, 1651, 1712, 1784, 
8. Ss. Heinrich «. Ulrich (1298) 1191. 
— lIohann (1294) 1001. 

Reimar (1285) 706. 

Reinaldus s. Rainaldus. 

Reinbern vgl. Niger. 

Reinbert, Reim-, BRembert (1277) 484 
(S. 226, 288, 245). — Vgl. Adenem, 
villic. — Ahstedt, villic. — Algermissen, 
v. — Bussche, v. d. — Ceninge, v. — 
Klauen, v. — Lafferde, v. 

Reinberti, Heinrich, canon. st. Mauricii 
Hild. — Heinrich (1984) 484 (S. 245). 
— Iohann (1284) 484 (S. 226, 245). 

Beinboldi, Heinrich (1277) 484 (S. 226). 
— Hermann (1984) 484 (S. 245). 

Reinburgis, Remb., vgl. Asel, v. — Hildes- 
heim, v. 

Reineco vgl. Lapide, de. 

Reineconis, Alexander, civis Hild. 

Reinekin vg}. Wittenburg, inclus. 

Reinfridi, Bortramm «. Heinrich, Brad. 
cives Hild. — Bertramm u. Hermann, 
Brd. (1299) 1216. — Gerhard «. Iohann, 
Brd. (1299) 1216. — Heinrich (1289) 
896. — Heinrich, canon. st. Mauricii 
Hild. 

Reinhard, Reinher, Rennardus, BReinerus 
(1271) 293. — cieric. (1267— 68) 163, 
198. — Vgl. Betheln, civis. — Blome. 
— Dassel, com. v. — Dorstadt, sac., 
frat. — Gadic. episc. — Goslar, Dom- 
dec., scolast. — Hildesheim, st. Crucis 
vicar., Godeh. monach. — Ieinsen, v. 
— Slon. — Vleminc. — Vorenholte v. 
— Wienhausen, convers. 

Reinhardsbrunn, st. v. Gotha, Kloster, 
878 A. 

Reinhansen, Kr. Göttingen, Kloster, 73, 


Reinhold, Rei-, Renoldus in Addenom 
(1284) 484 (S. 245). — in Bierbergen 
(1977) 484 (S. 283). — Witte des 
(1277—84) 484 (S. 228, 245). — Vgl. 
Pellifex. — Pistor. — Vallstedt, v. — 
Wakenstide, v. 


Redestonensis — Rhtiden. 


Reinoldi, Dietrich (1277) 484 (S. 326). 
Reinolveshusen s. Renshausen. 
Rellichansen, Reglingehusen, Kr. Einbeck, 
Remlingen, Remnige, -ghe, -ninghe, Rem- 
melinghe, Amt Wolfenbüttel, 214, 223, 
455 


Renedhe, Rende s. Rhene. 


Renshausen, Reinolveshusen, Kr. Duder- 
rad 73, 164, 165, 384, 385. ecclesia 
64. 

Rethen, Kr. Hannover, 1008. 

— 8. Reden. 


Rethmar, -mere, Kr. Burgdorf, 1113. — 
pleban. Dietrich (1306) 1587. 
Rex, Konrad, cons. Wernigerode. 


ERheden, Reden, Bethen, Kr. Gronau, 64, 
122, 620, 1474. — Archidiaconat 970. 
archidiacon. Amold v. Warburg (1296 
— 1304) 1093, 1452. — Vgl. Reden. 

Rhene, Renede, Bende, Kr. Marienburg, 
897?, 1409. — von: Iohann, sacerd. in 
Wöltingerode. 


Rhoden, Roden, Rode, Rothen, 88. v. Horn- 
burg, 1219. Gross- 1178. — pleban. un- 
genannt od. prepos. Heinrich v. Hei- 
ningen? (1290) 889. 

— von: de Novali, Novalibus: Adelheid, 
Mutter d. Balduin w. Siegfried (1268) 
189. — Balduin, fam. (1984) 676, 677. 
— Bertold, mil. (1264—69) 81, 189, 
200, 212, 214, 215, 232, 234, (erıo. 1304) 
1470. — Bertold (1809) 1692. — Die- 
trich, S. d. Bertold, (1288— 1309) 665, 
683, 1470, 1490, 1014, 1688, 1689, 
1692. —  Ekbert, fam. (1349) 1688, 
1689. — Heinrich, fam. (1265) 97. — 
Hugold (1266) 185. — Iohann, fam. 
(1283 —1310) 640, 1507, 1729. — Iohann, 
Brd. d. Balduin, canon. maior, notar., 
capellan. episc., canon. st. Crucis Hild., 
archidiac. in Stóckheim. —  Iohann, 
fam., S. d. Siegfried (1284—97) 676, 
1128. — Konrad, mil. (1267—68) 177, 
209, 210, s. Witte ungenannt (1286) 
762. — Oda, T. d. Bertold (1304) 1470. 
— Siegfried, mil. (1268—91) 189, 484 
(S. 250), 519, 676, 677, 928, 929, 931, 
8. S. Siegfried, fam. (1284—1305) 676, 
1015, 1128, 1247, 1310, 1370, 1507. — 
Siegfried, fam., Brd. d. Ekbert, (1309) 
1688, 1689. 

Rhüden, Rudem, Kr. Marienburg, 378, 
522, 703, 771, 1261, 1808. Gross- 811, 
812, 819, 823 u. A. Klein- 1088. — 
vicepleban. Dietrich (1801) 1308. — 
von: Th. (1284) 484 (S. 245). 








Ribbece — Röddensen. 


Ribbece, Thi. (1284) 484 (S. 244). 

Ricbodo vgl. Dötzum, v. 

Richard egi. Barkevelde, v. —  Bark- 
hausen, v. — Kaiser. — Varenholz, 
Y. — Vulpe 

Richardessen, volet b. Erichsburg, 1346. 

mm vgl. Garbolzum, v. — Spiritu, 


de 
— Heinrich (1277) 484 (S. 228). 
Richmodis vgl. Hoye. 
Rickerese vgi. oo 


RM E pow Paderb, 
Kloster 24 109, 138, 144, 979, 
294, 812, 16 P 624, 637, 736, 737, 
799, 847, 917, 918, 923, 925, 948, 049, 
979, 1186 u. A., 1137, 1146, 1227, 
1234, 1274, 1326, 1426, 1563, 1572, 
1578, 1615, 1658, 1682, 1684, 1698. 
Ausstellungsort 102, 1934. — abbates: 
Konrad (1261) 25. Ludolf (1265—73) 
102, 144, 332. ungenannt (1277) 459. 
Hermann (1282 — 91) 624, 637, 736, 
993. Otto (1296 — 99) 1088, 1090, 
1096, 1136, 1234. prior 'Iohann 
(1297) 1136. — cellerar. Otto (1289) 
834. — monachi: Veltheim, Bertold v. 
(1273) 332. ee lraR, com. Hein- 
rich v. (1367) 161 


Riechenberg, bei dod Kloster 150, 
450, 474, 505, 988 A., 1169, 1505. — 
prepositi; Iohann (1961) 98. Heinrich 
(1277 —88) 474, 475, 588, 709, 795. 
ungenannt (1996— 97) 1108, 1411, 1146. 
Bodo (1297— 08) 1167, 1194. 

Rieti, Roate, Ausstellungsort 838, 840. 

Rikece, Rikezen, Dietrich (1977) 484 
(S. 255). — Heinrich w. Ss. Iohann w. 
Heinrich (1301) 1315. 

Rikeza, Rikeze, vgl. Düngen, v. 
Wedem, v. 

Rikmershusen, wüst bei Dorste, 73. 

ED Heinrich (1277) 484 (S. 231, 


Rimbeck, Rinbeke, s. E Hornburg, sacerd. 
Nantwig (1279) 517 


Ringelheim, Ringelem, Righelighem, Kr. 
Goslar, 1595, 1663.  Ausstellungsort 
1565. Archidiakonat 1653. — archi- 
diacon. immer decan. st. Mauricii Hild. 
(1308) 1653. — pleban. Dietrich (1283) 
631. — capellan. Willekin (1283) 631. 


— Kloster, st. Abdon et Sennes, 150, 
536, 631, 668, 949, 1056, 1194, 1519, 
1546, 1547, 1559, 1565, 1591, 1595, 
1599, 1622, 1663, 1718. — abbates: 
Bertold (1275— 92) 415, 631, 668, 670, 


903 


949. Heinrich (1295—98) 1056, 1194. 
vacat (1305) 1519. Thedolf (1305) 
1546, 1547. Detlev (1806—07) 1559, 
1565, 1591, 1595, 1599. ungenannt 
(1308) 1663. — priores: Gerold (1298) 
1194. ungenannt (1305) 1519. Hermann 
(1306—07) 1565, 1599. — camerar. 
Konrad te 1599. — custodes: Ber- 

1983) 631. Hermann (1298) 
1194. Heinrich (1807) 1599. — mo- 
nachi: Baddeckenstedt, Konrad v.; 
Barkenfelde, Richard v.; Borna, Hein- 
rich v.; Calbecht, Andreas v.; Doden- 
borch, Heinrich v.; Gustedt, Rotger v. ; 
Heere, Eilhard v.; Hohenrode, Ulrich 
v.; Holle, Ulrich v. (1298) 1194. Rot- 
ger (v. Gustedt? 1307) 1622. 


Rinteln, Ausstellungsort 651. — von: 
Hermann «. Dietrich, Brd. cives 
Hannover. 


Rintflesch, Heiso w. Fr. Elisabeth (1299) 
1210, s. S. Konrad, monach. Königs- 
lutter, s. Tt. Iohanne, Mathilde, Adel- 
heid w. Margarete, sorores Derneburg. 

Riquin vgl. Wendhausen, v. 


Rittaghessen, Hermann Bock v., mil. 
(1300) 1980, 1981. 

Rivo, Iohann. de, monach. Amelunxborn. 

Rizardus (1277) 484 (S. 226). 


Robert, vgl. Hildesheim, custos. — Mans- 
feld, com. v. — Neustadt, v. — Quer- 
furt, nob. v. — Rossev. episc. 

Rocke, Rok, wüst bei Gronau, 649, 796, 
808, 1720. 

Rocklum, Rokele, Anno v. (1268) 199. 

Rode, wohl Alten- oder Nienrode, Kr. 
Goslar, 1617. 

— Roden s. Rhoden. 

— 8. Rufus. 


Roden, wohl Kirchrode db. Hannover, 708. 
— comites v. s. Wunstorf. 


Rodenberg, ET von: Bruno, fam. 
(1308) 1648, 1655. — Gerhard, monach. 
st. Michael. Hild. — Gerhard, monach. 
Marienrode. 

Rodere, Heinrich «. S. Heinrich (1285) 
700 u. A. 

Roderebroke bei Bemerode, 528. 

Rodereshusen, wüst bei Berka, 265. 

Roderich vgl. Lochtum, v 

Rodermühle s. Rothyn. 

Roders, Iohann (1282) 623. 
Rodestonensis, Red. (Rodosto, Thracien) 
episcop. frater Heinrich (1300) 1290. 

Rodolfi s. Rudolfi. 

Röddensen, Kr. Burgdorf, 827, 828. 


904 Rössing — 


Rössing, Rothigne, -thinge, Rothtinge, 
Rotthinge, Rodtinge, Hoddinge, Roh- 
thinge, Rotzinge, Roscinghe, Kreis 
Springe, 1412. 

— von: Basil od. Beseko, fam., S. d. 
Lippold (1801—05) 1838, 1550 u. A. 
— Dietrich, Hild. Ministerial, wohl 
mehrere (1264 —1801) 67, 62, 81, 90, 
94, 98, 141, 444, 455, 604, 608, 609, 
649, 697, 701, 712 u. A., 859, 861, 885, 
904, 944, 946, 1040, 1151, 1329, 1338. 
— Dietrich, S. d. Lippold (1801—05) 
1333, 1550 u. A. — Dietrich, gen. v. 
Pyrmont (12857) 712. — Eckehard, 
mil. (1268) 216. — Konrad, capellan. 
in Winzenburg. Lippold, Hild. 
Ministerial, Brd. d. Dietrich, (1264 — 
1309) 81, 550, 649, 697, 701, 704, 
712 wA, 815, 884, 859, 861, 885, 904, 
910, 948, 944, 951, 1035, 1036, 1087, 
1120, 1195, 1211, 1260, 1818, 1320, 
1833, 1401, 1402, 1403, 1513, 1543, 
1550 u. À., 1630, 1638, 1648, 1655, 
1668, 1700, s. S. Lippold (1801—07) 
1333, 1403, 1550 u. A., 1604. — Lip- 
pold, gen. v. Hohenbüchen (1300) 1249, 
1254, vgl. Hohenb. 


Rogerius vgl. Merlomonte, de. — st. Se- 
verine archiep. 

Rohrbeck, Prov. Brandenburg, 469. 

Rokele s. Rocklum. 


Roland, civis Braunschweig. 

Rolant, Heinrich «. Fr. Eileka, cives 
Hild. 

Roleke vgl. Calbe, v. 

Rolfshagen, Holveshagen, Indago, Kr. 
Alfeld, 706, 707, "E 1876. — capella 
1869. — cives 7 

Rolves, Iohann (1275) 484 (S. 229). 


Rom 779, 826. Ausstellungsort 743, 749, 
750, 751, 858, 868, 870, 1026, 1027, 
1080, 1161, 1162, 1164, 1278, 1290, 
1330, 1345. — Lateran, Ausstellungs- 
ort 16, 1218, 1811, 1456, 1461, 1462, 
1463, 1641, 1598. — Maria Maggiore, 
desgl. 826, 829, 880, 831. — st. Peter, 
desgl. 490, 524, 1072, 1073, 1108, 1110, 
1111, 1185. — st. Sabina, desgl. 754. 
— Romana sedes 231, 870, 1038, 1039. 


Romanus vgl. Alyfan. episc. — Crohens. 
episc. 

Romessleve, -mes-, -mensleve, :eist b. 
Hessen, 1563. — von: Basil, mil. (1293) 
981, s. Brd. Dietrich (ero. 1293) 981. 
— Henni , mil. (1307) 1608. — Iohann, 
mil. (1298 981. 

Rorsscm, Heinrich v., fam. (1265) 97. 


Ruschere. 


Roscinghe e. Rössing. 

Roseke vgl. Vorbornenen. 

Rosenstruc, Friedrich (1267) 183. 

Rosenthal, Ar. Peine, 520, 623. Villa 
vetus apud 522. — ron: Heinrich «. 
Fr. Margarete, cives Hild. — Heinrich 
(1277) 484 (S. 933). 

Rossevensis (Ross, Schott d) 
ossevensis (Ross, Schottland) episcop. 
Robert (1284) 654. 

Rostangus vgl. Aquens. archiep. 

Rostock, Stadt, Ausstellungsort, Rat, 
hospitale u. fraternitas st. Spiritus 412. 

Rostorf, -torpe, von: Burchard «. Fried- 
rich (1298 1171. — Diethard mit Fr. 

Lutgard v. Dorstadt (1298 — 1305) 

1171, 1538 u. A. 

Rotger vgl. Braunschweig, Bt. Cyr. canon. 
— Gustedt, v. — Ringelheim, monach. 

Rothen s. Rhoden. 

Rothenberg s. Rodenberg. 

Rothyn, ob Rodermühle bei Dorste? 73. 

Rothman egi. Menstede, v 

Rotifex, Helmold, civis Braunschweig. 

Rotsers, Frau des (1982) 623. 

Rottene s. Rautheim. 

Rottinge s. Rössing. 

Rottorf, Rothorpe, Rothdorp, Kr. Gif horn, 
82. — von: Eilhard, mil. (1278) 502. 
Heinrich, fam. (1975) 397. 

Rove, Hermann (1277) 484 (S. 226). 

Rovere, Raptor, Konrad, mil, Hild. Mini- 
sterial, (12931807) 976, 1263, 1287, 
1400, 1490, 1593, 1625. 

Rowerdessen, Heinrich v., mil. (1269) 


240. 

Rubere, Luthmar, monach. Marienrode. 

Rudbrecht cgi. Magdeburg, archiep. 

Ruden s. Rhüden. 

Rudolf, dominus (um 1260) 81. — S. d. 
Reinhard (1971) 298. — Vgl. Alt- 
haldensleben, frat. — Blasheim, v. — 

ahlum, nob. v. — Dethene, v. — 
Halberstadt, portenar. — Kaiser. 
Nagel. — Salzburg, archiep. 

Rudolfi, Rodolfi, Eckehard 1977) 481 
(S. 282, 245, 253). — Heinrich (1977) 
481 (S. 951). 

Rufus, Rode, Heinrich (1277—84) 484 
(S. 244, 850). — Iohann (1977—84) 
4984 (S. 244, 249). — Ludolf (1263) 
220. — Ludolf, civis Hild. 

Rumscottele, Ludwig, mil. (1292) 966. 

Ruschepe, Heinrich v., fam. (1296) 1081. 

Ruschere, Ludolf, fam. (1977—85) 462, 
471, (erw. 1293) 977, s. S. Ludolf, fam., 
gen. v. Borsum (1998 — 1302) 977, 

1377, 1378. — Vgl. v. Borsum. 








Rust — Scat. 


Rust, Dietrich, fam. (1809) 1695. 
Rusteberg, Lippold v., canon. Hild. 
Rutenberg s. Rautenberg. 

Ruthe, Rutha, Kr. Hildesheim. castrum, 
1446, 1613. Ausstellungsort 462, 872, 
1035, 1176, 1177. 

Kuthen, Iohann v., eivis Goslar. 


S. 
Saale, die, linker Nebenfluss der Leine, 
0 


Sabbas vgl. Militens. episc. 

Sabinensis episcop. Bertrandus, s. car- 
dinales. 

Sachsen, Saxonia 1051. — Landfrieden 
(1291) 926, (1302) 1867. — Provinz 
der Prediger 1463, 1612. — Provinz 
der Minoriten, minister Konrad (1977) 
467. — DO.-Komtur Walther v. Am- 
stein (1802—04) 1365, 1491. 

— duces (1971) 275. — lIohann, burg- 

grav. Magdeburg. u. s. Brd. Albert 
(1274) 881. 


Sachsenhagen, Sassenhagen, Kr. Rinteln, 
castrum 381. 


Salder, Saldere, Saldera, Zaldere, von: 


Aschwin, mil, Brd. d. Heinrich «. 
Iohann (1296—1810) 1082, 1258, 1357, 
1861, 1370, 1385, 1406, 1478, 1595, 
1630, 1672, 1677, 1732, Amtmann in 
Lichtenberg 1258. — Aschwin, fam., 
S. d. Hoier (1981 — 1308) 646, 897, 
1204, 1677. — Bodo (1264 - 91) 70, 
138, "208, 825, 337, 350, 854, 361, 944, 
(ervo. 1999) 1904. — Burchard, Bra. 
d. Bodo (1964—74) 70, 138, 361. — 
Borchard, S. d. Hoier (1281) 546. — 
Burchard, S. d. (1) Bodo (1299) 1204, 
— Burchard, mil. (1285— 86) 719, 757, 
(erw. 1297) 1164. — Burchard, mehrere 
(1286—1308) 746, 757, 910, 1857, 1370, 
1677 (drei) — Dietrich, canon. st. 
Mauricii, canon. maior. Hild. — Hein- 
rich, Brd. d. Aschwin, (1299— 1307) 
1204, 1854, 1357, 1361, 1370, 1885, 
1405, 1595. — Heinrich, mehrere (1808) 
1676, 1677. — Hoier u. S. Hoier (1281) 
646. — Iohann, Brd. d. Heinrich «. 
Aschwin, (1299 — 1308) 1204, 1354, 
1957, 1361, 1370, 1385, 1405, 1595, 
1672, 1677. — Iohann, mil. (um 1970 
— 1982) 267, 889, 539, 599. — Iohann, 
Marschall in Lichtenberg (1265—81) 
87, 267, 821, 546. — Iohann gen. 
Lenkenir (1978 — 74) 821, 361. 
Iohann gen. Niger (1278 — 77) 321, 


905 


350, 351, 361, 462. — lIohann, zwei 
d. N. (1308) 1677. — Irmgard u. Iutta 
(1308) 1677. — Konrad, fam. (1289 — 
1301) 828, 943, 944, 975, 1004, 1040, 
1063, 1198, 1138, 1143, 1937, 1947, 
1305, 1810, s. Fr. Hille (1299) 1237. 
— Ko nrad , mil, Hild. Ministerial, 
(1802—08) 1357, 1970 1877, 1441, 1668. 
Siegfried, fam. (1301 1310. — "T'het- 
mar, fam. (1290) 866. — Vgl. auch 
Lenkenir. 

Salernitanus (Salerno, Unter-Ttal.) archi- 
pine. Philipp (1989— —97) 838, 1162, 


Salomon vgl. Minoriten, frat. 


Salzburg, provincia 416, 1509. — ecclesia 
874. archiepisc. Rudolf (1290) 873. 

Salzdetfurth, Saledetforde, Güter Pau- 
stadel in, '604. 

Salzeke s. Solschen. 


Salzgitter, Ghetere, Saline 821. — von: 
Heinrich «. Fr. Margarete (1305) 1548. 


Salzhausen, Kr. Winsen a. L., Aus- 
stellungsort 955. 
Salzhemmendorf s. Hemmendorf. 


Sambleben, Tsampe-, Scampel-, Szampe- 
leve, von: Bertramm, mil. (1272—78) 
295, 502. — Bodo w. Hermann, milit. 
(1800) 1255, 1266. 

Samb 1263) 58. ob für Samblove?, Hermann 
Y 

Bamland, episcop. Christian (1290) 873, 


Sander vgl. Wallmoden, v 
Sapiens, Hermann (1964 — -86) 61, 187, 
483, 768. — Hermann, civis Hild. 


Sarstedt, Zter-, Tzer-, Ther-, Ser-. Szer-, 
Tser-, Cer-, Cserstede, 699, 708, 1382. 
Ausstellungsort 112, 179, 309, 487, 
1040. cimiterium 1040, — sacerdos 
Heinrich (1260) 62. — von: Hetmann, 
canon. st. Mauricii Hild. Iohann, fam. 
(1274—'79) 3%, 519. 


Sauingen, Suinghe, Zowin he, Sowinge, 
Ami Salder, 484 (S. 243, 247, 258), 
623, 1560. — von: Konrad, S. d. (1) 
Iohann (1804 — 09) 1453, 1681. 


Scaccesberg, Hartmann, fam. (1268) 203. 

Seadewolde, -walt, -walde, Scahdewolde, 
Scadewolth, Iordan, fam. (1302) 1370. 
— Siegfried, mil. (1273 — 1302) 321, 
359, 072, 579, 697, 781, 1179, 1370. 

Scalleghe s. Schandelah. 

Scampelleve s. Sambleben. 

Scat, Iohann, mil. (1262) 32. — Tohann, 
civis Hild. 





906 


Scedenem, Zsedenum, Sehlem? 1635. 
von: Hartmann «u. Bertramm, Brd. 
(1290) 885. 

Scenehalz s. Schónhals. 

Sceninge s. Ceninge «. Schöningen. 

Scerle s. Scharrel 

Schayt, Dietrich (1281) 560. 

Schaken, Scaken, prepos. ongenannt, 
auch canon. Corbeins. (1288) 790 


Schalksberg, advocatus v. (1803) 1448. 
— Heinrich v., canon. Hild. v. Minden. 
— Volquin, prepos. Minden. 

Schandelah, Scalleghe, Ekkeling v., civis 
Braunschweig. 

Scharrel, Scerle, Arnold v., civis Hannover. 

Seharzfeld, Scartfelde, comites v. (1230) 
842. — Sibodo, canon. Hild 

Schauen, Scowen, bei Osterwiek, 211. 


ecclesia 211. —  pleban. Bernhard 
or 211. — provisor curie Konrad 
(1268) 211. 


Schaumburg, Ausstellungsort 1554 A. — 
Sch.-Holstein, comites von: Adolf (1272 
— 180b) 308, 323, 1189, 1289, 1554 

u. Á. — Ernst, Brd. d. Adolf, prepos. 
in Hamburg. — Gerhard, Oheim d. 
Adolf (1272—85) 807, 808, 823, 342, 
360, 389, 527, 690, 696, s. Brd. Iohann 
(1273—73) 307, 808, 823. — Gerhard, 
Bra. d. Adolf, canon. Hild. «, Minden. 
— lohann, Brd. d. Adolf (1272) 308. 


Schellerten, Scellerte, Scelerthe, -ten, 
Kr. Marienburg, 81, 142, 143, 191, 
379, 417, 418, 606, 814, 859, 865, 871, 
1079, 1624. 

Scheninge s. Ceninge u. Schöningen 

Scherne, Konrad v., sacerdos (1268) 187. 

Schermbeck, Scerembeke, Hermann v., s. 
Fr. Adelheid v. Dorstadt (1805) 1538. 


Schildesche, Scildece, Schildez, Iohann v., 
decan., prepos. Hild., canon. Paderborn., 
archidiac. Bockenem w. Steinheim. — 
Iohann (1285?) 712. 

Schillepe (?) 484 (S. 227). 

Schillerslage, Schildersle 
Kr. Burgdorf, 10, 484 (5.2 

Schilling, Seilli ingh, anna anf. d. 
14. Jahrh.) 1904. 

Schinna, Kloster, 1234 A. 

Schladen, Sladen, -dem, -dhem, Kr.Goslar, 
816.  Ausstellungsort 401, 529 
castellanus 739. — plebani: Dietrich 
(um 1260) 8. ohann (1280) 529. 
Heinrich (1999—1800) 1227, 1274. 

— comites von: (allg.) 1265. — Hein- 
rich (1805—10) 1552, 1713, 1724. — 
Meiner (1266 —1304) 91A., 253, 317, 


25 Verlage, 


Scadenem — Schwalenberg. 


820, 396, 401, 407, 415, 439, 450, 451. 
521, 534, 536, 559, 570, 571, 610, 672, 
717, 739 u. A., 795, 1058, 1060, 101, 
1094, 1107, 1278, 1276, 1486, s. Fr. 
Adelheid v. Warberg (1281—1300) 511, 


Schlanstedt, Kr. Oschersleben, 956. — 
pleban., ungenannt (1286) 770. 


Schlewecke, Scle-, Slebeke, Amt Luwtter 
a. B., 1793. — sacerdos (allgem.) 102. 

— Amt Harzburg, Klein- 435. — sacerdo: 
(allgem.) 1025. 

— von: Alexander (1986) 776. — Iohanmn. 
S. d. Sophie (1264) 62. — Wealburg 
(1276 erw.) 447. 

Behliekum, Slikem, Kr. Springe, 80, 1126, 


Schmedenstedt, Smedenstede, Kr. Peine, 
484 (S. 253). — Archidiakonat, archki- 
diacon. ungenannt (1310) 1730, 1731 

— pleban. Stacius (1301) 1332. 
von: Heinrich (1277) 484 (S. 232, 254). 
— Th. (1277) 484 (S. 254). 

Schneen, Snehen, Sneyn, Kr. Göttingen. 

117. — die Cothenhove in 677, 572. 


Schönekind, Sconekint, -kino, Bertzamm 
(1263—1301) 49, 1205, 1336 A. — Die- 
trich, civis Hild. — Heinrich, Brd. d. 
Bertramm (1268 —99) 49, 1205, « 
Wittwe llsebe u. Ss. Hermann, Tohann, 
Konrad, Heinrich (1309) 1693 u. 4. 
— Hermann, civis Hild. — Iohann 


me 962. — Iohann, mag, sacerd 

1806) 1587. — Iohann, canon. st. 
Iohann. Hild. 

Schönhals, Sconehals, Brüder (1299) 


1205. — Hermann (1297) 1148. 


Schüningen, Schening, Sconigge, -ninge 
Kloster, 150. canon. Eggelinus TEM 
1984. — von: Betemann, mil. (13u3) 
ve 1433. Konrad, canon. st. Cruci: 


Schöppenstedt 1443. 

Sehraplau, Scrapelowe, Burchard v. 
canon. Hild. 

Schulenburg, Sculenborch, Ar. Springe. 
1195. capella 591. 

Schuster s. Sutor. 


Schwalenberg, Swal-, 
on: Albert, Gtinther «. Heinrich, Bri. 

(1308) 1508, 1511 A., 1517, 1521. 
Heinrich, canon. Hid. — Vol gain, 
canon., prepos. Hild., prepos. Goslar. 
elect, episc. Minden. 

— von: Amold, monach. AÁmelunxborn. 

— Kloster, Marienmünster, 150. 


Svalenb., comite; 











Schwanebeck — Sigehard. 


Schwanobeck, Svanebeke, nöd. v. Halber- 
stadt, 906, 1603. von: Gisela, 
Witte d. Otto (1260—72) 5, 153, 154, 


155, 301, ihre T'. Iutta w. Hodwig 


(1960— 67) 5, 153, 154, 165, ungenannt, 
P "a Heinrich Kegel (erw. 1281) 


Schwarze s. Niger. 
Schwerin, comes Nicolaus v. (1806) 1585. 
927 episcop. Hermann (1967 —91) 167, 


Schwiecheldt, Swechlete, -lite, Sveglethe, 
Zwethlethe, Svech-, Svehlethe, Swe- 
gelthe, Kr. Peine, 52, 1299? (Sechelte). 
— von: Heinrich, mil. (1261—75) 22, 
24, 65, 138, 337, 418, advocat. in 
Hannover 29. Heinrich fam. (1290— 
95) 866, 1063, 1128, mil. (1801) 1310. 

Sclebeke &. Schlewecke. 

Selistedeboreh, wüst bei Schöppenstedt, 
capellan. Günther v. Lengde (Anf. d. 
14. Jahrh.). 130 

Scil, Iohann w. Konrad (1984) 484 (S. 245). 

Scilsten, Alard v. Arnold, cons. Lüneburg. 

Scorsten, Heinrich u. ‚«. Tohann, servi (1261) 
72. — Iohann, mil. (1288) 789. 

Scovel (Anf. d. 14. Jahrh.) 1304. 

Seehelte, ob statt Swechelte, Schwiecheldt? 

Seesen, Sehusen, Ausstellungsort 1059. 
— moneta 706. — archidiacon. Ernst 
(1808 — 09) 1419, 1708. — pleban. 
Heinrich u. sacerdos Dodo (1808—09) 
1419, 1708. — von: Iohann, s. Fr. 
Offemia w. T. Adelheid, cives Hild. 

Segebodo s. Sigebodo. 

Segebodinge, Heinrich (um 1464 —68) 82. 

Sehlem, Scedenem, Xr. Alfeld, 1635. 

Sehlde, Selede, Selethe, Seldhe, Kr. 
Marienburg, 48, 1262, 1523. Gross- 
1214, 1220, 1224. — von: Dietrich, 
fam. (1800 — — 09) 1953, 1287, 1876, 
1400, 1406, 1696. Eckehard' (1965) 
86. "Lambert, fam. (1265—1806) 86, 
1207, 1376, 1406, 1506, 1528, 1580, 
advocat. in "Winzenburg 1376. "Ludolf, 
fam. (1968—1305) 211, 1523. — Werner 
(1277) 484 (S. 253, 954). 

Sebnde, Sen cde Senethe, Kr. Burgdorf, 


484 (S. 250), 1475. maior w. minor 
379. ecclesia 379, 1199, 1200. — cires 
1199, 1200. — von: Dietrich v. Werner 


(1267) 172. Margarete w. T. Offemia 

. d. Giseco v. Dinklar (1267) 179. 
Seyne. Heinrich (1264) 69. 

Seinstedt, Sen-, Sienstede, Ami Wolfen- 

büttel, 214, 223, 444, 1170. — pleban. 

Iohann (1266—07) 134, 185, 160. — 


907 


von: Heinrich w. S. Heinrich (1266) 
127. Iohann «. S. Hildebert (1268) 199. 
Selekenvelde, wüst bei Harzgerode, 408. 

Selessen, 1st am Seelzerthurm, 1721. 

Sellenstedt, Celen-, Zellen-, Tselenstede, 
von: Dietrich, mil. (1988 — 1301) 655, 
914, 1286, 1948. 

Seminator, Heinrich (1283) 647. 

Semmenstedt, Tsemmen-, Thsemmen-, 
Zemmenstede, Amt Wolfenbüttel 214, 

, 444, 445. — von: Bertold (1276) 
455, s. Brd. Petrus, mil. (1976—97) 
455, 981, 1154. 

Senegallinensis , Senogal. (Sinigaglia, 
Mittel-Ital.) episcop. Franciscus (1297) 
1162, 1164. 

Senstede e. Seinstedt. 

Sevena aqua, die Söse, r. Nebenfi. d. 
Rhume, v. Nebenfl. d. Leine? 1425. 
st. Severine (santa Severina, Unter-Ital.), 
archiepiscop. Rogerius (1295) 1026, 


Sibbesse, Zibbetessen, Sibech-, Sibbich- 
tissen, Kr. Gronau, 484 (S. 999), 623, 
1262. — von: Nantwich (1285) 718. 

Sibodo s. Sigebod 

lw Konrad (1277) 484 (S. 932, 


Siborg, Siburgele, Ludolf (1277 — 84) 
484 (S. 226, 245). 

Syconis, Hermann (1999) 1918, 

Sieboldeshausen, Sibbeldeshusen, Kr. 
Göttingen, 286. 

Siegfried in Addenem (1277) 484 (S. 233). 
— Vgl. Alten, v. — Asel, v. — Barien- 
rode, v. — Blankenburg, com. v. — 
Brügge, v. — Dinklar, v. — Dorstadt, 
frat. — Düngen, v. — El en, pleb. 
—  Eselstiege, v. d. — Hildesheim, 
civis, canon., st. Andr. archidiac, st. 
Godeh. monach. — Ilde, v. — Ludolf. 
— Meklenfeld, v. — Münzleben, v. — 
Querfurt, nob. v. — Rautenberg, v. — 
Rhoden, v. — Salder, v. — Scadewolde. 
— Valkenstein, v. — Wedem, v. 

Sienstede s. Seinstedt. 

Siersse, Sierdessen, Amt Vechelde, 751. 

— pleban. ungenannt (1801) 1332. 

Siersleben, Kr. Mansfeld, 157. 

Sievershausen, Siverdeshusen, Kr. Burg- 
dorf, pleban. o. N. (oS) 1045. Arnold 
Woltmann (1296) 1 

Sigebodo, Segebodo, Sihsdo, Zegebodo, 
vgl. Goslar, Domdec. — Hahnensee, v. 
— Hildesheim, st. Godeh. monach. — 
Scharzfeld, com. v. 

Sigehard (1977) 484 (S. 949). — in 
Müllingen (1284) 484 (S. 244). — in 


908 Sigeri — Sorsum. 


Sehnde (1277) 484 (S. 250). — Vgl. 
Hoheneggelsen, v. 

Sigeri, Iohann (1277) 484 (S. 232, 253). 

Sigeringhe, Heinrich, civis Anderten. — 
Heinrich, civis Lafferde. 

Sillium, Silium, Silenm, Syliem, Kr. 
Marienburg, 664, 678, 746, 950, 1686, 
1716. das Oltvelt bei 1686. 

Sillstedt, Siltstede, Hartmann v., cons. 

Silvensis (Sil es, Portugal) B 
vensis ves, Portugal) episcop. Bar- 
tholomeus (1984) 694. 

Simon egi. Brugnat. episc. — cardinales. 
— Carpentarius. — Dassel, com. v. — 
Lippe, nob. zur. — Paderborn, episc. 


Sinsleben, Kr. Mansfeld, 1537. 

Slage, Bernhard u. Ss. Heinrich w. Die- 
trich, cives Kemme. — Iohann vamme, 
w. Ss. Bernhard, Iohann, Dietrich w. 
Ludolf, cives Lafferde. — Werner v. 
(1298) 1194. 

Slaghemolen, die, bei Rikmershusen, 73. 

Sierien 938. — dux Bogislaw (1291) 

Slebeke s. Schlewecke. 

Sledorn, Heinrich, civis Hild. — Konrad 
*. Fr. Margarete (1309) 1721. 


Slengerdus, Haryth (1308) 1644, s. Br. 
Ludolf, fam. (1308 — 08) 1443, 1644. 

Slich, Slic, Iohann (1294) 998, — Konrad 
(1277) 484 (S. 226, 227). 

Slikem s. Schliekum. 

Sion, Reinhard, canon. Minden. 


Smedershusen, Heinrich v., subadvocat. 
in Asseburg (1281) 569. 

Snedo, Waid, 253. 

Sneyn s. Schneen. 

Socerum s. Sors 

Sodeman, Tohann ( (1297) 1147. 

Boderde, Iohann v., convers. in Wöl- 
tingerode. 

Sodherberg s. Söhrberg. 

Sodherre s. Sühre. 

Söder oder Söhre?, Kr. Marienburg, 
Sothere, Sodherre, Sodheren, Sodere 
81, 108, 161, 695, 1011, 1018, 1046, 
1268, 1309, 1810, 1555, 1669, 1688, 
1689, 1699. — sacerdos (allgem.) 1025. 
— von: Iohann (1277) 484 (S. 256). 

Söderhof, Tzeredhe, Tserden, Är. Goslar, 
48, 670, 1 056. 


Söhlde, Solede, Solde, Kr. Marienburg, 
484 (S. 227, 230, 231, 234, 239, 240, 
242, 248 246, 247, 250, 251, 258, 256, 
957, 258), 657, 668, 594, 1298, 1409, 
1546, — cives: Ludolf w. Heinrich 
(1286) 778. — villici: Heinrich w. Br. 


Konrad (1277) 484 (S. 251, 252). Iohann 
(1277) 484 (S, 251). — von: Dietrich, 
capellan. episc. Hild. Iohann (1239) 
853. Konrad wv. Iohann, Bra. ihr 
Schwesters. Iohann (1996) 1105. Werner 
(1977) 484 (S. 232). 

Söhrberg, Sodherberg, bei Lamspringe, 


Soese, Bertold «w. Engelbert v. der 
(1263) 140. 

Soest, st. Walpurgiskloster 878 À. — 
von: Gertrud (1295) 1074. 

Solenhusen, soüst bei Irmenseul, 1156. 


Solschen, Solzeke, Solceken, Zoleche, 
Solzechen, Soltschen, Solzekem, Är. 
Peine, 864, 1338, 1426, 1564. Gross- 
u. Klein- 1299. — Archidiakonat, ver- 
einigt mit dem Domdekanat (1288) 
804, 805, 806, 807. archidiaconi (all- 
gem.) 1497. Heinrich v. Driburg (1260) 
3. Bruno (res. 1288) 805, 806. Arnold 
v. Warberg (1290—1302) 879a, 1351. 
Heinrich v. Wohldenber E (1304) 1487. 

leban. (allgem.) 879a, Amelung 
(1273) 837. — von: Dietrichs T. Ger- 
trud, rip. st. Michael. Hild. (1298) 
1901. Heinrich, civis Braunschweig. 
Iohann, fam. (1288) 810. Iohann (1277) 
484 (S. 233). 

Solvelde, Otto v., mil. (1269) 236. 

Sommeringe , wüst bei Pabstorf, 343 
Ausstellungsort 343. 


Sophia (13. Jahr.) 1300. — in Himmols- 


thür (1284) 484 (S. 2945) — Vgl. 
Achim, v v. — Barkevelde, v. — Bil- 
stein, v. — Dassel, com. v. — Everstein, 
com. Y. — Gandersheim, custos. — 


Heiningen, prior. — Hogeri. — Hohen- 
büchen, v. — Holzminden, v. — Hom- 
burg, nob. v. — Luceken. — Ludolf. 
— Mahner, v. — Schlewecke, v. — 
Steterburg, prior. — Wöltingerode, 
prior. — Wohldenberg, com. v. 


Sophie, Konrad, civis Braunschweig. — 
Iohann (1971) 484 (S, 231, 251). 


Sorsum, Sutherem, Suttherem, Sotherem, 
Zuttherem, Suhtherum, Socerum, Zus- 
cerum, apud Emmerke, apud Hymdes- 
dore, :. v. Hildesheim, 87, 101, 103, 
179, 326, 327, 419, 472, 484 (S. 298, 
937, 248, 947, 256), 682, 813, 861, 
1816 


— bei Wittenburg, 1966, 1406, 1506. 

— von: Arnold (1288) 815. — Johann, 
mil. (1961 —73) 24, 64, 75, 86, 88, 122, 
177, 180, 188, 341, s. S. Iohann, serv. 
(1266 — 84) 122, 151, 941, 609, 647, 











Sossmar — Steinberg. 


649, 689. — lIohann dapifer (1244) 
Nachtr. 8. 817. 
Sossmar, Sotherem, Suth-, Suttherem 


apud Hamelen, Ar. Peine, 2, 94, 240, 
119. 484 (S. 933), 532. — «on: Hein- 
rich (1277) 484 (S. 934). 

Sotebeteke, Iohann, vicar. st. Crucis Hild. 


Sottrum, Sutherem, Sothzerem, S. apud 


Woldenberge, Kr. Marienburg, 120, 
214, 281 560, 665, 683, 746, 756, 757. 
— von: Walther (1806) 1582, 1586. 

Sowinge s. Sauinge 

Spado, Konrad ( 1983) 644. 

Spange, fam. (1276) 436. 

Spatholt (1310) 1786. 

Specht, Fiens Heinrich u. Fr. Adelheid 
(1295) 1028. 

Speier, Ausstellungsort, 767. 

Speneken, Gertrud, T. d. Heinrich, v. T. 
Adelheid lito d. Kl. Marienrode (1308) 


Spenthovo, Meinfried v., u. S, Engelbert 
(1276) 438, 441. 

Spiegelberg ; ' Spegelberge , Spechelber, 
Speghelberghe, comites v.: Burchard 
(um 1264) 81. — Moritz (1960 —1808) 
6, 319, 730, 1511, 1581, 1648, 1656, 
s. Fr. Margarete (1285) 780. — lito 
comitum 6. 

Spiring, Spirinch, dominus s. v. Bruwende. 

Kkbert, S. d. Waither (1262) 81. 
— Heinrich, mil. (1276 —78) 455, 502. 
— Konrad, sacerdos (1968) 187. 

Spiritu, de sancto, Heinrich «. Fr. Adel- 
heid, civis Hild. — Heinrich (erw. 
(1802) 1390, s. Witte Richeidis (1801) 


Sprie "Bertremm (1286) 753. 

Stacius vgl. Reden, v. — Schmedenstedt, 
pleb. — S. auch Iustacius. 

Staden, Willikin v., mil. (1300) 1257. 

Stake, Iohann (1270) 254. 

Stange, Iohann, canon. st. Iohann. Hild. 
— Ludolf (um 1260) 9. 

Stapel, Gereco (1273) 391. — Hermann 
S. d. Iohann, Hermann S. d. (T) Hein- 
rich, Mathilde Wittwe d. Heinrich u. 
S. Tohann, cives Braunschweig. 

Staufenburg, Kr. Gandersheim, castrum 
80. Ausstellungsort 140. 

Stecike vgl. Giesen, v. 

Stedeiem s. Stiddien. 

Btoterdort, -dorppe, Kr. Peine, 484 (S. 
231, 252), 491. —  pleban. Walther 
(10 80) 972. — von: Elisabeth, T. 
d. Gebhard (1270 — 80) 272. 

Stedere, Stidere, Steder, seilst bei Steter- 
burg, 481, 572, 079, 1179, 1357, 1360, 


909 


1870. capella 1356, 1444. — von 
Arnold, fam., S. d. Iohann (1295—1803) 
1063, 1857. Friedrich, mil. (1268— 
1302) 189, 321, 833, 1015, 1068, 1857, 
s. Wittwe Adelheid u. Ka. Johann, 
Friedrich, Hermann, Willikin, Iohann, 
Konrad, Adelheid, Irmgard (1302) 
1857 A., 1360, 1370. Iohann, mil. 
(1268 —1802) 189, 208, 214, 970, 831, 
494 (S. 230), 519, 580, 604, 608, 676, 
679, 786, 789, 895, 929, 972, 1040, 
1048, 1079, 1219, 1229, 1264, 1857 A. 

Stein, vom, s. de Lapide. 

Steina, Kr. Osterode a. H., Kloster 878 A. 

Steinberg, pid Mons lapideus, bei 
Hildesheim, 198, 1035, 1086, 1995, 
1254, 1385. 

— von: Aschwin, mil, Hid. Ministerial 
(1261—88) 20, 80, 94, 95, 100, 101, 
105, 112, 116, 117, 119, 196, 186, 148, 
148, 151, 169, 171, 177, 178, 180, 197, 
200, 215, 290, 298, 225, 998, 234, 238, 
240, 245, 250, 259, 258, 261, 276, 279, 
280, 286, 362, 963, 364, 865, 366, 978, 
874, 878, 499. 480, 494, 485, 486, 450, 
457, 458, 462, 466, 470, 479, 477, 481, 
486, 489, 491, 498, 507, 530, 538, 658, 
562, 567, 579, 575, 576, 578, 579, 580, 
582, 694, 596, 597, 601, 604, 606, 690, 
697, 699, 646, 658, 655, 658, 667, 690, 
636, 697, 701, 716, 717, 718, 719, 784, 
765, 762, 719, 786, 799, (erw. 1 289) 
899, (erw. 12 97) 1194. — Aschwin, 
fam., Brd. d. Heinrich (1990— 99) 857, 
1911, mil. (1801— 09) 1818, 1402, 1408, 
1406, 1688. — Balduin, mil. 
(1969 —75) 42, 190, 214, 228, 234, 378, 
374, 878, 893, 395, 415, 417, 495, 436, 
444, 508, 526. — Balduin, fam. (1291 
—96) 948, 944, 1002, 1116, mil. (1297 
— 1309) 1148, 1299, 1964, 1285, 1318, 
1820, 1408, 1406, 1469, 1522, 1528, 
1592 u. A., 1598, 1603, 1638, 1667, 
1668, 1678, 1683, 1686, 1689, 1697, 
1705, 1720, s. famul. Heinrich Hilde- 
burgis (1309) 1705. — Grubo, mil. 
(1969 — 901) 240, 862, 863, 878, 374, 
878, 415, 417, 596, 604, 608, 689, 692, 
707, 716, 7117, 718, 758, 762, 768, 7I, 
715, 819, 893, 894, 903. Heinrich 
oder Heinrich Grubo, mehrere (1961 — 
1807) 20, 42, 94, 152, 190, 214, 444, 
450, 451, 462, 466, 470, 479, 477, 481, 
486, 489, 491, 498, 507, 632, 567, 575, 
578, 653, 667, 697, 709, 718, 719, 810, 
857, 977, 985 u. À,, 1189, 1211, 1268, 
1402, 1406, 1598. — Hermann (1262 
—94) 42, 313, 632, 650, 664, 678, 687, 


910 


695, 1012. — Hermann, canon., custos 
Hild., patron. capelle Wittenburg. — 
Konrad, mil., S. d. Heinrich (126172) 
20, 80, 94, 151, 180, 215, 250, 279, 
286, 287, 804, 873, 374, 378. — Kon- 
rad, S. . Grubo (1986 — 1309) 775, 
' 902. "908, 934, 985 u. A., 1059, 
1081, 1688, 1705. 
Steinhaus s. Lapidea domus. 
Steinheim, Kr. Höxter, archidiac. Iohann 
v. Schildesche (1263) 46. 
Steinborst, Kr. Isenhagen, ecclesia Nachtr. 


Steinwedel, Stenwede A Kr. Burgdorf, 
1237, 1380, 1577 u. A. ecclesia 1880 
— pleban. "Dietrich (1306) 1587. 

Steinwoge, | v., de Lapidea via, Bertrade, 
Wittwe d. Heinrich (1964 — 69) 83, 
ihre T. Inngard. soror Dorstadt. 

Stemmen, Stempne, Stemne, 1320, 1381, 
1409. ecclesia 1581. — Burg-, Borch- 
854, 1680. — Nord- 815. 

— von: Bernhard (um 1960 —74) s. ,cari* 
Bodo, Konrad, Ortwin, Azzele, Lutburg, 
Elisabeth (erıo. um 1960 — 74) 14. — 
Ernst, fam. (1265— 1301) 103, 472, 644, 
679, 1316, — Hermann, mehrere, Hild. 
Ministerial (1260-1309) 6, 141, 190, 
240, 819 (zwei), 466, 644, 734, 908, 
1950, 1279, 1828, 1466, 1598, 1580, 
1592, ‚1604, 1638, 1640, 1668, 1668, 1686. 

ne Dei de d. Ernst (126584) 

Stendal, Währung, TM 

Stenhus, v., s. de Lapides domo. 

Stenmole, an der Nette, 1141. 

Stenwede s. Steinwedel. 

Stepelke, Iohann, canon. st. Marie Hal- 
berstadt. 

Stephan, fam. (1805) 1528. — Vgl. Opi- 
dens. episc. 

Stepbano, de sancto, Heinrich, 
(1986) 768, 769. 

Steppo, Brd. d. Picodom. Goslar. Aschwin 
(um 12975) 427. 

S ner (1971—84) 484 


cleric. 


rc Güdero. Stiderborch, mw. v. 
Wolfenbüttel, Kloster 54 u. A., 132, 
150, 208, 848 u. A., 350, 851, 353, 
354. 859, 861, 889, 414, 445, 459, 519. 
579. 699, 601, 788, "188, 988, 999, 1919, 
1357, 1859, 1360, 1368, 1870, 1379, 
1396, 1400, 1444, 1475, 1662. Aus- 
stellungsort 132, 999. Marienbild 452. 
— prepositi: (allgem.) 144. Heinrich 
(1264 — E 80, 132, 181, 186. Iohann 
(12978—85) 821, 858, 859, 861, 414, 


Steinhaus — Stöckheim. 


482, 502, 546, 599, 704, 705, auch 
canon. st. Crucis Hild., (1293 quondam) 
988, dann thesaurar. st. Crucis, decan. 
st. Mauricii Hild. Heinrich (1297 — 
1805) 1140, 1870, 1475, 1555. 

riorisse: Elisabeth (1266) 132. Sophie 
(1804) 1475. — infirmaria 1359, 1560. 
— sanctimoniales 788. — concerei 321. 
— ministeriales 132, vgl. v. Bokesrode, 
Templarius. 

Stiddien, Stidiem, Stiddium, Stedeiem, 
Amt Wolfenbüttel, 1299. pleban. 
Friedrich (1299) 1212. — von: Iohann, 
civis Braunschweig. 


-| Stidere e. Stedere. 


Stidium, Stiddium, Stidiem, wüst zw. 
Wohldenberg u. Bockenem, 484 (S. 256, 
nd 1091, 1098, 1299, 1409, 1514, 


Stilegkingh, -ginc, Bertold, S. d. Iohann, 
u. Bertold u. Iohann, Ss. d. (T) Iohann, 
cives Lamspringe. 

Stocbrot, Heinrich, fam. (1803) 1450. 

Stockem prope Embereke , 1:480 bei 
Emmerke, 141, 172. 

Stöcken b. Hannover, 404. 


Stöckheim, Stockem prope Wimelhuse, 
bei Wolfenbüttel, Gross- 186, 305 
archidiaconi : yalradı prepos. st. Mau- 
ricii Hild. (127 3 — 99) 848 A. 1212 
Iohann v. Rhoden (1308 — 04) 1444, 
1475. — pleban. Albert (1264) 77. — 
Klein-, Capelstockem, 704, 1023. 

— Stockem, 8. t. Einbeck, 472, 513, 
1517, 1521. 

— 8. auch Flachstöckheim. 

— von: Dietrich, mil. (1261— 1303) 15, 
28, 177, 261, 282, 986, 804, 305, 314, 
957, 393, 408, 409, 410, 419, 422, 430, 
450, 451, 466, 472, 477, 481, 486, 489, 
491, 606, 622, 625, 644, 64b, 679, 701, 
718, 772, 775, 815, 847, 862, 1085, 
1036, 1180, 141b. — Dietrich, canon. 
st. Crucis Hild. Ernst, 'Brd. d. 
Dietrich (1261) 28. — Ernst, fam., 
Brd. d. Iohann (1801—09) 1343, 1700. 
— Friedrich, mil. (19783) 852. — Hein- 
rich, fam. (1805) 1520. — Iohann, S. 
d. Dietrich (1861 —80) 15, 77, 821, 
775. — Iohann, Brd. d. Ernst (1309) 
1700. — Konrad, mil. (1264 — 1802) 
72, 77, 146, 1068, 1128, 1247, 1370. 


— Konrad, civis Hild. — Lippold 
(1944) Nachtr. S. 817. —  Lippold, 
canon. Hild., archidiacon. in Bockenem. 


— R, S. d. Dietrich (1261—86) 15, 
775. 








Story — Theoctistus. 


Störy, Storinge, Kr. Marienburg, Aus- 
stellungsort 885. — capella 1095. 

Stötterlingen, w. v. Osterwiek, 1651. 

Stötterlingenburg, Kloster, 1436, 1651. 

Storm, Brendeco oder Hildebrand vw. 
Heinrich, Brd., cives Hild. — Hilde- 
brand «. Gertrud (1277) 484 (S. 229). 
— Volquin «. Iohann, vicar. st. Mau- 
rieii Hild. 

Stormarius s. Rautenberg, v. 

Steuer Under der, Wald bei Hahausen, 


Se Hermann, cantor st. Godehardi 
Strogolinus (Strongoli, Unter- Italien) 
episcop. Iohann (1986) 149, 750, 751. 
a "to. Stroemberche, Heinrich Y. 
Stroit, Strot, Amt Greene, 1280, 1981. 
Strunt, Iohann (1984) 484 (S. 244). 


Struz, Strucio, Strutio, Dietrich, v. Pole 
edm Er 421 A., 450, 451. — Iohann 
vor 1282) 5 

Studiken, Forst, 1319. 

Stuve, Iohann, sacerdos in Oeiber. 

Subache, Heinrich (1293) 979a. 


Sudborch, Sutburch, von: Bernhard (um 
1275) 427. — Iohann, mil. (1261—82) 
28, 170, castellan. in Harzburg 596. 

Sudbultem 484 (S. 252), 1426. — Vgl. 
Bültum. 

Suehteren s. Sorsum. 

Suinge s. Sauingen. 

en Burchard u. Hartmann v., Brad. 
a 2041 486. — Heidenreich v., cellorar. 


Sander. Sundern, Wald, 1604, 1668. 

Surdus, Heinrich, advocat. prepos. der 
Neustadt Hild. — Heinrich (128) 669. 
Suring, -rig, -riggus, -ringus, Engelbert 
(um 1260) 6. — Engelhard (um 1264) 
81. — Hermann, fam. (1282 —91) 609, 
713, 796, 808, 914. — Iohann, S. d. 
Lippold (1273) 340. 

Surrentinus (Sorrento, "Unter - Italien) 
archiepisc. Marcus (1286) 749, 750, 701. 

Susa s. Kegel. 

Sutor, Schuster, Albert, frater Marien- 
rode. — Bernhard (1808) 1426. — 
Bertramm, civis Hannover. — Luder 
(1306) 1564. — Walther, civis Han- 
nover. 


Sutterem, Sutherem «v. s. 1». s. Sorsum, 
Sossmar u. Sottrum. 

Svaf, Svevus, Swows, Swaf, Swuevus, 
Svaph, Swevus, Swafl, Zwat, Aschwin 
(1979 —04) 508, 526, 609, 1018, s S. 


911 


Eberhard (1294) 1018. — Heinrich, 

sacerdos (1298) 1182. — Konrad, mil, 

Hild.Ministerial, (19715 —96) 896, 508, 

526, 609, 682, 658, 665, 678, 

687, 709, 719, TR, 746, 741. 748, 757, 
776, 895, 857, 946, 968, 976, 5798, 
1012, 1018, 1081 (wohl falsch Griff). 
— Nicolaus (1280) 526. 

Svelbedessen, -desse (d. i.£) 81. 

Svenehildis, Heinrich (1977) 484 (S. 226). 

Swartemeyger, Dietrich u. Schw. Gertrud 
(1282) 623. 

Swecghusen, wilst bei Landolfshausen, 73. 
— -ger Berg 73. 

Szampleve s. Sambleben. 


T. 


Tapetarius, Heinrich, canon. st. Bar- 
tholom. Hild. — Iohann (1277) 484 
(S. 257, 258, 259). 

Tedweghing, Konrad, civis Hannover. 

Templarius, Friedrich, mil. (1266— um 
1278) 182, 368, s. T. Mathilde, Steder- 
burg., dann Hild. Minist. (1966) 189. 

Templer 308, 1665. — -Orden 933. 

Terracinensis (Tarracina, Mittel-Ital.) 
episcop. Franciscus (1295) 1026, 1027. 

Tetlev s. Detlev. 

Tevekendal 73. 

Tevekenbrede 73. 

Th. vgl. Galle. — Nettlingen, archidiac. 
— Rhtüden, v. — Schmedenstedt, v. 

Theatrum, Adelheid. apud (1277) 484 
(S. 299). — Heinric. iuxta (1277— 84) 
484 (S. dl, rn — Konrad. apud 

484 (S. 980 — Thedolf. «. 
Volemar. iuxta (1977) 484 (S. 226). 

Thedolfus, Theodolfus, Thetdolfus, Tha- 
dulfas (1284) 484 (S. 45). — villicus 
st. Crucis in Klauen (1280) 542. — 
Vgl. Bockenem; vicepleban. — Eldagsen, 
vicepleb. Lamspringe, prepos. 
Lobke, pleb. — Pratum, iuxta. — 
Ringelheim, prepos. — Theatrum, iuxta. 

Thegenhard, Dechen-, Degenhard, iunior 
(1964) 685. — in Addenem (1984) 
484 (S. 245). — "Vgl. Advocatus. — 
Hohenwege, v. — In e, de. — 
Ottbergen, v. 

Thegenhardi, Iohann erde 57, 484 
(S. 251). — Konrad (1277) 484 (S. 981). 

Thekeneborch (Tocklenburg?), Gerhard 
v., canon. st. Crucis Hil 

Theloniarius, Telleonarius, Arnold (1285) 
704. — Arnold «. Iohann, cives Hild. 

Theobaldus egi. Canens. episc. 

Theoctistus vgl. Adrianopol. archiep. 


912 


Thethard (1977) 484 (S. 948). — Vgl. 


Pape. 
Thethardi, Luder, S. d. Iohann, cohs. 
Hesnover — Iohann (1277) 484 (S. 
Thetmanni vidua (1977) 484 (S. 226, 227). 
Thetmar, Dethmar, Thitmar, Brd. d. 
Heinrich (1300) 1991. — s. Wittwe 
Alburg (1285) 713. — Vgl. Hancole. — 


en, frat. — Hildesheim, st. 
Godeh. monach. — Lutter, v. — Ma- 
gister fontis. — Mendagessen, v. — 
Minden, scolast. —  Salder, v. — 


Walkenried, abb. 

Thetmari, Tidmari, Bernhard (1277) 484 
(S. 932, 252). 

'Theze, consul Hannov 

Thi, Bertold (1284) 184 (S. 244). — Vgl. 
Drecht. — Himme. — Kylem. — Rib- 
becce. — Lutkorginhe. 

Thiede, Amt Wolfenbüttel, 1174. 

Thiderici, Ulrich (1977) 484 (S. 253). 

Thileke vgl. Brunonis. 

Thylois (1285) 704. 

Thimmo, S. d. Lutgard (1297) 1129. 

Thincelstede s. Dingelstedt. 

Thitburg, Dethburg's S. Heinrich (1268) 
187. — Vgl. Blese. 

Thomas cgi. Angelo, cum. — Interampn. 
episc. — Oldershausen, v. 

Thordeland, Burchard (1290) 871. 

Thseninge s. Ceninge. 

Ty, Tie, Greta vamme, de, (1277) 484 
(s 232, 254). 

Tidekesse, wüst w. v. Einbeck, 484 (S. 
255), 1018. 

Tilemann in Eitzum (1284) 484 (S. 244). 

Tilen, Heinrich (1984) 484 (S. 244). 

Tilia, Hermann. de (1277) 484 (S. 252). 

Tiliam, Tideric. apud (1277) 484 (S. 229). 

Tilwisch (1984) 484 (S. 944). 

Timmerlah, Amt Vechelde, 280, 1526. — 
von: Dietrich (1977) 484 (S. 230). 

Tympo, Dietrich (1268) 199. 

Tirasonensis (Tarrazona, Spanien) episcop. 
Petrus (1289) 830, 83 

Top, Begenbodo, mil, v. Heinrich (1969) 


Tortibulensis s. Turtibulensis. 

Tossem, Thossin, Thosem, Tossum, wüst 
wo jetzt Marienburg, 1014, 1809, 1310, 
1858, 1524, 1668, 1689. — von: Die- 
trich, mil., Hild. Ministerial (1960— 75) 
2, 59, 57, 62, 81, 85, 98, 108, 151, 

, ; , 408, s. S. Dietrich w. 
gener Hoier. de Piscina (1270) 244. — 
Dietrich, fam. (1285 —96) 701, 758, 
1120. — Dietrich, S. d. Ekbert (1270) 


Thethard — Trost. 


272. — Ekbert, canon. Hild. — Ekbert, 
elerieus (1284 — 90) 685, 863, wohl 
gleich dem vor. — Ekbert (1264 —89) 
81, 214, 244, 262, 393, 444, 455, 604, 
608. — Ekbert, niger, mil. ( 1267 —84) 
152, 314, 884, 410, 419, 478, 695. — 
Eikbert, camerarius (1969—97) 32, 62, 
75, 81, 92, 94, 95, 97, 99, 100, 101, 
103, 105, 107, 108, 109, 112, 116, 119, 
186, 171, 177, 195, 197, 21^ 216, 217, 


990, ; 944, 253, 961, 
969, 976, 280. 287, 814, dox 836, 331, 
936, 338, 340, 841, 344, 350, 351, 369, 


363, 964, 865, 366, 390, 398, P 415, 
417, 418, 419, 422, 480, 494, 496, 449, 
450, 451, 458, 469, 466, 472, 477, 478, 
481, 486, 489, 491, 498, 507, 510, 532, 
652, 553, 561. 562, D72, 575, 576, 579, 
680, 594, 596, 597, 604, 606, 608, 611, 
615, 620, 629, 695, 697, 701, 706, 707. 
712, 716, 717, 718, 719, 798, 755, 757, 
758, 762, 794. 895, 834. 837, 839, 843, 
854, 861; 876, 885, 907, 908, 972, 975, 
978, 979, 989, 98b, 1002, 1009, 1010, 
1018, 1038, 1036, 1120, 1148. — Frie- 
drich, canon. st. Crucis Hild. — Hein- 
rich, 'Brd. d. Ekbert, u. goinrich (um 
1264) 81. — Ludolf, d. Ekbert, 
camerarius (1984 — 1810) 679, 69, 
697, 728, 768, 762, 813, 834, 854, 857, 
859, 977, 978, 985 À., 1009, 1010, 1013, 
1084, 1079, 1081, 1190, 1143, 
1184, 1188, 1193, 1206, 
1259, 1260, 1262, 1268, 
1356 u. A, 1857, 1370, 
1887, 1392 u. A., 1441. 
1657, 1723, s. Fr. Vredeken Y. Lut- 
hardessen u. Tt. Irmgard u. Vredeken 
(1295 —1800) 1084, 1 

Tropel, mil. (1298) 1189. — Iohann (1302) 


Treteke, Eckehard (1277) 484 (S. 232). 


Treventinus (Triventi, Unter-Ital.) epi- 
scop. Iacob (1290) 858. 


Trient, episcop. Heinrich (1286) 767. 
Trier, "T'revorensis provincia 416, 1 
— archiepisc. Balduin (1289) 826. 


Trillke, die, 817. 

Trobe, Trobo, mil. (1291.— 1305) 903, 
946, 1449, 1530. — Albert, propos. in 
Escherde. — Heinrich, mil. (1802 — 06) 
1355, 1567. — Iohann (1268 — 1805) 
190, 485, 585, 670, 717, 881, 1040, 
1078, 1198, 1268, 1385, 1490, 1558, 
8. S. Heinrich, fam. (1300 — 05) 1963, 
1490, 1558. 

Trost, Iohann, eivis Goslar. 











Trudone — Valkenstein. 


Trudone, Iacob. de sancto, civis Hild. 

Tsampeleve s. Sambleben. 

Tselenstede s. Sellenstedt. 

Tsemmenstide 8. Semmenstedt. 

Tsinge s. Ceninge. 

Tserede, Tserden s. Söderhof. 

Tuicium s. Deutz. 

Tullensis (Toul? Frankreich) episcop. 
Konrad (1989) 830, 838. 

Turtiburensis, Tortibur. (Tortiboli, Unter- 


Tal. ) episcopi: Bartholomeus 1284) 


— 


94. — Marcellinus (1290) 8 
rator Nicolaus (1800) 1278, 1. 
Tusculanus episcop. s. cardinales. 
Tzerede s. Sóderhof. 
Tzerstede s. Sarstedt. 


U. 


Ubertus vgl. cardinales. 

Uefingen, Uvinghe, Amt Salder, 484 
(S. 255), 1409, 1433, 1724. obedientiar. 
st. Mauritii 1724. — von: Meinhard, 
fam. (1310) 1724. 

Uehrde, Urde, Uderde, von: Heinrich, 
mil. (1303) 1428. — Ulrich (1266) 140. 
— Wasmod, civis Braunschweig. — 
Wasmod (1299) 1218 =» 

Uelzen, Ullessem, Ullesen, Ausstellungs- 
ort 184. — abbas Heinrich (1266) 134. 
— von: Gottschalk, mil. (1303) 1429. 

Uetze, Uttesem, Uttensem , Uttesse, 
Uthesse, Utthese, von: Iohann, mil. 
(1295 — 1303) 1060, 1256, 1384, 1887, 
1416, 1417, 1428. — 'Lippold (126672) 

123, 184, 312. — Raze, fam. (1272 — 

1304) 819, 1015, 1060, 1184, 1870, 
T, 1488. 


Utfeln, Uflen,^ Konrad «. Dietrich v., 
Brd., mill. (1262) 89. 

Ulrich, Olricus, Holricus (1285) 706. — 
fam. scolastici st. Crucis Hild. (1264 
—68) 82. — (1277) 484 (S. 231, 251, 
252). — in Addenem (1977) 484 (S. 
292). — in Bodeken (1282) 623. 
in Emmerke (1277) 484 (S. 228). 
in Himstedt (1277) 484 (S. 231). 
Vgl. Adenstedt, v. — Alsleben, v. 
Barum, pleb, v. — Bilstein, Y. 
Calvus. — Carpentarius, — Curia, de. 
— Dives. — Dux. — Ebelingerod, v. 
— - Einbeck, eust., canon. — Emmerke, 

— Heere, v. — Heiningen, prepos. 
— Hildesheim, st. Barthol prepos., 
st. Godeh. monach., st. Ioh. decan., 
scolast., canon. — Hohenbüchen, v. — 
Hohenrode, v. — Holle, v. — Ilten, 
y. — Klauen, v. — Koldingen, v. — 

Hildesh. UB. III. 


913 


Lamspringe, v. — Lebenstedt, v. — 
Liedingen, v. — Luceken. — Lühnde, 
archidiac. — Ohlendorf, v. — Peine, 
v. — Piscina, de. — Regenstein, com. 
v. — "Thiderici. Vakeholle. 
Weferlingen, v. — Westorf. — Wuke. 
Ummate , Gerhard, canon. St. Mauricii 
d 


mmeln, Ummenem, Kr. Hildesheim, 
979. — von: Iohann, mil. (1267) 179. 

Under der Strate, Wald bei Hahausen, 
1485 


Unsen, Kr. Hameln? 484 (S. 227). 

Upertus vgl. Einbeck, prepos. 

Uppen, Uppem, Uppum, Kr. Marienburg, 
1907, 09, 1211, 1242, 1200, 1471, 
1512, 1636, 1703. — von: Heinrich 
aan) 484 (S. 233). — Hermann, Br. 

d. Hildebrand, civis Hild. — Hermann 
(1305 — 08) 1512, 1636. — Hildebrand 
u. Fr. Margarete, cives Hild. 

Uppenvelde, Dietrich (1277) 484 (S. 227). 
— Hermann (1277) 484 (S. 226). 

Upstedt, Upstede, Kr. Marienburg, 1646. 

Urbanus egi. Püpste. 

Urde s. Uehrde. 

Ursleve, Hermann v., civis Braunschweig. 

Use, Ian (.Anf. d. 14. Jh.) 1304. 

Uslar, Hildebrand v., canon. Hild. 

Uvinge s. Uefingen. 


V (vgl. EF). 


Vadum, Luderus iuxta (1268) 199. 

Vahlberg, Valeberge, Amt Sehöppenstedt, 
pleban. Heinrich (1307) sn — von: 

ernhard «. Iohann (1269) 94 

Vakeholle, Ulrich, v. Peine, am (1808) 

Vakenrode, bei Bockenem zu suchen, 1723. 

Vakenstide s. Wakenstide. 

Valbeneto, pleban. Gabriel de, apost. sed. 
leg. (1801—05) 1495, 1496, 1497, 1500, 
501, 1509. 


Valdebrunus s. Waldebr. 

Valkenstein, -Steyn, comites von: Bur- 
chard, canon. Magdeburg. — Friedrich 
(1305) 1510. — Heinrich, Brd. d. Otto, 
canon. «. prepos. st. Marie Halberstadt. 
— Konrad, Brd. d. Otto, canon., prepos. 
Hildesb. — Otto (1288 — 1305) 801, 
1510, 1587. — Otto, canon. Hildesh. 
— Otto, canon. Magdeburg. — Sieg- 
fried gen. v. Blankenburg, canon. 
Hildesh. — Siegfried, D.-O.-Ritter in 
Goslar. — Volrad, Brd. d. Otto (1288 
— 1307) 801, 1510, 1537, 1608. — Vgl. 
Blankenburg. 58 


914 


Vallendar, Kr. Koblene, 1472. 

Vallis st. Marie s. Marienthal. 

Vallstedt, Velstede, Veltstede, von: Iohann, 
civis Braunschweig, —  Reinold, mil. 
(1270) 254. 

Valua, C. de (1977) 484 (S. 231). 

Valua orientali, de, Valuam or., ante: 
Bertold, Burchard u. Konrad, Brd., U. 
Iohann, S. d. Burchard, cives Hild. 

Valvensis (Valve, Unter- tal.) episcop. 
Friedrich (1800) 1290. 

Vapincensis (Gap, Frankreich) episcop. 
Raymund (1289) 838 

Varenholz, Vorenholte, von: Arnold, Bal- 
duin, Iustaz, Heinrich, Brd. (1983) 
651. — Heinrich, S. d. Richard (um 
1264) 81. — Reiner (1297) 1128 A. 

Varsveldhe s. Vorsfelde. 

Vechelde, Kr. Braunschweig, 651, 671. 
— Ausstellungsort 1186. 


Veinthusen s. Wendhansen. 

Vekkendorpe s. Feggendorf. 

Velber, Kr. Linden b. Hannover, 400. 

Velletri s. Ostia. 

Veltborch s. Feldbergen. 

Veltenhof, Amt Riddagshausen, Mühlen- 
wiese in 1455. 

Veltheim, Veltim, Velthem, von: 
tramm, Braunschw. Ministerial (1267 
— 92) 159, 295, 437, 956. — Bertold, 
monach. Riddagshausen. 

Veltride, Neben fl. d. Innerste, 1533. 

Veltstede s. Vallstedt. 

Venator, Konrad (1299) 1232. 


Verden, Ausstellungsort 869. 

— Stift 869. — episcop. Konrad, dux 
 Brunsw. (1269— 95) 249, 821, 383 A., 
448, 869, 955, 1043A, 044 A. 
capitulum 1049 A. — diocesis, Cister- 
cienserkl der, 959. 

Verdessen, wüst bei Eldagsen, 837, 839. 

Verdun, canon. Merlomonte, , Bodiger. de, 
mag. (1275—77) 416, 461 

Vermerssen s. Farmsen. 

Verulanus (Veroli, Mittel Ttal. episcop. 
Leotherius (1989) 830, 831, 838. 

Veteri foro, Antiquo foro, de: Bertold, 
advocat. (1270) 245. — Lippold (1944) 
Nachtr. S. 817. — Lippold (um 1204) 
81. — Lippold, canon., cantor Hild. 

Vetus monasterium s. Altkloster. 

Vetus villa s. Altesdorf. 


Vicedominus vgl. cardinales. — Penestrin. 


episc. 
Vicmann (1281) 484 S 238). 
Vikpertus s. Wikber 
Villa montana s. Moritzberg. 


Ber- | 


Vallendar — Volquin. 


Villice, Heinrich (1284) 484 (S. 244. 
Vimelse, Vimmelhusen s. Fümmelse. 
Vincentius egi. Portugal. dr 

Vinke, Heiurich, mil. (1269) 238 

Vinkeler, Hermann «w. Hugo, Hi. 
Minister. (1991) 903, 904. — Konral. 
mil. (1290 —96) 885, 1120. 

Vinna, Eckehard v., advocat. i in Lichter 
berg (1989) 841. 

Vinnigenstede s. Winningstedt. 

Visbeke s. Fischbeck. 

Visicus s. Phisicus. 

Viterbo, Ausstellungsort, 133, 166, 46:. 
404, 497, 754, 905. 

Vizentinus (Vicenza, Ober-Ital.) episto;. 
Bernhard (1286) 749, 750, 751. 

Vlemine, Reiner, civis Hannover. 

Vlotedhe s. Flöthe. 

Vöhrum, Vorden, Vordem, Worden, Ar 
Peine, 484 (S. 230, 232, 238, 243, 24‘. 
254), 975. die Berchmole 975. — ren: 
Hermann (1968 —91) 187, 906. 

Vogelberg, Fogelberch, der, «:roÀ! ^ 
Landolfshausen, 73. 

Volbechteshusen, wüst b. Gillersheim ». 
Lindau, 164. 

Volbert, Volpertus, villie. st 
Hoheneggelsen (1274) 300. 
Hoheneggelsen, v. — Klauen, v. 

Volberti, Heinrich (1277) 484 (S. "$21. 2 . 

ee Volkard, vgl. Derneburz 


Valeidis, "Heinrich (1277) 484 (S. 232 

Volcmar (um 1264) 81. — (1277) 4&4 
(S. 227). — mil. (1276) 439. — mi. 
castellan. in Schladen (1285) 739. — 
Vgl. Alradi. — Betheln, villic. — Diver 
— Domo, de, — Enger, prepos. - 
Frankenberg. —  Gadenstedt, v. — 
Goslar, v. — Hildesheim, st. Maun:. 
scolast., canon. Monte, de. — 
Theatrum, iuxta. — Wallensen, archi- 

ac 

Volemari, Iohann., mag., canon. Hi. — 
Iohann, civis Lafferde. — Iohann (1271) 
484 (S. 226). 

Volkersheim, -sem, -sum, Amt Lutter «. 
B., 1914, 1224, 1544. 

Volksen, Volkrimissen, Volkersem, Kr. Eix- 
beck, 623, 1994, 1458, 1459. der Monel- 
hof 1459. — pleban. Hermann (1301— 
04) 1329, 1459. — von: Iohann, fan 
(1300) 1291. — Iohann, Heinrich ». 
Hermann, Ss. d. Vredeken (1804) 14». 

Volquigis vgl. Hildesheim, st. Mar.-Magisl 


Crucis is 
— Ve. 


prior. 
volguin, Voleuinus, sacerdos (erw. ve 
1290) 900. — Vgl. Hildesheim, st. Mic. 


Volrad — Walther. 


capell. — Lesse, pleban. — Paderborn, 
v. — Schalksberg. v. — Schwalenberg, 
com. v. — Storm. 

Volrad, Wiradus, decanus (wo? ob zu 
tilgen? 1281) 576. — liber s. v. Depe- 
nowe. — Vgl. Brandenburg, episc. — 
Depenowe, v. — Dreileben, v. 
Goslar, st. Petri prepos., archidiac., v 
— Halberstadt, episc. — Hessen, nob. 
v. — Hildesheim, canon., st. Mauric. 
prepos. — Kirchberg, v. — Lengde, 
v. — Stóckheim, archidiac. — Valken- 
stein, com. v. — Wernigerode, com. v. 


Vorbornenen, Roseke, civis Braunschweig. 
Vorden s. Vóhrum. 
Vorendorpe, Willikin v., mil. (1269—70) 


Vornholte a. Varenholz. 
Vorrat, Dietrich, civis Hild. 


Vorsfelde, Varsveldhe, Gottfried v., mil. 
(1981—82) 580, 584 A., 595, 610. 

Vorsteden (d. $. 2), pleban. Gebhard (1301) 
1 

Vos, Giso, canon. Minden. — Ludolf, v. 
Borsum (1268) 199. 

Vrede s. Freden. 


Vredeken, Fredecen, vgl. Bekemeyger. — 
Hoye. — Lüthorst, v. — Peine, v. — 
Tossem, v. — Volksen, v. 

Vrethim, Vrethen s. Freden. 

Vridach, Arnold (1289) 845 A. 


Vryngenhangen (d. i. ?) pleban. ungenannt 
1299) 1213. 


Vulpes, Wlpes, Richard, mil. (1262) 39. 
Vulverammi s. Wulv. 


W. 


Wackersleben, -leve, sö. v. Schöningen, 
105, 112, 176, 1519, 1565. — pleban. 
Alard (um 1960) 8 


Wackerwinkel, -kele, Kr. Burgdorf, 110. 
— von: Bertold, fam. (1266) 188. 


Wahle, Wallede, W eledhe, W alede, Walde, 
Ami! Vechelde, 623, 1134. ecclesia 1730, 

Wakenstide,  Vakenstide, Weakenste, 
Wanchkenstede, trilst n. v. Hildesheim, 
47, 484 (S. 233, 238, 242, 243, 247), 
182, 734, 1172. — von: Konrad w. 
Reinhold, cives Hild. — Werner (1981) 
484 (S. 238). 

Walhackesne hove, die, in Gladebeck, 


Walburg egi. Alberti, — Betheln, v. — 
Schlewecke v. 


915 


Waldebrunus, Valdebrun. vgi. Avellon. 
episc. — Glavicens. episc. 

Waldemar vgl. Brandenburg, march. v. 

Walhausen, Walehusen, bei Sangers- 
hausen, pleban. Hildebrand (1278) 500. 


Walkenried, Wolkenreth, Kloster 130, 
211, 237. 889, 344, 689, 758, 791, 
1185, 1146, 1158, 1193, 1811. Aus- 
stellungsort 689, 874. Neues Haus des 
Kl. in Goslar s. Goslar. — abbates: 
(allgem.) 875. Thetmar (1266 — 84) 
137, 212, 689. 

Walkenstene s. Valkenstein. 

Wallede s. Wahle. 

Wallensen, archidiacon. Volemar (1278) 

Wallenstedt, -stide, -stede, Kr. Gronau, 
1116, 1280, 1981, 1581. — von: Albert, 
fam. (1276 — 1302) 486, 851, 1400. 
Arnold (1988) 808. Heinrich, fam. 
(1806) 1581. 

Wallersleve, Fallersleben? 1304. 


Wallmoden, Walmede, Walheden, Neu-, 
castrum 1614. — von: Alexander, mil. 
(1807) 1622. Aschwin, mehrere (1982 
— 1808) 626, 665, 687, 746, 1012, 1204, 
1385, 1478, 1483, 1484, 1542 A., 1562, 
1595, 1630, 1672, 1676, 1677. — Brant 
(1983) 665. — Dietrich, canon. Hild. 
— Dietrich, mehrere (1264 —1808) 70, 
383, 546, 578, 626, 665, 747, 748, 917, 
918, 1204, 1483, 1562, 1595, 1676, 
1677, castellan. in Lichtenberg 546, 
626. — Dietrich Heinrich (1289) 841. 
— Heinrich, mehrere (1274—1308) 399, 
510, 560, 658, 665, 678, 746, 747, 748, 
776, 968, 976, 1182, 1204, 1385, 1478, 
1483, 1542A., 1562, 1595, 1630, 1672, 
1677, Hild. Ministerial 399, 976. — 
Konrad, zwei, fam. (1283) 665. 
Sander, fam. (1301—02) 1825, 1854. 


Walshausen, Welshusen, Kr. Marienburg, 
1481A 


Walthardis, Ludolf (1277) 484 (S. 254). 
Waltman, Arnold, cons. Hannover. 
Vgl. Woltman. 


Walther, Wlterus, Valterus, Wolderus 
(um 1964) 81. — Vgl. Arnstein, v. — 
Biewende, gograv., v. —  Bolden- 
sele, v. — Derneburg, prepos. 
Dötzam, v. — Dorstadt, nob. v. 
Everstein, com. v. Freden, v. 
— Gandersheim, v. — Grimpe. 
Hildesheim, st. Crucis custos, canon., 
st. Godeh. mon. — Kolit. — Machtersen, 
pleb. — Nette, v. — Nigrapont. episc. 
— Oppershausen, y. — Sottrum, v. — 


58* 


916 


Spiring. — Stederdorf, pleb. — Sutor. 
— Wohldenberg, com. v, 

Waltershausen s. Woldershusen. 

Walua s. Valua. 

Wanchkenstede s. Wakenstide. 

Wanzleben 288. 

Warberg, Were-, Werberge, W erreberche, 
Amt Königslutter , castrum, Aus- 
stellungsort 1451, 1078. — nobiles 
von; ÀÁrnold, canon., decan., prepos. 
Hild., provisor hospit., decan. st. Iohann. 

ild. ‚archidiacon. in Rheden w.Solschen, 
rector capelle in Werle. — Hermann, 
canon. Hild. — Hermann's 7. Adelheid 
Fr. d. Meiner v. Schladen (1281 — 
1300) 571, 1276. — Kunigunde, Schw. 
d. Ludolf, Fr. d. Anno v. Heimbur 
(1808 — 08) 1451, 1678. — Ludolf, 
Bra. d. can. Hermann (18083— 08) 1451, 
1559, 1678. 


Warburg, Westf., Predigerkloster, 602. 

Warmann vgl. Hannover, st. Georg. 
pleb. — Minden, can 

Warmesthorp, Dietrich " mil. (1274) 


Warsleben, Werdesleve, s. e. Hamers- 
m ecclesia u. capella 1427, 1433, 
5 

Wartjenstedt, Wartekenstede, Kr. Marien- 

Pd 11. — sacerdos H. (um 1281 


Warzen, Werdessen, Kr. Alfeld, 914, 
1409. 


Wasmod vgl. Hastenbeck, v. — Knese- 
beck, v. d. — Marienthal, prepos. — 
Uehrde, Y. — Wöltingerode, convers. 

Watenstedt, Amt Salder, 398. 

Waterler, Grf. Wernigerode, Kloster, 1568. 

Watzum, Wathekissen, Wattekessem, 
Amt Schà enatedt , pleban. Konrad 
(1286) 1023 u. A. — von: Hugold (1270) 


Weddingen, Kr. Goslar, 784, 1046, 1047, 
1104, 1486, 1491. ecclesia 1104. 

Wede, Lage ? 708. 

— neut Osterhollwede, Hugo v. (1269) 

Wedego s. Widego. 

Wedekind s. Widekind. 

Wedelingerodhe, -liggerode, -ligerothe, 
-rinrode, wüst bei Gielde, 320, 829, 
845, 846, 426, 585, 559, 738. 

Wedem, wüst bei Heerte, 111, 618, 590. 
— von: Iohann (1279 — 82) 518, 590. 
Ludolf, fam. (1285) 716. Siegfried u. 
Ludolf, Ss. d. Rikeze (1268) 189. 

Wedersleve, wüst bei Gattersleben, 509. 


Waltershausen — Welshusen. 


Wedtlenstedt, Wetelem-, Wedelin-, W ete- 
leme-, Wethelem-, Wetelemme-, Wete- 
lemen-, Wetelmestede, Amt Vecheide, 
T18. 'ecclesia 257, 894. 
(allgem.) 894. — von: Iohann, fam. 
(1266—71) 193, 184, 183, 218, 219, 
mil. (1278 — 87) 829, 367, 398, 496, 
Bi 483, 437, 456, 585, 579, 580, 616, 

8 


Weende, Wenedhe, Kr. Göttingen, 20. — 
Kloster 20 A. 

Weetzen, Wettenem, Wettessen, We- 
tessem, von; Dietrich (1288) 815. — 
Lippold, mil, Giselbert «. Georg, fam., 
Br. (1979) 513. — Dietrich, S. d. 
Giselbert, canon. st. Crucis Hild., 
pleban. in Eberholzen. 

Weferlingen, Weverlinge, -lighe, Ast 
Schöppenstedt, Ausstellungsort 1086. — 
ton: Ludolf, mil., braunschw. Ministerial 
(1267— 99) 159, 169, 982, 995, 332, 
yn 487, 1998. Ulrich, mil. (1804) 


Wege s. Weih 

— Heinrich (1984) 484 (S. 245). 

Wegeleben, -lege 184. 

Wegheners, Frau des (1282) 623. 

Wehmingen, Wemige, Weminghe, »ö. r. 
Sarstedt, 484 (S. 238, 239, 249, 243, 
247, 249, 250, 956), 1199, 1992. — 
villicus Konrad (1977) 484 (S. 249). — 
von: Bertold (1977 —84) 484 (S. 244, 
948). Heinrich, fam. (1990) 138. 
Konrad wv. Rabodo, Brd. (1299) 1219, 
1232. Konrad, fam. (1984—95) 484 
(S. 244), 1 

Wehre, Were, von: Albert (1304 — 06) 
1493, 1497, 1576. — Dietrich, mil. 
(1961—96) 26, 883, 1085. — Detlev 
(1982) 617. — ' Konrad, Brd. d. Albert 
(1804— 06) 1493, 1497, 1576. — Kon- 
rad, mil. (um 1973—80) 958, 536. 

Wehrstedt, Werstede, -sthede, Kr. Marien- 
burg, 68, 140, 477, 1705. 

Weyde, Eckehard v. der (nach 1902) 
1409. — Iohann v. der (1277) 484 


(S. 231). 

Weihe, Weye, Wege, von: Burchard, 
canon. st. Mauricii ii Bild. — Cono od. 
Konrad, canon. Hild., prepos. Oelsburg. 

Weynthen 8. Wenden. 

Weledhe s. Wahle. 


Venen, wüst bei Burgdorf, 484 
Wellersen, Wolderikossen, bei Dransfeld, 


Welpia s. Wölpe. 
Welshusen s. Walshausen. 





Weminge — Westfeld. 


Weminge s. Wehmingen. 

Wendebutle, wüst bei Eickhorst, Kreis 
Gifhorn, 1644. 

Wenden, Wenedhen, Weynthen, n. ? 
Wolfenbüttel, 1689. — von: Baldui 
mil. (1274—1309) 383, 520, 1265, 1809, 
1455, 1682, s. Fr. Intta v. Rautenberg 
(um 1979—1301) 520, 1809, dann Ger- 
trud (1809) 1682. Heinrich, Brd. d. 
Balduin (1998 —1809) 1192, 1265, 1443, 
1455, 1682. Ludolf, braunschw. Mini- 
sterial (1264—79) 78, 159, 165, 282, 
383, b11, s. Fr. Lutgard v. Meinersen 
(1979) bli.— Ludolf, Brd. d. Balduin, 
canon. Hild., canon. st. Blasii Braun- 
schweig. — "Nicolaus (1306) 1585. 

— comes v. 8. Mecklenburg. 

Wenderodo, gott b. Bemerode, 986, 1006, 

Wendessem, Konrad v., fam. (1305) 1520. 

Wendhausen, Veint-, Went-, Wenethusen, 
Kr. Marienburg, 202, 207, 322, 420, 
484 (S. 238, 239, 256), 650, 1132, 1176, 
1207, 1209, 1211, 1242, 1250, 1636. 
capella (gegr. 1997) 1169. — pleban. 
Iohann, notar. episc. (1308) 1648. — 
von: Aschwin bee 67) 73, 164, 165. 
Bertold, Brd. d. Riquin, ploban. in 
Wrisbergholzen. Dietrich, S. d. Riquin, 
frater st. Michael. Hild. Friedrich (1979) 
312. Gunzelin, Brd. d. Aschwin (1264 
—67) 73, 164, 165. Heinrich, mil, S. 
d. Riquin (1289 — 1308) 851, 1646, s. 
Pr. Sophie (1308) 1646. Heinrich, Bra. 

d. Riquin, abbas st. Michael. Hild. 
Oldag (1277) 484 (S. 933). Riquin, 
fam., u. Fr. Irmgard (1308) 1646. 

Wendhusen, jetzt Thale a. H., Kloster, 
prepos. Sophie v. Hohenbüchen (1266) 
1 


Wennerde, Wennerten, Wenerde , wüst 
bei Sarstedt, 81, 90, 540, 623, 914. 
Wennemar vgl. Hildesheim, st. Ioh. decan., 

Canon. 
Wennigsen, Är. Springe, Kloster, 229, 
194, 1249, 1728. Ausstellungsort 229. 
— prepos. Bruno, priorissa Christina 
(1800) 1249. 
Wepstede, -stidde, wüst bei Salzgitter, 
451, 897. 


Werberge s. Warberg. 

Werd, Dietrich (1277) 484 (S. 226). 

Werdegen s. Dignus 

Werden a. d. Ruhr, Stift 371A. 

Werder, v. s. de Insula. 

Werdere, wüst bei Heimsen u. Schlüssel- 
burg, 896. 

Werdesleve s. Warsleben. 


917 


Werdessen s. Warzen. 

Werdinghusen, Helmich v., 
Amelunxborn. 

Wereberge s. Warberg. 

Werenbold, sacerdos (erw. 1306) 1590. 

Werle, wüst bei Schladen, 816, cimite- 
rium 810. — rector capelle Arnold v. 
Warberg, decan. Hild. (1988) 816. — 
von: die (1267) 160. Bertramm, mil. 
(1978—81) 502, advocat. in Asseburg 
669. Heino, mil. (1803) 1428. Iohann, 
convers. Heiningen. 

Werner, Werneke, in Bültum (1984) 484 
(S. 245). — socer d. Heinrich (1270) 
954. — Vgl. Altaich, abb. — Alvoldi. — 
Dolgen, v. — Dorstadt, frat. — Goslar, 
v. — Grafelde, v. — Hadmersleben, 
nob. v. — Hildesheim, canon., st. Andree 
decan., canon., pleb., st. Crucis canon. 
— Lapide, de. — Lengde, v. — Lewe, 
v. — Mahlum, v. — Mainz, archiep. 
Pattensen, v. — Sehlde, v. — Sehnde, 
y. — Slage, v. — Söhlde, v. — Waken- 
stede, v. — Wolfenbüttel, v. 

Wernigerode, Wernincherod, Ausstel- 
lungsort 981. — consules: Alvoldi, 
Werner; Dux, Ulrich; Ierxheim, Kone- 
mann v.; Kolit, Heinrich; Niendorf, 
Heinrich v.; .; Rex, Konrad; Sillstedt, 
Hartmann v. (1293) 981. 

— comites von: Albert (1993—97) 981, 
1164. — Friedrich Hay — 97) 981, 
1154. — Friedrich (1297) 1154. 
Gebhard (126797) 176. 1154. 
Konrad (1266—97) 118, 176, 311, 881, 
596, 598, 1154. — Konrad w. Volrad 
(1997) 1154. 

Werre s. Wehre. 

Werstede s. Wehrstedt. 

Wescel, Wiscel, Wizellinus, vgl. Rabber, 
v. — Westfal. 

Wesseln, Westenem, -num, Kr. Marien- 
burg, 776, 1286, 1343, auch 508 u. 660? 
oder wüst bei Atzum? 

Westerberg, der, bei Hildesheim, 23, 285. 

Westerbywende s. Biewende, Gross-. 

Westeregeln, an der Bode, 884. 

Westerhof -hove, Kr. Osterode a. H., 
eastrum 1867, 1408. — von: Daniel, 
canon. Gandersheim. 

Westerlinde s. Linde. 

Westfal, -fale, -falus, -val, Heinrich od. 
Heino u. Fr. Adelheid, cives Hild. — 
Wescel, mil. (1965—67) 85, 110, 181. 

Westfeld, '-velde, Kr. Alfeld, 484 (S. 255), 
623, 1199. — von: Bertold, mil, u. Ss. 
Hartmann, Bertold, Aschwin, Ekbert 
(1267) 178. Eiko (1277) 484 (S. 238). 


monach. 


^ 








918 


Westorf, Ulrich u. Heinrich v. Brd. 
(1267) 156. 

Wetemode, ob Wettmar? 484 (S. 255). 

Wetessen, Wettessen s. Weetzen. 

Wetsende, Wetzcende, d. i. ? 879, 623. 

Wettbergen, Wetberge, Burchard v., fam. 
(1305) 1507. — Vgl. Wicberge. 

Wetteborn,Wete-, Wetenborne, Kr. Alfeld, 
1522. ecclesia 1522, 1532. — pleban. 
Engelhard (1284) 689. 

Wettmar, Wetemer, Kr. Burgdorf, 484 
(S. 227). — Vgl. Wetemode. 

Wexoniensis (Wexioe, Schweden), epis- 
cop. Asserius (1284) 694. 

Wgrighe, advocatus in Wohldenberg ? 

1284—94) 687, 1012. 

Wicberge, ob Wettbergen? Eberhard v. 
(um 1300) 1294, 

Wichmann (um 1264) 8i. — in Bevelte 
(1277) 484 (S. 228). — in Himmels- 
thür (1984) 484 (S. 245). — Vgl. Ein- 
beck, v. — Hildesheim, st. Mich. prior. 

Wicker vgl. Halberstadt, decan. 

Widego, Wedego, vgl. Astfeld, v. — 
Bleckenstedt, v. — Minden, canon. 

Widekind, We-, Widekindus, comes s. 
v. Poppenburg. — Biewende, v. — 
Braunschweig, notar. duc. — Burchardi. 
— Gandersheim, v. — Gerstenbüttel, 
v. — Goslar, st. Georg. prepos. — 
Harlingeberg, v. — Lengde, v. — 
Marienrode, abb. — Poppenburg, com. v. 

Widekindi, Bernhard, civis Braunschweig. 
— Johann (1277) 484 (S. 250). 

Wideshusen, Heinrich v., canon. Gan- 
dersheim. 

Wiebrechtshausen, Kr. Northeim, Kloster 
878 A. 

Wiederstedt, nö. e. Hettstedt, Kloster, 67. 

Wien, Ausstellungsort, 468. 


Wienhausen, Winhusen, Kr. Celle, Klo- 
ster, 10, 57, 95, 110, 162, 171, 287, 
337, 431, 489, 552, 553, 587, 623, 676, 
677, 786, 827, 828, 833, 866, 972, 974, 
975, 1004, 1113, 1128, 1138, 1180, 
1248, 1351, 1440, 1482, 1483, 14934, 
1487, 1488, 1489, 1637, 1733. — pre- 
positi: (allgem.) 1487. Heinrich (1281) 
587. Albert (1300 quondam) 1248. 
Nicolaus (1300—02) 1248, 1851. Die- 
trich (1304—08) 1484, 1640. — abba- 
tisse: Elisabeth (1281) 587. Margarete 
(1302—04) 1851, 1484. — preposita 
Lutgard (1310) 1733. — decana Iutta 
(1310) 1733. — priorissa Germod 
(1300) 1248. —  pleban. ungenannt 
(1295) 1045. conversi: Dietrich 


Westorf — Winnigstedt. 


(1978 — 89) 337, 833. Heinrich v. 
Hermann (1273) 337. Reiner (1289) 
833. 


Wierland, episcop. Dietrich v. Minden 
(1261) 20A. 

Wiesenrode, bei Ermsleben, 782. 

Wietzen. Kr. Nienburg a. W., 360. 
clesia 360. 

Wikbold vgl. Hildesheim, notar. episc. 

Wikbrand vgl. Harboldessen, v. 

Wikpertus, Vikpertus s. Wipert. 

Wilbrand vgl. Gestorf, v. — Gustedt, v. 
— Hallermund, nob. v. — Harboldessen, 
y. — Reden, v. — Wohldenberg, com. v. 

Wilde, Heinrich (1277—84) 484 (S. 228, 
245). — Iohann (1269—77) 240, 484 
(S. 228). 

Wildenstein, -sten, Willenstene, Burchard 
v. mil (1281—1304) 650, 739, 828, 
833, 994, 1059, 1186, 1344, 1486. 

Wildeshausen, Albert v., canon. Hild. 

Wildevur s. Wohldenberg, com. Her- 


mann v. 

Wilhelm, Guilelmus, Willehelm., cleric., 
nepos des prepos. st. Crucis Dietrich 
(1270 — 75) 244, 495. — in Betheln 
(1277) 484 (S. 231). — in Himstedt 
(1277) 484 (S. 281). — Vgl. Betheln, 
v. — Braunschweig, dux. — Callens. 
episc. — Dignens. episc. — Dorstadt, 
frat. — Gustedt, v. — Isenburg, nob. 
v. — Kemme, v. 

Wilhelminghe, Heinrich (1806) 1564. 

Wilippia s. Wölpe. 

Wilkenburg, Kr. Hannover, Ausstellungs- 
ort 1639. 

Willebadessen, Wilbodesen, Kr.Warburg 
4. W., Kloster 150. 


Wilikin (Anf. d. 14. Jahrh.) 1904. — 
in Bültum (1277) 484 (S. 232). — Vgl. 
Braunschweig, st. Iacob. capell — 
Gleidingen, v. — Gustedt, v. — Hoy- 
vordinge, v. — Holtiber. — Loccum, 
monach. — Oelber, v. — Ringelheim, 
capell — Staden, v. — Stedere, v. — 
Vorendorpe, v. 


Wilwinggo s. Wülfingen. 

Wimmelhusen s. Fümmelse. 

Wimminhehusen, Friedrich v. (1263) 38. 

Winand, advocatus (um 1264—68) 82. 

Windemodis vgl. Rammesberch. 

Winge s. Uefingen. 

Winnigstedt, Wimminhe-,  Vinnigen-, 
Winnigge-, Winnig-, Winninghestede, 
Amt Schöppenstedt, 571. — von: Albert, 
mil. (1278) 502. Friedrich, canon. Hild. 
u. Halberst. Friedrich, mil (1294) 


ec- 





Winninghausen — Wohldenberg. 


1001. Gereke (1268) 199. 
mil. (1304) 1493. 

Winninghausen, Winningehusen, Konrad 
v., mil. (1303) 1412. 

Wintonyensis (Winchester) episcop. Io- 
hann (1297) 1162. 

Winzenburg, Wincenburg, -borch, 8ö. v. 
Alfeld, 1880. Ausstellungsort 20, 53, 
178, 364, 365, 436, 471, 924, 1406, 1482. 
cap ella 1880. — Amt 848 A. -— plebani: 
Konrad (1261) 20. Bertold (1283) 644. 
Hermann (1300) 1286. — capellan. 
Konrad v. Rössing (1264—71) 78, 200, 
289. — advocat. 633, 654, 655, 1376. 

Wipertus, Vik-, Wikpertus, vgl. biis. — 

Wilh . wi 
irringen, iringe, Kr. 
81, 484 (S. 248, 250). 

Wittenburg, -borch, Kr. Springe, 1406, 
1569. — capella 855, 1147, 1406, 1506. 
— patronus capelle Hermann v. Stein- 
berg, custos Hild. (1290) 855. — inclusi 
1147. Iohann w. Reinekin, sacerdotes 
(1802) 1406. — capellan. frater Iohann 
(1290) 855. — genobite Iordan «u. Io- 
hann (1302) 1406 

Wittmar, Witmere, Iohann v. (Anf. d. 
14. Jahrh.) 1304. 

Wideghe, civis Lamspringe. 

WIf s. Wolf. 

Wlflede s. Wülfel. 

Wlotedhe s. Flöthe. 

Wilpes s. Vulpes. 

Wlvenchusen s. Wülfinghausen. 

Wlvesoge s. Wulvesoge. 

Wilvig s. Wülfingen. 

Wobeck, Wobeke, Amt Schöningen, 1658, 


Wöhle, Wolede, Wolethe, Kr. Marien- 
burg, 484 (S. 238, 239), 1325. — ron: 
Bernhard, advocat. in Braunschwei 
(1279) 455. Heinrich, mil. (1272) 294. 

Wöllersheim, Woldersum, -sen, -sem, 
Kr. Alfeld, 174, 200, 1031, 1091, 1098, 
1243. — von: Heinrich (1283) 655. 

Wölpe, Welpia, Wilippia, comites von: 
Bernhard (1281) 579 u. A. — Burchard 
(1965—88) 108, 205, 213, 279, 360 u. 
A., 342, 481 u. A., 666 A., 793, (erw. 
1298) 1179. — Otto, Brd. d. Burchard, 
repos. Minden., dann com. (1298) 
11/9. 


Iohann, 


Hildesheim, 


Wöltingerode, Wal-, Woltincherode, 
-tinegerodhe, Volting, Kr. Goslar, 
Kloster 11, 12, 26, 57, 28, 48, 


130, 159, 170, 204, '911, 230, 241, 429, 
485, 408, 464, 465, 418, 416, 479, 480, 


919 


482, 490, 497, 499, 500, 502, 508, 517, 
518, 536, 543, 617, 632, 634, 669, 886, 
897, 898, 947, 961, 981, 1025, 1143, 
1215, 1240, 1255, 1956, 1285, 1292, 
1337, 1355, 1365, 1366, 1384, 1391, 
1407, 1414, 1416, 1450, 1478, 1527, 
1530, 1539, 1558, 1567, 1576, 1579, 
1593, 1645, 1681, 1691, 1733. Aus- 
stellungsort 170, 961. — altare in 
septentr. parte 1589. — novum dormi- 


torium 981. —  infirmaria, Siechen- 
haus 518. — prepositi: (a em.) 106, 
518. Zacharias (1266) 1 Hilde- 


brand (1263—78) 48, 464, 465, 476, 
479, 480, 482, 490, 497, 499, 500, 502, 
517. Dietrich (128390) 669, 898, 
ungenannt (1292) 947. Heinrich v. 
Mulmke (1299) 1215, 1240, (erw. 1300) 
1292. Iohann (1800—09) 1285, 1292, 
1337, 1391, 1407, 1527, 1579, 1598, 
1632, 1645, 1681. — abbatisse: ' (allg.) 
230, 518. Adelheid (1260-68) 11, 
211. Elisabeth (1278—83) 502, 517, 
669. Gertrud (1290 —1308) 886, 898, 
947, 961, 1215, 1240, 1292, 1337, 1391, 
1407, 1597, 1579, 1593, 1645.— priorisse : 
Elisa (1960) 11. Bertradis (1283) 669. 
Sopbie (1290—99) 898, 961, 1215, 1240. 
Kunigunde (1302 — 08) 1391, 1407, 
1579, 1645. — cameraria (allgem.) 230. 
Kümmerei 669. — celleraria (allgem.) 
230, 517, 634, 1240, 1579. — custos 
(allgem.) 280. magit. infirmar. 
(allgem.) 280, 1407. Adelheid (1260) 
11. — domine 106, 1539, 1558. — pro- 
curatores 911. — sacerdotes 1589. 
Iohann v. Rhene (1306) 1579. 
capellan. Hermann (1268—1806) 48, 
1365, 1567. — conversi: Albert (1968) 
211. Dietrich (1299) 1240. Iohann 
(1268) 211. Ludolf (1299) 1240. So- 
derde, Iohann v. (1979) 618. Wasmod 
(1300) 1256. — tones: 1891, 1632, 
1645. 

— die von (erw. 1295) 1025. 

Wohldenberg, Woldenberc, Waldenberch, 
n. v. Bockenem, castrum 373, 374, 587, 
777, 1253, 1338, 1696. Ausstellungs- 
ort "96, 192, 158, 200, 232, 273, 275, 
281, 297, 317, 373, 508, 665, 709, 950, 
976, 1379, 1400. — capellan. Heinrich 
(1286) 746. — castellani, milites, famuli 
665, 746. — advocati 510, 650, 687, 
968, 984, 1012, vgl. Bock, "Bulle, Gun- 
ho, Hako, Wgrigbe. — novale apud 


— comites von, v.Wohldenstein,v.Werder, 
de Insula: (1271) 277, (1274) 367, (ror 


920 


1282) 590, (1286) can, (1293) 992, 
(1295 erw.) 1025, 7, (1305) 1524, 
(1807) 1595, (bor erw.) 1600. — 
Bodo L,!) S. Hermanns V., canon. Hild. 
— Burchard II (1261 er.) 28. — 
Burchard III. (vor 1961—75) 15, 40, 
45, 57, 62, 64, 96, 109, 116, 122, 152, 
159, 170, 171, 200, 219, 214, 215, 225, 
226, 232, 234, 981, 295, 296, 297, 817, 
399, 974, 895, 396, 397 u. A, erw. 
1279) 518, (erw. 1286) 746, 775, erw. 
1293) 992, 8. gener Heinrieh v. Hom- 
burg, 8 s. H. — Bu rchard IV., S. Bur- 
chards III. (1267—889) 152, 911 u. A. 
212, 214, 215, 226, 232, 234, 281, 987, 
329, 378, 974. 878, 396, 897 u. A., 435, 
456, 518, 526, 535, 548, 550, 560, 614, 
632, 650, 664. — Burchard V., S. Her- 
manns III. (1264—85) 76, 704. — 
Burchard VI., S. Ludolfs VI (1275 — 
98) 415, 632, ' 661, 678, 687, 695, 747, 
748, 775, 776 u. À., 895, 1019, 1095, 
1123 u. A., 1157, 1182, 1184 u. À. — 
Burchard VII., S. Konrads II. (1991) 
903. — Burchard VIIL, S. Iohanns I. 
(1975) 408, 409. — Burchard, S. Hein- 
richs II. (1272) 817. — Dietrich de 
Insula (erw. 1263) 44. — Elisabeth, 
T. Heinrichs V. (1802—07) 1361, 1379, 
1400, 1600. —  Gerburg, 7. Her- 
manns V. (1302) 1861. — Heinrich I. 
(erw. 1261) 28, s. Witte Sophie (1268) 
219. — Heinrioh II. (1260—72) 1, 15 
u. À., 28, 40, 45, 64, 70 À., 71, 109, 
122, 162, 158, 159, 162, 169, 170, 171, 
189, 200, 212. 214, 910, 293, 232, 235, 
250, 259, 275, 281, 989, 296, 297, 311, 
317, 329, (erw. 1275) 407, 408, 409, 
(erw. 1979) 518, (erw. 1983) 634, 
(erw. 1291) 908, (erw. 1293) 992. 
(erw. 1997) 1164. — Heinrich III., 
Heinrichs I. (1265-66) 96, 116. 
Heinrich IV., S. Burchards IIT, (1961 
— 93) 15, 999, — Heinrich V., S. Hein- 
richs II. (1267— 1306) 152, 158, 200, 
211 u. A., 214, 215, 223, 225, 226, 932. 
275, 281, 287, 297, 311, 397, 407, 408, 
409, 427, 435, 444, 504 u. A., 511, 518, 
562, 606 A., 620, 689, 634, 637, 665, 
697, 746, 747, 757, 775, 824, 825, 856, 
857, 895, 907, 908, 917, 923, 950, 968, 


976, 978, 979, 992, 1009, 1011, 1017, 


1) Vgl. wegen dieser Zahlen die Stamm- 
tafel der Grafen von Bode in der Zeit- 
schrift des Harzvereins Bd. 23 (1890), 
wenn auch manches zweifelhaft bleiben 
musste. 


Wohldenberg. 


1083, 1086, 1157, 1182, 1214, 12, 
1963, 1269, 1895, 1338, 1352, 1361, 
1363, 1375, 1379, "1400, 1401, 1402 uw 
A., 1403, 1405, 1428, 1436, 1468, 1573. 
— Heinrich VL, S. Burchards ILL. oder 
Hermanns IIL, canon. Hild. scezss auch 
nicht immer als solcher bezeichnet. — 
Heinrich VIIL, S. Hermanns V. (1282: 
620, dann monach. Riddagsh. — Hein- 
rich IX., S. Heinrichs V. (12832— 1310: 
620, 665, 746, 968, 1011, 1083, 1182, 
1214, 1897, 1361, 1379, 1723, Deutsch- 
ordens - Ritter (1302) 1361. — Hein- 
rich X., S. Ludolfs VI. (1274 — 1302) 
971 u. À., 378, 415, 632, 664, 678, 687, 
744, 741, 148, 775, 716 u. A., 894, 895, 
895, 1012, 1028, 1123 u. A, 1157, 1182, 
1184 u. A, 1251, 1308, 1361, 1376. — 
Heinrich XL, S. Konrads IL (1290— 
1307) 895? 903, 1490, 1525, 1625. 
— Hermann IL, S. Hermanns I. (1262 
— 68) 40, 45, 212, dann canon. Hild. 
— Hermann JII., S. Heinrichs I. (1261 
— 88) 15, 28, 76, 96, 116, 151, 171, 
237, 239, 981 A., 897 v. À., 408, 409, 
415, 535, 650, (erw. 1295) 1021, s.Fr 
Hedwig (1964) 76. — Hermann IV., 
S. Burchards III. (1267—94) 152, 919, 
214, 215, 226, 232, 234, 281, 917, 373, 
374, 978, 395, 396, 397 u. A., 485, 456, 
504 u. A, 511, 518, 526, 527, "535, 560, 
561 A., 562, 614, 689, 650, 664, 681, 
703, 704, 705, 727 u. À., 744, 746, 775, 
793, 824, 825, 1012. — Hermann V, 
S. Heinrichs II. (1967 — 1810) 152, 200, 
211 u. A., 214, 215, 223, 225, 226, 23 
235, 276, 276, 281, 282, 297, 298, 311, 
317, 397, 407, 408, 409, 427, 429, 435, 
447, 511, 518, 522, 620, 622, 632, 634, 
637, 665, 687, 746, 715, 824, S95, 856, 
857, 868, ‚895, 917, 928, 999, 1011, 1012, 
1085, 1189, 1914, 1269, 1395, 1361, 
1375, gen. Wildevur 1383, 1405, 1498, 
1486, 1468, 1502, 1563, 1578, 1593, 
1663 u. A., 1686, 1723, s. Fr. Kunigunde 
(1802) 1861. — Hermann VI. S. Lu- 
dolfs VI. (1264 — 1302) 76, 377 u. A., 
378, 415, 518, 620, 632, 664, 678, 687, 
144, 7146, 747, 748, 775, 776 u. A., 
1012, 1361. — Hermann VIII, S. Io- 
hanns I. (1975 —1807) 408, 409, 1490, 
1625. — Hermann, :eelcher? (1307) 
1625. — Hoier IIL, S. Heinrichs I. 
(1260— 69) 11, 27, 28, 40, 45, 96, 116, 
151, 171, 204, 237, 239. — Hoier V., 
S. Johanus I. (1304) 1490. — Iohann I., 
S. Hermannus III. (1269— 1309) 237, 
239, 408, 409, 417, 418, 435, 526, 550, 





Wohldenberg — Wolfenbüttel. 


632, 634, 650, 664, 678, 687, 746, 747, 
748, 775, 776 u. A., 895, 902, 917, 999; 
976, 1025, 1068, 1078, 1122, 1193 u. A., 
1157, 1182, 1184 u. A., 1191, 1265, 
1266, 1269, 1844, 1855, 1985, 1498 A. 
1486, 1449, 1465, 1567, 1593, 1625, 
1720. — Iohann IL, 8. HermannseV. 
(1282— 86) 620, 746, dann cellerar. in 
Marienrode. — Iohann IH, S. Lu- 
dolfs VI. (1994— 13089) 1012, 1470, 
1490, 1527, 1530, 1558, 1661 A., 1663 
u À. — Iohann V., 'S. Iohanns I. 
(1804 — 07) 1490, 1626. '— Johann VI., S. 
Konrads II. (1291—1307) 908, 1490, 
1525, 1625. — Iohann gen. Pluketun, 
natürl. Brd. Hermanns V. (1802) 1388. 
— Irmgard «. Iutta, T". Heiurichs V. 
(1288—1807) 665, 1361,1379, 1400, 1600. 
— Konrad II. de Insula, S. Hermanns 
III. (1276—1310) 397 u. A., 417, 418, 
435, 526, 550, 682, 634, 650, 664, 678, 
687, 695, 748, 141, 748, 775, "116 u. À., 
810, 819, 893 A. "895, 902, 903, 917, 
923, 946, 976, 1095, 1078, 1122, 1198 
u. A., 1157, 1182, 1184 u. A., 1197A,., 
1965, 1266, 1269, 1355, 1385, 1498 A., 
1436, 1449, 1450, 1465, 1567, 1598, 
1695, 1790, 1796. — Konrad IJ. S. 
Ludolfs VI. (1286 — 1808) 744, 824, 
825, 1012, 1470, 1490, 1527, 1530, 
1558, 1661A., 1668 u. A. — Konrad 
S. Konrads II. (1804—07) 1490, 
1625. — Konrad de Insula, prepos. st. 
Mauricii Hild. — Kunigunde, 7. Hein- 
richs V. (1802—07) 1361, 1879, 1400, 
1600. — Ludinger de Insula (erw. 
1963) 44. — Ludolf, Brd. Heinrichs 
(1274) 378. — Ludolt V. S. Heinrichs I, 
prepos. st. Crucis, prepos. maior Hild., 
prepos. Goslar. — Ludolf VI. S. Her- 
manns III. (1262 — 86) 42, 716, 937, 
239, 281A., 287, 313, 350, 362, 368, 
978, 974, 395, 396, 397 u. A. , 408, 409, 
417, 418, 435, 596, 535, 550, 560, 614, 
632, 634, 650, 664, 678, '687, 744, Cer. 
1986) 747, 748, (erw. 1239) 894, 825, 
(erw. 1994) 1012, 1025, (ert. 1297) 1123, 
1157, (erw. 1803) 1428 u. A. s. Fr. 
Adelheid (1276) 435. — Ludolf VIL, S. 
Heinrichs V. (1274—96) 377A., 690, 
665, 746, 1011, 1083, dann canon. Hild. 
— Ludolf VIII, S. Ludolfs VI. (1274 
—1809) 377 u. À., 978, 381, 415, 632, 
664, 678, 687, 747, 748, 775, 776 u. A,, 
895, 1012, 1025, 1123 u. À., 1157, 
1182, 1184 u. A., 1251, 1308, 1376, 
1384, 1428, 1436, 1449, 1465, 1490, 
1597, 1530, 1558, 1593, 1695, 1061 A., 


921 


1668 u. A., 1720. — Ludolf IX., 

Konrads II. (1291—1807) 903, i490, 
1625. — Lutgard, T. Heinrichs V. 
(1283—1302) 665, 1400. — Mathilde, 
Schw. Heinrichs IV., canon. Ganders- 
heim. — Otto I., S. Heinrichs II. (1267 
—80) 152, 212, 226, 811, 377 A., 397, 
407, 518, 620, 665, 746, dann canon., 
cellerar. , prepos. st. Maur. Hild., canon. 
Halberst. — Otto IL, S. Heinrichs V. 
(1296—1809) 1082, 1214, 1260, 1325, 
1388, 1361, 1379, 1896, 1569, 1578, 
1600, 1663 u. À., 1686, 1687, ob auch 
canon. Hild.? — Sophie, T. Heinrichs II. 
(1272) 811. — Walther I., S. Bur- 
chards III. (1267—75) 152, 212, 226, 
232, 284, 281, 896. — Wilb rand I., S. 
Iohanns I. (1304— 07) 1490, 1625. — 
Wilbrand IL, S. dess. (1807) 1625. — 
comitum vasalli 992, ministeriales 109. 


Wohlenhausen, Woldenhusen, Kr. Marien- 
burg, 819, 1474. 

Wolbering, Konrad (1277) 484 (S. 252). 

Woldenberg, Heinrich «. S. Hermann 
(1277) 434 (S. 232, 252). 


Woldenstein, -stene, castrum (erbaut 1295) 
1078, 1128 

— comites von s. Wohldenberg. 

Wolderikessen s. Wellersen. 

Woldershusen (heute Waltershausen ?) 
von: Basil (1265) 94. —  Bruning, 
burgens. in Osterode. 

Woldersum s. Wöllersheim. 


Woldradis, Woldrat, Iohann (1977) 484 
(S. 232). — Ludolt (1277) 484 (S. 232, 


258). 
Weldunberi (?), Heinrich (1284) 484 (S. 


Wolede s. Wöhle. 

Wolf, WI£, Lupus, Luder «. Albert, Brd. 
(1302) 1406. — Iohann (1294) 1007. 
— lohann uw. Jutta, Kd. d. Iohann 
(1300) 1258. 


Wolfenbüttel, Wlforbotole, Wifferbutle, 
castrum 1525. Ausstellungsort 1327, 
1363, 1375, 1520. 

— von, V. der Asseburg, die (1267) 169. 
— Bertold, S. d. Ekbert, canon. Pader- 
born., prepos. Busdorf, archidiac. in 
Höxter. — Burchard (1960— 65) 2, 1, 
100, (erw. 1290) 889, (1301) 1312, 
S. Burchard (1960— —1308) 2, 147, 967, 
276, 296, 297, 331, 352, 867, 417, 432, 
433, 435, 445, 455, 486, 511, 529, 534, 
889, 925, 96, 1060, 1061, 1084, 1086, 
1107, 1151, 1227, 1274,1895, 1422,1423, 
marsc. ducis Braunschw. 432, 455, 511. 


—————— ———————————— —- 


999 Wolfenbüttel — Zaldere. 


— PBurchard, mehrere (1980 —1804) 
534, 956, 1493. — Burchard, mil., Brd. 
d. Gunzelin (1304) 1499A. — Bur- 
chard d. Lange «. Burchard d. Lochte | 
(1309) 1715. — Ekbert, S. d. Burchard 
(1260—1306) 2, 85, 94, 147, 194, 199, 
214, 276, 295, 296, 297, 831, 417, 439, 
435, 497, 445, 486, 629, 534, 889, 925, 
956, 1060, 1061, 1084, 1086, 1107, 
1151, 1227, 1274, 1384, 1395, 1417, 
1499, 1423, 1428, 1499, 1590, 1577 u. 
A., s. Fr. Sophie (1268) 194, 199, s. 
S. Ekbert (1276—92) 437, 445, 956. 

Gunzelin (um 1275 — 1304) 498, 
914 von Peine, 1499A., dapifer 498. 
— Hermann, $. d. Burchard (1260— 
1809) 2, 147, 276, 297, 881, 529, 584, 
889, 925, 10 , 1061, 1084, 1086, 1107, 
1151, 1957, 1274, 1422, 1428, 1577 u. 
A, 1706. — Iohann, 'S. d. Ekbert, 
canon. Hild. — Konrad, Brd. d. Bur- 
chard (1276) 482. — Werner, Brd. d. 
Ekbert, decan. Nienkerk. Höxter. 

Wolfgrove s. Wulfgrove. 


Wolfhard, Wulfard., Wulfer, cgi. Insula, 
de. — "Monetarius. — Reden, v 
Wolframm vgl. Huno. 


Wolperode, Wolborcherode, Amt Ganders- 
heim, 282. 


Woltmam, Arnold, pleban. in Sievers- 
hausen. — Vgl. Waltmann. 

Woltorf, Woldorp, Amt Vechelde. 1198. 

Woltwiesche, -wisch, Amt Salder, 428, 


Wolvinge s. Wülfingen. 
Worden s. Vöhrum. 
Wrethem s. Freden. 


Wretzinghehusen, wüst bei Messenkamp, 
Kr. Springe, 1441, 1442. 

Wrighe, Iohann, v. Bockenem (1981) 560. 

Wrisbergholzen, Hughesholthusen, Holt- 
husen, Kr. Alfeld, 1333. — ecclesia 
st. Martini 679, 905, 1333. — pleban. 
Bertold v. Wendhausen (1308) 1646. 
— von: Dietrich (1265) 104. Heinrich, 
mil (um 1270) 269. Hugo, mil. (1968) 


Wrochthuser Wald, bei Hahausen, 1485. 


Wucke, Wuke, Hermann (1277—84) 484 
S. 228, 245). — Ulrich (1277) 484 


S. 228). 
Wülfel, Wiflede, bei Hannover, 708. 
Wülferode, Kr. Hannover, 484 (S. 250). 
Wülfingen, Wlvincge, -vinge, -vigne, 
-finge, -vighe, Wilwingge, Wolvinge, 
Wlvig, Kr. Springe, 973. — von: 


Albert, mil. (1268—84) 190, 214, 259, 
893, 660, 679, s. S. Arnold, fam. (1284. 
679. Bertramm (1268) 190. Burchard 
(1294) 1014. Dietrich, Brd. d. Iohann 
(1296—1302) 1116, 1148, 1393, 1406. 
Ernst, fam., S. d. Albert (1284) 679. 
Iohann, mil. (1264—89) 81, 177, 18), 
190, 914, 226, 240, 294, 304, 319, 393, 
466, 470, 62, 673, 679, 729, 837. 
Iohann, fam., Bra. d. Dietrich, Hid. 
Ministerial (1294— 1302) 1002, 1116, 
1148, 1398, 1406. — Vgi. auch Bock. 


Wülfinghausen, Wlveg-, Wlving-, Wul- 
fenc-, Wlvenchusen, Kr. Springe, 51. 
Ausstellungsort 51. 

— Kloster 51 u. A., 86, 251, 299, 310, 
364, 865, 366, 496, 466, 470, 644, 837, 
839, 1148, 1244, 1393, 1465. pre- 
positi: Ludolf (1963) 51 u. A. un- 
enannt (um 1264) 81. Hartmann 
rcm 1406, 1636. — priorissa 

— von: meld, Gandersh. Ministerial 
oe. 504, — Burchard «. Heinrich 
1265) 86. — Iohann, canon. Ganders- 
heim. 

Würzburg, Domkapitel 878 A. 

Wulfgrove, WI£-, Wolfgrove, fam. (1302) 
1370.  Bertold, canon., scolast. st. 
Crucis, vicearchidiac. Hild. — Dietrich 
u. Hoier, Brd. (1275 —81) 429. Hein- 
rich, fam. (1280 — 95) 534, 1068. — 
Hoier, canon. Hild. 

Wulfin vgl. Neindorf, v. 

Wulleke (1277) 484 (S. 227). 


Wulverammi, Vulv., Hermann, civis, cons. 
Braunschweig. 


Wulvesoge, Wlvesoge (1308) 1641. 
Wunstorf, Wnstorpe, Ausstellungsort 389, 
1221. 


— comites von, v. Roden: ungenannt 
(1261) 22. — Hildebold w. Konrad, 
Brd. (1292) 966. — Iohann (1283 — 
1306) 666 A., 912, 966, 1004, 1446, 
1091. — Ludolf (1966—73) 146, 202, 

— von: lohann, canon., capellan. abba- 
tiss. Gandersheim. 


Zabel, Dietrich, consul Lüneburg. 
Zacharias (1267) 153. — Vgl. Quedlin- 
burg, st. Wiperti fil. — Wöltingerode, 


prepos. 
Zaldere s. Salder. 





Zelle — Zweidorf. 993 


Zelle s. Celle. Zoleche s. Solschen. 
Zellenstede s. Sellenstedt. Zowinghe s. Sauingen. 
Zibbeltessen s. Sibbesse. Zsedenum s. Scedenem. 


Ziegenbart, Cegen-, Ciegen-, Cyeghen- | Zterstede s. Sarstedt. 
bart, Gerhard, v. Gandersheim, mil.| Zuhterem, Zuscerum s. Sorsum. 
(1971—90) 282, 612, 615, 658, 718,| Zvethlethe, Zvechl. s. Schwiecheldt. 
768, 799, 815, 834, 863, s. S. Gerhard | Zwaf s. Svaf. 
(1981) 612, 615, vgl. von Gandersheim. | Zweidorf, Tvedhorpe, Duethorpe, Amt 
Zily, Kr. Halberstadt, 988, 1191. Vechelde, 434, 449. 
Zimmenstede s. Semmenstedt. 


Glossar und Sachliches. 


Aalwehr 1289. 

Abfindung 544, 732. 

Abgabenfreiheit 1627. 

Ablass, Indulgenz 58, 150, 167, 251, 370, 
971, 375a, 402, 412, 443, 452, 492, 
495, 505, 581, 541, 551, 663, 583, 602, 
611, 636, 638, 643, 694, 785, 749, 750, 
751, 767, 779, 780, 802; 809, 899, 830, 
831, 838, 858, 878, 874, 892, 893, 905, 
997. 936, 955, 964, 968, 1024, 1026, 
1027, 1070, 1072, 1073, 1118, 1142, 
1160, 1161, 1162, 1164, 1177, 1226, 
1235, 1278, 1290, 1297, 1330, 1345, 
1485, 1540, 1548, 1549, 1628. 

Ablehnen einer präsent. Person 1212. 

Abmeierung 675. 

Abschriften 984. 

Absetzung 543. 

Absperren v. Wasser 817. 

Abwesenheit s. canonici. 

achtwerde s. echtward. 

acoliti 355, 1110. 

Adaperiat, der Sonntag nach dem 27. Sep- 
tember 

Ad 1 ie levavi, der erste Adventssonntag, 


advocatia, advocatus 1, 22, 52, 70, 80, 82, 
90, 113, 115, 134, 186, 190, 214, 223, 
245, 266, 811, 818, 399, 831, 356, 369, 
491, 433, 484 (S. 944), 510, 515, 585, 568, 
569, 571, 581,594, 604, 626, 638, 650, 654, 
655, 664, 668, 679, 687, 706, 727, 747, 748, 
760, 773, 797, 199, 805, 306, 819, '841, 
842, 862,908, 994 A., ‚968, 998, 1012, 1019, 
1058, 1059, 1060, 1061, 1082, "1067, 
1084, 1091, 1107, 1193, 1129, 1151, 
1932, 1948, 1257, 1262, 1270, 1987, 
1333, 1854, 1395, 1399, 1417, 1418, 
1422, 1423, 1429, 1522, 1524, 1540, 
1561, 1565, 1569, 1571, 1610, 1629, 
1633, 1649, 1677, 1686, 1693, 1695, 
1708, 1712, 1714, 1798, 1783. — der 

Stadt 455, 615. — ius a—e 11, 427, 668, 


805, 806. — Vogtschatz 1714, 1723. 
— modius a—o 1714. — denarii a—e 
80, 186, 1232. — subadvocatus 569. — 
vogetman 998. 

agnus s. Lamm. 

alba, Priestergewand, 1640. 

albus panis s. panis. 

allec, allecia s. Hüring. 

Alleluia 830. 

allodium 11, 94, 212, 230, 305, 427, 484 
(S. 228, 239, 246, 254), 520, 550, 591. 
604, 627, 637, 652, 660, 668, 688, 697, 
108, 714, 724, 745, 755, 805, 806, 862, 
883, 937, 987, 1029, 1112, 1219, 1237, 
1259, 1305, 1320, 1321, 1409, 1411, 
1431, 1454, 1522, 1680. — Vgl. vor- 
werc. 

Almende, mende, commune 654, 655, 


Almosen 160, 299, 355, 749, 888, 986, 
1231, 1246, 1666. — Vgl. Opferungen, 
rogum, spenda. 

Altarlehn, donum, altaris, kerklen 73, 
1464, 1642, 1643. 

Alterschwäche 1518. 

Altersdefekt 3, 66. 

Altersversorgung 559. 

ambitus 939. 

Amt s. officium. 

anathema maranatha 603. 

Anerkennung, Befehl zur 1293. 

angaria 170, 679, 1417. 

anguli, quatuor, et parietas 1334. 

anni. discretionis, legitimi s. Grossjährig- 

eit. 

Anniversar, Jahrgedüchtnis 14, 28, 68, 
190, 194, 237, 289, 326, 358, 411, 491, 
457, 498, 517, 518, 608, 613, 623, 634, 
794. 977, 947, 969, 1158, 1178, 1202, 
199: ; 1930, 1938, 1940, 1946, 1292, 
1342, 1409, 1437, 1438, 1454, 1467, 
1479, 1539, 1580, 1587, 1590, 1609, 
1622, 1640, 1646, 1666, 1703, 1709, 
1721. — Vgl. Memorie. 


00 





annus — Büindnis. 


aunus bissextilis, Schaltjahr 800. 

Ansprüche befriedigen 34 

apostoli, Briefe 480, 1039. 

Appellation 231, 414, 480, 482, 490, 499, 
600, 731, 1038, 1039, 1063, 1324. 

aqnoductus 465, 476, 479, 480, 497, 499, 


arbitri 75, 80, 465, 1273, 1691. 


archidiaconi, -natus 46, 80, 957, 277, 
292, 804, 805, 806, 807 836, 877, 970, 
1369, 1618, 1619, 1649, 1649, 1658, 
1669, 1780, 1731. — bannus 535, 1869. 
— Vgl. im Register Ahlden, Alfeld, 
Altkloster, Alvensleben, Barum, Bocke- 
nem, Borsum, Braunschweig, Denstorf, 
Detfurth, Elze, Goslar, Hannover, 
Hildesheim, Höxter, Holle, Lamspringe, 
Lühnde, Nettlingen, Neuenkirchen, 
Rheden, Ringelheim, Schmedenstedt, 
Seesen, Solschen, Steinheim, Stöck- 
heim, Wallensen. 

area, unde mansi coluntur 111. 

argentum nigrum 135, 559. 

aries s. Böcke. 

Ame pauperes 4, 623, 984, 1246, 1646, 


assessor DOO. 

assignatio, Zueignung 1270. 

auca s. Gänse. 

Aufbesserung verwüsteter Güter 745. 

Aufhebung v. Bestimmungen s. Widerruf. 

Ausbesserung 766. 

Ausgaben, expense 98, 104, 499, 500, 
7187, 199. 

Ausgaberegister 484. 

Aussatz 294. 

Aussöhnung 1621. Vol. Friede. 

Austritt aus Kongregation 564. 

Ave preclara, sequentia 68, 1589. 


Badestube, stupa 128, 623, 1028, 1334. 

Bäcker, pistor 382, 836, 1298. 1409 
pistrix 1304. 

Bäckerei, pistrina 1334, bicharium 708. 

Bann s. Exkommunikation. 

bannus s. archidiakon. 

Bauamt, structura 830, 1437, 1438, 1646. 

Baumgarten 1669, 1671. — Vgl. Garten, 
pomerium. 

beddemund, ius pudicicie 18, 708, 1805. 

Befestigung 568, 849, 850, 1665. 

Begräbnis, sepultura 95, 979, 493, 1025, 


Beichte, confessio 25, 410, 875. 


925 


Bekleidung, Kleidung, vestitura 81, 128, 
142, 484 (S. 258), 788, 1144, 1230, 
1858, 1581, 1555, 1556, 1586, 1718. 

Belagorung 1148. 

Belehnung s. Lehn. 


Beleuchtung, lumen, luminaría 20, 49, 
118, 405, 410, 421, 430, 623, 662, 664, 
698, 880, 858, 981, 993, 1063, 1155, 
1190, 1930, 1278, 1299, 1804, 1841, 
1342) 1467, 1581, 1559, 1608, 1616, 
1708, 1736. — Vgl. candela. 


benedicere carnes, candelas, herbas 410. 
Benedicta [tu es & domino], Montag 
nach dem Sonntag Trinitatis 150. 


beneficium ecclesiast. 68, 255, 512, 515, 
714, 826, 862, 1110, 1380, 1381, infra 
capitulum conferendum 806, 1302. — 
episcopi 806. — capelle 181. — pre- 
bendale 1410. — manuale 1930. — 
alteris s. Altarlehn. — Vgl. Lehn. 


Beraubung 428, 614, 1311. — Rochts- 11. 
Besiegelung gestattet 118D. 
Besitz, widerrechtlicher 1409. 


Bestütigung 407, 1174, 1452. 

Besteuerung des Klerus 777. 

Betrtiger 888. 

biblia 877. 

bicharium s. Bäckerei. 

Bier, cervisia, cerevisia 623, 1292, 1298, 
1299, 1454, 1539. 

Bilder s. imago. 

Bischof der Scholaren 855, 500. 

Bischofzwall, Verpflichtung betr. 1397, 


13 

Blut Christi 950. 

bodellicius, bewohnt 1321. 

Böcke, arietes 1298. 

borechsathe 487. 

borgen 188. 

Bote 1561. 

bracium, Malz 484 (S. 949, 248, 240, 
246, 947, 248, 252, 253, 254, 955. 957). 
bracius triticeus 491. 


Brandstiftung 614. 
bravium, Ziel, Lohn 603. 
braxatum, braxatorium, Brauerei 484 (S. 


955), 1298. 
Brief 876, 392, 708, 704, 1300. 
brigare 1210. 
Brod s. panis. 
broke, Bruch 73. 
Brücke 915, 1073. 
budelen 119. 
Bücher, Bücherei 25, 830, 1231. 
Bücking 624. 
Bündnis 915, 1221, 1425. 


926 


Bürgen, Bürgschaft, fideiussores, fide- 
iussio 61, 75, 82, 94, 208, 288, 240, 
244, 269, "808, 413, 561, 658, 659, 670, 
680, 701, 718, 734, 789, 768, 769, 876, 
887, 1084, 1181, 1191, 1308, 1326, 
1446, 1498, 1504, 1513, 1545, 1585, 
1595, 1676, 1683, 1692. — Vgl. wa- 
randia. 


Büste des h. Godehard 800. 
Bullen, pápstl. 934 

bumede 1305. 

Burgen s. Schlösser. 
Burgmänner s. castellani. 


C. 


calceus, Schuh 484 (S. 235, 236, 241). 
calcium o eI» iugera, Kalk 484 (S. 229, 


a Wechsel 484 (S. 249, 248, 257, 

camenata 222, 244, 418, 818. 

camera 1718, 

campana, -narius s. Glocke, Glöckner. 

cancellus, Gitter, der mit Schranken um- 
gebene Altarplatz 1409. 

candela 410, 628, * 1409, 1454, 1467. — 
Vgl. Beleuchtung. 

canonici absentes 804, 806, 867, 1188, 
1145. — emancipati 806. — infra 
scolas 1302. — Wahl zur Präbende 
vor deren Erledigung 988. 006 

cantoria, im Moritzstift gegründet ; 
327, 880 


; . 

capitolium, Kapitelhaus 314, 542, 788, 
1232, 1714. 

cappa, Kopfbedeckung 355. 

caritatarius 1144. 

carnes s. Fleisch. 

carnisprivium, Fasten 1299. — Vgl. Fasten. 

carpentarius 862, 1891. 

castellani, Burgmünner 184, 546, 590, 
00 626, 055, 665, 789, 746, 1478, 


castra s. Schlösser. 
casula, Kasel 855, 1640. 

cautio 1075. — promissorin et fideiussoria 
1806. — Vgl. Bürgschaft, warandia. 

Celi enarrant, sequentia 1454. 

cellerarius, Pflichten des 1602. 

cenobite 1406. 

census s. Zins. 

cereus, Kerze 1589. 

cessatio divinorum 966, 731, 798. — Vgl. 
suspensio. 

chorus, one, Chor, debita 555. 


Tregere 


Bürgen — devinalis. 


— Wispel, Fuhre 868, 559, 1304, 15- 
1409, 1706. 

cimiterium, Kirchhof 814, 816. 

circada, Rundreise zu Visitations- w. « 
Zwecken 484 (S. 257, 258), 714. 

cireuitores = "visitatores 623. 

civis, Bauer, Einwohner 273, 569, .'*. 
718, 773, 898, 1182, 1542, 1685. 

clausura 1298 

clavis = locus clausus 81. 

clericatura 1900. 

coadiutor 1518. 

colinge, Holzung zum Kohlenbrenm 


collatio ecclesie 442, 618, 916. — infra 
capitulum 442, 591, 806, 1302. 

collecta seu contributio 1487. 

— Quesumus domine 493 

coloni 1417. 

celumpna paschalis, Osterkerze 523. 

comicia 727, 1408. — liberae 81. — ie 
comicie 1091. 

commendationes 498. 

commissum, Pacht 1458. — Vgl. Packt 

communio 25. 

complementum iusticie 799. 

confessio s. Beichte. 

conductitius 1467. 

coningeshove 1012. 

coniugati 543. 

consecratio 81, 379. 

consolatio as» 124, 556, 559, 623, 1538 

, 

contumacia 482, 497. 

conversi sive familia 25. 

corpus Christi 950. 

correctio manualis 330. 

eripta 1646. 

crisma 979. 

cuneus, Wecken, Weissbrod 491, W3& 
1806, 1454. — forensis 1709. 

curia claustralis 682, 1068, 1071, 16%. 
— deserta 81. — dotalis 1087. - 
solitaria 81. — rector curia 283. 

custos bonorum 799, 815. 


Damm 551. 

Datierung, auffüllige 182, 1078. 

defalcare, abrechnen, abziehen 852. 

denarii advocatie 80, 186, 1239. — cur. 
ruum 484 (S. 237) — ebdomadale: 
1183. — novi 484 (S. 958), 741. 

denigratrix, Schwarzfärberin 1304. 

Deponieren von Geldern 60. 

devinalis e. vinalis 








dextrari — 


dextrarii falerati, geharnischte, gezdumte 
Pferde 1425 

Diebstahl 266. , 

dinggede bedungene Summe für Schonung 


disbrigare, befreien 1189, 1968, 1885, 
1564. 


Dispens, püpstl. 1461. 

distributiones 1230, 1299. 

divinorum cessatio 266, 731, 798. 

donum altaris s. Áltarlehn. 

doctores quatuor, die h. Ambrosius, 
Augustinus, Hieronymus und Gregor 
der Gr. 1230. 

dormitorium, Schlafhaus 623, 981, 1347, 
1409, 1454, 1531, 1646, 1736. 

dos 417, 679, 721. 

Dotierung 49, 192, 1498. — Vgl. Gründung. 

Drostenamt 515. 


E. 


ebdomadarius, Wochenpriester 68. 

ebetare — hobetare, schwächen 122. 

echtwart, achtwerde, achtwart, egtwerd 
80, 193, 267, 609, 720, 825, 1219, 
1376, 1382 

ecclesiasticus 1608. 

edificia s. Gebäud 

Eid 74, 862, 938, 1998, 1802. — sacra- 
mentum sub stola 109. 

Eier 618, 675, 1409. 

Einkünfte Verzeichnis 484, 623, 1304. 

Einlager, 94, 238, 8363, 658, 718, 830, 
1595, 1692. 

Einlöse 80, 81. — Vgl. Rückkauf. 

Eintritt ins Kloster 72, 93, 293, 796, 1204. 


Einverleibung, incorporatio 257, 277, 393, 
804, , 807, 1444, 1481, 1487, 
1623, 1642, 1643, 1780, 1731. 

ementores (? Schreibfehler ?) 298. 


Entschüdigung, restaurum, recompensa 
25, 81, 91, 99, 117, 275, 285, 835, 
852, 860, 884, 385, 408, 504, 518, 527, 
585, 637, 542, 577. 588, 680, 708, 715, 
727, 748, 768, 778, 776, 848, 914, 993, 
978, 1067, 1113, 1159, 1214, 1224, 1280, 
1894, 1427, 1483, 1449, 1448, 1449, 
1494, 1599, 1561, 1564, 1575, 1595, 
1657, 1718, 1734. — Y. gl. Schadenersatz. 

Erbümter 8. Register unter Hildesheim, 

ist 

Krbschaft 41, 181, 628, 1328. — ius heredi- 
tarium 681, 900. 

Ersatz s. Entschüdigung. 

ervepenning 484 (S. 246). 

estuarium 818. 


Flussbett. 927 


evictio 189, 483, 818, 851, 1507. 

exactiones 862, 998, 1569. 

exceptio, Einwand 500. 

Excesse 330, 549, 1230. 

exemptio, Eximierung 25, 133, 303, 459, 
7S, 879 a, 1596, 156. — exemte Orden 


exequie 559, 1025, 1703. 

Exkommunikation 133, 216, 266, 298, 
414, 482, 497, 499, 500, 518, 555, 614, 
675, 731, 754, 798, 933, 1030, 1032, 
1037, 1038, 1039, 1041, 1043, 1044, 
1045, 1053, 1060, 1065, 1068, 1080, 
1496, 1500, 1501. — verboten 672. 

expense s. Ausgaben. 

extranei persone 208. 


Extravagant. corp. iuris 1230. 
exuvie 80, 861, 1223. 


F. 


fabri officium 862. 

Fabrik 750, 767, 830, 858, 1133. 

Fähre 1249. 

familia 25, 76, 393, 559, 685, 1425, 
1569. 

famuli 83, 334. 


Fasten 421. — Vgl. carnisprivium. 
Fehde, guerra 745, 799, 1534, 1621. 


Feier, besondere, 1586. — der h. drei 


Könige 751. — des Frohnleichnam- 
festes 1295. — Mar. Verkündigung 
724. — der h. Scholastica 1616. — 


der h. Thomas u. Antonius 1589. — 
transfigurat. domini 475. — s. trini- 
tatis 1640. 


fertones 106, 113, 570, 673, 706, 724, 
168, 852, 898, 1093, 1263, 1299, 1304, 
1332, 1387, 1291s 1409, 1444, 1618, 
1619, 1627, 1781. 


Feuersbrunst 292, 492, 495, 505. 
fimbrie, Franjen 1020 

fimus, Mist 199. 

Fischbünke 820, 1430. 

Fische 634, 830. 

Fischer 1304. 


Fischerei 78, 80, 289, 307, 9360, 445, 
487, 673, 706, 714, 714, 869, 976, 978, 
1092, 1196, 1195, 1217, 1348, 1350, 
1460, 1524, 1583, 1631, 1659. — Fisch- 
bänke 820, 1430. 

Flachs, linum 1299. 

Fleisch, Fl. essen 81, 836, 1298, 1299. 
— benedicere 410. 

Fleischbank 1445. 

Flussbett erweitern 502. 


928 


Flusslauf, Aenderung des 1474. 

foligo id est wet 1409. — Vgi. Weizen. 

Freigrafschaft 1408. — Vgl. cometia. 

Freigüter 212. 

Freikauf Gefangener 66. 

Freilassung 6, 272, 802, 1391. 
manumissio. 

Friede 1585. — Gottes- 1050. — Königs- 
1051, 1057. — Land- 926, 1367, 1899. 
— Vgl. Aussühnung. 

Friedensrichter 1867, 1414. 

Fruchtlieferung 36, 484 passim. 

frustum, Stück 897. 

Fuhrleistung 1219. — Vgl. stenvore. 


— Vgl. 


&. 


Gänse, auce 675, 1409. 

Gäste "457. 

garba avene, Garbe 1299. 

Garten 84, 600, 641, 642, 686, 759, 760, 
761, 797, 823, 894, 899, 937, 995, 1155, 


Flusslauf — hovelen. 


Gnadenjahr 955, 984, 512, 514, 1188, 
534, 1585. 


godink 820, 876. — Vgl. placitum. 

gogravius 820, 468, 1332. 

Gottesdienst, Aufheben des 266, 731, 798. 

Gottesfriede 1050. 

Grab des h. Godehard 751, 993. 
mulus 1409. 

Graben 7, 042, 766. 

Grafschaft s. comicia. 

gramen, Gras, Wiese, 1407. 

grenarium, eicher, Scheune 818, 1015, 
1298, ur 

grangia, Mnchhof 25. 

Grenzbeschreibung 655. 

Grenzsteine 1394. 

grovending 199, 1373. — Vgl. goding. 
Tossjührigkeit, anni discretionis, legitimi 
76, 92, 418, 701, 1084, 1154, 1308. 

Gründung, Stiftung, von Altüren 20, 192, 
892. — von Kapellen 890, 942, 1093, 
1159, 1323, 1626, 1646. — von Vikarien 


— tu- 


1975, 1304, 1841, 1420, 1445, 1590,| 5. 153, 154, 155 944, 301, 655, 691 

1671. — Vgl. Baum-, Obstg., pomerium. | 916. 1717. mo S 
Gebüude, edificia 153, :|gwerra s. Fehde. 

698, 700, 706, 768, 799, 818, 841, 1078, 

1075, 1180. H 
Gebetsbrüderschaft 50, 54, 137, 144, 150, . 

158, 219, 233, 874, 412, 457, 467, 485, | Hüringe, allecia, alec, halec 421, 623, 

498, 656, 733, 820, 886, 961, 1180, , 1992, 1454. 


1272, 1319, 1388, 1418, 1467, 1574, 
1587, 1588, 1597, ' 1690, 1679 a. 
Geburt der Liten 1299. 
Geburtsfehler 1110, 1456. 


Gefangenschaft 66, 189, 851, 1425, 1569. 

Geleit 1397, 1399. 

Generalsynode 836, 985, 1410. — Vgl. 
Synode. 


Genugtuung 59. 

Gericht 520. — iudex 1870. — assessor, 
assidentes 500, 1870. — sententiam 
querere, invenire 799. — in iudicio 
proponere 62. — sententie diffinitive 

Gerichtstag 1054. Vgl. placitum, goding, 
grevendin 

Gesang 1930. 


Getreiderente, -abgabe 300, 1215, 1337, 
1352, 1409, 1490, 1429, 1488, 1447, 
1476, 1587, 1589, 1605, 1608, 1688, 
1706, 1714. 

Glocken, campana 25, 493. — Vgl. 

Glockengiosser 1175. 

Glöckner, campanarius 623, 702, 969, 
1007, 1938, 1409, 1464, 1467. 


Hallen 820, 989, 990. 
Handschriften 446. 
Hausgerüt des Bischofs 195. 
hemptones, Himten 1638. 
herbas benedicere 410. 
Herberge 806, 1458. 
hiemalis s. Winter. 
Hörige s. litones. 
Holzfällen 8. 
Holgerschtigkeit, holtgravia 73, 805, 
806, 1524. 


Holzlieferung 1299. 

Holznutzung, nuth, holtenut, usus oder 
utilitas lignorum, silve 84, 184, 139, 
172, 182, 183, 218, 236, 254, 888, 1319, 
1497, 1499 

homagium, omagium 444, 992, 1372. — 
Vgl. Lehn. 

homicidium s. Todtschlag. 

homines 61, 74, 542, 594, 623. 

Honig, mel 4984 (S. 297, 241, 250), 1298. 

honor, Besitz 805, 806. 

hospitalarius 9, 587, 1666. 

hospitium &. Herberge. 

hove 73, 840. — Vgl. mansus. 

hovelen 693, 652, 1357. 





Huderecht — Legate. 


Huderecht 706, 1457. 
humulus, Hopfen 421. 
hypoteca 1515. 


I. 


iactus baliste ais Maass 160. 

Jagd 1319. 

Jahrgedüchtnis s. anniversar. 
ahr und Tag, annus et dies, jar unde 
tach 214, 309, 368. 

imago 8. Godehardi 800. — s. Marie 81, 
452, 1539. 

or Gegensatz disbrigare 1415, 


Imker, "putteolarins 860, 1279. 

immun, Immunität 1082, 1068. 

incendiarius 542. 

incendium s. Brandstiftung. 

Inclina domine aures tuas et exaudi me, 
der fünfzehnte Sonntag nach Pfingsten 


inclusi, Klausner 1406. 

incorporatio s. Einverleibung. 

indago s. Hagen. 

indecimalis s. Zehnten. 

inducie, Aufschub 480, 500, 1638. 

Indulgenz s. Ablass. 

Innung 952. — lapicidarum, carpentar., 
fabri 869. — der Knochenhauer 406. 
— der Leineweber 952. — der Schuh- 
macher 302. — der Wurstmacher 406. 

inpendium, Kosten 1116. 

inquilini, Hintersassen 1376. 

Inter cunctos, Bulle 1462. 

Interdikt 138, 672, 754, 840, 1082, 1065, 
1068, 1496, 1601. — Verbot des 679. 

investitura 1381, 1669. — feodalis 632. 
— per pilleum 851. 

iudex 721, 1204, 1870. — regis 884. — 
delegatus 1695. — ordinarius 133. 

iurisdictio als Bezirk 266. 

iurnales 1147. 


ius et consuetudo terre 718. — advo- 
catie, Vogteirecht 71, 427, 668, 805, 
806. — archidiaconi 46. — comecie 


1091. — conferendi 155, 1642, 1643. 
— decime 103. — infeudandi 379, — 
hereditarium 681, 920. — ministeria- 
lium 701. — presentandi 1200, 1212, 
1380, 1381, 1642, 1643. — pignorati- 
cium 681. — pudicicie, beddemund 18, 
708, 1305. — sequele in litonibus 248. 
— am Hausgerät des Bischofs 195. — 
recognoscere 5. — Beraubung 11. 
iustitia minuta 1368. — iusticie comple- 
mentum 799. 
Hildesh. UB. III. 


929 


K. 


kalendarium 457, 1646. 

kalixtia wohl caristia 81. 

kamenata 818, 1332. 

Kanonikat 1461. — rosignieren 242. 

Kantorei im Moritzstift gegründet 347. 

Kapelle von einer Kirche auf eine andere 
übertragen 1028. — Gründung s. Grün- 
dung. 

Kaufhallen 820, 989, 990. 

Keller, cellarius 549, 818, 1298. 

Kirchengüter 524, 697, 777, 1515. — ab- 
gabenfrei 1080, — Veräusserung 711, 
1515. — wiederverschaffen 1108. 
kerklen 73, egi. Altarlehn. 


Kleidung s. Bekleidung. 

Kleinvieh 1189. 

Klage 1146. 

Klagschrift, libellus 476, 480, 500, 1020. 

Knochenhauer 406. 

cocus s. Küche. 

Königsfriede 1051, 1057. Vgl. Friede. 

Kohlen 1919, 1238. 

Kollationsrecht 155, 1642, 10643. 

Konfirmation 891 

Konzil vgl. Lyon, Mainz im Register. 

coquina s. Küche. 

kotere 1409. 

kothworde 73. 

Kranke, Krankenpflege, -haus 11, 230, 462, 
518 556, 675, 624, 1140, 1177, 1360, 
1407, 1556, 1560. 


Kreuz 380, 461. 

Kronleuchter 480, 1608. 

krummepennig 484 (S. 940, 241). 

Küche, coquina 484 (S. 988, 255), 623, 
818, 1298. — Koch, cocus 830. 

Kühe, vacce 484 (S. 330, 995, 941, 947, 
250), 1457. 

kuntschup 1031. 

Kurie 81, 512, 648, 600, 658, 739, 799. 
— Klaustral- 1575. 


L. 


lacticinium, Milchspeise 484 (S. 258). 
Lümmer, agnus 484 (S. 248, 250), 1299. 
Läuten 554, 1609, 1616. — Vgl. Glocken. 
laicalem habitum assumere 181. 
Lampe s. Beleuchtung. 

Landding 1408. 

Landfriede 926, 1867, 1399. — Vgl. Friede. 
lapicide officium 869. 

Lathufe s. mansus. 

Lebensmittel 1230, 1558. 

lectiones 421, 1230. 

Legate 68, 411. — Vgl. Testamente. 


59 


930 


Lehn, Belehnung 5, 9, 17, 34, 38, 47, 
56, 72, 81, 97, 113, 115, 122, 141, 143, 
154, 168, 185, 228, 230, 989, 291, 296, 
364, 367, 373, 384, 390, 408, 47, 490, 
441, 501, 615, 677, 590, 645, 652, 665, 

6, 683, 700, 714, 717, 718, 787, 862, 
895, 980, 992, 1014, 1015, 1017, 1021, 
1098, 1199, 1987, 1265, 1300, 1349, 
1352, 1441, 1449. 1489, 1483, 1489, 
1577, 1584, 1607, 1694, 1649, 1657. 
— zu Unrecht 590. — ius feodale, 
emphiteonicum 379, 700. — investi- 
tura feodalis 652. — Register 391. — 
Reichslehn 42, 817, 329, 420. — ho- 
velen 623, 659, 1857. — lenhove 484 
(S. 227). — lenpenning 484 (S. 230, 
236, 240, 241, 243, 245). — Vgl. homa- 


gium 
Leibzucht, lifgedingede 1119, 1178, 1275, 


Leihe 808. — von Kirchen 1199. 

Leihen von Geld 183. 

Leineweber 952. 

libellus s. Klagschrift. 

linum, Flachs 1299. 

litones, Hörige 6, 18, 22, 80, 127, 207, 
209, 212, 214, 918, 221, 299, 248, 369, 
484 (S. 998, 255), "506, 515, 569, 694, 
623, 675, 708, 714, 780, 758, 755, 768, 
194, 805, 806, 853, 935, 966, 968, 971, 
1166, 1223, 1958, 1299, 1305, 1314, 
1316, 1322, 1829, 1891, 1429, 1466, 
1522, 1546, 1547, 1565, 1569, 1608, 
1632, 1645, 1659, 1660, 1691, 1714, 
1719, 1722, 1728. — in die Stadt ge- 
zogen 1719. — Rekognition für Geburt 
1299. — Heirat 18. — constitutio 1116. 
— Recht 1895. — institutio «. desti- 
tutio 80. — exuvie 80, 861, 1223. — 
Freilassung 6, vgl. manumissio. 
Tausch s. das. — Güter der 730, 1338, 
1546, 1547; vgl. mansi liton. 

littere Tefutatorie 1039. 

lobium, Laube 244, 710. 

locatio s. Pacht. 

losetoch 1299. 

Loskauf 205, 213. 

lumen, luminaria s. Beleuchtung. 


M. 


Mahlzeiten 421. 

Mahnung 906. 

maldrate 573, 1013. 

malus status terre 1407. 
mancipium 857, 1127, 1201. 
mandatum 623. 
mansiuncula 818. 


Lehn — Mühlen. 


mansus, Hufe, meist zu 30 Morgen, z. B. 
1116, 1224, 1232, aber auch zu 16 M. 
700, zu 20 M. 1409, zu 22 M. 1852, 
zu 26 M. 675, 710, 1714, zu 27 M. 
1198, zu 40 M. 47, zu 42 M. 1429, zu 
60 M. 47, 73. — litonici, Lathufen 90, 
918, 424, 484 (S. 228), 736, 765, 805, 
806, 858, 862, 883, 1236, 1321, 1409, 
1434, 1458, 1522, "1546, 1547, 1565, 
1603, 1697, 1714, 1715. — bodellicus 
1321. decimales, indec. 81, 111, 
203, 411; vgl. Zehnten. -— Vgl. hove. 

mantellum, Mantel 799. 

manualia 1230. 

manumissio 862. — Vgi. Freilassung. 

manutergium, Handtuch 1093. 

marketgeve, marktgüngig 1985. 

massa, Stück, Menge 421. 

Mast, pastura 445, 1219. 

matutine 1930. 

Mauer von Holz 797. — Bau 817, 818. 

mediator 960. 

Meier, -rei s. villicatio. 

meyerding, meygerdine 713, 1466. 

meierhof 73. 

meyerlen 484 (S. 229, 230, 282, 233). 

Meineid 938. 

memoria 44, 104, 248, 284, 288, 293, 
826, 352, 361, 398, 417, 431, 474, 512, 
514, 517, 656, 567, 598, 599, 609, 635, 
800, 869, 878, 880, 894, 900, 969, 991, 
995, 1047, 1119, 1181, 1151, 1230, 
1248, 1292, 1299, 1306, 1393, 1417, 
1454, 1487, 1539, 1580, 1587, 1589, 
1600, 1640, 1646, 1656, 1668, 1672. 
1675. — mensualis 809. 

melen, Milbe, Wurm 79. 

mende, Almende 654, 655, 727, 1091. 

mensale, Tischtuch 1093. 

Mergel 867. 

Messen, 20, 68, 106, 128, 181, 192, 421, 
498, 556, 603, 618, 693, 799, 871, 900, 
1290, 1409, 1445, 1454, 1467, 1409, 
1487. 1587, 1589, 1646, 1791. 

Messwein s. Wein. 

milicia secularis, Ritterstand 1300. 

militaris 862. 

Misshandlung 959. 

Mitgift 399. 

modiatio, Hülsenfrucht 1298. 

modigilus, Mässchen 484 (S. 238). 

modius advocatie 1714. 

Mohn s. papaver. 

moltkorn 1299. 

Mord s. Todschlag. 

Mühlen 20, 29, 62, 73, 81, 108, 131, 160, 
258, 810, 841, yon 979, 890, 445, 
471, 473, 489, 484 (S. 229, 232, 





Münze — Postulation. 


235, 940, 243, 254), 626, 546, 580, 584, 
607, 628, 634, 651, 667, 727, 758, 818, 
819, 849, 850, 861, 911, 919, 915, 945, 
947, 975, 988, 989, 980, 1000, 1099, 

1147, 
1970, 
1484, 
1543, 
1681, 1647, 1659, 1673, 1689, 
1687. — Müller 484 (S. 232, 


931 


Osterkerze, columpna paschalis 523. 
ova s. Eier. 
oves s. Schafe. 


P. 


Pacht, Verpachtung, locatio, 51, 61, 222, 
653, 593, 676, 788, 1098, 
1198, 1915, 1849, 1415. 
pagacio, Bezahlung 981. 
palla, 4ltartuch 1230. 


999), 947. — aureum molendinum 81. Pallast, bischöfl. 177, 680, 686, 752, 759, 


— Walkmühle 488. 
Münze 515, 623, 850. 
Münzmeister 1005. 
Münszvertrag 1288. 


N. 


Nachbarschaft, lästige 1360. 
Nachlass 680. 

Nachtwache 1664. 
Namensänderung 81, 970, 1184. 
Neubau 492, 495, 508, 
Neuwahl 503. 
Nichtigerklärung 1301. 
Niessnutz 429, 571. 

nona, None 877. 

Hovale s. Rodung. 

noverca, Stiefmutter 559. 
novicius 1133. 

nuth 888, egi. Holznutzung. 


©. 


obodientis, -tiarius 90, 201, 213, 224, 

249, , 900, 887, 571, 603, 623, 732, 
741, 745, 804, 805, 806, 807, 836, 845, 
877, 1116, 1165, 1999, 1302, 1409, 
1431, 1459, 1476, 1569, 1608, 1791. 

Obstgarten, pomerium, pomerarium 623, 
629, 718, 793, 1848. — Vgl. Garten. 

obventiones 80, 618. 

ochteme, ochtuma, decima minuta 100, 
186, 208, 472, 1299, 1317, 1318, 1467. 

Ofen, 'pirale 484 (S. 22 T). 

Offenhaus 1265, 1425. 

officiales 238, 848, 1183. 

officiati 195, '848, 1230, 1258, 1298. 

officium 494 (S. '93), 1999. — — obe- 
dientia 1608. — Meieramt 887. 
dapiferatus 515. — Vgl. Innung. 

oleum sanctum 879. 

Opferungen 49, 957, 1594. — Vgl. Al- 
mosen 

opilio, Hirt 484 (S. 229), 834, 1592, 1611. 

Orden, exemte 303. 

ordo magnus 1409. 

omamenta s. Schmuck. 


pallium 484 (S. 244). 

pandatio, Pfändung 1183. 

panis albus 1292, 1298, 1299, 1409, 1539. 
— prebendalis 1100, 1999. 

P P Mohn, Leinsamen 212, 484 (S. 

623, 1804, 1409, 1579. 

Mdb. liber 877. 

Paramente s. Schmuck. 

pastura, Mast 445, 1219. 

Patronat, -tsrecht 211, 212, 277, 348, 
849, 353, 379, 383, 387, 408, 410, 527, 
536, 647, 591, 706, 709, 970, 1087, 
1088, 1089, 1090, 1093, 1094; 1095, 
1096, 1104, 1150, 1823, 1351, 1357, 
1380, 1406, 1427, 1433, 1440, 1481, 
1522, 1524, 1529, 1532, 1668, 1669. 

pellicium, Pelz 142. 

pelvis, Becken 1409. 

pensio s. Zins. 

peregrinatio s. Pilgerfahrt. 

person, personatus, Würde 235, 1302, 


petitio, Bede 1223, 1236, 1411, 1454, 
1569. 


Pfand, Verpfändung 17, 30, 94, 111, 850, 
920, 1183, 1208, 1236, 1346, 1434, 
1515, 1587. — pandatio 1188. — ins 
pignoraticium 681. 

Pferde 266, 484 (S. 932, 240, 242, 243), 
1439, 1457, 1602. 

Pilgerfahrt, peregrinatio 201, 474, 741. 

pilleum, investire per 851. — resignatio 
per 1308. 

pirale, Ofen 484 (S. 227). 

piscatura s. Fischerei. 

piscina s. Teich. 

pistor s. Bücker. 

plaeitum 22, 252, 311, 321, 363, 455, 
654, 776, 816, 1054, 1239, 1204, 1376, 
1446, 1697, 1799, 1798. — Vgl. godink, 
vogetdink. 

plaghestech 7. 

plaustrum 8, 484 passim, 494, 799. 

pomerium, pomerarium s. Obstgarten. 

porci s. Schweine. 

Postulation 66. 


b9* 


932 


Präbenden 25, 74, 80, 168, 285, 242, 
255, 984, 800, 309, 355, 369, 494 (S. 
238), 457, 609, 619, 628, 714, 741, 745, 
165, 768, 798, '869, 920, 921, 998, 11929, 
1133, 1140, 1145, 
1932, 1245, 1275, 1299, 1409, 1410, 
1429, 1461, 1534, 1580, 1616, 1714. 
_ Verwaltung 714. — Güter 303. — 
Kinderpr. 862. — für Gäste 457. 

Prüsentierte, Ablehnen von 1212. 

Präsentationsrecht s. ius. 

Prüsenzgelder 1163. 

precaria 1145, 1168. 

precium servorum 81. 

roch iU (S. 229). 


digt 87 
prelatura 519, 515. 
preparamenta s. Schmuck. 
Privileg 1025. — Bestätigung 372, 879. 
procuratio 292, 892, 1292, 1734. 
procurator 8, 721, 1571. 
Profess 149, 379, 997. 
provestding. 768, 1800. 
Prozessionen 330, 402, 554, 589, 1133, 
psalterium 493, 1454, 1539. 
pudicicie ius s. ius u. beddemund. 
pullus, junges Tier, bes. Huhn 118, 153, 
2, 484 (S. 229, 250), 618, 628, 675, 
836, 900, 998, 1018, 1299, 1904, 1409, 
1609. — pulti, gemässtete 484 (S. 299). 
putteclarius, Imker 860, 1279. 


Q. 


quadragesima 863. 
quatertempere 1693. 

Quelle 405, 604. 

Quesumus domine, collecta 493. 
Quittung 1005. 


R. 


Rangverhältnisse der Geistlichen 554. 

Ratifikation 1096. 

Raub s. Beraubung. 

Recht s. ius. 

refectorium 623, 729, 836, 877, 1246, 
1586, 1609, 1616. 

regestum, Registerband 754. 

Reichslehn 42, 817, 829, 426. 

reysa, Heerzug 65, 1425. 

reysege have 1425. 

Rekognition, notar. 95. — Gebühr 1299. 

Reliquien 751, 800, 957. 

Rente 48, 241, 570, 669, 673, 698, 722, 
129, 737, 738, 882, 941, 996, 1998, 
1933, 1938, 1940, 1390, 1411, 1430, 
1437, 1488, 1445, 1669, 1687. — Vgl. 
ins. 


1149, 1163, 1930, 


Prübenden — Schiedsrichter. 


Residenzpflicht 74, 1298, 1302. 
resignatio per pilleum 1808. 

extenta 62. — Vgl. Verzicht. 
Ritterstand, milicia secularis 1300. 
Ritus 1841. 


Rodung, novale 28, 80, 152, 207, 909, 
210, 285, 239, 253, 805, 326, 327, 357, 
379, 687, 708, 781, 1035, 1169, 1176, 
1907, 1909, 1911, 1249, 1250, 1259, 


1409, 1471, 1480, 1512, 1546, 1547, 
1648, 1700, 1701. — Rodzehnten s. 
Zehnten. 
rogationes 484 (S. 227). 
rogum, ESO" ana, Almosen 484 (S. 231, 
. 236, 


rosepsning 484 (S. 230, 232, 235 
242, 244, 246, 248, 255). 
Rückerstattung 770. 

Rückerwerb v. Kirchengüitern 524. 


Rückkauf 30, 81, 65, 186, 271, 557, 558, 
581, 686, 697, "699, 700, 708, 730, 852, 
857, 38, 980, 1029, 1112, 
1132, 1152, 1157, 1173, 1908, 1216, 
1217, 1219; 1232, 1936, 1996, 1312, 
1319, 1434, 1693, 1714, 1735. 
rustici 1299. 


sacramentum s. Kid. 

Sakramente, die h. 410, 1159, 1642, 1643. 

sacrista 1447, 1589. 

Saline 821, 333, 440, 669, 869, 1985a 
(S. 818), 1307, 1834, 1415. 


Salus populi, Messeanfang 150. 

Salz 451, 869, 897, 1014, 1307. 

Salzpfanne, sartago 434 (S. 259), 839 
1334, 1415. 

Sammler v. Geldern, falsche 888. 

sanctuarium 1454. 

Sanctus, Gesang 1589. 

sanguis Christi 950. 

sartago s. Salzpfanne. 

sartatecta 25. 

satellites 410. 

Schadenersatz 397, 415, 476, 1128, 1466. 

Schadloshaltung 76, 267. 

Schafe, oves 484 (S. 248, 249, 250, 259, 
958, 255), 1264, 1299. 

Schafseuche 81. 

Schaltjahr, annus bissextilis 800. 

Schatz, scat, 484 passim, 862, 1298. 

Schatzkammer, tresecamera 629, the- 
saurus 1699, 1701. 

Schenkenamt 510. 

Scheune 488. 

Schiedsrichter 75, 80, 465, 1278, 1691. 





Schlösser — Siegelbeschreibungen. 


Schlösser, Burgen, Festen 94, 487, 515, 
658, 659, 777, 980, 1176, 1258, 1965, 
1967, 1897, 1408, 1411, 1425, 1618, 
1614, 1655, 1696. — Schlossplatz 590. 
— borechsathe 487. — suburbium 94. 

Schlüssel 1594. 

Schmuck, ornamenta, preparamenta 25, 
284. 50, 830, 858, 1145, 1230, 
1281, 1278, 1410. 

Schöffen, scabini 206. 

scholarium episcopus 355, 506. 

Schock, scok 1299. 

schopa, Schoppen 1539. 

Schoss, scot 948. 

Schreiber des Domkapitels 1476. 

Schüssel, seutella 708. 

Schüisselträger 406. 

Schuhe, calcei 484 (S. 235, 236, 241), 


Schuhmacher 802. 

Schulden, 16, 60, 65, 284, 300, 392, 503, 
512, 614, 515, "559, 627, 675, 781, 898, 
999, 1007, 1055, 1319, 1395, 1519, 
1553, 1555, 1569, 1641. 

Schule '869, 1930. 

Schutz, Schutzbriefe 89, 379, 468, 504, 
565, "344, 1111, 1135, 1188, 1707. 

Schweine, porei 158, 484 (S. 240, 242, 
243, 247, 251, 254, 258), 675, 1299, 
1409. — porcelli 484 (S. 255). — co- 
quinales 484 (S. 228). — Mast 445, 


scutella, Schüssel 708. 

sedelhof 383. 

See, lacus 1656. 

selemolder 484 (S. 227, 252, 253, 254). 

semella, Semmel, s. simila. 

sepes, Zaun 548, 1543. 

sepultura s. Begrübnis. 

sepum, Unschlitt 993. 

sequele ius s. ius. 

sequentia: Ave preclara 68, 1589. — 
Celi enarrant 1454. — Verbum dei 
deo natum 877. 

servientes 244. 

servitia 201, 855, 619, 623, 741, 755, 

4, "805, 806, 1999, 1417, 1586, 
1609, 1616. — coquinalia 603. — 
magna 484 (S. 259), 1299. 

Siechenhaus s. Kranke. 

Siogel, gemeinsames 1255. — zweifarbiges 
42. — sollen die Cisterzienserkonvente 
nicht haben 1196. 

Siegelbeschreibungen: Adensen, v. 1291, 
1829. — Aschwin, vicedom. Goslar. 
427. — Barfeld, v. 1236. — Barien- 
rode, v. 609, 625, 834, 1638. — Barke- 
velde, v. 812. — Berkenstein, v. 784. 


933 


— Bock 978, 1087, 1188, 1219. — 
Bock v. Nordholz 854, — Bokel 1716. 


— DBoldensel, v. 352. — Borsum, v. 
538. — Bortfeld, v. 919, 1489, 1630. 
— Burgdorf, 92. — Cramme, v. 


928, 658, 708, 1448, 1542. — Crones- 
ben 1223. — Dahlum, v. 692, 706, 
1156, 1205, 1343, 1419. — Depenowe, 
v. 275. — Dinklar, v. 1205. — Dor- 
stadt, v. 1538, 1679. — Elze, v. 887. 
— Escherde, v. 1507. — Freden, v. 
1697. — Frenke, v. 1697. — Friese 
1081. — Gadenstedt, v. 626, 1372. — 
Gandersheim, v. 660, 1986, 1343. — 
Geitelde, v. 1681. — Gladenbeck, Y. 
577. — Gowisch, v. 1681. — Gustedt, 
v. 420, 626, 1434, 1633, 1692. — 
Hachem, v. 086, 819, 1352. — Hake 
26, 681. — Harboldessen, v. 1820, 
1080. — Harlingeberg, v. 12, 1527, 
1539, 1681. — Harsleben, v. 1525. — 
Hastenbeck, v. 1581. — Hedjershausen, 
y. 851. — Heide, Paganus 1610. — 
Hessen, nob. v. 1607. — Hohenbüchen, 
v. 35. — Hoie, Hoge 772, 960. — 
Holstein, Gr. v. 583. — Holte, v. 1412. 
— Ibbenstede, v. 1659. — lohann, 
Pfarrer in Lesse 1542. — Kemme, v. 
98, — Kniestedt, v. 1354. — Konrad, 
Marschall 773, 1128. — Laatzen, v. 
1631. — Lebenstedt, v. 1188. — Len- 
gede, v. 1692. — Loewe, v. 1552. — 
Linde, v. 606, 1516. — Ludolf, Käm- 
merer, 8. Tossem, v. — Lutter, v. 626, 
1354. — Meienberg, v. 688, 1088, 1185. 
— Meinersen, v. 87, 1356, 1538. — 
Mulberg, v. 1240. — Oberg, v. 212, 
487. — Ohsen, v. 887. — Osterode, v. 
46. — Pil v. Himmelsthür 90. — Pis- 
cing, de 314. Rasehorn 1286. — 
Reutenberg, vy. 675. — Reden, v. 85, 
1638. — Roden, v. 077. — Rössing, 
v. 712. — Rostorf, v. 1538, — Salder, 
v. 851, 1354. — Sambleben, v. 1255. 
— Schadewald 697. — Schladen, Gr. 
v. 571. — Schermbeck, v. 1588. — 
Sehlde, v. 1696. — Sellenstedt, v. 1286, 
1843. — Spiegelberg, Gr. v. 730. — 

Stedere, v. 1919. — Steinberg, v. 948. 
— Stemmen, v. 1466. — Stöckheim, 
Stockem, v. 08, 282, 305, 1843, 1642. 
— Struz v. Pfuhl 421. — Tossem, v . 
98, 1188, 1356, 1524. — Uetze, v. 1387. 
— Wallmoden, v. 626, 1549. — Walther, 
Pfarrer in Stederdorf 279. — Warberg, 
v. 1451. — Wehre, v. 883, 1576. — Wen- 
den, v. 1682. — Werder, v. 861, 887. 
— Wernigerode, Gr. v. 176. — Wohlden- 








934 


berg, Gr. v., de Insula 42, 313, 395, 
417, 660. — Woltershusen, v 
Wülfingen, v. 660, 729. 

silentium imponere 604. 

simile, simule, semella, Semmel 623, 1298, 


synodus 299, 538, 877, 1487, 1612, 1643. 
— synodalia 292, 87, 1093, 1618, 
1619, 71649, 1643, 1781. — Vgl. General- 
Sy noden. 

sotularia, Schlafschuhe 1299. 

spenda, Almosen 556. 

spensa, Bettstuhl 623. 

Stadtrecht 545. 

Stand, geistl, vertauscht mit Ritterstand 
1300. 

statio 411, 782. 

Steingrube 260. 

stenvore 484 (S. 250 ft) — Vgl. Fuhr- 
leistung. 

Stiftung s. Gründung. 

stopa vini 1842, 1539. 

stoveke 950. 

Strafe 958. — zahlen 1429. 

stramen, Stroh, Streu 799. 

Strasse geradelegen 585. 

Streit, Entscheidung, Beilegung v. 16, 
33, 61, 85, 103, 107, 129, 135, 161, 
203, 410, 493, 516, 521, 539, 558, 604, 
648, 657, 658, 674, 711, 791, 743, 744, 
778, 783, 786, 790, 791, 795, 799, 815, 

6, 867, 884, 916, 957, 937, 
1075, 1089, 1105, 1108, 1213, 
1324. 1339, 1344, 1376, 1380, 
1886, 1890, 1571, 1691, 1695, 
1723, 1729, 1782. 

structura s. Bauamt. 

studium 201, 741, 826, 1138. — Studenten 
1138, 1930. 

stupa s. Badestube. 

subadvocatus 569. — Vgl. advocatus. 

Subjektionsverhültnis 33. 

suburbium 94 

succentor 330. 

Sühne 1064. — Vgl. Vergleich, Vertrag. 

suspensio ab officio 266. — divinorum 
266. — Vgl. cessatio. 


T. 


Tafelgüter 94, 308, 360, 515, 627, 718, 
755, 772, 1817. 

talenta 80 — 60 marce 81. 

tallia 1569. 

tapetarius, Teppichmacher 484 (S. 257, 
258), 1601. 

Tausch von Land, Gütern 81, 176, 196, 
209, 210, 280, 291, 328, 874, 431, 522, 


silentium — vasalli. 


574, 577, 599, 695, 629, 652, 669, 704, 
727, 772, 773, 816, 848, 1011, 
1016, 1047, 1076, 1 


— Land gegen Vieh 91. 
sterialen 182. — Patronatsrechte 1380. 
— geistl gegen Ritterstand 1300. — 
Höriger 18, 197, 569, 702, 1197, 1201, 
1958, 1660, 1722. — Zehnten 120. — 
Vgl. Ersatz. 

Teich, piscina 1477, 1527, 1539, 1609. 

Teilung v. Gütern 814. 

Testament, -tarii 68, 106, 246, 249, 411, 
512, 515, 732, 767, 890, 993, 1155, 
1158, 1190, 1238, 1309, 1810, 1331, 
1348, 1386, 1411, 1454, 1476, 1536. 
— Vgl. Legate. 

testudo 939. 

Teuerung 898, (81 kalixtia?). 

theatrum, Gildehaus 484 (S. 245). 

theloneum s. Zoll. 

thesaurus, Schatzkammer 1699, 1701. 

tyde 484 (S. 232, 248). 

tydpenning 484 (S. 230, 234, 235, 240). 

Todesfall, Schenkung auf 1502. 

Totenbuch 1167. 

Totschlag, homicidium 181, 1569. 

Torweg 1407. 

Transsumierung 561, 1167, 1541, 1598. 

tresecamera, Schatzkammer 629. 

tricesime 493, 1025. 

triturare, dr eschen, triturator 98, 484 (S. 
231, 297 ff., 246, 247). 

tumulus s. Grab. 

tunica 1059. 


U. 


Ueberschwemmung 1575. 

unbesprokene lude 1899. 

unctia, Ackermaes 768. 

Uneheliche 1383. 

Unteilbarkeit 1129, 1198, 1232, 1314. 

Unterstützung 299. 

urbar machen s. Rodung. 

Urteil 790, 1081. 

usura, Zinsen 836. 

usus, utilitas lignorum, silve s. Holz- 
nutzung. 

utelegede dach, anberaumter Tag 604. 


V. 


vallatus, umgittert 1420. 
vasalli 66, 604, 992, 1607. 




















vectura — Weihen. 


vectura, Fuhre 987, 1210. 

Verüusserung 777, 1098. 

Verbum dei deo natum, sequentia 877. 

Vergleich, Vertrag 7, 22, 274, 1015, 
12 1603, 1605, 1647, 1648, 1655, 
1662. 

Vergünstigung 139. 

Verheiratete, coniugati 543. 

Verjährung 604. 

Verpflegung 392, 457. 

Verschluss u. Verteilung derSchltissel 1594. 

Verweigerung Prüsentierter 1212. 

Verzicht, Resignation 7, 138, 140, 179, 
198, 959, 334, 395, 397, 419, 495, 432, 
454, 455, 479. 589, 601, 608, 610, 612, 
615, 620, 648, 676, 692, 695, 712, 718, 
716, 728, 734, 740, 756, 758, 764, 765, 
768, 769, 775, 792, 797, 810, 811, 812, 
821, 824, 827, 828, 833, 859, 861, 
8628, 868, 866, 871, 885, 896, 901, 
e. 915, 924, 948, 915, 946, 974, 


798, 1023, 1063, 1078, 1089, 


1 1708, 

1719, 1799, 1724. — per ' pilleum 1308. 

vestitura s. Bia d 

vicedominus 427. 

victualia s. Lebensmittel. 

Vidimus, Vidimierung 376, 416, 754, 842, 
1022, 1264, 1617. 

viduarius 1999. Ob richtig? 

Vieh gegen Land vertauscht 21. 

Vikariengründung s. Gründung. 

villam arabilem reddere 1447. 

villani 655. 

villicus, villicatio 22, 24, 61, 80, 99, 111, 
153, 168, 187, 205, 213, 299, 316, 324, 
369, 494, 481 (S. 996, '997, 228, 230, 
281, 232, 238, 242, 245, 247, 248, 249, 
250. 251, 252, 254, ' 955, 957), 549, 594. 
618, 619, 628, 637, 675, 676, 681, 685, 
702, 714, 768, T, 798, 799, 811, 849. 
852, 862, 920, 991, 971, 1005, 1100, 
1189, 1919, 1293, 1294, 1298, 1999, 
1309, 1305, 1316, 1349, 1409, 1411, 
1446, 1531, 1536, 1604, 1680, 1677, 
1686, 1687, 1690, 1799. 1794. — Ver- 
waltung 80, 168. — curia villicalis 
1677. — officium 887, officialis 971. 
— Abmeierung 675. — Vgl. meyerdinc, 
-hof, -len. 


935 


vinalis 484 (S. 230, 231, 235 ff., 242, 248, 

245, 246, 247, 248, 949, 950, 953, 237, 
258). — 'divinales 484 (S. 235 ff ). — 

Vgl. Wein. 

Visitation 877, 1159, 1734. 

vitalicum, Wittumsgelder 818. 

vitricus, Stiefeater 1552. 

Vogelfang 445. 

vogetine 1722. — Vgl. placitum. 

vogetman 998. 

Vogt, Vogtei s. advocat. 

Vogtschatz 1714, 1723. 

Volljährigkeit s. Grossj. 

Vollmacht 205, 479. 

Vormund, tutor 1630. 

Vornamen, zwei für eino Person 841. 

Vorkaufsrecht 693, 1264, 1617. 

vorwark,- werc 73, 1409. — Vgl. allodium. 

vorat, Wald 953. 

vorstmestere 1344. 

vox in capitulo 1133. 


084, vreteschelling 1370. 


W. 


Wachs, Wachszins 121, 388, 623, 820, 
940, 1299, 1342. 


Wachtdienst 1868. — Wächter 1627. 

Wührschaft s. warandia. 

wagenpenninge 484 (S. 232, 233, 234). 

Wahl 3, 938. 

Wahlkapitulation 515. 

Wald 8, 81, 123, 134, 193, 235, 236, 
253, 357, 609, 617, 727, 771, 782, 867, 
888, 953, 954, 1109, 1143, 1195, 1249, 
1261, 1269, 1319, 1344, 1376, 1414, 
1479, 1485, 1604, 1668, 1678, 1682, 
1700, 1701, 1711. — vorst 953. 
vorstmestere 1344. 

Walkmühle 488. — Vgl. Mühlen. 

warandia, warandus, warandare 2, 25, 
189, 219, 214, 318, 863, 424, 444, 487, 
538, 620, 652, 716, 718, 736, 746, 785, 
798, 833, 851, 869, 897, 960, 1099, 
1261, 1376, 1406, 1473, 1485, 1590, 
1523, 1539, 1546, 1550, 1576, 1595, 
1665, 1709, 1712. — Vgl. Bürgen. 

wede s. Weizen. 

wedepenninge 484 (S. 229, 230, 231, 234, 
235, 240, 242, 248, 245, 046, 941, 053). 

Wege 548, 1078. — Besserung 1835, 
1968. — Benutzung 93. 

Weide u. Hude 44, 706, 1047, 1139. — 
Recht 706, 1457. — Geld, pastoralis 
marca 1368. 

Weihen, geistl. 1110. 





936 


Wein 484 (S. 227, 229, 248, 253), 836, 
950, 957, 995, 1230, 1233, 1298, 1299. 
— stopa vini 1949, 1539, — Vgl. vinalis, 

Weistum 799. 

Weizen, wet, wede, foligo 484 (S. 298, 
232, 248, 249, 250) 708, 1409. — 
siccus wo 484 (S. 228, 232, 238, 

werstat, Abendmahl 623. 

Widerruf 618, 730, 763, 804. 

Wiederkauf s. Rückkauf. 

wielerverschaften entfremdeter Güter 


Wiese, pratum 180, 187, 508, 720, 746, 
814, 819, 889, 950, 1114, 1115, 1195, 
1949, 1409, 1455, 1457. 

Wintersaat, -frucht 484 (S. 228), 633 

Wüstung 1636. 

Wurstmacher 406. 


Zaun 548, 1543. 

Zehnten, 10, 12, 19, 80, 31, 40, 62, 65, 
68, 75, 78, 81, 91, 92, 94, 95, 98, 100, 
103, 106, 109, 116, 190, 141, 147, 148, 
153, 161, 162, 165, 169, 170, 171, 188, 
203, 205, 218, 215, 225, 226, 230, 234, 
935, 961, 270, 276, 279, 282, 286, 987, 
994. 804, 805, 819, 326, 336, 338, 344, 
845, 348, 850, 851, 856, 869, 363, 364, 
365, 366, 377, 379, 897, 415, 416, 421, 
498, 436, 450, 451, 458, 461, 466, 470, 
479, 474, 481, 484 (S. 256), 486, 489, 
491, 507, 509, 580, 587, 569, 561, 569, 
572, 576, 579, 596, 597, 598, 604, 606, 
624, 627, 698, 635, 644, 659, 671, 675, 
680, 689, 690, 696, 697, 706, 707, 714, 
717, 719, 721, 725, 726, 742, 756, 151, 
762, 784, 801, 814, 819, 893, 895, 897, 
898, 834, 889, 843, 847, 855, 859, 861, 
862, 897, 911, 912, 917, 918, 921, 951, 
954, 956, 982, 986, 987, 988, 993, 994, 

3 3 L] 3 3 

1056, 1076, 1079, 1086, 

1100, 1103, 1194 1140, 

1152, 1172, 1178, 1179, 1180, 1184, 


Wein — Zurückerstattung. 


, 1 , 1 , 1 ? 

1688, 1692, 1709, 1711, Nacha. 
S. 817. — novalis 253, 378, 374, 984, 
1217, 1546, 1547. — minuta vgl. och- 
teme. — jus decime 103. 


Zeugen, auffallende Anführung der 1007. 


Zins, Rente, census, pensio 94, 51, 81, 
84, 90, 98, 104, 113, 129, 186, 219, 
214. 218, 241, 248, 262, 292. 318, 324, 
361, 876, 455, 484 (S. 232), 517, 523, 
549. 587, 619, 623, 625, 626, 628, 630, 
635, 639, 646, 647, 657, 660, 615, 685, 
700, 708, 787, 805, 810, 815, 820, 846, 
859, 853, 869, 882, 884, 887, 900, 906, 
947, 948, 971, 998, 1093, 1028, 1 
1099, 1199, 1136, 1187, 1194, 1 


1 
1784. — rückständiger 1560, 1570. — 
Vgl. Wachszins. 


Zinsen, usure 836. 
Zinsgüter 935. 
Zinsregister 484. 
Zitierung 464, 721. 

Zöllner, theolenarius, thelonearius 212, 
215, 282, 283, 334, 704, 764, 765. 
Zoll, thelonium. 945, 484 (S. 237), 515, 

1897, 1399. 
Zuflucht 1048. 
Zufuhr, vectura 987, 1210. 
Zurückerstattung 770. 





Beschreibung 


der 


beigegebenen Siegelabbildungen. 





1. Erwählter Otto, Herzog von Braunschweig, nur an dieser 
Urk. des Jahres 1264 nachweisbar. Ganze stehende Figur mit der 
Alba und dem Manipulum, mit der Linken Buch vor der Brust 
haltend, die Rechte (wohl segnend) erhoben. 

(T S.) OTTONIS - ELECT(I - HJILDENSEM(ENSIS). 

Kreuzstift Nr. 123. 


2. Erwählter Otto (1265—74), stehend in ganzer Figur in 
einer Nische, über der sich ein Bauwerk erhebt, vor der Brust mit 
beiden Händen Buch haltend. 

SIGILLV - OTTONIS . DEI : GRA - HILDESEMESIS - ELECTI. 

Mar. Magdal. Nr. 77. 

8. Bischof Otto (1274—79), sitzend im Ornate mit Inful 
auf dem Haupte, in der Rechten den nach aussen gekriimmten 


Bischofsstab, in der Linken ein geöffnetes Buch haltend, auf dem 
zu lesen: 


P V 
A Ö 
X B’ 


+ S. OTTONIS : DEI: GRA : EPI : HILDENSEMENSI - S. 
Michaeliskl. Nr. 70a. 


4. Bischof Siegfried von Querfurth (1279—1310). Der 
Bischof sitzend im Ornate, in der Linken den senkrechten, nach 
aussen gekriimmien Bischofsstab, in der Rechten ein geöffnetes, mit 
Schliessen versehenes Buch haltend. 

T S. SIFRIDI : DEI: GRA : EPI : HILDENSEMENSIS.!) 

Domstift Hildesheim Nr. 276. 


!) EM in Ligatur. 


938 


5. Dompropst Volquzn von Schwalenberg (1274—76). In 
einer Nische knieend der Dompropst, die Hände zum Gebet erhebend. 
Darüber die Himmelskönigin in halber Figur, in der Linken einen 
Apfel haltend, in der Rechten das Lalienszepter, auf dem rechten 
Arm das Christuskind, das die Rechte den Propst segnend erhebt und 
mit der Linken die Mutter unter das Kinn füsst. Rechts daneben 
eine Blütenstaude. 

* * S' - VOLQUINI - PPOI - MAIOR(IS)!) - I - HILDENSEM. 

Michaeliskl. 70a. 


6. Dompropst Johann von Schildesche (1277—90). Der 
Dompropst in halber Figur die Hände zum Gebet erhebend. Darüber 
gothisches Bauwerk, auf welchem Maria mit dem Christuskinde in 
halber Figur zwischen zwei Türmen, diese überragend. 

+ S’. IOHIS - PPTI - MAIORIS!) - ECCE - HILDNSEM. 

Lamspringe 43. 


7. Dompropst Gebhard von Querfurth (12990—1301) stehend 
in ganzer Figur unter einem Bauwerk, die Rechte erhoben, im der 
Linken ein Buch haltend. 

S. GEVEHARDI (PP)OI M(AIOR)JIS I. HILDENSE.?) 

Escherde 78a. 





8. Dompropst Arnold von Warberg (1303—04). Das Siegel 
ist genau dasselbe wie unten Nr. 12, das Siegel des Domdechanten 
Arnold von Warberg. Es lässt deutlich erkennen, dass das Stück des 
Stempels mit den Buchstaben DECAN herausgenommen und durch 
ein Stück mit den übrigens viel grösseren und höheren Buchstaben 
PPOI ersetzt worden 1st; das Schluss-I des Wortes DECANI, an der 
rechten Seite der Figur, wurde getilgt, wie noch der weite Abstand 
des H beweist. 

S. ARNOLDI - PPOI (HIL)DENSEMEN. 

Johannisstift Nr. 39. 


9. Dompropst Konrad von Valkenstein (1305—10). Unter 
einer Nische, an deren Säulen unten je ein auswärts gekehrter Löwe 
liegt, der Dompropst stehend in ganzer Figur, vor ıhm zu seinen 


I) OR in Ligatur. ?°) In Ligatur AR und DE. 








939 


Füssen der Schild mit dem Familienwappen (gespalten, rechts halber 
Adler, links zwei Querbalken). 
S. CONRADI PPI!) MAIORIS I HILDS. 
Godehardikl. Nr. 52. 


10. Domdechant Johann von Schildesche (1260—76). 
Lamm mit Fahne, dessen Stange in einem Kreuz endet, von drei 
Sternen begleitet. 

+ SIGILLV IOHIS DECANI - HILDN ECCLIE. 

Domstift Hildesheim Nr. 245. 


14. Domdechant Lippold (1277— 81). Das Siegel geteilt. 
In der kleineren unteren Hälfte der Domdechant im Ornate des 
Messe lesenden Priesters knieend vor dem Altare, den Kelch empor- 
hebend, darüber Christus in der Glorie, wie er die Dompatronin 
Maria krönt. 
T S. LIPPOLDI: DEI: GRA: DECANI: SCE: MARIE I: HILDENS : 
Johannisstift Nr. 28. 


12. Domdechant Arnold von Warberg (1282—1303). Auf 
verziertem Grunde der Dechant stehend in ganzer Figur, in der 
Rechten Palmzweig, in der Linken Buch vor der Brust haltend. 

-S ARNOLDI : DECANI : HILDENSEMEN - 

Moritzstift Nr. 70. 


13. Domdechant Heinrich von Wohldenberg (1303—10). 
Rundes Siegel. In der Mitte, umgeben von einem Kranz von Engels- 
köpfchen, die Himmelskönigin in halber Figur, auf dem linken Arm 
den Christusknaben, mit der Rechten dessen linke Hand fussend. 

1 S HENRICI DECANI ECCE HILDENS-:. 

Domstift Hildesheim Nr. 413. 


14. Domkantor Johann von Medem (1278—86). Ganze 
stehende Figur, vor der Brust mit beiden Händen ein Buch haltend. 
(S - IOHIS - DE - MEDHEM ....?) IN - HILDE(NSEM). 

Johannisstift Nr. 28. 


1) PP in Ligatur. 3) Der Raum dürfte wohl nur für CAN. reichen, sodass 
auch dieser als Domkantor noch sein Domherrnsiegel gebraucht hat. 


940 


15. Domkantor Bruno (1288—90). Der Domkantor knieend 
nach links, die Hände zum (Gebet erhebend, unter einer Nische, die 
von zwei spitzen Türmen beseilel ıst. Zwischen den Türmen, diese 
überragend, die h. Maria in halben Figur mit dem Christusknaben 
auf dem linken Arm. 

TS - BRVNONIS CAN!) ECCLIE : HILDEN. 

Johannisstift Nr. 36. 


16. Domkantor Bernhard von Meinersen (1291—1309). 
Die h. Jungfrau mit dem Christuskinde auf dem Schosse in einer 
gothtschen Nische sitzend, darunter Schild mit dem Familienwappen 
des Besitzers. ?) 

S. BERNARDI - DE MEYNERSVM. 

Domstift Nr. 355. 


17. Domkellner Johann (1988—98). Unter Vierpass der 
knieende und die Hände zum Gebet erhebende Johann, darüber in 
drei Nischen neben einander drei Bischöfe im Ornate, die jedenfalls 
als die drei Nebenpatrone der Hildesheimer Kirche, St. Epiphanius, 
St. Godehard und St. Bernward aufzufassen sind, über diesen zwischen 
zweı Türmen die Jungfrau mit dem Christusknaben. 

S. IOHIS CELLARA(BR)I E(CLE) HILDENSEM. 

Domstift Hildesheim Nr. 303. 


18. Derselbe zugleich als Propst von Oelsburg (1298). Unter 
gothischem Spitzbogen Johann stehend, vor der Brust ein Buch haltend, 
darüber in der Mitte Maria mit dem Christusknaben als Patronin 
des Domes, zu beiden Seiten wohl die Patrone des Klosters Oelsburg.*) 
S : IOHIS : PPTI ECCE : I OLSBG ET CELL’ARI : HILDEN. 

Moriizstift Nr. 67. 


19. Domkellner Otto Graf von Wohldenberg (1299—1303), 
siegelt mit demselben Siegel wie als Domherr. Unter einer Nische, 
über der sich ein Bauwerk erhebt, die gekrönte Mutter Gottes, die 
auf dem linken Arm den Christusknaben, in der Rechten einen Lalten- 





I) Es bleibt allerdings zweifelhaft, ob cantoris oder canonici aufzulöson ist. 
In letzterem Falle würde Bruno als Kantor dasselbe Siegel gebraucht haben wie 
als Domherr. 2) Er behält als Domkantor das Siegel bei, dessen er sich als 
Domherr bediente. — 9) Als solche ist nur nachweisbar die h. Cäcilie, vgl. Braun- 
schweig. Anzeigen 1747 Sp. 1523. 





941 


zweig trägt, rechts zu ihren Füssen der betende und knieende Dom- 
herr, mit dem | Unterkórper in den Umschriftrand hineinreichend. 
Rechts von der Mutter Gottes Schild mit dem Wappen der Grafen 
von Wohldenberg (linksschräger Turnierkragen), links von ihr das 
Wappen der Grafen von Liichow (drei Reihen Rauten), denen die 
Mutter des Domkellners angehórte.!) 
S'. OTTONIS DE WOLDEB’ CNOI HILDES:. 
Kl. Weddingen Nr. 5. 


20. Domscholaster Hozer von Hohenbiüchen (1264—82). Auf 
einem Sessel sitzend die h. Jungfrau mit dem Christusknaben auf 
dem Schosse. 

+ S. HOIERI SCOLAST. HILDENSEMS. 

Maria-Magdal.-Kl. Nr. 97. 


21. Domscholaster Bernhard von Dorstadt (1982—1309). 
Stadttor mit drei Türmen, auf deren mittleren und höchsten eine 
Taube sitet, die einen Oelzweig im Schnabel hält. Darunter das 
Familienwappen der von Dorstadt.?) 

1 S8 BERNARDI - SCOLASTICI - HILD’S’. 

Escherde Nr. 83. 


22. Domherr Friedrich von Adensen (1988—1310). Unter 
Kleeblattbogen knieend der Domherr, der seinen Schild mit dem 
Familienwappen (Sparren) vor sich hält, darüber krönt Christus die 
h. Maria, indem er mit der segnend erhobenen Rechten ihr die Würde 
einer Himmelskönigın verleiht, während ein aus den Wolken hervor- 
schwebender Engel ihr die Krone aufselzt. Links, rechts und in der 
Mitte der Beiden je ein Stern, zu beiden Seiten des Kleeblattbogens 
je eine Rose. 

S . FREDERICI - DE - ADENOYS CNOI - HILD. 

Domstift Hildesheim Nr. 385. 


28. Domherr Bernhard von Dorstadt (1960—81). Ein 
Stadttor mit drei Türmen, auf dem mittelsten und höchsten Turme 
eine Taube mit einem Palmzweig im Schnabel. Vgl. Nr. 21. 

Ts. B. D. DORSTAT : CAN : HILDESEM. 

Johannisstift 36. 





It) Vgl. Bode, UB. II, S. 692 zu Nr. 49. 3) Er brauchte als Domscholaster 
zunüchst noch sein Domherrnsiegel (vgl. Nr. 23), z. B. noch 1288 an der Urk. 
Johannisstift Nr. 36. 


942 


24. Domherr Ernst von Hagen, de Indagine, Archidiakon 
in Detfurth und Alfeld (1296—1308). Zwischen den Türmen eines 
architektonischen Aufbaues die h. Jungfrau in halber Gestalt mit 
dem Christusknaben, darunter knieend der Domherr, vor ihm stehend 
der Familienschild, der drei Sparren zeigt. 

S - ERNES(TI) CA(NO)JI - HILDENSEM(ENSIS). 


Marienrode Nr. 129. 


25. Domherr Johann von Rhoden, auch Pfarrer der Andreas- 
kirche (1989—1304). Unten knieend und die Hände zum Gebet er- 
hebend der Domherr, dariiber die drei Patrone der Domkirche, st. Eps- 
phanius, st. Godehard und st. Bernward, über diesen Maria mit dem 
Christusknaben als Hauptpatronin. | 

S. IOHIS D’ RODENE CAN ECLE HILDEN. 


Kl. Escherde Nr. 83. 


26. Domherr Johann von Rhoden (1989—1304). Dieselbe 
Darstellung in anderer Weise.!) 


S. IOHIS DE ROD(EN CAN E)C(LE) HILDEN. 
Wolfenbüttel, Kl. Steterburg Nr. 23. 


27. Domherr Jordan (1275). Maria mit dem Christusknaben 
auf dem Schosse. 
S. IORDANIS : CAN : HILDEM. 


Domstift Hildesheim Nr. 245. 


28. Domherr Ludolf von Wenden (1304—09), auch Kano- 
niker des Blasiusstiftes zu Braunschweig. Das. Siegel fast in. der 
Mitte durch einen Stab geteilt, an dem mittelst einer Schleife das 
Familienwappen des Besitzers hängt. In der oberen Hälfte der 
Bischof Blasius in halber Figur mit dem Bischofsstab in der Rechten, 
mit der Linken vor der Brust ein Buch haltend. Zu seiner linken 
Seite parallel mit der Umschrift: BLASIVS.!) 

S. LVDOLFI DE WENDEN CAN'- S. BLA - IN - (BR). 


Wolfenbüttel, Riddagshausen , Nr. 446. 


29. Domherr Siegfried (von Blankenburg? 1295). Das 
Siegel ist geteilt, in dem oberen Teile in je einer Nische drei Bischöfe 








I) Die Photographie nach einem von Herrn Archivrat Dr. Zimmermann in 
Wolfenbüttel hergestellten Gypsabguss. 


943 


knieend mit Stab, darüber in eimer Nische die h. Jungfrau mit dem 
Christusknaben. In der unteren Hälfte Hirschstange, jedenfalls das 
Wappenbild der Familie des Domherrn, darunter der betende Dom- 
herr. Unter der Hirschstange stehen noch einige Buchstaben, von 
denen sich noch BV oder RV erkennen lassen. 
S'. (SIFRIDI : C)ANI : E(CCLIE) HILDENSEMEN. 
Godehardikl. Nr. 43. 


30. Domherr Lippold vom Stöckheim (1289—1308). Auf 
vexziertem Grunde der Domherr in ganzer Figur, vor der Brust mit 
beiden Händen ein Buch haltend. 

+ S. LIPPOLDI DE STOCHEM CNOI HILD'. 


Lamspringe Nr. 95. 


81. Domherr Konrad von Valkenstein (1291—1304). Das 
Siegel fast in der Mitte geteilt. Im oberen, grösseren Teile die Gottes- 
mutter sitzend mit dem Christusknaben auf dem Schosse, vor ihnen 
knieend der Domherr. Im unteren Teile das Famtlienwappen, der 
Schild gespalten, rechts halber Adler, links fünfmal geteilt. 

T S. ORADI - DE - VALHEN -: CAN. HILDEN. 

Domstift Nr. 335. 


82. Domherr Hermann von Warberg (1303—09). Dieser 
siegelt mit seinem Familienwappen, das einen Baumstumpf mit zwei 
Lindenblättern zeigt. 

1 S HERMANI D' WER(BERC)H CAN HILDEN. 

Domstift Hildesheim Nr. 413. 


88. Domherr Heinrich von Wohldenberg (1964—1304). Es 
gab zwei Domherrn dieses Namens zu derselben Zeit, die nicht aus- 
einander gehalten werden können. Das vorliegende Siegel zeigt eins 
der Wohldenberger Wappen, den geschlossenen Helm mit offenem Fluge, 
zwischen dem ein Stern. Unter dem Helm der Kopf des Domherrn. 
t S. HEINRICI DE!) WOLDE!(NBERGE) CAN - HILDENS'. 


Lamspringe Nr. 49. 


84. Domherr Ludolf von Wohldenberg (1296—1309). In 
einer Nische stehend in ganzer Figur die h. Jungfrau, auf dem linken 


1) DE in Ligatur. 


944 


Arm den Christusknaben, in der Rechten Lilienstengel haltend. Rechts 
neben ıhr knicend der Domherr. Zu beiden Seiten dieser Gruppe 
Schilde, auf denen die Mauern der Nische ruhen, und zwar rechts 
Schild mit dem linksschrägen Turnierkragen der Grafen von Wohlden- 
berg, links Schild mit den drei Rosen (2:1) der Grafen von Haller- 
mund, wahrscheinlich nach der Mutter des Domherrn. 

S. LVDOLFI - DE WOLDEND'.!) CNI - HILDENS'. 


Domstift Nr. 399. 


35.*) Dechant Ludolf des Andreasstiftes (1304 —09). 
Zwischen zwei Türmen der h. Andreas, in der Linken ein Kreuz 
tragend, die Rechte vor der Brust haltend, darunter vermutlich das 
Familienwappen des Besitzers, das Blumen zeigt. 


(S.) LVD(OLFI) DECANI SCI ANDREE . I - HIL(D). 
Godehardikl. 56. 


86. Propst Hermann des Bartholomäistiftes (1280—91). 
In ganzer Figur der h. Petrus,?) ın der Rechten einen Schlüssel 
haltend, vor ihm knieend der Propst. 
S . HERMANI - PPI - (ECCLJIE - IN - SV(L)TA. 


Bartholomäistift Nr. 12. 


37. Propst Bertold des Bartholomäistiftes (1305—09). 
Der Propst stehend in ganzer Figur, mit beiden Händen vor der 
Brust ein Buch haltend. 

S. BERTOLDI PPOI DE SULTA. 


Bartholomäistift Nr. 20. 


38. Propst Dietrich von Adensen des Kreuestiftes 
(1270— 84). Christus am Kreuze, rechts neben ihm knieend der 
Propst. 

S’. THIDERICI - PPOI ECCLIE SCE C(R)VCIS . I HILDE. 


Marienrode Nr. 48. 


*) Durch ein Versehen ist dieses Siegel auf Tafel VIII unter Nr. 53 ab- 
gebildet und fallt in der Zählung auf der Tafel hier aus. 

1) So! 3) Da dieser zum Bartholomäistift nicht in Beziehung steht, so ist 
vielleicht eine private Derotion zu dem etwa vom Besitzer besonders verehrten 
Heiligen Anlass zum Siegelbild gewesen (Bertram). 


945 


89. Propst Gebhard von Querfurth des Kreuzstiftes 
(1284—99). Das Kreuz auf Dreipass, oberhalb des Querbalkens 
Links die Sonne, rechts der Mond, unterhalb links steht die h. Jung- 
frau mit dem Christusknaben, rechts kmiet der Propst. 

(t S) - GEVEHARDI - PPOI!) - SCE-: CRVCIS - IN HILDENSEM. 

Kreuzstift Nr. 189. 


40. Prior der Dominikaner in Hildesheim (1293). Unter 
Rundbogen drei betende Personen, darüber knieend der betende h. 
Dominicus, umgeben von Kleeblättern. 

+ S. PRIORI(S F)RATRV PDICATOR ........ 

Stadt Goslar Nr. 54 im Stadtarchiv zu Goslar. 


41. Abt Dietrich des Godehardiklosters (1966—89) in 
ganzer Figur sitzend, in der Rechten den Stab, in der Linken auf- 
geschlagenes Buch haltend. 

T SIGILLVM- TIDERICI?) - ABBIS- SCI- GODEHARDI  HILDEN: 

Michaeliskl. 70a. 


42. Abt Hildebrand des Godehardiklosters (1995—1309), 
sitzend in ganzer Figur, ın der Linken ein Buch, ın der Rechten 
den Stab haltend. 

T S. HILDEBRANDI?) ABBIS S GODEHARDI . I HILDEN.®) 

Godehardikl. Nr. 49. 


48. Abt Ernst des Michaelisklosters (1260—97). Der 
Abt sitzend im Ornate, in der Rechten den Stab, in der Linken vor 
der Brust ein Buch haltend.*) 

+ S’. ERNESTI ABB’IS S MICHAELIS : I - HILDE. 

Michaeliskl. Nr. 93. 


44. Heinrich von Wendhausen, Abt des Michaelisklosters 
(1998 — 1331). Sitzend im Ornate, in der Rechten den Stab, mit 
der Linken ein Buch vor der Brust haltend. 

+ S. HENRICI - ABBIS - S - MICHAELIS : 1 - HILDESE. 

Michaeliskl. 108. 


A —PÓ— 


) PP in Ligatur. ?) ER in Ligatur. ®) DE in Ligatur. *) Abt Ernst 
ist 1256—97 nachweisbar. Ein anderes Siegel des Abtes von 1260 wird Band II 
Tafel VI Nr. 29 gegeben. Wegen der verschiedenen Siegel und bei der langen 
Regierungszeit kann man wohl zwei Äbte dieses Namens annehmen, die zeitlich 
nicht zu trennen sind. 
Hildesh. UB. III. 60 





946 


45. Konvent der Minoriten. Unter einem architektonisches 
Aufbau die halbe Figur des betenden h. Francıscus, darüber unter 
einem Dreipass die h. Jungfrau in halber Figur mit dem Christus 
knaben. 

+ S’. FRA(T)RVM : MINOR(VM) - IN - HILDENSEM. 

Domstift Nr. 335. 


46. Moritestift, das kleinere Siegel, zuerst 1294 nachweisbar. 
Der h. Mauritius stehend in ganzer Figur in Rüstung, in der Rechten 
das Banner haltend, in der Linken das Schwert, links neben ıhm 
steht der Schild. Zu seiner Teechten kniet Bischof Hezilo mit dem 
Stabe, dem Heiligen die Kirche darbietend. 

+ S'. ECCE - SCI- MAURITI : MONTIS : HILDEN - AD CAUSAS. 

Moritzstift Nr. 69. 


47. Propst Volrad des Moritzstiftes (1960—1302). Der 
h. Mauritius mit Mantel, der auf der rechten Schulter zusammen- 
gehalten wird, ın der Rechten das Banner haltend, in der Linken 
den Schild, der einen Querbalken zeigt (das Wappen der von Tossem?), 
zu seiner Rechten kniet der Propst. 
+ S. VOLRADI PPOSITI SCI - MAVRICII HILD'NSEMEN. 
Domstift Hildesheim Nr. 302. 


48. Otto Graf von Wohldenberg, Propst des Moritzstiftes 
(1302—10). Der h. Mauritius stehend in ganzer Figur nach vorn 
mit Rüstung und Mantel, in der Rechten das Banner, in der Linken 
den mit dem Wohldenberger linksschrägen Turnierkragen versehenen 
Schild haltend, rechts neben ıhm der Propst knieend, zu dem der 
Heilige herabblickt. 

+ S’ OTTONIS PPOSITI SCI MAURICII HILDENSEMEN. 

Domstift Hildesheim Nr. 453. 


49. Ludeger von Kemme, Dechant des Moritestiftes 
(1282—1307). Der h. Mauritius in. ganzer Figur, in. der Rechten 
das Banner haltend, die Linke auf den neben ihm stehenden Schild 
gelegt, der das Kemmesche Wappen (drei Lilien, 2:1) zeigt; eu seiner 
Rechten kniet der Dechant. 

T S. LVDEGERI DECANI SCI MAVRICH HILDEN. 

Moritzstift Nr. 47. 











947 


50. Ludeger von Kemme, Kanoniker des Morttzstiftes 
(1265—67). Ueber einem Rundbogen die h. Jungfrau sitzend, auf 
dem linken Arme den Christusknaben, in der Rechten eine Lalie 
haltend ; zu beiden Seiten Sterne. Unter dem Rundbogen die halbe 
Figur des betenden Kanonıkers. 7 


1 AVE MARIA : LVDE(G)ER? - GRACIA PLEN. 
Maria-Magdalenenkl. Nr. 78. 


81. Ludeger von Grasdorf, Kanoniker des Moritzstiftes 
(1302—08). Der h. Mauritius in ganzer Figur mit Banner und 
Schild. 

T S. LVDEGERI - CAN - MON(TIS) SCI MAVRICH. 


Marienrode Nr. 132. 


52. Kl. Derneburg, erscheint mit dem Bd. II Tafel VIII 
Nr. 34 gegebenen mehrfach zusammen, wie auch hier, und ıst wohl 
das ursprüngliche Siegel des dem h. Andreas geweihten Gotteshauses, 
das beibehalten wurde neben dem Siegel des 1213 von Holle nach 
Derneburg verlegten Komventes. 


T S. S. ANDREE - IN - DERNEBORCH. 
Kl. Derneburg Nr. 51. 


53. Vgl. zu Nr. 35. 


54. Propst Johann des Kl. Derneburg (1266—80). Der 
Propst in ganzer Figur, in der Linken ein Buch haltend, die Rechte 
segnend erhoben. 

+ S. PREPOSITI - IOHS - IN - DERNEBVRICH. 


Kl. Derneburg Nr. 23. 


55. Propst Luder des Kl. Escherde (1285— 1308). In 
einer Nische die Gottesmutter mit dem Christusknaben auf dem Arm, 
darunter links Johannes ewangel. mit Palmzweig in der Rechten und 
Buch in der Linken, der Patron des Kl. Escherde, daneben Johannes 
baptist. mit dem Lammgottesbilde auf kreisrunder Tafel. 


S. LVIDERI : PREPOSITI - IN - ESCHERTHE : 


Kl. Escherde Nr. 113. 
60* 


948 


586. Propste: des Kl. Heiningen. Der h. Petrus 1m de: 
Linken den Himmelsschlüssel, in der Rechten ein kleines Kre: 
haltend. Vor ihm knieend der Propst. 

S. PREPOSITI - ECCLIE IN HENIGGE. 

Kl. Heiningen Nr. 47. 


B7. Propst Johann von Lamspringe (1295—1310). Der 
h. Adrianus in ganzer Figur stehend, in der Rechten ein Schwert, 
in der Linken einen Palmzweig haltend. 
T S. IOHIS - PPOI - IN LAMESSPRINGE. 
Kl. Escherde Nr. 112. 


58. Abteisiegel des Kl. Marienrode. Der Heilige mtt dem 
Hirtenstabe, der anscheinend keine Inful trägt, dürfte der Abt Bern 
hard von Clairvaux sein, der Haupthetlige aller Cistercienserklöster. 

+ 8’ ABBATIS - NOVALIS . SCE MARIE. 

Escherde Nr. 83. 


59. Riicksiegel des vorigen. Die h. Jungfrau sitzend mit dem 
Christusknaben auf dem Schosse, mit der Rechten vor der Brust ee 
Blume haltend.!) 

1 9TRAS'. NOVALIS : SCE MARIEV: 

Escherde Nr. 83. 


60. Kl. Ringelheim. Die Kópfe der beiden Patrone des 
Klosters, der h. Abdon und Sennes in der Glorienkrone des Himmels. 
Zwischen beiden wohl das Schwert, mit dem sie gemeinsam hingerichtet 
wurden und das dekorativ zu einem monogrammalischen Symbol aus- 
gewachsen ist, indem unter dem Schwerlgriff die Anfangsbuchstaben 
der Namen der Heiligen A und S verschlungen sind und indem 
oben das Schwert mit dem siegreichen Kreuze gekrönt ist. 

1 ABDON . SENNES t PATRONI - IN RINGELEM. 

Domstift Hildesheim Nr. 400. 


61. Abt Detlev von Ringelheim (1306—07). Der Abt in 
halber Figur, in der Rechten den Stab, in der Linken eim Buch 
haltend, darüber neben einander die gekrönten Köpfe der Patrone 
Abdon und Sennes. 

1 S. THETLEVI - ABBATIS . IN - RINGELEM. 

Neues Hospital Nr. 19 im Stadtarchiv zu Goslar. 


I) Vgl. die Bemerkung zu Nr. 62. 











949 


62. Heinrich von Mulmke, Propst von Wöltingerode (1299). 
Lamm mit Fahne. 
(S’.) HEINRICI DE MVLBEK(E). 
Kl. Wöltingerode Nr. 60 als Rücksiegel des Konventssiegels.!) 


63. Abteisiegel des Kl. Wöltingerode (1290). Auf einem 
Baume das Nest des Pelikans, in welchem dieser seine Jungen füttert, 
indem er seine Brust zerfleischt. 

t S’. ABBATISSE DC?) WOLTIGERODE. 

Stadt Goslar Nr. 68 im Stadtarchiv zu Goslar. 


I) Das Konventssiegel wie das Band II, Tafel 10 Nr. 40. Es mag hierbei 
auf die Bemerkung in Nr. 1136 oben S. 559 aufmerksam gemacht werden, wonach 
die Cistercienserklöster statutenmässig kein Konventssiegel führen sollten, wie denn 
auch das Kl. Marienrode nur ein contrasigillum hatte, vgl. Nr. 59. 3) So! 





^9- nr — f En 
lt ctc md 


Tafel I. 





1. Erwählter Otto 


4, Bischof Siegíried 
(1279-1310) 


Bischof Otto 


(1274— 79). 


3. 





5. Dompropst Volquin v. Schwalen 
(1274— 76). 


2. Erwählter Otto (1265—74). 


, 







12. Domdech. Arnold v. Warberg ff 
(1282—1303). I 


8. Dompropst Arnold v, Warberg 
(1303— 04). 


7. Dompropst 
Gebhard v. Querfurt 
(1290— 1301). 


Tafel |] 


10. Domdech. Joh. v. Schildesch 


ra (1260—76). 






11. Domdech. Lippold (1277—81) 


Tafel II 





a 
Wess15. Domkantor Bruno 
"c (1283—90) 





14. Domkantor Johann 
v. Medem (1278— 8&6). 












13. Domdechant Heinrich v. Wohlden- 
berg (1303 — 10). 





, Wohldenberg 

. 1299—1303). 15. Domkellner Johann, 

- auch Propst v. Oelsburg 
(1298). 


17. Domkellner Johann 


19. Domkellner Otto 
(1288 — 98). | : 







20. Domschol. Hoier 
v. Hohenbüchen 
(1264—82). 






21. Domschol. Bernhard v. Dorstadt 16. Domkantor Bernhard v. Meinersen 
(1291 —1309). 


(1282— 1309). 





Tafel I 








| 23, Domherr Bernhard v. Dorstadt 2 
-—— el 24. Domherr Ernst v. Hagen 
22. Domherr Friedrich v. Adensen (1296 - 1308). 
(1283—1310). 





27. Domherr Jordan 
(1275). 





le a 
v. Blankenbur : 
26. Domherr Johann v. Rhoden ( , 30. Domherr Lippold 


(1289—1304). v. Stöckheim (1289 — 1308). 





Tafel V 





33. Domherr Heinrich v. Wohldenberg 
(1264— 1304). 






32. Domit rr Hermann 
v. Warberg (1303—09). 





37. Propst Bertold des Bartholomaei- 
stiftes (1305 - 09). 


36. Propst Hermann 
des Bartholomaeistiftes 
(1280 —91). 





38. Dietrich v. Adensen, 39. Gebhard v. Querfurt, 
Propst des Kreuzstiftes Propst des Kreuzstiftes 
(1270— 84). (1284 —99). 


Tafel VI. 


42. Abt Hildebrand 
des Godehardikl. 


Prior der Dominikaner 





40. 


9 
E 
2 
e 
siu 
i 
<< 
= 


des Godehardikl. 





44. Heinrich v. Wendhausen, 


Abt des Michaeliskl. (1298—1331). 


(1260 —97). 


43. Abt Ernst des Michaeliskl. 


Tafel V| 








49. Ludger v. Kemme, 7 
Dechant des Moritzstiftes fem e? 
(1252—1307). 45, Kollvent 

der Minoriten. 





46. Moritzstift 
(selt 1294). 


47. Propst Volrad des Moritzstiftes 48. Otto v. Wohldenberg, 
(1260— 1302). Propst des Moritzstiítes 


(1302—10). 





-—— ^ 






50, Ludger v. Kemme, 
Kanon. d. Kreuzst. (1265— 67). 


51. Ludger v. Grasdorf, 
Kanon. d. Moritzstiftes 
(1302 — 08). 





53. Dechant Ludolf d. Andreasst. 
(1304—09) 





u 
57. Propst Johann d. Kl. Lamspringe. 
(1295—1310). 





Tafel VII 


55. Propst Luder d. Kl. Escherde 
(1285 — 1308). 





56. Propstei des Kl. Heiningen. 


| Tafel 








61. Abt Detlev des Kl. 
Ringelheim (1306— 07). 





E 62. Viri V. du E 
ost v. Wölt Ik 2090). 
opst v. Wültingerode (1299) 63. Abtei des Kl. Wöltingerode 


( 1290), 





59, Rücksiegel von No. 58. 


IX 


5 


Phot. und Druck von F. H. Bódeker in Hildesheim. 





HIN 


3 2044 054 412 424 








ee 


054 412 424 








m 


* rd E gi ir .. . 
Áo x* Id. 42